Geniş bir mezar, şaşırtıcı derecede küçük bir merkez
Moğolistan'ın doğusundaki Duurlig Nars mezarlığında 73 metre boyunca uzanan bir mezarda, Roma İmparatorluğu'nda yapılmış olabilecek bir cam kadeh, oyma 15 yeşim eşya ve Kore Yarımadası'ndaki buluntuları andıran gümüş at süsleri de dahil 413 eser bulundu. Ancak mezarın merkezindeki defin alanı beklenmedik ölçüde küçük: tek bir tabutu çevreleyen, iç içe geçmiş iki ahşap oda.
İçindekiler
- Geniş bir mezar, şaşırtıcı derecede küçük bir merkez
- Anıtsal mezarı inşa edenler
- Sığ odanın önemi
- Roma'dan gelmiş olabilecek cam kadeh
- Geleneklerin yeniden biçimlendirildiğini gösteren 15 yeşim eşya
- Gümüş, altın ve kristal Kore Yarımadası'na işaret ediyor
- Keşfin ardındaki onlarca yıllık araştırma
- Kazı ve sonraki aşamalar
- Mezarlığın kazı sonrasında da korunması
- Öne Çıkanlar
Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan'da tespit edilen en büyük Şiongnu mezarı olarak tanımladığı 160 numaralı mezarın kazısının tamamlandığını 6 Kasım 2026'da duyurdu. Hentiy ilinin Bayan-Adarga ilçesinde bulunan mezar, yerin 14,5 metre altına uzanıyor ve dokuz taş katmanıyla örtülmüş durumda.
Arkeologlar mezarı, milattan sonra birinci yüzyılın sonlarına veya ikinci yüzyıla, yaklaşık 2.000 yıl öncesine tarihlendiriyor. Anıtsal yapı, değerli eşyalar ve daha küçük bir merkezî odanın bir arada bulunması, araştırmacılara birbiriyle bağlantılı iki inceleme alanı sunuyor: Şiongnu seçkinlerinin uzak bölgelerden gelen eşyalara nasıl ulaştığı ve siyasi güçleri zayıflarken defin geleneklerinin nasıl değiştiği.
Kazıya Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ve Moğolistan Ulusal Müzesi katıldı. Ekip, Moğolistan'daki arkeolojik alanlarda onlarca yıldır sürdürülen iş birliğinin devamı niteliğindeki 160 numaralı mezar çalışmalarına 2023'te başladı ve 2026'da tamamladı.
Mezarda yatan kişinin kimliği henüz belirlenemedi. Tabuttan çıkarılan diş ve saç örneklerinin bilimsel incelemeden geçirilmesi, cam kabın ise üretildiği yeri araştırmak üzere kimyasal analizinin yapılması planlanıyor. Bu çalışmalar, kazıda dikkat çeken eserleri kökenleri ve sahibi hakkında daha kesin bilgilerle ilişkilendirecek.
Anıtsal mezarı inşa edenler
Güneye uzanan giriş koridoru da dahil edildiğinde 160 numaralı mezar yaklaşık 73 metre uzunluğunda. Eski dönemlerdeki inşaatçılar toprağı basamaklar hâlinde kazarak mezar yapılarını yerleştirdi ve mezarı art arda taş katmanlarıyla kapattı. Kazı ekibi merkeze ulaşmak için bu katmanları sırayla kaldırdı.
İç içe geçmiş ahşap yapılar tek bir tabutu çevreliyordu. Koruyucu ve dekoratif bir kaplama olan lakla kaplı bir araba, merkezdeki mezarın tam üzerinde bulundu. Araştırmacılar, arabanın, değerli mezar eşyalarının ve inşaat için gereken emeğin, mezarda yatan kişinin Şiongnu toplumunun en üst kesiminden olduğuna işaret ettiğini düşünüyor.
Müzenin kazı tamamlandığında açıkladığı ölçüler, daha önceki tanımlamalardan daha küçük. Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü Direktörü arkeolog G. Eregzen, kazı çukurunun yaklaşık 90 metre uzunluğunda, 40 metreden geniş ve 16-17 metre derinliğinde olduğunu belirtti. Bir başka ön tahminde ise mezarın uzunluğu 88 metre, derinliği 18 metre olarak verilmişti.
Eregzen, çalışmanın ölçeğine ilişkin pratik ayrıntılar da paylaştı: günde ortalama 160 ton toprak çıkarılmış, 40.000 tondan fazla toprak ve taş temizlenmişti. Bu bilgiler, ince işçilikli eserleri daha geniş bir bağlama oturtuyor: hem yapıldığı hem de kazıldığı dönemde büyük bir organizasyon gerektiren bir mezar projesine.
Sığ odanın önemi
Mezarın 14,5 metrelik derinliği araştırmacıların dikkatini çekti; çünkü Moğolistan'ın orta kesimindeki benzer büyüklükteki Şiongnu mezarlarının derinliği 22 metreye ulaşabiliyor. Bu ölçüler karşılaştırıldığında 160 numaralı mezar 7,5 metre daha sığ, yani yaklaşık üçte bir daha az derin.
2019'da Duurlig Nars'ta incelenen daha küçük bir yardımcı mezarda da benzer bir düzen görülmüştü. Böylece ekip, aynı mezarlıktaki bu örneği 160 numaralı mezarın sıra dışı merkezî odasıyla karşılaştırma imkânı buluyor.
Araştırmacılar, mimarinin Şiongnu gücünün zayıfladığı dönemdeki toplumsal değişimleri yansıtabileceğini öne sürüyor. Mezar, bu gücün değişime uğradığı bir döneme ait olsa da devasa dış yapısı ve zengin içeriği, mezarda yatan kişinin sahip olduğu kaynakları ortaya koyuyor. Ana mezarın çevredeki mezarlarla karşılaştırılması, bu değişimlerin farklı insanları nasıl etkilediğini incelemeye yardımcı olacak.
Roma'dan gelmiş olabilecek cam kadeh
Kulplu, şeffaf bir cam kap kazının en dikkat çekici buluntuları arasında. Araştırmacılar, Roma İmparatorluğu sınırları içinde üretilmiş olabileceğini düşünüyor ve üretim yerini araştırmak için kimyasal bileşimini incelemeyi planlıyor.
Cam, üreticilerinin kullandığı çeşitli malzemelerin karışımından oluşur. Bu bileşenlerin ölçülmesi, uzmanların bir kabı bilinen üretim gelenekleri ve olası üretim bölgeleriyle karşılaştırmasına yardımcı olabilir. Dolayısıyla planlanan analiz, bu kadehin mezardaki daha geniş eser topluluğu içindeki yerini anlamak açısından büyük önem taşıyor.
Değerli eşyalar Moğolistan bozkırlarına ticaret, diplomatik hediyeler veya aracı topluluklar üzerinden gerçekleşen alışverişlerle ulaşmış olabilir. Bir eşya nihai varış noktasına gelmeden önce birçok kişinin elinden geçmiş olabilir. Kazı ekibi, kadehin üretim merkezini veya Duurlig Nars'a hangi güzergâhtan ulaştığını henüz belirleyemedi.
Kazıyı yürüten kurumlardan Kore Ulusal Müzesi, buluntuların Avrasya genelindeki bağlantılara işaret ettiğini belirtti. Müze, duyurusunda şu ifadeleri kullandı:
Bu kazı, 2.000 yıl önceki Şiongnuların Roma'dan Kore Yarımadası'na uzanan geniş bir alışveriş ağıyla bağlantılı olduğunu açıkça gösteriyor.
Kadehin Roma kökenli olabileceği yönündeki değerlendirme, yeşim ve gümüş eserlerle ilgili daha ayrıntılı karşılaştırmalarla birlikte ele alınıyor. Bu buluntular, bitmiş ürünlerin dolaşımından süsleme tarzlarının ve defin uygulamalarının benimsenmesine kadar farklı temas biçimlerini inceleme imkânı sunuyor.
Geleneklerin yeniden biçimlendirildiğini gösteren 15 yeşim eşya
Tabutun dibinde üst üste dizilmiş katmanlar hâlinde 15 yeşim parçası bulundu. Araştırmacılar bunları, Çin'deki Han hanedanının defin uygulamalarıyla ilişkilendirilen törensel yeşim nesneleri olan bi diskleriyle karşılaştırıyor.
Duurlig Nars'taki parçalar, Han dönemine ait bilinen örneklerin alışılmış yuvarlak biçiminden farklı. Düzensiz şekillere sahip bu parçaların yüzeyleri ince işlemelerle süslenmiş. Araştırmacılar bu farklılıkları, Şiongnuların Hanlara ait defin kültürünün unsurlarını benimserken bunların görünümünü kendi beğenilerine göre değiştirdiğinin kanıtı olarak yorumluyor.
Yeşim eşyaların tabutun içinde yer alması, onlara mezarın başka bir yerinde saklanan kişisel eşyalardan farklı bir işlev kazandırıyor. Bu nesneler, ölen kişinin çevresinde oluşturulan düzenlemenin bir parçasıydı. Şekilleri, süslemeleri ve konumları, komşu toplumlarla bağlantıların yanı sıra defin tercihleri hakkında da bilgi veriyor.
Gümüş, altın ve kristal Kore Yarımadası'na işaret ediyor
Kabak biçimli bir gümüş süs, Kore Yarımadası'ndaki eserlerle özellikle yakın benzerlik taşıyor. İnce gümüş levhanın dövülmesiyle yapılan kolye ucu, günümüzdeki Pyongyang çevresinde, Lelang ya da Nangnang olarak da bilinen bölgede bulunan mezarlardaki at koşum takımı süslerini andırıyor.
Araştırmacılar, Kore Ulusal Müzesi'nde bulunan ve Seogam-ri'deki 219 numaralı mezardan çıkarılan süslerle benzerlik tespit etti. Duurlig Nars'taki kolye ucunun merkezine yerleştirilmiş bir kaya kristali parçası, ortak biçime özgün bir özellik katıyor.
Yanında bulunan yuvarlak altın süste, şeffaf kristalin altına altın varak ile kırmızı ve mavi malzeme yerleştirilmişti. Kristalden geçen ışık, alttaki renkleri görünür kılıyordu. Ekip, bu tür bir süsün Şiongnu mezarında ilk kez bulunduğunu belirtti.
Gümüş süs muhtemelen at koşum takımını süslüyordu; böylece ince işçilik, binicilikle bağlantılı bir donatım üzerinde sergilenmişti. Laklı arabayla birlikte bu eser, mezardaki statü göstergelerinde ulaşım araçlarının ve atların nasıl yer tuttuğunu ortaya koyuyor.
Müze, bu nitelik ve ölçekte buluntuların daha önce Doğu Moğolistan'da tespit edilmediğini belirtti. Önemleri, farklı bölgesel geleneklerle ilişkilendirilen eşyaların özenle düzenlenmiş tek bir seçkin mezarda bir araya getirilmesinden kaynaklanıyor.
Keşfin ardındaki onlarca yıllık araştırma
Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan bozkırlarında 1997'den bu yana araştırmalar yürütüyor. Müze araştırmacıları bu çalışmayı, Şiongnular da dahil komşu toplumlarla temasın eski Kore kültürünün gelişimini nasıl etkilediğine ilişkin sorularla ilişkilendiriyor.
Duurlig Nars'ta yaklaşık 300 mezar bulunuyor. Burada yapılan kazılar daha önce de başka görkemli mezarları ortaya çıkardı. Bu sayede araştırmacıların 160 numaralı mezarı karşılaştırabileceği örneklerin sayısı artıyor.
Ağustos 2007'de gerçekleştirildiği bildirilen bir kazıda, 11'e 9 metre ölçülerinde büyük bir mezar ortaya çıkarıldı. Mezarda 15 metre uzunluğunda bir giriş koridoru vardı ve tabut yerin sekiz metre altındaydı. Buluntular arasında laklı bir araba, yeşim, altın süslemeler ve at donanımları yer alıyordu. Arkeologlar ayrıca kurban sunma uygulamalarıyla ilişkilendirdikleri 12 atın ve 10'dan fazla koyun ile keçinin kalıntılarını çıkardı.
Daha önceki bu mezarın yanında incelenen iki küçük kare mezarda bronz kaplar, seramikler ve laklı eşyalar dahil çeşitli nesneler bulundu. Dolayısıyla mezarlığın araştırma geçmişi, tek bir görkemli mezarın ötesine uzanıyor; büyük ve küçük mezarlar arasındaki ilişkileri, içeriklerini ve yapım biçimlerini de kapsıyor.
Kazı ve sonraki aşamalar
Projenin önemli tarihleri, son keşiflerin önceki saha çalışmalarından koruma ve laboratuvar araştırmalarına uzanan sürecini gösteriyor:
- 1997: Kore Ulusal Müzesi, Moğolistan bozkırlarında araştırmalara başladı.
- 2007: Duurlig Nars'taki diğer mezarlara ilişkin kazı sonuçları, arabaları, at donanımlarını ve değerli mezar eşyalarını belgeledi.
- 2019: Yakındaki yardımcı bir mezarda benzer şekilde küçük ve sığ bir merkezî oda bulundu.
- 2023: 160 numaralı mezarın ortak kazısı başladı.
- 21 Ağustos 2026: Moğolistan Cumhurbaşkanı Ukhnaa Khurelsukh kazı alanını ziyaret etti.
- 6 Kasım 2026: Kore Ulusal Müzesi kazının tamamlandığını duyurdu.
- 6 ve 7 Kasım 2026: Bulgular, Gangneung'da düzenlenen Kore Arkeoloji Derneği'nin 50. ulusal konferansında sunuldu.
Mezarda yatan kişinin biyolojik cinsiyeti, yaşı ve çevredeki mezarlarda bulunan kişilerle olası aile ilişkileri hakkında bilgi edinmek amacıyla tabuttaki diş ve saç örnekleri incelenecek. Genetik analiz, akrabalık bağlarını ortaya koymaya yardımcı olabilir. Böylece ekip, mezarlıktaki defin düzenlemelerinin aile bağlarını da yansıtıp yansıtmadığını araştırabilecek.
Eserlerin koruma çalışmaları ve bilimsel analizler için 2026 sonuna kadar Güney Kore'ye götürülmesi planlanıyordu. İki Moğol araştırmacı da koruma çalışmaları kapsamında eğitim alacaktı. Müze, kazının üç boyutlu kaydını kullanarak dijital içerikler hazırlamayı ve ardından kapsamlı bir kazı raporu yayımlamayı planlıyor. Laboratuvar sonuçları veya nihai rapor için bir tarih açıklanmadı.
Mezarlığın kazı sonrasında da korunması
Kore Ulusal Müzesi ve Eregzen, Duurlig Nars'ın da aralarında bulunduğu Şiongnu seçkinlerine ait mezar alanlarının Temmuz 2026'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındığını söyledi. Eregzen grupta altı alan bulunduğunu belirtti: Noyon Uul, Duurlig Nars, Gol Mod I, Gol Mod II, Chikhertiin Zoo ve Takhiltyn Khotgor.
Eregzen, bu alanları çok daha geniş bir arkeolojik kayıt içinde değerlendirdi. Avrasya genelinde 25.000'den fazla Şiongnu mezarının belgelendiğini; seçkin mezarların bulunduğu 14 alanın 10'unun Moğolistan'da, dördünün ise Rusya'da yer aldığını söyledi. Seçilen Moğolistan alanları farklı bölgeleri, dönemleri ve defin biçimlerini temsil ediyor.
Duurlig Nars ile Takhiltyn Khotgor arasında yaklaşık 2.000 kilometre bulunuyor. Buna karşın Eregzen, yapılar, ritüeller ve eserlerde benzerlikler olduğunu belirtti. Ortak geleneklerle bölgesel farklılıkların bir arada incelenmesi, geniş bir bozkır imparatorluğunun nasıl örgütlendiğini açıklamaya yardımcı olabilir.
Koruma çalışmaları artık alan sınırları, yönetim ve tesislerle ilgili pratik kararları da kapsıyor. Eregzen, Dünya Mirası alanına özel bir yönetim birimi kurulması çağrısında bulundu ve Duurlig Nars'ta bir araştırma merkezi ile iki sergi salonu bulunan bir müze kurma planlarının finansman yetersizliği nedeniyle ertelendiğini anlattı. Eserlerin korunmasıyla mezarlığın bakımı birbirini tamamlayan görevler: buluntuların laboratuvarda işlenmesi, tarihî bağlamlarını sağlayan alanın ise uzun vadeli koruma altına alınması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Duurlig Nars'taki 160 numaralı mezar, giriş koridoru dahil 73 metre uzunluğunda ve 14,5 metre derinliğinde.
- Kore Ulusal Müzesi burayı Moğolistan'da tespit edilen en büyük Şiongnu mezarı olarak tanımlıyor.
- Kazıda Roma yapımı olabilecek cam bir eşya, 15 yeşim nesne ve gösterişli at süsleri dahil 413 eser bulundu.
- Küçük merkezî oda, yakındaki bir mezarı andırıyor ve Şiongnu toplumundaki değişimlerin araştırılmasına yardımcı olabilir.
- Bilimsel çalışmalar, camın kökenini ve mezarda yatan kişinin biyolojik özellikleriyle olası aile ilişkilerini araştıracak.
- Eserlerin korunması, dijital belgeleme ve kapsamlı bir kazı raporu hazırlanması planlanıyor.






