Yeni kurallar, alıcı ödemelerini projenin yasal statüsüne bağlıyor
Vietnam Ulusal Meclisi, geliştirilmekte olan konutlar ve diğer taşınmazlar için kaporaları, kararlaştırılan satış veya kiralayarak satın alma bedelinin yüzde 5’iyle sınırlayan Gayrimenkul İşletmeciliği Kanunu’nun gözden geçirilmiş hâlini onayladı. Üst sınır, yalnızca taşınmazın pazarlanması yasal olarak mümkün hâle geldikten sonra geçerli. Bu aşamadan önce geliştirici, gelecekte yapılacak bir sözleşmeyi güvence altına almak için sözde rezervasyon veya yer tutma ücretleri de dâhil olmak üzere hiçbir ad altında para alamaz.
İçindekiler
- Yeni kurallar, alıcı ödemelerini projenin yasal statüsüne bağlıyor
- Geliştirici ne zaman kapora alabilir?
- Anahtar tesliminden önce ödemelere nasıl sınır getiriliyor?
- Banka teminatı ne tür bir koruma sağlıyor?
- Alıcılar hangi bilgileri kontrol edebilmeli?
- Kurallar sözleşmeleri ve proje devirlerini nasıl değiştiriyor?
- Emlak komisyoncuları ve gayrimenkul borsaları için neler değişiyor?
- Kanun başka neleri mümkün kılıyor veya zorunlu tutuyor?
- Bilinmesi gerekenler
Kanun, 479 milletvekilinden 471’inin katıldığı oylamada 21 Kasım’da kabul edildi. Yerini aldığı 2023 tarihli kanundan 20 madde daha az olan düzenleme 10 bölüm ve 63 maddeden oluşuyor ve 1 Temmuz 2027’de yürürlüğe girecek.
Alıcılar açısından temel değişiklik, projenin yasal açıdan hazır olmasıyla geliştiricinin ne zaman para isteyebileceği arasında daha açık bir bağ kurulması. Kurallar ayrıca ödeme sınırları belirliyor, alıcılara banka teminatı konusunda seçim hakkı tanıyor ve proje bilgilerinin daha fazlasının kamuya açıklanmasını şart koşuyor. Düzenlemeler, müşterilerin bir projenin satış koşullarını karşılamasından önce konutlar için ödeme yapmasıyla ortaya çıkan riskleri ele almayı amaçlıyor.
Geliştirici ne zaman kapora alabilir?
18. madde, taşınmazın ticarete konu olması yasal olarak mümkün hâle geldikten sonra satış veya kiralayarak satın alma bedelinin en fazla yüzde 5’i tutarında kapora alınmasına izin veriyor. Kapora sözleşmesinde bedel belirtilmeli ve kapora, nihai sözleşme kapsamında yapılacak ilk ödemeden mahsup edilmeli.
Taşınmazın uygunluk koşullarını karşılamasından önce getirilen yasak, yalnızca kaporaları kapsayan bir kuraldan daha geniş. Geliştirici, taşınmaz, proje veya proje içindeki altyapısı tamamlanmış arazi satış için yasal koşulları karşılamadan önce satın alma, kiralayarak satın alma ya da devir sözleşmesini güvence altına almak amacıyla hangi ad altında olursa olsun para alamaz. Bu, rezervasyon ücretinin bir kaçış yolu olarak kullanılamayacağı anlamına geliyor.
İnşaat hâlindeyken satışa uygun sayılabilmesi için konut veya binanın inşaat mevzuatına uygun biçimde inşasına başlanmış olması ve gerekli arazi kullanım, inşaat ve ilgili belgelere sahip olması gerekiyor. Apartman binasında temel çalışmalarının tamamlanmış ve kabul edilmiş olması şart. Kapsama giren bir taşınmaz için satış veya kiralayarak satın alma sözleşmesi imzalanmadan önce geliştirici, uygunluğu denetleyebilmesi için gayrimenkul işletmeciliğinden sorumlu il düzeyindeki uzman kuruluşa bildirimde bulunmalı.
Anahtar tesliminden önce ödemelere nasıl sınır getiriliyor?
Kaporayı da içeren ilk ödeme, sözleşme bedelinin yüzde 30’unu aşamaz. Sonraki ödemeler inşaatın ilerleyişine göre yapılmalı. Alıcı konutu veya binayı teslim almadan önce geliştirici, genel olarak sözleşme bedelinin yüzde 70’inden fazlasını tahsil edemez.
Yabancı yatırımlı ekonomik kuruluş niteliğindeki bazı satıcılar için ayrı bir üst sınır uygulanıyor: Bu kuruluşlar anahtar tesliminden önce en fazla yüzde 50 tahsil edebilir. Kanun ayrıca alıcı arazi kullanım hakları ve araziye bağlı varlıkların mülkiyetine ilişkin belgeyi almadan önce geliştiricinin sözleşme bedelinin yüzde 95’inden fazlasını tahsil edemeyeceğini belirtiyor.
Kalan tutar, alıcı belgeyi aldıktan sonra ya da alıcı başvuru sürecini kendi isteğiyle üstlenip geliştirici ilgili tüm belgeleri teslim ettikten sonra ödenir. Hükümet, bu son yüzde 5’lik tutarın bir banka hesabına yatırılmasını zorunlu kılacak önceki yaklaşımını değiştirdi. Hükümet, idari veya yasal sorunlar nedeniyle belgenin gecikmesi hâlinde hesaptaki paranın yıllarca bloke kalabileceğini belirtti. Bu nedenle son ödemenin ayrı bir banka hesabında tutulması zorunlu değil.
İnşa hâlindeki ve kiralayarak satın alınacak taşınmazlarda da ilk ödeme yüzde 30 ile sınırlı. Kiralayarak satın alma dönemi başlamadan önce yapılan ödemeler sözleşme bedelinin yüzde 50’sini aşamaz. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça kalan tutar, kararlaştırılan dönem boyunca aylık kira olarak ödenir.
Banka teminatı ne tür bir koruma sağlıyor?
Geliştirici, inşaat hâlindeki konutları satmadan veya kiralayarak satın alma seçeneğiyle sunmadan önce, Vietnam’da yasal olarak faaliyet gösteren yerli bir ticari bankadan ya da yabancı bir banka şubesinden teminat onayı almalı. Teminat, geliştiricinin konutu taahhüt ettiği şekilde teslim edememesi hâlinde mali yükümlülüklerini kapsıyor.
Her alıcı teminatı kabul edip etmemeye kendisi karar verebilir. Teminatı reddetme kararı, sözleşme imzalanırken yazılı olarak bildirilmelidir. Alıcı teminat kapsamına girmeyi seçerse banka o müşteri için teminat mektubu düzenlemeli. Geliştirici bu mektubu sözleşmenin imzalanmasından itibaren 10 iş günü içinde veya tarafların kararlaştırdığı başka bir süre içinde alıcıya sunmalı.
Geliştirici, ancak mektubu sunduktan ve alıcı da mektubu teslim aldıktan sonra sözleşme ödemelerini tahsil edebilir. Konut taahhüt edildiği şekilde teslim edilmez ve geliştirici mali yükümlülüklerini yerine getirmezse banka, alıcının teminat kapsamında talepte bulunması üzerine geliştirici adına ödeme yapmalı.
Alıcılar hangi bilgileri kontrol edebilmeli?
Geliştiriciler, bir taşınmazı veya projeyi pazara sunmadan önce tüm bilgileri eksiksiz ve doğru biçimde ulusal konut ve gayrimenkul piyasası bilgi sisteminde ve denetimleri altındaki şirket internet sitesinde yayımlamalı. Açıklanması gereken bilgiler arasında yatırım, arazi, planlama ve inşaat belgeleri; mülkiyet veya kullanım sınırlamaları; ihtilaflar veya ipotekler ve geliştiricinin müşterilerle kullanmayı planladığı sözleşmeler bulunuyor.
Bilgilerde değişiklik olduğunda geliştiriciler bunları güncellemek zorunda. Kanun ayrıca konutlar, binalar, binalardaki alanlar, projelerdeki altyapısı tamamlanmış araziler, gayrimenkul danışmanlığı sertifikaları ve konut desteği alan kişiler için benzersiz elektronik kimlik kodları öngörüyor. Ulusal sistemin nüfus, arazi, inşaat, noterlik, finans, vergi ve yatırım veri tabanlarıyla bağlantı kurması amaçlanıyor. Bir taşınmaza kod verildikten sonra bu kod işlemlerde kullanılmalı.
Bu koşullar, alıcıların ve yetkililerin denetleyebileceği ortak bir kayıt sistemi oluşturuyor. Bir ipotek, ihtilaf veya eksik yasal belge alıcının haklarını etkileyebilir. Bu bilgilerin pazarlama öncesinde yayımlanması, sunulan taşınmazın ve hangi koşullarda satışa çıkarıldığının anlaşılmasını kolaylaştırıyor.
Kurallar sözleşmeleri ve proje devirlerini nasıl değiştiriyor?
Geliştiriciler, standart sözleşmelerini kullanmadan önce kamuya açıklamalı. Standart koşulları tek taraflı olarak değiştiremezler; izin verilen eklemeler mevcut sözleşmeyle veya kanunla çelişmemeli. Gözden geçirilmiş sözleşmeler de kullanılmadan önce yayımlanmalı.
Sözleşmeler, geliştiriciye üzerinde anlaşılmış bir sözleşmeyi tek taraflı değiştirme, yasal dayanak olmadan anahtar tesliminde fiyatı değiştirme ya da müşterinin şikâyette bulunma veya dava açma hakkını kısıtlama yetkisi veremez. Ayrıca, işleme bir emlak komisyoncusunun veya başka bir üçüncü tarafın katılmış olması geliştiricinin sorumluluktan kaçınmasına gerekçe olamaz. Yayımladığı biçimden farklı bir sözleşme kullanan veya bu kuralları ihlal eden geliştiriciler yasal yaptırımlarla karşılaşabilir ve ihlalin neden olduğu kayıplar için müşterileri tazmin etmek zorunda kalabilir.
Bir proje ya da projenin bir bölümü, ancak geliştiricinin devredilen kısma ilişkin araziyle ilgili mali yükümlülüklerini tamamlamasının ardından devredilebilir. Hükümet, kamu gelirlerini korumak ve bu yükümlülükler yerine getirilmeden ardışık yatırımcılar arasında devir yapılmasını sınırlamak amacıyla bu koşulu korudu.
Proje geliştiren şirketlerin ayrıca asgari öz sermayeye, yani borç alınan para yerine şirkete ait fonlara sahip olması gerekiyor. 20 hektardan küçük arazilerde yürütülen projelerde toplam yatırımın en az yüzde 20’si, 20 hektar veya üzerindeki projelerde ise en az yüzde 15’i kadar öz sermaye şartı aranıyor. Birden fazla proje yürüten şirketlerin her proje için gerekli payı karşılayacak yeterli öz sermayeyi tahsis etmesi gerekiyor.
Emlak komisyoncuları ve gayrimenkul borsaları için neler değişiyor?
Aracılık ve borsa hizmeti sunan işletmelerin şirket olarak kurulması gerekiyor. Gayrimenkul borsaları yasal belgeleri ve bir taşınmazın satışa uygun olup olmadığını kontrol etmeli, doğru bilgiler sunmalı, işlem kayıtlarını tutmalı ve kendi hatalarından kaynaklanan zararlarda müşterileri tazmin etmeli.
Aracılık şirketleri, şirket bilgileri veya lisanslı personel bilgileri değiştiğinde bunları güncellemeli ve komisyoncuların mesleki bilgisini geliştirmek için yıllık eğitim sağlamalı. Bu şirketler devlet makamlarının denetimine tabi. Kurallar, alıcıların taşınmaz bulmasına ve sözleşme görüşmeleri yürütmesine yardımcı olan aracılara daha açık sorumluluklar getirerek yükümlülüğü yalnızca geliştiriciye bırakmıyor.
Kanun başka neleri mümkün kılıyor veya zorunlu tutuyor?
Kanun, uygun koşulları taşıyan yabancı kuruluş ve kişilerin arazi kullanım hakkı edinmeden belirli taşınmazları veya bina alanlarını satın alabileceğini ya da kiralayarak edinebileceğini açıklığa kavuşturuyor. Hükümet, ulusal savunma ve güvenliği göz önünde bulundurarak geliştiricilerin yabancı alıcılara satabileceği veya kiralayarak edindirebileceği alan payını belirleyecek.
Gayrimenkul piyasasındaki koşullar karmaşıklaşır ve ekonomik veya sosyal istikrarı etkilerse devlet; planlama, arz veya taşınmaz türlerinin dağılımında değişiklik yaparak karşılık verebilir. Ayrıca öncelikli olarak geliştirilmesi gereken taşınmaz türleri için uygun koşullu kredileri destekleyebilir ve ilgili dönem için finans, kredi veya vergi politikalarını değiştirebilir.
Kanun, geliştiriciler için bir takvim ve ek bir başvuru yükümlülüğü belirliyor:
- 21 Kasım: Ulusal Meclis, gözden geçirilmiş kanunu onayladı.
- 1 Temmuz 2027: Kanun yürürlüğe girerek 29/2023/QH15 sayılı Kanun’un yerini alacak.
- Bir konutun teslim edilmesinden itibaren 50 gün içinde veya kiralayarak satın alan alıcının ödemeyi tamamen yapmasının ardından, alıcı süreci kendisi yürütmeyi seçmediği sürece geliştirici alıcının mülkiyet belgesi için başvuruda bulunmalı.
50 günlük başvuru kuralı, inşaat ve teslimden sonraki bir aşamayı düzenliyor: alıcının arazi kullanım haklarını ve araziye bağlı varlıkların mülkiyetini kayda geçiren belge için başvuru yapılmasını. Kanun, yetkililerin her bir belgeyi hangi tarihe kadar düzenlemesi gerektiğini ayrıca belirlemiyor.
Bilinmesi gerekenler
- Kaporalar yüzde 5 ile sınırlı ve yalnızca bir taşınmaz satışa yasal olarak uygun hâle geldikten sonra alınabilir.
- Geliştiriciler bu yasal eşiğe ulaşılmadan rezervasyon ücreti veya başka bir ödeme alamaz.
- İlk sözleşme ödemesi yüzde 30 ile sınırlı; anahtar tesliminden önce tahsilat genel olarak yüzde 70’i, mülkiyet belgesi alınmadan önce tahsilat ise yüzde 95’i aşamaz.
- Alıcılar banka teminatını tercih edebilir, ancak geliştiricinin sözleşme ödemelerini tahsil etmesinden önce teminat mektubunu teslim almış olmalıdır.
- Proje bilgileri ve standart sözleşmeler kamuya açık olmalı; geliştiricilerin sözleşmeleri tek taraflı değiştirmesine karşı kurallar uygulanmalı.
- Kanun 1 Temmuz 2027’de yürürlüğe girecek.






