Çok şeyin tehlikede olduğu üçüncü tur
Tayland ve Kamboçya, tartışmalı deniz sınırlarına ilişkin üçüncü tur görüşmeler için 24-27 Kasım tarihlerinde Kuala Lumpur'da bir araya geliyor. Daimi Tahkim Mahkemesi (PCA), görüşmelerin sınırın teknik yönlerine odaklanacağını ve taraflara üzerinde anlaşabilecekleri alanları belirleme fırsatı vereceğini söyledi.
İçindekiler
Toplantı, ülkelerin Tayland Körfezi'ndeki suların nasıl paylaşılacağı veya bölüneceği konusunda görüş ayrılığını sürdürmesiyle gerçekleşiyor. Anlaşmazlığa ilişkin güncel değerlendirmeye göre, ölümcül çatışmaların üzerinden bir yıldan fazla zaman geçmesine rağmen tüm kara sınırı geçişleri kapalı. Deniz görüşmeleri ayrı bir uluslararası süreç üzerinden yürürken, kara sınırına ilişkin anlaşmazlıklar ilişkileri şekillendirmeye devam ediyor.
Kamboçya açık bir deniz sınırı istediğini söylüyor. Ülkeler tek bir sınır üzerinde anlaşamazsa, tartışmalı bölgedeki kaynakların geliştirilmesi ve paylaşılması için de bir anlaşma arıyor. Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow, Bangkok'un sınır belirlenmeden kaynak paylaşımını görüşmeyeceğini söyledi.
PCA, ilk iki toplantının “verimli görüş alışverişleri” ürettiğini belirtti. Kuala Lumpur oturumu kapalı kapılar ardında, yani görüşmeler özel olarak yapılacak. PCA, iki ülkenin anlaşmasıyla yargılamanın sekretaryasını yürütüyor.
Uzlaştırma süreci nasıl başladı?
Kamboçya, 2 Haziran'da 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında zorunlu uzlaştırma sürecini başlattı. Tayland 19 Haziran'da yanıt verdi. Kamboçya bu adımı, Tayland'ın Tayland Körfezi'ndeki üst üste binen kıta sahanlığı taleplerinin görüşülmesi için çerçeve sağlayan 2001 tarihli mutabakat muhtırasını (MOU) sona erdirmesinin ardından attı.
Tartışmalı bölge, 50 yıldan fazla süredir çözülemeyen taleplerin kapsadığı bir alan. MOU yaklaşık 26 bin kilometrekarelik deniz alanını kapsıyordu. Anlaşmazlığa ilişkin haberlerde aktarılan tahminler, bölgenin doğal gaz rezervlerini yaklaşık 340 milyar metreküp, petrolünün değerini ise yaklaşık 300 milyar ABD doları olarak gösteriyor.
Bu rakamlar, anlaşmazlığın harita üzerinde bir çizgi çizmekten daha fazlası olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Bir sınır, denizin farklı bölgelerindeki kaynakları keşfetme ve kullanma hakkının hangi ülkeye ait olacağını belirleyebilir. Ortak bir geliştirme düzenlemesi, nihai sınır belirsiz kalmak kaydıyla ülkelerin bazı bölgelerde birlikte çalışmasına olanak tanıyabilir; ancak Tayland ve Kamboçya böyle bir plan üzerinde anlaşmaya varmadı.
Görüşmeler ayrıca Temmuz 2025'te ayrı bir kara sınırı bölgesinde yeniden alevlenen silahlı çatışmaların ardından yapılıyor. Çatışmalar geçici olarak durdu, ancak gerilim sürdü. Denizdeki uzlaştırma süreci deniz taleplerini ele almayı amaçlıyor; kara sınırı anlaşmazlığını çözmeyi değil.
Komisyon ne yapabilir?
UNCLOS Ek V, uzlaştırmanın nasıl işlediğini ortaya koyuyor. Zorunlu uzlaştırmada, süreçten haberdar edilen ülkenin katılması gerekiyor; yanıt vermemesi veya katılmaması süreci durdurmuyor. UNCLOS Ek V, komisyonun normalde beş üyeden oluştuğunu ve oluşturulmasından itibaren 12 ay içinde rapor sunması gerektiğini belirtiyor.
Komisyon tarafları dinliyor, taleplerini ve itirazlarını inceliyor ve dostane bir çözüme ulaşmanın yollarını önerebiliyor. Raporu, varılan anlaşmaları ve anlaşmaya varılamaması halinde ilgili maddi veya hukuki sorunlara ilişkin tespitlerini ve tavsiyelerini kayda geçiriyor. Bu tavsiyeler iki ülke için de bağlayıcı değil.
Beş komisyon üyesine Avustralyalı diplomat Katrina Cooper başkanlık ediyor. Diğer üyeler Danimarka'dan Peter Taksøe Jensen, Fransa'dan Jean Marc Thouvenin, Güney Afrika'dan Albert Hoffmann ve Almanya'dan Rüdiger Wolfrum. Komisyon ilk toplantısını 14-16 Eylül'de Singapur'da, ikincisini ise 14-18 Ekim'de Lahey'de yaptı.
Yargılama hakkındaki bilgilere göre, ikinci toplantıda Kamboçya ve Tayland güven artırıcı önlemleri sonuçlandırdı. Kuala Lumpur toplantısının bu çalışmanın devamı olması ve bir sınırın belirlenmesine ilişkin teknik sorunlara odaklanması bekleniyor. Komisyonun oluşturulma tarihi belirtilmediği için burada 12 aylık raporlama süresine kesin bir bitiş tarihi verilemiyor.
Kamboçya hangi sonuçları istiyor?
Kamboçya üç olası sonuç ortaya koydu. İlk tercihi, tek bir deniz sınırı oluşturan bir anlaşma. Bunun mümkün olmaması halinde, tartışmalı sulardaki kaynakların geliştirilmesi ve paylaşılması için bir anlaşma istiyor. Üçüncü seçenek olarak Kamboçya, komisyondan sonraki müzakerelere yön vermek üzere tavsiyelerde bulunmasını isteyebilir.
Kamboçya Dışişleri Bakanlığı, Kuala Lumpur toplantısını “bir başka olumlu adım” olarak nitelendirdi ve görüşmelerin sınırın teknik yönlerine özel önem vereceğini söyledi. Kamboçya heyetine Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn başkanlık edecek. Başbakan Yardımcısı ve Adalet Bakanı Koeut Rith baş müzakereci, sınır işlerinden sorumlu bakan Lam Chea ise yardımcı temsilci olacak.
Singapur'daki açılış toplantısında Prak, Kamboçya'nın bu süreci anlaşmazlığı ele almanın barışçıl bir yolu olarak başlattığını söyledi. Ülkenin bir sınır antlaşması ya da ortak geliştirme ve hakkaniyetli paylaşım düzenlemesi umduğunu da belirtti.
Kamboçya Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Prak Sokhonn, sürecin amacını şöyle açıkladı:
Kamboçya bu adımı, uluslararası hukuka uygun şekilde barışçıl bir yol bulmak için attı. Kamboçya bu uzlaştırma sürecini tırmandırmanın bir biçimi olarak değil, güveni yeniden inşa etmenin bir aracı olarak görüyor.
Tayland neden önce sınırın belirlenmesinde ısrar ediyor?
Sihasak, Tayland'ın uzlaştırmaya katılmaya istekli olduğunu, ancak sınır görüşmeleri ile kaynak paylaşımı arasında net bir ayrım yaptığını söyledi. Eylül toplantısının ardından Bangkok'un deniz sınırı çizilmeden önce kaynak paylaşımını görüşmeyeceğini belirtti.
Aynı zamanda başbakan yardımcısı olan Sihasak, Tayland'ın tutumunu şöyle ifade etti:
Bizim tarafımızda, deniz sınırının açıkça tanımlanması gerektiği konusunda kararlıyız. Ortak geliştirme veya kaynak paylaşımı bundan sonra görüşülmelidir.
Tayland ayrıca deniz sürecinin kara üzerindeki egemenliği kapsamaması gerektiğini söyledi. Sihasak, Koh Kood'un Tayland'a ait olduğunu yineledi ve Kamboçya'nın 1972 tarihli kıta sahanlığı talep hattını reddetti. Kamboçya'nın tutumları ve Tayland'ın itirazları, teknik bir toplantının neden hâlâ zor siyasi sorunlarla karşılaşabileceğini gösteriyor.
Ülkeler müzakerelerin tarihi konusunda da anlaşmazlığa düştü. Kamboçya, zorunlu uzlaştırmayı Tayland'ın 2001 tarihli MOU'yu sona erdirmesinin ardından başlattığını söylüyor. Sihasak, Kamboçya'nın anlatımına itiraz ederek tarafların 25 yıl içinde yalnızca iki resmi tur görüşme yaptığını ve Tayland'ın uzlaştırmaya geçmeden önce doğrudan görüşmeler önerdiğini belirtti.
Kara sınırı anlaşmazlığı görüşmeleri nasıl etkiliyor?
Taylandlı yetkililer, kara sınırı boyunca çözülmemiş güvenlik sorunlarının da ele alınması gerektiğini söylüyor. Tayland Savunma Bakanlığı sözcüsü Tuğamiral Surasant Kongsiri, Kamboçya'yı iki ülkenin savunma bakanlarının 27 Aralık 2025'te imzaladığı ortak açıklamadaki 16 taahhüdün beşini ihlal etmekle suçladı. İşaret ettiği maddeler kışkırtma ve izinsiz girişler, ortak mayın temizliği, sınır ötesi suç, sınır koordinasyonu ve yanlış bilgiyle mücadele için doğrudan iletişimle ilgili.
Surasant, sınır çizimine geçilebilmesi için ortak mayın temizliğinin tamamlanması gerektiğini, çünkü ekiplerin bölgeye güvenli şekilde girmesi gerektiğini söyledi. Tayland güçlerinin teyakkuzda olduğunu da belirterek Kamboçya'yı süregelen kışkırtmalar ve sık sık insansız hava aracı uçuşlarıyla suçladı. Bunlar Tayland hükümetinin iddialarıdır; söz konusu iddialar deniz komisyonunun bir tespiti niteliğinde değildir.
18 Kasım'da ASEAN Parlamentolar Arası Meclisi'nin 47. Genel Kurulu'nda ayrı bir diplomatik anlaşmazlık ortaya çıktı. Tayland Meclis Başkanı Sophon Sarum, Tayland'ın 20 binden fazla yerinden edilmiş sivil olduğu iddiasının ve rakamın ortaklaşa doğrulanmadığı itirazının ardından Kamboçya'nın AIPA ASEAN Interface raporundan 20 binden fazla yerinden edilmiş sivile ilişkin ifadeyi çıkarmayı kabul ettiğini söyledi. Onun anlatımı, sınır konusundaki tartışmaların bölgesel siyasi forumlara da taşındığını gösteriyor.
Tayland Başbakanı Anutin Charnvirakul'un, Kamboçya Başbakanı Hun Manet ile görüşmelerini 21 Kasım'da bir yayında ele alması planlanıyor; bunlar arasında deniz talepleri, sınır çizimi ve Tayland'ın zorunlu uzlaştırmaya ilişkin tutumu yer alacak. Yayının Kuala Lumpur toplantısı başlamadan önce yapılması bekleniyor.
Süreçteki önemli tarihler
2 Haziran: Kamboçya, UNCLOS kapsamında zorunlu uzlaştırmayı başlatıyor.
19 Haziran: Tayland yanıtını sunuyor.
14-16 Eylül: Komisyon ilk toplantısını Singapur'da yapıyor.
14-18 Ekim: İkinci toplantı Lahey'de gerçekleşiyor ve taraflar güven artırıcı önlemleri sonuçlandırıyor.
24-27 Kasım: Üçüncü toplantının Kuala Lumpur'da yapılması planlanıyor; gündemde deniz sınırının teknik yönleri var.
Bilinmesi gerekenler
Tayland ve Kamboçya, üçüncü deniz uzlaştırma toplantısını 24-27 Kasım'da Kuala Lumpur'da yapacak.
Kamboçya bir sınır antlaşması, kaynak paylaşımı düzenlemesi ya da gelecekteki görüşmelere yön verecek komisyon tavsiyeleri istiyor.
Tayland, kaynak paylaşımını görüşmeden önce sınırın tanımlanması gerektiğini söylüyor.
Komisyonun tavsiyeleri bağlayıcı değil ve UNCLOS, komisyonun oluşturulmasından itibaren 12 ay içinde rapor sunmasını öngörüyor.
Taylandlı yetkililer kara sınırı güvenliği ve mayın temizliğinin çözülmediğini, tüm kara sınır kapılarının kapalı olduğunu söylüyor.






