Pakistanlı Bakan, Delhi'deki ŞİÖ Forumu'nda Terörizmle İlgili Sorulara Doğrudan Yanıt Vermedi

9 dakikalık okuma
Pakistan Minister Avoids Direct Terrorism Answer at SCO Forum in Delhi

Nadir bir ziyaret, çözüme kavuşmamış güvenlik anlaşmazlığıyla karşılaştı

Pakistan İklim Bakanı Musadik Masood Malik, 20 Kasım'da Yeni Delhi'ye yaptığı ziyarette diyaloğa ve terörizmle ilgili kanıtları incelemek üzere ortak bir mekanizma kurulmasına çağrıda bulundu; ancak Pakistan topraklarından faaliyet gösteren ağlara ilişkin sorulara doğrudan yanıt vermedi. Görüş alışverişi, Hindistan ile Pakistan arasındaki resmî görüşmelerden ziyade kültürel bağlara odaklanan ilk Şanghay İşbirliği Örgütü Medeniyetler Diyaloğu Forumu'nda gerçekleşti.

İçindekiler
  1. Nadir bir ziyaret, çözüme kavuşmamış güvenlik anlaşmazlığıyla karşılaştı
  2. Malik terörizm hakkında ne söyledi?
  3. Forum neden düzenlendi ve kimler davet edildi?
  4. Kültür diyaloğa alan açabilir mi?
  5. Su anlaşmazlığının arka planında ne var?
  6. Davet neden siyasi eleştirilere yol açtı?
  7. Bazı liderler görüşme fırsatını memnuniyetle karşıladı
  8. Forumun ardından ne olacak?
  9. Öne Çıkanlar

Malik, Hindistan'ın başkentindeki tarihi Purana Qila'da düzenlenen üç günlük etkinlikte Pakistan heyetine başkanlık etti. Ziyaret, Pakistanlı bir federal bakanın Hindistan'a yaptığı, Dışişleri Bakanı Bilawal Bhutto Zardari'nin Mayıs 2023'te Goa'da düzenlenen bir ŞİÖ toplantısına katılmasından sonraki ilk ziyaretti. Pakistan'ın Hindistan Yüksek Komisyonu Maslahatgüzarı Saad Warraich, Malik'i havalimanında karşıladı.

Terörizmle ilgili sorular üzerine Malik, forumda İran, Orta Asya ve Afganistan'daki istikrarsızlık dâhil, daha geniş bölgesel meselelerin ele alınması gerektiğini söyledi. Hindistan'ın da terör saldırılarına maruz kaldığını kabul ederken iki ülkenin kanıtları sunması yönündeki çağrısını yineledi.

Malik, gazetecilere forumdaki tartışmaların çok taraflı amacına odaklı kalmasını istediğini söyledi. Bölgesel sorunların Hindistan ile Pakistan arasındaki anlaşmazlıkların ötesine geçtiğini belirtti.

Böylesine önemli ve kapsamlı bir diyaloğu yalnızca ikili bir bağlama indirgemek istemiyorum.

20-22 Kasım'da düzenlenen foruma, ŞİÖ'nün 10 üye ülkesinin temsilcilerinin yanı sıra davetli gözlemciler ve diyalog ortakları katıldı. Etkinliğe Hindistan Kültür Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığı, Purana Qila'da ev sahipliği yaptı.

Reklam

Malik terörizm hakkında ne söyledi?

Gazeteciler, İslamabad'ın Pakistan'dan faaliyet gösterdiği öne sürülen terör ağlarına neden müdahale etmediğini sorunca Malik, hükümetinin attığı belirli bir adımdan söz etmedi. Bunun yerine, her iki ülkenin de kanıt sunması ve şeffaf bir süreç işletmesi gerektiğini söyledi.

Malik, Pakistan'ın da terörizmden ağır zarar gördüğünü savundu. Binlerce Pakistanlının öldürüldüğünü söyleyen Malik, kanıt paylaşım mekanizmasını güven inşa etmenin ve çözüm bulmanın bir yolu olarak sundu.

Her iki taraf da kanıtları ortaya koymalı. Amacımız, çeşitli vesilelerle önerdiğimiz şeffaf bir mekanizma kurmak. Böyle bir mekanizma güveni yeniden tesis etmeye yardımcı olabilir ve uygulanabilir çözümlerin önünü açabilir.

Malik, bir başka açıklamasında Pakistan'ı yalnızca mağdur olarak göstermek istemediğini ve ülkesinin bu durumu çözmek için elinden geleni yaptığını söyledi. Bu çabaların neler olduğunu açıklamadı. Daha önce, sınır ötesi terörizmle ilgili soruya yanıt vermeyi ertelemiş ve ertesi gün bir açıklama yaptıktan sonra konunun daha ayrıntılı ele alınmasını beklediğini söylemişti.

Hindistan, silahlı grupların Hindistan'a saldırmak için Pakistan topraklarını kullanmasına izin vermekle Pakistan'ı defalarca suçladı. Malik'in açıklamaları anlaşmazlığı kabul etmekle birlikte, belirli suçlamalar yerine kanıtları incelemek için önerilen bir sürece odaklandı. Forumda ortak bir mekanizma kurulacağı ya da kurulması için anlaşmaya varıldığı duyurulmadı.

Forum neden düzenlendi ve kimler davet edildi?

Hindistan, etkinliği Pakistan'la yapılacak özel bir ikili toplantı değil, çok taraflı bir ŞİÖ buluşması olarak tanımladı. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal, Pakistan dâhil tüm ŞİÖ üyelerinin yanı sıra gözlemci ülkelere ve diyalog ortaklarına davet gönderildiğini söyledi. Bakanlık, bunun örgütün yerleşik uygulamasıyla uyumlu olduğunu belirtti.

Savunma Bakanı Rajnath Singh, Hindistan'ın diyaloğa ev sahipliği yapma planını 20 Ekim'de Tacikistan'ın Duşanbe kentinde düzenlenen ŞİÖ Hükümet Başkanları Konseyi toplantısında duyurdu. Hindistan, Pakistan'la aynı yıl olan 2017'de ŞİÖ'nün tam üyesi oldu. Örgüt, 2001'de Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan tarafından kuruldu. İran 2023'te örgüte katıldı.

Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Malik'in tematik oturumlara katılacağını ve medeniyetler arasındaki diyaloğun diplomasiye nasıl katkı sağlayabileceğine ilişkin ülkesinin görüşünü aktaracağını söyledi. Etkinliğin açıklanan amacı, kültürel alışverişi, karşılıklı anlayışı ve ŞİÖ bölgesindeki halklar arasındaki teması teşvik etmekti. Programda 21 ve 22 Kasım'da düzenlenecek dört tematik oturum yer aldı. Akademisyenler, uzmanlar ve kültür temsilcileri; müzik ve sahne sanatları gibi kültürel biçimleri, sanat ve mimarideki ortak gelenekleri, dil ve edebiyat mirasını, manastır güzergâhlarını ve felsefi gelenekleri ele aldı. Herhangi bir resmî sonuç ya da sonuç belgesi açıklanmadı.

Forum çevresindeki önemli tarihler şöyleydi:

  • 20 Ekim: Rajnath Singh, Duşanbe'deki ŞİÖ toplantısında Hindistan'ın foruma ev sahipliği yapma planını duyurdu.
  • 14 Kasım: Pakistan, Malik'in foruma katılacağını açıkladı.
  • 20 Kasım: Malik Yeni Delhi'ye geldi ve forum Purana Qila'da başladı.
  • 21 Kasım: Malik'in forumda bir açıklama yapması bekleniyordu.
  • 22 Kasım: Üç günlük etkinliğin sona ermesi planlanıyordu.
Reklam

Kültür diyaloğa alan açabilir mi?

Malik, siyasi anlaşmazlıklara rağmen kültürün ülkelerin birbirini anlamasına yardımcı olabileceğini defalarca dile getirdi. Kültürel alışverişin değerinin Hindistan ve Pakistan'ın ötesine, ülkelerin ortak tarihlere ve sınırları aşan bağlara sahip olduğu daha geniş bölgeye uzandığını söyledi.

Kültürün Hindistan ile Pakistan arasındaki ilişkileri nasıl geliştirebileceği sorulduğunda Malik, bölgesel ilerleme için farklı düşünme ve yaşama biçimlerini anlamanın gerekli olduğunu söyledi.

Birbirimizi, düşünme biçimimizi ve yaşama tarzımızı anlamazsak gelişemeyiz. Diyaloglar aracılığıyla birbirimizin bakış açılarını ve anlayışını tanıyacağız; bölgenin gelişebilmesi de ancak böyle mümkün olacak.

Malik, diyaloğu farklı bakış açıları arasındaki bir alışveriş olarak da tanımladı. Ayrı bir açıklamasında, "Tek seslilik yalnızca monolog gerektirir. Diyalog çeşitlilik demektir" dedi. Forumu, ülkelerin ortak tarihlerini, coğrafyalarını ve kültürlerini ele alması için önemli bir fırsat olarak nitelendirdi.

Malik aynı zamanda forumun gündeminde ikili meselelerin bulunmadığını söyleyerek etkinliğin çok taraflı niteliğini vurguladı. Hindistan'ın bazı çok taraflı meseleleri gündeme getirdiğini de ekledi. Bu ayrım, etkinliğin Hindistanlı ve Pakistanlı yetkilileri aynı mekânda buluştururken terörizm, su paylaşımı ya da diğer anlaşmazlıklar konusunda resmî bir müzakereye dönüşmemesini açıklamaya yardımcı oluyor.

Su anlaşmazlığının arka planında ne var?

Malik'in ziyareti, İndus suları hakkındaki önceki açıklamaları nedeniyle daha fazla dikkat çekti. Haziran ayında Pakistan'ın su kaynaklarını kontrol etmeye çalışanların "ellerini keseceklerini" söyleyerek tehditte bulundu. Kongre Partisi liderleri, Hindistan'da bulunmasına itiraz ederken bu açıklamaya atıfta bulundu.

Anlaşmazlığın konusu, iki ülke arasında İndus nehir sisteminin paylaşımına ilişkin kuralları belirleyen 1960 tarihli İndus Suları Anlaşması. Hindistan, 26 kişinin hayatını kaybettiği 22 Nisan 2025'teki Cemmu ve Keşmir'in Pahalgam bölgesindeki saldırının ardından anlaşmayı 2025'te askıya aldı. Hindistan Dışişleri Bakanlığı, anlaşmaya ilişkin tutumlarının değişmediğini söyledi.

13 Mayıs 2025'te Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal, Pakistan'ın sınır ötesi terörizme verdiği desteği "inandırıcı ve geri dönülmez biçimde sona erdirene" kadar Hindistan'ın anlaşmayı askıda tutacağını söyledi. Bu tutumu 23 Nisan'da alınan Güvenlik Kabinesi Komitesi kararıyla ilişkilendirerek şunları kaydetti: "İndus Suları Anlaşması, anlaşmanın önsözünde belirtildiği üzere iyi niyet ve dostluk ruhuyla imzalanmıştır. Ancak Pakistan, onlarca yıldır sınır ötesi terörizmi destekleyerek bu ilkeleri askıya almıştır. Şimdi, Güvenlik Kabinesi Komitesi'nin (CCS) 23 Nisan tarihli kararı uyarınca Hindistan, Pakistan sınır ötesi terörizme verdiği desteği inandırıcı ve geri dönülmez biçimde sona erdirene kadar anlaşmayı askıda tutacaktır. İklim değişikliği, demografik değişimler ve teknolojik değişikliklerin sahada yeni gerçekler yarattığını da lütfen göz önünde bulundurun." Başbakan Narendra Modi de, "Terör ve görüşmeler aynı anda olamaz. Terör ve ticaret eşzamanlı yürütülemez. Su ve kan birlikte akamaz" dedi.

Hindistan'ın Pakistan'da terörist hedefler olduğunu söylediği noktaları vurmasının ardından, Hindistan ve Pakistan 7-10 Mayıs 2025'te askerî bir çatışma da yaşadı. Karşılıklı saldırılar yaklaşık 87 saat sürdü. İki komşu arasındaki diplomatik temas sınırlı kaldı; bu da Malik'in ziyaretini, ŞİÖ'nün daha geniş bölgesel çerçevesinde gerçekleşmiş olsa bile sıra dışı bir buluşma hâline getirdi.

Malik, ilişkilerin geliştirilmesinde kültürün kilit rol oynadığını söyledi; ancak forumda iki ülkenin anlaşmaya ya da terörizme ilişkin tutumlarında bir değişiklik olduğu açıklanmadı. Hindistan, Malik'le ikili bir toplantı yapılacağını duyurmadı; Pakistan da forum sırasında Hindistan'la bir anlaşmaya varıldığını açıklamadı.

Reklam

Davet neden siyasi eleştirilere yol açtı?

Hindistan'ın Kongre Partisi, hükümeti, diyaloğun yeniden başlamasından önce terörizmin sona ermesi gerektiğini söylerken Pakistanlı bir bakanı ağırlayarak tutarsız davranmakla suçladı. Kongre Sözcüsü Supriya Shrinate, ziyaretin Pahalgam saldırısında hayatını kaybedenlerin ailelerini üzdüğünü söyledi. Parti liderleri ayrıca Malik'in hazirandaki su tehdidine de dikkat çekti.

Kongre milletvekili Manish Tewari, Pakistan'ın üye olması nedeniyle ŞİÖ etkinliklerine katılımının olağan olduğunu, ancak İslamabad'ın terörizm konusundaki tutumunu değiştirmediğini savundu. Eski Dışişleri Bakanı Salman Khurshid, hükümetin Pakistan'a yönelik yaklaşımının net olmadığını söyleyerek politikasını açıklamasını istedi.

BJP lideri Nalin Kohli, Hindistan'ın Pakistan'ı özel olarak davet ettiği yönündeki iddiayı reddetti. Davetlerin tüm ŞİÖ üyelerine gönderildiğini ve Hindistan'a karşı terörizm sürdüğü müddetçe diyalog kurulamayacağını söyledi. Dışişleri Bakanlığının açıkladığı üzere hükümetin tutumu, davetin çok taraflı bir etkinliğin parçası olduğu ve yerleşik uygulamayı izlediği yönündeydi.

Siyasi anlaşmazlık, davetin ne anlama geldiğiyle ilgili. Kongre liderleri, bakanın ağırlanmasını, terörizm sürerken görüşmelere karşı olduğunu açıklayan hükümetin tutumuyla çelişkili buldu. BJP ise bir ŞİÖ etkinliğine katılımın ikili diyalog anlamına gelmediğini ve politikada değişiklik olmadığını söyledi.

Bazı liderler görüşme fırsatını memnuniyetle karşıladı

Cemmu ve Keşmir'in eski başbakanı Farooq Abdullah, Malik'in ziyaretini memnuniyetle karşıladı ve Hindistan ile Pakistan'ın görüşmelere yeniden başlamasını umduğunu söyledi. Abdullah, önceki su tehdidini retorik olarak nitelendirdi ve iki hükümete barış konusunda konuşma çağrısı yaptı.

Halkın Demokratik Partisi milletvekili Aga Syed Muntazir Mehdi de diyaloğa çağrıda bulunarak ortak kaygıların süregelen iletişimsizlikle çözülemeyeceğini söyledi. Buna karşılık Ulusal Konferans lideri Bashir Ahmad, başkalarını görüşme çağrısı yaptıkları için eleştiren BJP'nin Pakistanlı bir bakanın foruma katılımını kabul ettiğini belirterek partiyi çifte standart uygulamakla suçladı.

Malik, ziyaretinin tek seferlik olmamasını ve iki ülke arasındaki temasın sürmesini umduğunu söyledi. Pakistan'ı bölgedeki istikrarsızlığı giderme çabalarına yapıcı katkı sunan bir ülke olarak da nitelendirdi. Bu açıklamalar, resmî görüşmelerin sürdürülmesine yönelik bir plan duyurmak yerine Malik'in umutlarını dile getiriyordu.

Forumun ardından ne olacak?

Forumun daha geniş programı 22 Kasım'a kadar devam ederken Malik'in 21 Kasım'da açıklamasını yapması bekleniyordu. Ayrıca Tac Mahal'i ziyaret etmek üzere Agra'ya gitmesine izin verildi. Delhi'deki Nizamuddin Dergâhı'nı ziyaret etme talebi ise güvenlik gerekçesiyle reddedildi.

Ziyaretin daha fazla resmî temasa yol açıp açmayacağı forumda netleşmedi. İki hükümet ikili bir görüşme yapılacağını açıklamamıştı; Malik'in kanıt paylaşımı süreci çağrısına da üzerinde uzlaşılmış bir plan ya da takvim eşlik etmedi. Şimdilik en somut sonuç, iki ülkenin yetkililerinin terörizm ve İndus Suları Anlaşması konusundaki karşıt tutumlarını korurken aynı çok taraflı etkinliğe katılması oldu.

Dolayısıyla buluşma, kültürel diplomasinin hem imkânlarını hem de sınırlarını gösterdi. Yetkililerin ortak mirası ve bölgesel kaygıları ele alabileceği bir ortam yarattı; ancak temel güvenlik anlaşmazlığı çözüme kavuşmadı.

Öne Çıkanlar

  • Pakistanlı Bakan Musadik Masood Malik, 20-22 Kasım'da Yeni Delhi'de düzenlenen ŞİÖ Medeniyetler Diyaloğu Forumu'na katıldı.
  • Malik, Hindistan ve Pakistan'ı terörizmle ilgili kanıtları sunmaya çağırdı; ancak Pakistan topraklarından faaliyet gösterdiği öne sürülen ağlara ilişkin iddialara doğrudan yanıt vermedi.
  • Hindistan, çok taraflı etkinliğin parçası olarak tüm ŞİÖ üyelerini davet ettiğini ve İndus Suları Anlaşması konusundaki tutumunun değişmediğini söyledi.
  • Kongre daveti eleştirirken BJP lideri Nalin Kohli bunun ikili diyalog anlamına gelmediğini belirtti.
  • Forumda Hindistan ile Pakistan arasında yeni bir anlaşma ya da resmî görüşmeler için bir plan açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir