Moğolistan'daki 2 Bin Yıllık Xiongnu Mezarı, 413 Eser ve Uzak Coğrafyalarla Bağları Ortaya Çıkardı

8 dakikalık okuma
Mongolia's 2,000-Year-Old Xiongnu Tomb Reveals 413 Objects and Far-Reaching Ties

Anıtsal bir mezar ve merkezindeki küçük oda

Arkeologlar, Moğolistan'ın Hentiy eyaletindeki Duurlig Nars'ta 160 numaralı mezarda dört yıl süren kazıyı tamamladı. Ülkede kayda geçen en büyük Xiongnu mezarında 413 eser ortaya çıkarıldı. Giriş koridoru da dahil yaklaşık 73 metre uzunluğundaki mezar, yerin 14,5 metre altına kadar iniyor. Buluntular arasında 15 oyma yeşim taşı parçası, Kore Yarımadası'nda bulunan örneklere benzeyen gümüş at süsleri, renkli ayrıntılara sahip dairesel bir altın süs ve Roma İmparatorluğu'ndan gelmiş olabilecek bir cam kâse yer alıyor.

İçindekiler
  1. Anıtsal bir mezar ve merkezindeki küçük oda
  2. 160 numaralı mezar nerede?
  3. Dört yıllık kazı ve onlarca yıllık iş birliği
  4. Mezar nasıl inşa edildi?
  5. 413 eser neler ortaya koyuyor?
  6. Yerel tasarıma sahip yeşim taşı
  7. Değişim döneminden zengin bir mezar
  8. DNA ve malzeme testleri hangi soruları yanıtlayabilir?
  9. Alan ve kazıyla ilgili kısa zaman çizelgesi
  10. Öne Çıkanlar

Mezar, Xiongnu'nun siyasi gücünün zayıfladığı dönemde, yaklaşık 2 bin yıl önce, MS 1. yüzyılın sonları ya da 2. yüzyılda inşa edildi. Devasa dış yapısı, bazı diğer seçkin Xiongnu mezarlarındakilerden daha küçük ve daha sığ olan merkezî mezar odasıyla tezat oluşturuyor. Araştırmacılar, bu farkın Xiongnu toplumundaki değişimleri yansıtabileceğini söylüyor; ancak buraya gömülen kişinin kimliği henüz belirlenmedi.

Kore Ulusal Müzesi, tamamlanan kazının bulgularını 6 Kasım 2026'da açıkladı. Çalışma, müze, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ve Moğolistan Ulusal Müzesi tarafından yürütüldü. Kazıyla ilgili önceki bir haber, 413 buluntuyu ve araştırmacıların yapılacak testlerle yanıt bulmayı umduğu soruları aktarmıştı.

160 numaralı mezar nerede?

Mezar, Moğolistan'ın doğusunda, Bayan-Adarga yakınlarındaki Duurlig Nars'ta bulunuyor. Mezarlıkta genellikle kurgan olarak adlandırılan yüzlerce Xiongnu mezar tümülüsü yer alıyor ve burası Moğolistan'da tespit edilmiş altı büyük Xiongnu seçkinler mezarlığından biri. Belediyenin internet sitesindeki açıklamaya göre, çam korusu boyunca 200'den fazla aristokrat mezarı bulunuyor. Diğer kaynaklarda bu sayı yaklaşık 300 olarak veriliyor.

Duurlig Nars, Moğolistan'daki büyük Xiongnu seçkinler mezarlıklarının en doğuda yer alanı olarak kabul ediliyor. Araştırmacılar, buradaki mezarların Xiongnu topraklarının doğu kesimini yöneten aristokratlarla bağlantılı olabileceğini öne sürdü. Bu, olası bir bölgesel bağlantıya işaret ediyor; 160 numaralı mezara gömülen kişinin kimliğini ortaya koymuyor.

Mezarlıkta onlarca yıldır araştırma yapılıyor. Khöдөөгийн Пэрлээ burayı ilk kez 1974'te tespit etti, Moğol-Japon araştırma ekibi ise 1990'da mezarları kayda geçirdi. Önceki kazılarda altın tabut süsleri, yeşim taşı, bronz ve demir kaplar, bezemeli çömlekler ve kuş biçimli taş bir kolye bulundu. Demir pişirme kapları ve süzgeçler de dahil bazı eşyalar, Xiongnu yerleşimlerindeki buluntular arasında alışılmadık nitelikteydi.

Dört yıllık kazı ve onlarca yıllık iş birliği

160 numaralı mezardaki çalışmalar 2023'te başladı ve 2026'da tamamlandı. Kazı, Moğolistan ile Güney Kore arasındaki uzun soluklu arkeoloji ortaklığının bir parçası. Mon-Sol olarak bilinen ortak programlardan biri, Duurlig Nars'ta 2006'dan bu yana araştırma yürütüyor; Moğolistan-Güney Kore arkeoloji ortaklığının geçmişi ise 1997'ye uzanıyor.

Önceki saha çalışmaları, araştırmacıların mezarlığın yerleşimini ve gömü geleneklerini anlamasına yardımcı oldu. Belediyenin internet sitesindeki kayıtta, 2006-2010 yılları arasında giriş koridorlarına sahip üç kare mezarın ve dairesel taş yapıları bulunan 11 küçük mezarın incelendiği kazılardan söz ediliyor. Projenin daha sonraki bir dökümü, 2012'ye kadar yapılan çalışmaları ve ek mezarları da kapsıyor. Arkeolog G. Eregzen liderliğindeki ekip, 2010'da büyük bir mezarı 10 metre derinliğe kadar kazdı ve yakınlardaki beş ek gömüyü inceledi.

2026 Ağustos'unda, 160 numaralı mezardaki çalışmaların önceki bir aşamasında yayımlanan ilerleme raporunda yapının uzunluğu 80 metre, ana bölümü ise 40'a 40 metre olarak verilmişti. Kazı tamamlandığında açıklanan ölçü, giriş koridoru dahil yaklaşık 73 metre oldu. Çalışmalar sırasında kazı yaklaşık 15 metre derinliğe ulaştı; tamamlanan kazı için bildirilen derinlik ise 14,5 metre.

Reklam

Mezar nasıl inşa edildi?

Eski dönemlerde mezarı yapanlar, her alt katı bir üsttekinden daha küçük olacak şekilde büyük bir çukuru aşamalı olarak kazdı. Ortaya çıkan şekil, ters çevrilmiş piramide benzetildi. Bir tabutun çevresine iç içe geçmiş iki ahşap mezar yapısı yerleştirdikten sonra mezarın üzerini dokuz taş katmanıyla örttüler. Arkeologların merkezî mezar odasına ulaşabilmesi için bu katmanları dikkatle kaldırması gerekti.

Merkezî odanın hemen üzerinde cilalı bir at arabası bulundu. Cila, eşyaları korumak ve süslemek için kullanılan sert, parlak bir kaplamadır. Arabanın bazı parçalarında yaldızlı bronz bağlantı parçaları vardı. Arabanın konumu, mezarın inşası için gereken emek ve içindeki değerli eşyaların çeşitliliği, buraya çok yüksek toplumsal statüye sahip bir kişinin gömüldüğüne işaret ediyor.

Ancak merkezî oda, yüzeyin yaklaşık 14,5 metre altına kadar iniyordu. Orta Moğolistan'daki benzer seçkin Xiongnu mezarlarının derinliği yaklaşık 22 metreye, yani 70 fitin üzerine çıkabiliyor. Araştırmacılar, daha sığ mezarın dönemin siyasi ya da toplumsal değişimlerini yansıtabileceğini öne sürdü. Mezarın büyük uzunluğu ile merkezî bölümünün daha sınırlı derinliği arasındaki çarpıcı tezat, kazının gündeme getirdiği sorulardan biri.

413 eser neler ortaya koyuyor?

Buluntular, Çin ve Kore Yarımadası'ndan Avrasya'nın batı bölgelerine kadar geniş bir alana yayılan bağlantılara işaret ediyor. Eserler arasında yabancı tarzları andıran örnekler var; ancak bu benzerlikler, her bir eşyanın benzerlik gösterdiği yerden doğrudan geldiğini tek başına kanıtlamıyor. Mallar ve fikirler Xiongnu'ya ulaşmadan önce çeşitli topluluklardan geçmiş olabilir.

Cam kap şeffaf, kulplu ve kırık. Araştırmacılar, kabın Roma İmparatorluğu'nda yapılmış olabileceğini düşünüyor; ancak tam olarak nereden geldiği bilinmiyor. Eşyanın malzemelerini ve üretildiği bölgeyi belirlemeye yardımcı olabilecek kimyasal bileşimini incelemeyi planlıyorlar. Bu analiz tamamlanana kadar Roma kökeni doğrulanmış bir bulgu değil, yalnızca bir olasılık olarak kalıyor.

Buluntular arasında at koşum takımlarına ait gümüş süslemeler de yer alıyor. Dövme gümüşten yapılmış, su kabağı biçimli bir kolyenin merkezinde kaya kristali bulunuyor. Eser, bugünkü Kore Yarımadası'nda Han Hanedanı'yla ilişkilendirilen Lelang kültür çevresindeki süslemelere benziyor. Benzer bir parça, bugünkü Pyongyang yakınlarındaki Seogam-ri'de bulunan 219 numaralı mezarda ortaya çıkarılmıştı.

Reklam

Yerel tasarıma sahip yeşim taşı

Tabutun dibinde 15 yeşim taşı eseri vardı. Düz ve üst üste gelecek şekilde yerleştirilmiş bu parçaların biçimi, Çin'deki Han Hanedanı döneminde önemli kişilerin mezarlarında kullanılan dairesel yeşim diskler bi'leri andırıyor. Ancak Duurlig Nars'taki parçalar standart daireler değil; düzensiz dış hatlara ve ayrıntılı oyma desenlere sahipler.

Eserler, Xiongnu halkının Han dönemine ait cenaze geleneklerinden unsurları benimsemiş ya da uyarlamış ve bunlara kendi geleneklerine uygun biçimler vermiş olabileceğini düşündürüyor. Bu, bir toplumun diğerini olduğu gibi taklit etmesini gerektirmeyen kültürel alışverişin bir örneği. Bilinen bir malzeme ya da ritüel eşyası, yerel uygulamalara uyacak şekilde yeniden biçimlendirilebiliyordu.

Bir diğer sıra dışı buluntu, şeffaf bir kristalin altında kırmızı ve mavi malzemeler bulunan dairesel bir altın süs. Kazı ekibi, bu tür bir bezemenin daha önce bir Xiongnu mezarında belgelenmediğini belirtiyor. Renkli ayrıntılar ve kristal, bu eseri daha tanıdık at koşum takımı parçalarından ve yeşim taşı eserlerinden ayırıyor; seçkinlerin erişebildiği malzeme ve işçilik tekniklerinin çeşitliliğine dair yeni bir ipucu sunuyor.

Değişim döneminden zengin bir mezar

Xiongnu, yaklaşık MÖ 3. yüzyıldan itibaren Moğolistan bozkırlarında güçlü bir göçebe imparatorluk kurdu. Göçebe imparatorluk, halkının ve siyasi merkezlerinin tek bir şehre bağlı kalmak yerine geniş bir alanda yer değiştirebildiği bir imparatorluk türüdür. Xiongnu, Han Çin'i de dahil olmak üzere komşu toplumlarla siyasi ve ekonomik ilişkilerini sürdürdü.

160 numaralı mezar, Xiongnu etkisinin gerilediği MS 1. yüzyılın sonları ya da 2. yüzyıla tarihleniyor. Araştırmacılar, başka yerlerdeki daha derin seçkin mezarlarıyla karşılaştırıldığında merkezî odanın daha küçük olmasının, toplumun siyasi örgütlenmesindeki değişimlerle bağlantılı olabileceğini öne sürdü. Mezarın etkileyici uzunluğu ve zengin içeriği, inşaatı gerçekleştirenlerin hâlâ büyük bir iş gücünü örgütleyebildiğini ve yüksek statülü bir gömü için pahalı eşyalar sunabildiğini gösteriyor.

Kore Ulusal Müzesi, kazıyla ilgili açıklamasında buluntuların daha geniş önemine değindi. Müze şunları söyledi:

Bu kazı, 2 bin yıl önceki Xiongnu halkının Roma'dan Kore Yarımadası'na uzanan geniş bir değişim ağıyla bağlantılı olduğunu açıkça gösteriyor.

Roma kökenli olabilecek cam, Han döneminden esinlenen yeşim taşı eserleri ve Kore'yle bağlantılı gümüş süsler, araştırmacıların mezarı geniş kapsamlı alışverişin kanıtı olarak görmelerinin nedenini açıklamaya yardımcı oluyor. Bazı eserler aracı topluluklar üzerinden taşınmış, bazılarıysa bitmiş ürünlerden ziyade tasarımların ve becerilerin dolaşımını yansıtmış olabilir.

DNA ve malzeme testleri hangi soruları yanıtlayabilir?

Araştırmacılar, planlanan DNA analizi için mezardan diş ve saç örnekleri topladı. Testler, ölen kişinin biyolojik cinsiyetini, yaşını ve soyunu, ayrıca yakındaki mezarlara gömülen kişilerle akraba olup olmadığını belirlemeye yardımcı olabilir. Sonuçlar mezarlıktaki aile bağları hakkında bilgi sunabilir; ancak kişinin kimliği henüz belirlenmiş değil.

Cam üzerinde yapılacak laboratuvar çalışmaları, üretildiği yeri daraltmaya yardımcı olabilir. Gümüş, altın ve diğer malzemelerin daha ayrıntılı incelenmesi de eşyaların nasıl yapıldığını ve tasarımlarının başka yerlerdeki buluntularla ilişkisini açıklığa kavuşturabilir. Araştırma ekibi, sonuçların açıklanacağı tarihi henüz duyurmadı.

Duurlig Nars, tarihî bir alan olarak da daha geniş çapta tanınmaya başladı. Kompleks, 2026'da Moğolistan'ın Anıtsal Mezar Peyzajları kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Buradaki mezarlar, çoğunlukla göçebe yaşam tarzıyla tanımlanan bir toplumda seçkinlerin gömülmesinin ardındaki mühendislik ve örgütlenmeyi belgeliyor.

Alan ve kazıyla ilgili kısa zaman çizelgesi

  • 1974: Araştırmacı Khöдөөгийн Пэрлээ, Duurlig Nars mezarlığını tespit eder.

  • 1990: Moğol-Japon araştırma ekibi mezarları kayda geçirir ve alanın haritasını çıkarır.

  • 1997: Moğolistan ve Güney Kore daha geniş kapsamlı bir arkeoloji ortaklığı kurar.

  • 2006'dan itibaren: Mon-Sol araştırmacıları Duurlig Nars'ta ayrıntılı çalışmalara başlar, seçkinlere ait mezarlarla ek mezarları kazar.

  • 2023-2026: Ekip 160 numaralı mezarı kazar ve 413 eser ortaya çıkarır.

  • 23 Ağustos 2026: Kazı sürerken Cumhurbaşkanı Ukhnaa Khurelsukh çalışma alanını ziyaret eder.

  • 6 Kasım 2026: Kore Ulusal Müzesi, tamamlanan kazının bulgularını açıklar.

  • 6 ve 7 Kasım 2026: Bulgular, Kore Arkeoloji Derneği'nin 50. Ulusal Konferansı'nda sunulur.

Kazı, Duurlig Nars'ta onlarca yıldır süren çalışmalara ayrıntılı bir vaka incelemesi ekliyor. Son derece büyük bir mezarın inşasını Avrasya'daki alışverişin izlerini taşıyan eserlerle ilişkilendirirken, mezara gömülen kişinin kimliğini ve cam kabın kökenini yapılacak yeni testlerin yanıtlamasını bekliyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Duurlig Nars'taki 160 numaralı mezar yaklaşık 73 metre uzunluğunda ve 14,5 metre derinliğinde.

  • Arkeologlar yeşim taşı eserleri, gümüş at süsleri, özgün bir altın süs ve Roma kökenli olabilecek bir cam kap da dahil 413 eser ortaya çıkardı.

  • Gömü, Xiongnu'nun siyasi etkisinin zayıfladığı MS 1. yüzyılın sonları ya da 2. yüzyıla tarihleniyor.

  • Diş ve saç örneklerinde DNA analizi, camda ise kimyasal inceleme yapılması planlanıyor.

  • Mezara gömülen kişinin kimliği belirlenmedi.

Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir