BM Genel Kurul Başkanı, Lahey'deki Tarihi Rohingya Soykırımı Kararının Ardından Harekete Geçme Çağrısında Bulundu

9 dakikalık okuma
UN Assembly Chief Urges Action After Historic ICJ Rohingya Genocide Ruling

Lahey'de Tarihi Bir Karar

Birleşmiş Milletler Genel Kurul Başkanı Halilür Rahman, 21 Kasım 2026 Cuma günü Bangladeş'in uçsuz bucaksız mülteci kamplarının bulunduğu Ukhiya'ya giderek yerinden edilen azınlık için eve dönüş yolunun başladığını ilan etti. Ziyareti, Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) Gambiya tarafından açılan davada dönüm noktası niteliğinde bir karar vermesinden sadece bir gün sonra gerçekleşti. BM'nin en yüksek mahkemesi, 80 yıllık tarihinde ilk kez egemen bir devletin soykırım işlediğine hükmetti. Yargıçlar, Myanmar'ın 2017 yılında kuzey Arakan Eyaleti'ndeki askeri temizlik operasyonları sırasında 1948 BM Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal etmekten sorumlu olduğunu tespit etti.

İçindekiler
  1. Lahey'de Tarihi Bir Karar
  2. Mültecilerin Karara Tepkisi
  3. Uygulama İçin Dört Öncelik
  4. Önemli Olaylar Zaman Çizelgesi
  5. Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Konumlar
  6. Geri Dönüş ve Uygulama İçin Önümüzdeki Yol
  7. Yaptırım ve Hesap Verebilirlik Çağrıları
  8. Bir Bakışta

15 yargıçtan oluşan heyetin 9'a karşı 6 oyla aldığı karar, soykırım niyetinin dolaylı kanıtlardan nasıl çıkarılacağı konusunda mahkeme heyeti içindeki derin görüş ayrılığını yansıttı. Mahkeme, askeri operasyonlara ilişkin kapsamlı kanıtları inceleyerek güvenlik güçlerinin toplu cinayetler, toplu tecavüz dahil yaygın cinsel şiddet ve çocuklara yönelik aşırı şiddet işlediği sonucuna varıldı. Yargıçlar, BM mülteci ajansı UNHCR verilerine göre, baskı sırasında en az 10.000 Rohingya'nın öldürüldüğünü, yaklaşık 750.000 kişinin ise sınır ötesine, Bangladeş'e kaçtığını tespit etti. Hukuki mücadele, 11 Kasım 2019'da Gambiya'nın, 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle Lahey'deki Barış Sarayı'na başvurmasıyla başlamıştı. On bir devlet, uluslararası insancıl hukuka göre devlet yükümlülüklerinin yorumlanması amacıyla duruşmalara müdahil oldu.

Bay Rahman, Cuma sabahı Ukhia'daki Kutupalong 4 Numaralı Kampın futbol sahasında mültecilerden oluşan devasa kalabalığa doğrudan hitap ederek anın önemini değerlendirdi. Katılımcıların sabah saat 8'de gelmeye başlamasıyla 9.30'da başlayan mitinge farklı kamplardan en az 35.000 Rohingya katıldı. Yerel liderler, BM geçici mukim koordinatörü Carol Flore-Smereczniak ve mülteci yardım ve geri dönüş komiseri Muhammed Mizanur Rahman ile birlikte katılan BM yetkilisini karşıladı. Bay Rahman, Bangladeş Dışişleri Bakanı ve ardından Genel Kurul Başkanı olmadan önce ülkesinin Rohingya konusundaki baş temsilcisi olarak görev yapmış ve kampları birçok kez ziyaret etmişti.

Dün Lahey'de Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesi konuştu. Sizin adınıza konuştu: Rohingya. Kimliğiniz önemli ve mahkeme Rohingya'yı, Myanmar ile bağları nesiller öncesine dayanan farklı bir etnik grup olarak tanımıştır. Mahkemenin kararı son derece açıktır. Hiçbir karar ölüleri geri getiremez veya her yarayı iyileştiremez olsa da adalet gerçekle başlar.

Mültecilerin Karara Tepkisi

Cox's Bazar'ın kalabalık yerleşimlerinde karar, derin bir rahatlama ve temkinli iyimserliğin bir karışımını beraberinde getirdi. Birçok mülteci için karar; yıllar süren vatansızlık, yerinden edilme ve belirsizliğin ardından nadir bir resmi tanınma anını temsil ediyordu. Mülteciler, Lahey'deki yayınları büyük ekranlardan izleyerek toplum liderlerinin adalet yolunda hayati bir adım olarak nitelendirdiği gelişmeyi kutladı.

Bir Rohingya toplum lideri olan Muhammed Rofik, kararı soykırımı ve toplumun çektiği acıları resmi olarak kabul ettiği için bir zafer olarak nitelendirdi. Bir diğer toplum lideri Sayed Ullah, kararı Rohingya'yı ayrı bir etnik grup olarak tanıdığı ve Myanmar'ın onların kimliğini kabul etmeme yönündeki uzun süredir devam eden tutumuna meydan okuduğu için tarihi olarak nitelendirdi. Arakan Rohingya Barış ve İnsan Hakları Derneği başkanı Muhammed Zubayr, kararın toplumun uzun süredir devam eden bir talebini yerine getirdiğini söyledi. Arakan eyaletinde yaşayan 31 yaşındaki Rohingya Pyay Lynn, yerinden edilmiş mültecilerin savaşın sarstığı anavatanlarına geri getirilmesinin devam eden iç çatışma nedeniyle önemli riskler taşıdığını kabul etmekle birlikte geri dönüşün gerçekleşmesi gerektiği konusunda hemfikir oldu.

Reklam

Uygulama İçin Dört Öncelik

Ukhiya'daki kalabalığa hitap eden Bay Rahman, kararı somut eyleme dönüştürmek için acil dört öncelik belirledi. Birinci öncelik adalettir. Myanmar, Soykırım Sözleşmesi kapsamında yasaklanan fiilleri işlediğinden makul olarak şüphelenilen kişileri soruşturmalı, delillerin desteklediği durumlarda bunları kovuşturmalı ve cezalandırmalı, ayrıca ulusal mevzuatını reforme etmelidir. Mahkeme, Myanmar'ın 23 Ocak 2020 tarihli daha önceki bir emre uymayarak delillerin imha edilmesini önleme ve muhafazasını sağlama yükümlülüğünü ihlal ettiğini özellikle kaydetti. Mahkeme, Myanmar'ın özel kişileri soykırım işlemeye doğrudan ve kamuoyuna açık bir şekilde kışkırtmadığını tespit ederken, devleti yaygın vahşetlerden sorumlu tuttu.

İkinci öncelik güvenli, gönüllü ve onurlu bir geri dönüşdür. Mahkeme Myanmar'a, Rohingya'nın evine dönmesini mümkün kılma emrini verdi. Bay Rahman, hiçbir kimsenin tehlikeye geri gönderilmemesi gerektiğini vurguladı. Herhangi bir dönüş; gerçek güvenlik garantileri, ayrımcılıktan uzak olma, seyahat özgürlüğü ve Rohingya'nın geleceğini etkileyen kararlarda söz sahibi olması ile birlikte gelmelidir. Ayrımcılığa karşı koruma, özellikle vatandaşlığa erişimi içermekte olup, çoğu Rohingya'yı vatansız bırakan 1982 tarihli bir yasadan kaynaklanan temel bir şikayeti ele almaktadır.

Üçüncü öncelik tazminattır. Mahkeme Myanmar'a, mağdurlara maddi zararlar için tazminat ödeme ve tazmin tedbirleri konusunda iki yıl içinde rapor verme talimatı verdi. Bay Rahman mali tazminatın sınırlılıklarını kabul etti.

Para hayatın yerini tutamaz. Para kaybettiğiniz sevdiklerinizin yerini tutamaz. Ancak gerçek tazminatlar hayatta kalanların bir güvenlik, umut, haysiyet ve vatandaşlık duygusunu yeniden kazanmalarına yardımcı olabilir.

Dördüncü öncelik ise yasal reform, güvenlik güçleri için eğitim ve güçler üzerinde gerçek sivil kontrol yoluyla önlemedir. Bay Rahman, kararın uygulanmasını sağlamak için BM üye devletleriyle birlikte çalışmaya söz verdi ve Rohingya gençliğinin, kadınlarının ve hayatta kalanların seslerini New York'taki tüm 193 BM üye devletine ulaştırma sözü verdi.

Önemli Olaylar Zaman Çizelgesi

  • 1948: Birleşmiş Milletler, savaş sonrası anlaşmaların ardından Soykırım Sözleşmesi'ni kabul eder.
  • Ağustos 2017: Myanmar ordusu kuzey Arakan Eyaleti'nde temizlik operasyonları başlatarak 740.000'den fazla Rohingya'yı Bangladeş'e sürer.
  • 11 Kasım 2019: Gambiya, Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar'a karşı soykırım davası açar.
  • 23 Ocak 2020: UAD, Myanmar'a delilleri koruması ve soykırım eylemlerini önlemesi talimatını veren ihtiyati tedbirler çıkarır.
  • Ocak 2026: Mahkeme, üç hafta süren duruşmalar sırasında sözlü beyanları dinler ve kapsamlı delilleri inceler.
  • 19 Kasım 2026: UAD, Myanmar'ı 9'a karşı 6 oyla soykırımdan sorumlu bulan dönüm noktası niteliğindeki kararını verir.
  • 20 Kasım 2026: Myanmar başkanlık sözcüsü Khaing Khaing Soe, Naypyidaw'da düzenlenen bir basın toplantısında kararın adil olmadığını söyler.
  • 21 Kasım 2026: BM Genel Kurul Başkanı Halilür Rahman, Cox's Bazar'ın Ukhiya kentindeki Rohingya mülteci kamplarını ziyaret ederek küresel eylem çağrısında bulunur.

Reklam

Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Konumlar

Dünya genelindeki hükümetlerden gelen tepkiler kararın ardından keskin bir şekilde farklılık gösterdi. Myanmar başkanlık sözcüsü Khaing Khaing Soe, Naypyidaw'da gazetecilere yaptığı açıklamada 9-6'lık kararın oy birliğiyle alınmadığını belirterek kararı adil bulmadı. Myanmar, bir dizi saldırıda bir düzine güvenlik personelinin hayatını kaybetmesinin ardından eylemlerinin silahlı isyancıları hedef aldığını savundu, ancak mahkeme askeri kuvvetlerin sivillerle savaşçıları ayırt edemediğini belirterek bu isyancı karşıtı savunmayı reddetti. Dahası sözcü, Gambiya'nın Myanmar ile hiçbir ilgisi olmadığını öne sürdü.

Hindistan ve Bangladeş, kararı bir çözüme doğru atılmış önemli bir adım olarak memnuniyetle karşıladı. Hindistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Randhir Jaiswal, Yeni Delhi'nin yerinden edilmiş Rohingya'ların güvenli, hızlı ve sürdürülebilir bir şekilde geri dönüşünü desteklediğini belirterek, Operation Insaniyat (İnsaniyet Operasyonu) aracılığıyla beş dilimde sağlanan insani yardıma ve Arakan Eyaleti Kalkınma Programı'na verilen desteğe işaret etti. Kötü sanitasyon, salgın hastalıklar ve yangın riskleri gibi zorluklarla karşı karşıya kalan aşırı kalabalık kamplarda yaklaşık 1,2 milyon Rohingya mültecisine ev sahipliği yapan Bangladeş, geri dönüşü tek uygulanabilir çözüm olarak görüyor.

Çin, kararın ardından yargının yetkisini aşmasından duyduğu endişeyi dile getirdi. Uluslararası Kriz Grubu'nun BM işleri başkanı Daniel Forti, BM Güvenlik Konseyi'ndeki olası herhangi bir yaptırım eyleminin, her ikisi de veto yetkisine sahip daimi üyeler olan Çin ve Rusya tarafından muhtemelen engelleneceğini kaydetti. Birleşik Krallık, önümüzüdeki Çarşamba günü yapılması planlanan Güvenlik Konseyi'nde kapalı istişareler ve 7 Aralık'ta özel bir toplantı talebinde bulundu. Bu arada Malezya, Malezya'da kayıtlı yaklaşık 133.400 mülteciyi içeren yabancı sığınmacı akınını ele almak üzere, yapılandırılmış bir beceri eğitimi programı aracılığıyla 10.000 Rohingya göçmenini Türkiye'ye yerleştirme planlarını açıkladı.

Geri Dönüş ve Uygulama İçin Önümüzdeki Yol

Hukuki zaferin sahadaki somut değişikliklere dönüştürülmesi, ciddi lojistik ve siyasi engellerle karşı karşıya. Bangladeş dışişleri devlet bakanı Humaiun Kobir, Dakka'nın güvenli geçişi sağlamak için çok taraflı baskı izleyeceğini belirterek bir ila bir buçuk yıllık geçici bir geri dönüş takvimi sundu. Bununla birlikte, Myanmar'daki sahadaki gerçekler bu olasılıkları karmaşıklaştırıyor. Seçilmiş hükümeti deviren 2021 askeri darbesinin ardından, çatışma izleme örgütü ACLED tahminlerine göre 100.000'den fazla insanın ölümüne yol açan bir iç savaş ülkeyi kasıp kavurdu. Arakan Eyaleti'nde, Arakan Ordusu isyancı grubu neredeyse tüm bölgenin kontrolünü ordudan aldı ve mültecilerin döneceği bölgeleri elinde tutuyor.

Bağımsız analistler Arakan Eyaleti'ndeki güvenlik koşullarının istikrarsızlığını koruduğuna dikkat çekiyor. Myanmar, Ağustos ayında Bangladeş kamplarındaki 308.797 kişiyi eski Arakan sakinleri olarak doğruladı, ancak geri dönüşün ancak güvenlik koşulları iyileştiğinde başlayacağını savunuyor. 2017 göçünden önce Myanmar'da yaklaşık 1,1 milyon Rohingya yaşarken, bugün iç yerinden edilme kamplarında mahsur kalan 140.000 kişi dahil olmak üzere Arakan Eyaleti'nde sadece 600.000 civarında kişi kalmıştır. İnsan hakları grupları, herhangi bir dönüş için gerçek güvenlik, vatandaşlık hakları ve seyahat özgürlüğünün temel ön koşullar olmaya devam ettiğini vurgulamaktadır.

Reklam

Yaptırım ve Hesap Verebilirlik Çağrıları

İnsan hakları örgütleri ve aktivistler uluslararası toplumdan Myanmar liderliğine karşı güçlü cezai önlemler almasını talep etti. Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnes Callamard, hükümetlere Myanmar'a yönelik tüm silah, güvenlik ekipmanı ve askeri yardım transferlerini durdurma çağrısında bulunarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sevk ile birlikte küresel bir silah ambargosu talep etti. İnsan Hakları İzleme Örgütü kıdemli uluslararası adalet danışmanı Maria Elena Vignoli, ilgili hükümetlere Myanmar cuntasına karara uyması ve güvenli dönüşleri sağlaması için baskı yapma çağrısında bulundu.

Amerikalı bir insan hakları örgütü olan Justice for All, Myanmar'ın petrol ve gaz sektörü ile silah tedarik ağlarını hedef alan yaptırımlar çağrısında bulundu ve bir Rohingya tazminat fonuna destek olunmasını istedi. Rohingya hakları aktivisti Yasmin Ullah, 2017'deki baskıya liderlik eden ve yılın başlarında yapılan kısıtlı seçimlerin ardından sivil başkan olarak atanan eski askeri lider Başkan Min Aung Hlaing'e yönelik özel yaptırımlar çağrısında bulundu. Uluslararası Ceza Mahkemesi Savcılığı daha önce 2024'ün sonlarında insanlığa karşı suçlar nedeniyle Min Aung Hlaing hakkında tutuklama emri talep etmiş olsa da, savcılar UAD'nin devlet sorumluluğu kararının ceza mahkemesi önündeki bireysel cezai meselelerle doğrudan bir ilgisi olmadığını kaydetti.

Bangladeş'teki mülteci nüfusunu sürdürmek için sağlanan fonlar ciddi baskı altında kalmaya devam ederken BM, 2026 yılında insani yardım için gereken 710 milyon doların yalnızca yaklaşık yüzde 69'unun karşılandığını bildirdi. BM Genel Kurul Başkanı Halilür Rahman, krizin tecrit yerine koordine edilmiş küresel çabalar gerektirdiğini vurgulayarak üye devletlere uluslararası hukukun savunulmasının aktif uygulama gerektirdiğini hatırlattı. Mülteciler Cox's Bazar'da günlük zorluklarla yaşamaya devam ederken Genel Kurul Başkanı Halilür Rahman, hukuki aklanmanın gerçek bir güvenliğe ve haysiyete dönüşmesini sağlamak için uluslararası toplumun baskıyı sürdürmesi gerektiğinin altını çizdi.

Reklam

Bir Bakışta

  • Uluslararası Adalet Divanı 19 Kasım 2026'da, Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya'ya karşı soykırım işlediğine hükmetti.
  • Tarihi karar 9-6 oyla kabul edildi ve bu, UAD'nin bir devleti soykırımdan sorumlu bulduğu ilk sefer oldu.
  • BM Genel Kurul Başkanı Halilür Rahman, 21 Kasım 2026'da Bangladeş'in Ukhiya kentindeki Rohingya mülteci kamplarını ziyaret etti.
  • Myanmar hükümet yetkilileri, isyancı karşıtı operasyonları gerekçe göstererek kararı adil ve oy birliğiyle alınmamış olarak nitelendirip reddetti.
  • Bangladeş devlet bakanı Humaiun Kobir, çok taraflı baskı yoluyla 1 ila 1,5 yıllık geçici bir geri dönüş takvimi çizdi.
  • Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü dahil hak grupları küresel silah ambargoları ve ekonomik yaptırımlar çağrısında bulundu.

Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir