Endonezya’da Elektrikli Araç Patlaması, Atık Piller İçin Son Tarihi Yaklaştırıyor

9 dakikalık okuma
Indonesia's EV Boom Is Creating a Battery Waste Deadline

Daha temiz ulaşım, yaklaşan atık sorunu

Kaynak haberdeki verilere göre, Endonezya’da elektrikli araç satışları 2025’te yüzde 49 arttı; bu sırada genel otomobil pazarı yavaşladı. 2026’nın ilk üç ayında elektrikli araçlar, bir yıl önce aynı dönemdeki yüzde 8’lik paya kıyasla araç satışlarının yaklaşık yüzde 15’ini oluşturdu. Yenilenebilir enerjinin payı da ülkenin enerji sepetinde yüzde 18’e çıkarak hükümetin 2026 için belirlediği yüzde 16,5’lik hedefi aştı.

İçindekiler
  1. Daha temiz ulaşım, yaklaşan atık sorunu
  2. Kullanım dışı piller ne zaman birikmeye başlayacak?
  3. Pilin durumu neden önemli?
  4. İkinci kullanım, bertarafı erteleyebilir
  5. Tehlikeli atık kuralları henüz döngüsel bir sistem oluşturmuyor
  6. Masrafları kim karşılamalı, pilleri kim toplamalı?
  7. Geri dönüşüm gerekli, ancak son adım
  8. Bilinmesi gerekenler

Bu kazanımlar pillere bağlı. Piller otomobil ve motosikletlere güç veriyor; güneş ve rüzgâr projelerinden elde edilen elektriği depolayarak güneş battığında ya da rüzgâr zayıfladığında kullanılmasını sağlıyor. Ancak piller sonsuza kadar dayanmıyor. Endonezya, elektrikli araç sayısını pillerini güvenli biçimde toplama, değerlendirme, onarma, yeniden kullanma ve geri dönüştürme sistemini kurduğundan daha hızlı artırıyor.

Ömrü sekiz ila 10 yıl olan piller üzerinden yapılan basit bir tahminin işaret ettiğinden daha önce, kullanım dışı kalan otomobil pillerinin ilk büyük dalgası ortaya çıkabilir. Bir hükümet politika çalışması, kayda değer miktarda atık pilin 2026 veya 2027’de görülmeye başlayabileceğini tahmin ediyor ve 2029’da ömrünü tamamlamış 7.766 pil öngörüyor. Tahminlerde, Güney Kore’deki araç satışları ve pil kullanım ömrü örüntülerine dayalı bir model kullanılıyor. Elektrikli motosiklet pilleri ise çok daha kısa sürede, çoğu zaman bir ila üç yıl içinde kullanım ömrünün sonuna ulaşabiliyor.

Sorun, pilleri geri dönüştürecek bir yer bulmaktan ibaret değil. Endonezya’nın her pili tanımlayabilecek, toplayabilecek, güvenli biçimde taşıyabilecek, durumunu test edebilecek ve sonraki en uygun kullanım alanına yönlendirebilecek bir zincire ihtiyacı var. Böyle bir sistem kurulmazsa fosil yakıtlardan uzaklaşma süreci, toplulukları farklı bir atık ve güvenlik sorunuyla baş başa bırakabilir.

Kullanım dışı piller ne zaman birikmeye başlayacak?

Endonezya’nın elektrikli araç pazarı, resmî satış istatistiklerinin tutulmaya başladığı 2020’den bu yana hızla büyüdü. Satışlar, teşviklerin devreye alınmasının ardından 2020’deki 125 araçtan 2022’de 10.327’ye yükseldi; 2024’te ise 43.188’e ulaştı. Bu, 2023’e kıyasla yüzde 153’lük artışa ve toplam otomobil pazarının yaklaşık yüzde 5’ine karşılık geliyordu.

Hükümetin politika çerçevesi raporu, kullanım dışı kalan pil sayısının 2026’da 13’ten 2027’de 119’a, 2028’de 1.345’e ve 2029’da 7.766’ya çıkacağını tahmin ediyor. Bunlar, hâlihazırda atılmış pillerin sayımı değil, öngörüler. Hacimler büyümeden toplama ve işleme konusunda karar alınmasının neden önemli olduğunu gösteriyorlar.

Farklı pil türleri, farklı zaman çizelgeleri ortaya çıkarıyor. Ortalama bir otomobil pili sekiz ila 10 yıl kullanılabiliyor; ancak performans veya güvenlik gerekçeleriyle daha erken değiştirilmesi de mümkün. Kaynak haberde, birçok elektrikli motosiklet pilinin gözlemlenen kullanım ömrünün daha kısa olduğu belirtiliyor: Bu süre bir ila üç yıl; daha kaliteli bazı piller ise üç ila beş yıl dayanıyor. Dolayısıyla büyüyen elektrikli iki tekerlekli araç filosu, kullanım dışı kalan otomobil pillerinin ilk büyük dalgasından çok önce atık pil üretebilir.

Endonezya’da elektrikli araçların benimsenmesi 2022’de başladı. Bu nedenle 2026’dan itibarenki dönem, hazırlıklar açısından kritik önem taşıyor. Sayılar, araç ve pillerin gerçekte ne kadar süre dayandığına, kaçının erken değiştirildiğine ve pillerin onarılıp yeniden kullanılıp kullanılamadığına bağlı olacak.

Reklam

Pilin durumu neden önemli?

Araçtan çıkarılan bir pilin yeri hemen çöplük olmayabilir. Sağlık Durumu (SoH), pilin başlangıçtaki enerji depolama kapasitesinin ne kadarını koruduğuna ilişkin bir tahmindir. Pil, sürücünün beklediği menzili veya performansı artık sunamayabilir; ancak daha az talep gerektiren bir işte hâlâ iyi çalışabilir.

Endonezya Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi ve Sürdürülebilirlik Uzmanları Derneği Başkanı Jessica Hanafi, başlangıç kapasitesinin yaklaşık yüzde 70 ila 80’ini koruyan pillerin güneş enerjisini destekleyen sistemler de dâhil olmak üzere sabit enerji depolama uygulamalarında hâlâ kullanılabileceğini söyledi. İyi durumdaki piller araçlarda yeniden kullanılabilir; hasarlı parçalar ise onarılabilir, yenilenebilir veya yeniden imal edilebilir. Hücrelerin daha fazla kullanılamayacak kadar hasarlı ya da yıpranmış olduğu durumlarda malzeme geri dönüşümü gerekir.

Kesin eşikler, test yöntemine ve kullanım amacına göre değişebilir. Önerilen yaklaşımlardan biri, pilleri tek tek değerlendirdikten sonra durumlarına göre ayırmak. Cakarta Büyükşehir Bölgesi’ne ilişkin bir lojistik çalışmasında, sağlık durumu yüzde 80’in üzerinde olan pillerin yeniden imalata, yüzde 60 ila 80 arasında olanların geri dönüşüme, yüzde 60’ın altında kalanların ise bertarafa yönlendirildiği bir model kullanılıyor. Bu eşikler, her pil veya uygulama için geçerli evrensel kurallar değil, planlama yöntemidir.

Pil kimyası da önemli. Lityum demir fosfat (LFP), genellikle daha ucuz ve bazı alternatiflere göre daha güvenli kabul edildiği için yaygınlık kazandı. Politika çerçevesi raporuna göre LFP’nin Endonezya pil pazarındaki payı 2020’de yüzde 10’un altındayken 2024’te yaklaşık yarıya yükseldi. LFP piller nikel veya kobalt içermediğinden, bu pillerden değerli metal geri kazanımı nikel, kobalt ve mangan içeren pillerin işlenmesine kıyasla daha az kârlı ve teknik açıdan daha zor olabilir.

İkinci kullanım, bertarafı erteleyebilir

Pilleri başka amaçlara uyarlamak, kullanım ömürlerini uzatabilir. Hareket hâlindeki bir aracın gereksinimlerini artık karşılamayan bir pil paketi, bir binada veya yerel elektrik şebekesinde hâlâ enerji depolayabilir. Kırsal bölgelerde ikinci ömür piller, ana şebekeye erişimin sınırlı veya güvenilir olmadığı yerlerde elektrik sağlamak için yerel üretim ve depolamayı bir araya getiren güneş enerjili mikro şebekeleri destekleyebilir.

Japonya bu yaklaşımı daha önce hayata geçirdi. Nissan Motor ile Sumitomo Corporation’ın ortak girişimi 4R Energy, 2013’te Yumeshima Adası’nda yeniden kullanılan elektrikli araç pillerinden yararlanan sabit bir enerji depolama sistemi kurdu. Şirket, 2015’te Koshikishima Adası’nda güneş ve rüzgâr enerjisini desteklemek ve elektrikli araçları şarj etmek amacıyla ikinci bir sistem devreye aldı.

2025’te yayımlanan bir akademik çalışma, Cakarta Büyükşehir Bölgesi’nde elektrikli araç pilleri için olası bir tersine lojistik ağı oluşturdu. Çalışmada 254 araç bayisi incelendi; toplama, yeniden imalat, geri dönüşüm ve bertaraf için potansiyel noktalar değerlendirildi. Önerilen ağda beş toplama merkezi, yeniden imalat ve geri dönüşüm işlemlerini birlikte gerçekleştiren bir merkez ve bir bertaraf merkezi bulunuyor. Cakarta lojistik çalışması, toplam asgari maliyeti yaklaşık 1,24 trilyon rupiah olarak tahmin etti; bunun yüzde 56,68’i işleme, yüzde 29,30’u ise taşımaya ayrılıyordu.

Modelde ayrıca sağlık durumu düşük 1,029 ton pil ve katı atık bertarafa yönlendirildi. Maliyet tahmini, hâlihazırda faaliyet gösteren bir sisteme ait kesin bir fatura değil, çalışmanın varsayımlarını ve önerilen ağı yansıtıyor. Yine de sonuçlar, tek başına bir geri dönüşüm tesisinin neden yeterli olmadığını gösteriyor: Piller önce çok sayıda noktadan toplanmalı ve uygun tesislere taşınmalı.

Reklam

Tehlikeli atık kuralları henüz döngüsel bir sistem oluşturmuyor

Endonezya’da elektrikli araç pillerinin tüm yaşam döngüsünü kapsayan özel ve kapsamlı bir sistem henüz bulunmuyor. Ağır metal içeren piller, mevcut çerçeve kapsamında B3 atığı olarak bilinen tehlikeli ve toksik atık sınıfına giriyor. 2021 tarihli 22 sayılı Hükümet Yönetmeliği tehlikeli atıklara ilişkin kuralları içerirken diğer çevre düzenlemeleri depolama, taşıma ve işleme süreçlerini düzenliyor.

Bu atıklarla uğraşan şirketlerin izin alması, işlemlerin ise lisanslı tesislerde yürütülmesi gerekiyor. Politika çerçevesi raporunda aktarılan kurallara göre depolama süresi genellikle 90 günle sınırlı. Taşıma için onaylı düzenlemeler gerekiyor; işletmelerin atık kayıtlarını tutması ve bildirimde bulunması zorunlu. Bu kontroller riskleri yönetmeye yardımcı olsa da mevcut sistem, kullanılabilir pillerin test edilip ekonomiye geri kazandırılmasına yönelik açık bir süreçten ziyade, ağırlıklı olarak tehlikeli atıkların işlenmesine dayanıyor.

Toplama sorumluluğu da belirsiz. Üreticilerin veya ithalatçıların elektrikli araç pillerini kullanım ömrü sonunda geri almasını zorunlu kılan, hukuken bağlayıcı ve bütünüyle yerleşmiş bir sistem yok. Hükümetin pil üreticilerinin sorumluluğuna ilişkin rehberliği gönüllülük esasına dayanıyor; mevcut geri kazanım ağları ise hâlâ zayıf. Uygulamada bazı kullanılmış piller ve diğer elektronik atıklar, çalışanların koruyucu ekipmana ve hücreleri sökmek için güvenli yöntemlere sahip olmayabileceği kayıt dışı toplayıcıların elinden geçiyor.

Lityum iyon piller hasar gördüklerinde veya yanlış işlem gördüklerinde alev alabilir. Pillerin elle sökülmesi çalışanları tehlikeli maddelere maruz bırakabilir; sızan elektrolit ve uygun şekilde yönetilmeyen pil parçaları ise toprağı veya suyu kirletebilir. Ulusal bir sistem, tekil şirket düzenlemelerine bel bağlamak yerine haneler ve küçük tamir işletmeleri de dâhil olmak üzere herkes için güvenli işlemeyi uygulanabilir kılmalı.

Masrafları kim karşılamalı, pilleri kim toplamalı?

Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR), şirketleri piyasaya sürdükleri ürünlerin toplanmasını ve işlenmesini organize etmekten veya finanse etmekten sorumlu tutan bir sistemdir. Elektrikli araç pillerine uygulanması hâlinde bu sistem, pil artık bir otomobilde kullanılmadığında geri alım düzenlemesini araç üreticilerinin mi, pil üreticilerinin mi yoksa ithalatçıların mı yapması gerektiğini netleştirebilir.

Jessica Hanafi, pil yönetimi için bir yol haritası, SoH ölçümünde kullanılacak standart testler ve dijital pil pasaportu çağrısında bulundu. Pasaportta pilin üreticisi, kimyası, kullanım geçmişi ve durumu gibi bilgiler yer alarak tamircilerin veya geri dönüşümcilerin pilin nasıl işleme alınabileceğine karar vermesine yardımcı olabilir. Endonezya’da şu anda pilleri üretimden satışa, kullanımdan yeniden kullanıma ve bertarafa kadar izleyen merkezi bir sistem bulunmuyor.

Bappenas, elektrikli araçlarda döngüsel ekonomiye yönelik ve pil atıklarının yönetimini de içeren bir eylem planı hazırlıyor. Plan, elektrikli araç teşvikleri ve pil üretimini toplama ve kullanım ömrü sonundaki işlemlere ilişkin açık kurallarla ilişkilendirmeye yardımcı olabilir. Endonezya Elektrikli Otomobil Topluluğu Başkanı Arwani Hidayat da düzenlemelerin hızlandırılması ve hükümet, araç üreticileri ile geri dönüşüm şirketleri arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Bu adımlar önemli; çünkü bir pil için en uygun sonraki kullanım alanı, durumuna ve kimyasına bağlı. Her pili doğrudan geri dönüşüme gönderen tek bir kural, hâlâ işe yarayabilecek kapasitenin ziyan olmasına yol açabilir. Toplama konusunda net bir sorumlu belirlemeyen bir sistem ise pillerin depolarda, kayıt dışı ticarette veya sıradan atıkların arasında kalmasına neden olabilir. Test standartları ve izlenebilir kayıtlar, her pilin onarıma, ikinci kullanıma, malzeme geri kazanımına veya kontrollü bertarafa yönlendirilmesine yardımcı olabilir.

Reklam

Geri dönüşüm gerekli, ancak son adım

Bir pil başka bir amaçla güvenli biçimde kullanılamayacak duruma geldiğinde, geri dönüşüm lityum, nikel ve kobalt gibi malzemelerin yeni ürünlerde kullanılmak üzere geri kazanılmasını sağlayabilir. Geri kazanılan malzemeler yeni madencilik ihtiyacını azaltabilir; ancak geri kazanım yöntemleri ve ekonomisi pil kimyasına göre değişir. Endonezya’nın pil üretme ve nikel işleme hedefleri geri dönüşümden yarar sağlayabilir, ancak sanayi kapasitesinin toplama ve güvenli taşımayla bağlantılı olması gerekir.

Sıralama önemli. Piller önce daha uzun ömürlü olacak şekilde tasarlanmalı; mümkünse onarılmalı veya yeniden kullanılmalı; araç performansı yetersiz kaldığında başka bir işe uyarlanmalı ve diğer kullanım seçenekleri tükendiğinde geri dönüştürülmeli. Bu yaklaşım genellikle azalt, yeniden kullan, başka amaca uyarla ve geri dönüştür şeklinde tanımlanıyor. Geri dönüşüm, gerekli bir son seçenektir; önceki aşamaların yerini tutmaz.

Çevresel etkiler, pil atılmadan önce başlıyor. Jessica Hanafi, bir yaşam döngüsü değerlendirmesinde pilin elektrikli otomobilin çevresel etkisinin yüzde 38,34’ünü oluşturduğunu; gövdenin payının yüzde 15,55, şasinin yüzde 7,75 ve çekiş motorunun yüzde 5,6 olduğunu aktardı. Bu karşılaştırma, değerlendirmede ele alınan araç yaşam döngüsünü kapsıyor. Bulgular, benzinli veya dizel motorları elektrikli motorlarla değiştirmenin yanı sıra pil ömrünü uzatmanın ve malzemeleri geri kazanmanın neden önemli olabileceğini ortaya koyuyor.

Endonezya’nın enerji dönüşümü, artık pazara giren pillerin etrafında bir sistem kurmak için dar bir zaman aralığına sahip. Toplama noktalarının, eğitimli görevlilerin, güvenli taşımanın, durum testlerinin, ikinci kullanım projelerinin ve lisanslı geri dönüşüm tesislerinin birlikte çalışması gerekiyor. Kullanım dışı kalacak otomobil pillerinin ilk büyük dalgası yıllar uzakta olabilir; ancak motosiklet pilleri ve araçların erken değiştirilmesi hazırlıkları bugünün işi hâline getiriyor.

Bilinmesi gerekenler

  • Elektrikli araç satışları 2025’te yüzde 49 arttı; elektrikli araçlar 2026’nın ilk çeyreğinde toplam araç satışlarının yaklaşık yüzde 15’ini oluşturdu.
  • Bir hükümet politika çalışması, 2029’da ömrünü tamamlamış 7.766 elektrikli araç pili olacağını tahmin ediyor ve kayda değer miktarda atık pilin 2026 veya 2027’de ortaya çıkmaya başlayabileceğini belirtiyor.
  • Kullanılabilir kapasitesi kalan piller, geri dönüşüm değerlendirilmeden önce onarılabilir, yeniden kullanılabilir veya enerji depolama amacıyla başka bir işe uyarlanabilir.
  • Endonezya, kullanılmış elektrikli araç pillerini tehlikeli atık kuralları kapsamında düzenliyor; ancak kapsamlı ve hukuken bağlayıcı bir geri alma sistemi bulunmuyor.
  • Cakarta bölgesine ilişkin bir çalışma, beş toplama merkezi, bir yeniden imalat ve geri dönüşüm merkezi ile bir bertaraf merkezi kurulmasını öneriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir