Yapay zekâ endişeleri derinleşirken Tayvan borsası 1991'den bu yana en kötü haftasını yaşadı

8 dakikalık okuma
Taiwan Stocks Suffer Worst Week Since 1991 as AI Fears Deepen

Rekor haftalık kayıp, Tayvan doları günün son bölümünde toparlandı

Tayvan'ın gösterge endeksi Taiex, 20 Kasım'da 2,393.60 puan ya da %6.23 düşerek 36,033.29 puana geriledi ve yaklaşık yedi ayın en düşük kapanışını yaptı. Endeks seans içinde 2,688.21 puana kadar düşerek 35,738.68 puanı gördü; günün son bölümündeki alımların ardından kayıplarının bir kısmını telafi etti. Cuma günkü kapanış, endeks tarihindeki en büyük üçüncü günlük düşüş oldu.

İçindekiler
  1. Rekor haftalık kayıp, Tayvan doları günün son bölümünde toparlandı
  2. Ekim ayındaki zirveden ne kadar geriledi?
  3. Yapay zekâ endişeleri piyasayı neden bu kadar ağır etkiliyor?
  4. Cuma günü kimler satış yaptı?
  5. Yetkililer piyasayı dengelemek için ne yaptı?
  6. Kur NT$33 seviyesini aştıktan sonra neden toparlandı?
  7. Yatırımcılar bundan sonra neyi takip etmeli?
  8. Öne Çıkanlar

Günün düşüşü, rekor düzeydeki haftalık kaybı tamamladı. Taiex beş seansta 7,641.83 puan, yani %17.5 gerileyerek 1991'den bu yana en sert haftalık düşüşünü kaydetti. Cuma günü işlem hacmi NT$877.35 milyara ulaştı. Haftalık düşüşte yatırımcıların yapay zekâ görünümüne ilişkin endişeleri, Nvidia hakkındaki belirsizlik ve ABD'nin yapay zekâ çipleri ihracatına yönelik daha sıkı kontrolleri etkili oldu.

Tayvan doları günün son bölümünde ters yönde hareket etti. ABD doları başına NT$33 seviyesinin üzerine çıkarak NT$33.04'e kadar zayıfladı, ardından toparlanarak seansı NT$32.936 seviyesinde tamamladı. Böylece gün içinde NT$0.006 değer kazandı. Döviz kuru, bir ABD doları almak için kaç Tayvan doları gerektiğini gösterir; dolayısıyla kurdaki yükseliş Tayvan dolarının zayıfladığı anlamına gelir.

Para birimindeki toparlanma, yatırımcıların hisse satıp paralarını yurt dışına çıkarmasıyla oluşan yoğun baskı döneminin ardından geldi. Kapanış gün için rahatlama sağlarken kur, hafta genelinde NT$0.098, yani yaklaşık %0.3 geriledi.

Reklam

Ekim ayındaki zirveden ne kadar geriledi?

Taiex, 6 Ekim'de 49,968 puanla rekor seviyeye ulaştı. Cuma günkü gün içi en düşük seviyesine gelindiğinde zirveden yaklaşık 14,229 puan, yani kabaca %28.5 gerilemişti. Kapanışta da rekor seviyenin yaklaşık %28 altında kaldı. Piyasa verilerine göre, bu düşüşe rağmen yıl başından bu yana kazancı yaklaşık %24 düzeyindeydi.

Teknoloji hisseleri endeksin %70'inden fazlasını oluşturuyor. Bu durum, yatırımcıların yapay zekâ şirketleri ve bu şirketlerin arkasındaki harcamalara ilişkin görüşlerini değiştirdiği dönemlerde endeksi özellikle kırılgan kılıyor. Tayvanlı çip üreticileri ve elektronik tedarikçileri, bilgi işlem gücüne yönelik talebin artacağı beklentisinden fayda sağladı. Mevcut satış dalgası, veri merkezlerine ve yapay zekâ sistemlerine yapılan büyük yatırımların ne kadar sürede getiri sağlayacağına ilişkin kuşkuların arttığını yansıtıyor.

Düşüş, cuma gününden önce de hız kazanmıştı. Taiex, 19 Kasım'da 1,768 puan gerileyerek güncel fiyatları uzun vadeli eğilimleriyle karşılaştırmak için kullanılan yıllık hareketli ortalamanın altına indi. Cuma günü ise 2,300 puanı aşan yeni bir düşüş yaşandı. Bu seyir, hükümetin piyasayı dengelemek için tekrar tekrar adım atmasına rağmen satışların sürdüğünü gösteriyor.

  • 6 Ekim: Taiex 49,968 puanla rekor seviyeye ulaştı.
  • 19 Kasım: Endeks 1,768 puan düştü ve yıllık hareketli ortalamanın altında kapandı.
  • 20 Kasım: Endeks gün içinde 35,738.68 puanı gördü ve 36,033.29 puandan kapandı.

Daha önce yaşanan NT$33 seviyesinin aşılması da yatırımcıların satış gelirlerini ABD dolarına çevirmesiyle hisse satışlarının para birimi üzerinde nasıl baskı oluşturabileceğini gösterdi. Cuma günü hisse senetleri düşerken bu baskı yeniden görüldü.

Reklam

Yapay zekâ endişeleri piyasayı neden bu kadar ağır etkiliyor?

Yatırımcılar, yapay zekâya harcanan devasa tutarların maliyeti karşılayacak kadar gelir sağlayıp sağlamayacağını yeniden değerlendiriyor. Nvidia'ya ve veri merkezlerinin inşa hızına ilişkin kaygılar, sektörün geleceğine dair soru işaretlerini artırdı. ABD ara seçimlerinin sonuçları da veri merkezlerinin genişlemesine yönelik siyasi muhalefet ve sektöre daha fazla denetim getirilmesi ihtimali hakkındaki endişeleri yükseltti.

Washington, yapay zekâ çiplerinin yasa dışı yollarla Çin'e gönderilmesini önlemek amacıyla Singapur ve dört ülkedeki veri merkezi işletmecilerine yönelik denetimleri sıkılaştırdı. Kurallar, gelecekteki talebi tahmin etmeye çalışan çip tedarikçileri ve yatırımcılar açısından belirsizliği artırdı. Tayvan piyasası, teknoloji şirketlerinin küresel çip ve elektronik sektörlerine temel tedarikçiler olması nedeniyle bu gelişmelere özellikle duyarlı.

Başka yerlerdeki teknoloji hisselerindeki zayıflık da karamsarlığı artırdı. Anthropic hisseleri, ABD piyasalarının kapanış sonrası işlemlerinde %4.7 düştü. Şirketin borsadaki ilk işlem günü de yatırımcıları, yapay zekâ harcamalarına ilişkin kuşkuların geride kaldığına ikna edemedi. UOB Kay Hian İcra Direktörü Steven Leung, gelişmenin bölgedeki teknoloji hisselerine etkisini şöyle değerlendirdi:

Anthropic'in borsaya kote olmasının piyasa havasını iyileştirememesi, Asya genelinde yapay zekâya yönelik başlıca darbe oldu.

Buna karşılık farklı bir görüş de var: Büyüme hızının yavaşlaması, bilgi işlem gücüne yönelik talebin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. First Capital Management Başkanı Huang Yi-ting, bilgi işlem gücüne yönelik talebin ve Tayvan'ın tedarik zincirindeki konumunun, endişeler yatıştığında toparlanmayı destekleyebileceğini söyledi. Yatırımcılar, uzun vadeli bu beklentiyi değerlemeler, finansman ve ihracat kurallarına ilişkin acil kaygılarla birlikte değerlendiriyor.

Cuma günü kimler satış yaptı?

Piyasadaki düşüşün büyüklüğüne, yabancı yatırımcıların benzer ölçüde büyük net satışları eşlik etmedi. Yabancı yatırımcılar net bazda NT$9.413 milyar tutarında hisse sattı; bu rakam NT$10 milyarın altındaydı. Tayvan yatırım fonları NT$8.749 milyar, menkul kıymet aracı kurumları ise NT$34.084 milyar tutarında satış yaptı. Aracı kurumların satışları arasında, diğer pozisyonlardan kaynaklanan riski azaltmak için yapılan işlemler olan korunma amaçlı işlemlerdeki NT$29.016 milyar da yer aldı.

Üç ana kurumsal yatırımcı grubu toplamda NT$52.246 milyar tutarında satış yaptı. Bu rakamlar, gün içindeki düşüşün neden yalnızca yabancı yatırımcıların satışlarıyla açıklanamayacağını ortaya koyuyor: Yerel aracı kurumların korunma amaçlı ve diğer satışları, o gün yabancı yatırımcıların net satışlarından daha büyüktü. Merkez bankasının kambiyo işlemlerinden sorumlu yöneticisi Tsai Chiung-min, yabancı yatırımcıların net satışlarının kasım ayından bu yana azaldığını, ancak satışları ve paralarını yurt dışına aktarmalarının Tayvan doları üzerinde önemli bir baskı kaynağı olmaya devam ettiğini söyledi.

Büyük şirketler, endeksteki düşüşün önemli bir bölümünden sorumluydu. Borsada işlem gören en büyük beş şirket Taiex'i toplamda 1,098.45 puan, yani cuma günkü toplam puan kaybının yaklaşık %45.9'u kadar aşağı çekti. Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC), NT$100 düşüşle NT$2,000 seviyesinden kapandı ve endeksteki gerilemenin 759.85 puanını oluşturdu. MediaTek ve Delta Electronics hisseleri de günlük taban fiyatından kapandı.

Taban fiyat, borsa kuralları kapsamında bir hisse senedinin bir günde izin verilen en yüksek düşüş seviyesidir. Toplamda borsada ve tezgâh üstü piyasada işlem gören 364 şirket bu seviyeden kapandı. Siber güvenlik hisseleri ise az sayıdaki parlak nokta arasındaydı; sektördeki birkaç şirket günlük tavan fiyatından kapandı.

Reklam

Yetkililer piyasayı dengelemek için ne yaptı?

Mali Denetim Komisyonu, açığa satış kısıtlamalarını 11 gün içinde iki kez sıkılaştırdı. Açığa satış, hisse fiyatındaki düşüşten kâr etmeyi amaçlayan; hisselerin ödünç alınıp satıldığı ve daha sonra daha düşük bir fiyattan geri alınmasının hedeflendiği bir işlemdir. 20 Kasım'da yürürlüğe giren son önlem kapsamında, ödünç alınan hisselerin seans içindeki satış emirleri, önceki 30 gündeki ortalama günlük işlem hacminin %1'iyle sınırlandırıldı. Daha önce bu oran %3'tü. Bazı korunma ve piyasa yapıcılığı işlemleri kısıtlamadan muaf tutuldu.

Komisyon ayrıca, önceki işlem gününde en az %3.5 düşen hisselerde açığa satışı da kısıtlamıştı. Kurallar yeni açığa satış emirlerini sınırlandırıyor, ancak hâlihazırda hisse sahibi olan yatırımcıların satış yapmasını engellemiyor. S3 Partners Araştırma Direktörü Matthew Unterman şöyle dedi:

Açığa satış faaliyetlerini sınırlamak, temelindeki düşüş beklentisini ya da mevcut uzun pozisyonlarını azaltan yatırımcıların satış baskısını ortadan kaldırmaz.

Tayvan Ulusal İstikrar Fonu yetkilileri de fonun hisse fiyatlarını desteklemek için piyasaya aktif olarak girdiğini doğruladı. Açıklama, endeks düşmeye devam ederken geldi. Yetkililer, Tayvan'ın temel ekonomik görünümünün istikrarlı kaldığını, piyasanın ise uluslararası gelişmelere ve yatırımcıların kaygılarına tepki verdiğini söyledi.

Bazı yatırımcılar fonun piyasaya çok erken girdiğini sorgularken, bazıları da satış dalgasının yapay zekâ talebinin düşüşe geçtiği anlamına gelmediğini savundu. Piyasa yorumlarında fonun kullanabileceği üst sınır NT$500 milyar olarak belirtilirken, fonun ne kadar süreyle hisse alacağı ya da şimdiye kadar ne kadar kaynak kullandığı konusunda bir takvim veya miktar paylaşılmadı.

Kur NT$33 seviyesini aştıktan sonra neden toparlandı?

Yabancı yatırımcıların hisse satışlarından elde ettiği gelirleri yurt dışına aktarmak üzere ABD dolarına çevirmesi, dolara talep yaratabiliyor. Tsai, yabancı yatırımcıların dolar alımlarının ve para transferlerinin son günlerde yavaşladığını söyledi. Merkez bankası ayrıca, Tayvan doları NT$33 seviyesini aştıktan sonra yerel şirket ve bireylerin daha fazla ABD doları sattığını gözlemledi. Bu durum döviz piyasasındaki arzı artırarak alış ve satışları dengeye yaklaştırdı.

Merkez bankası, ABD dolarının güçlenmesinin Tayvan dolarındaki zayıflamanın bir başka nedeni olduğunu söyledi. ABD faiz oranlarına ilişkin piyasa beklentileri doları etkileyebiliyor: Yatırımcılar ABD faizlerinin daha uzun süre yüksek kalmasını beklerse, dolar cinsinden varlıklar daha cazip hale gelebiliyor. Tsai, son çalkantının geçmesi ve arz ile talebin daha dengeli hale gelmesiyle döviz piyasasının normale dönmesi gerektiğini söyledi.

Tsai ayrıca uluslararası yatırımcıların farklı piyasalar arasındaki para dağılımını değiştirebileceğine de dikkat çekti. Yabancı yatırımcılar yeniden Tayvan hissesi almaya başlarsa, bu durum döviz akışlarının yönünü değiştirebilir. Tsai, kısa vadeli aksaklığın yönetilebilir olduğunu belirtti:

Bu büyük bir endişe kaynağı olmayacak.

Merkez bankasının verileri, Tayvan dolarındaki son düşüşü daha geniş bir bağlama da oturtuyor. Tayvan doları, 19 Kasım itibarıyla bir önceki yılın sonuna göre ABD doları karşısında %4.57 değer kaybetmişti. Aynı dönemde yen %1.97 değer kaybederken Güney Kore wonu %8.70 değer kazandı. Bu yılın ortalama kuru geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırıldığında ise Tayvan doları %2.36 gerilerken, yen %6.27 ve won %1.96 düşüş kaydetti.

Reklam

Yatırımcılar bundan sonra neyi takip etmeli?

Piyasaların bundan sonraki yönü, yatırımcıların yapay zekâ görünümüne, ABD'nin ticaret kontrollerine ve Tayvan'dan çıkan para akışına nasıl tepki vereceğine bağlı. Haftanın rekor kaybı, teknoloji hisselerinin ağırlıkta olduğu bir piyasada baskının ne kadar hızlı birikebildiğini gösterdi. Tayvan dolarının günün son bölümünde toparlanması ise farklı bir dengeye işaret etti: Yabancı yatırımcıların ABD dolarına talebi azalırken kurun NT$33 seviyesini aşmasının ardından yerel dolar satışları arttı.

Merkez bankası, yabancı yatırımcıların kasım ayından bu yana net satışlarını azalttığını söyledi ancak piyasa koşullarının ne zaman istikrara kavuşacağına ilişkin bir tarih vermedi. Ulusal İstikrar Fonu'nun hisse alımları için ne kadar harcadığına ilişkin bir rakam da paylaşılmadı. Bu ayrıntıların eksikliği, işlemler sürerken resmî desteğin boyutunu ve ne kadar süreceğini belirsiz bırakıyor.

Öne Çıkanlar

  • Taiex bu hafta %17.5 geriledi ve 1991'den bu yana en kötü haftalık sonucunu kaydetti.
  • Endeksin 36,033.29 puanlık cuma kapanışı, yaklaşık yedi ayın en düşük seviyesiydi.
  • Yapay zekâ yatırımlarına ilişkin kaygılar ve ABD'nin çip ihracatına yönelik daha sıkı denetimleri teknoloji hisselerini baskıladı.
  • Yabancı yatırımcılar cuma günü net NT$9.413 milyar tutarında satış yaptı; kurumsal yatırımcı gruplarının toplam satışı NT$52.246 milyar oldu.
  • Dolar satışlarının artması ve yabancı talebin azalmasıyla Tayvan doları NT$33.04 seviyesinden toparlanarak NT$32.936'dan kapandı.
  • Yetkililer açığa satış kurallarını sıkılaştırdı; Ulusal İstikrar Fonu da piyasaya girdiğini doğruladı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir