Görüşmeler Yaklaşırken BGMEA, CPD’nin 24.204 Tk’lik Hazır Giyim Ücreti Önerisine İtiraz Ediyor

9 dakikalık okuma
BGMEA Challenges CPD's Tk24,204 Garment Wage Proposal as Talks Near

Ücret tartışmasının iki tarafı

Bangladeş’te hazır giyim ücretlerine ilişkin tartışma, aylık 18.578 ila 24.204 Tk aralığındaki öneri ile işçilerin 32.000 Tk talebi arasındaki farka odaklanıyor. Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği (BGMEA), 19 Kasım’da Politika Diyaloğu Merkezi (CPD) İcra Direktörü Nazneen Ahmed’e bir mektup yazarak düşünce kuruluşunun alt ve üst sınır rakamlarını nasıl hesapladığını sorguladı. Asgari Ücret Kurulu’nun 23 Kasım’da toplanması ve fabrika sahiplerinin önerilerini sunması bekleniyor.

İçindekiler
  1. Ücret tartışmasının iki tarafı
  2. CPD’nin önerdiği rakamlar ne anlama geliyor?
  3. BGMEA hane halkı verilerini neden sorguluyor?
  4. Yoksulluk sınırları ve barınma maliyetleri hesaplamaya nasıl katılıyor?
  5. BGMEA fabrikaların ne kadar ödeme yapabileceği konusunda ne söylüyor?
  6. İşçiler ne talep ediyor ve huzursuzluk neleri değiştirdi?
  7. Ücret belirleme süreci kanıta nasıl daha çok dayanabilir?
  8. Bundan sonra ne olacak?
  9. Öne Çıkanlar

Anlaşmazlık, maaş bordrosundaki tutardan ibaret değil. CPD’nin rakamları, bir işçinin kaç kişiye baktığı, ailede kaç kişinin gelir elde ettiği ve gıda, barınma ile diğer ihtiyaçların karşılanmasının ne kadara mal olduğu konusundaki varsayımlara dayanıyor. BGMEA, bu varsayımlardan bazılarının maliyetleri olduğundan yüksek gösterebileceğini ya da son ücretin belirlendiği tarihten bu yana işçilerin ücretlerinde yaşanan değişimleri gözden kaçırabileceğini söylüyor. CPD ise ücret belirlenirken işçilerin yaşam maliyetlerine ve işverenlerin ödeme gücüne ilişkin güvenilir bilgilere ihtiyaç olduğunu belirtiyor.

Tartışmalar, protestoların ve fabrikalardaki iş durdurmaların yaşandığı bir dönemde sürüyor. BGMEA verilerine göre 17 Kasım’da 525 fabrikada üretim durdu, 115 fabrika daha süresiz olarak kapandı; böylece toplamda yaklaşık 640 fabrika etkilendi. Daha önceki fabrika kapanmaları ve protestolar da işçilerin iş günlerini kaybetmesine ve ne kadar ücret alacakları konusunda belirsizlik yaşamasına yol açmıştı.

CPD’nin önerdiği rakamlar ne anlama geliyor?

CPD, 18 Kasım’da Dakka’da düzenlenen bilgilendirme toplantısında, müzakerelerde aylık 18.578 ila 24.204 Tk arasındaki ücretlerin değerlendirilmesini önerdi. Alt sınır, dört kişilik bir aileyi üst yoksulluk sınırının üzerinde tutmak için gerekli olduğunu hesapladığı tutar. Üst sınır ise ailenin gıda, barınma ve diğer temel ihtiyaçları için gereken, bir miktar tasarruf yapmaya da imkân tanıyan tutara ilişkin tahmini. CPD’nin hesaplamaları, hanede 1,58 kişinin gelir elde ettiğini varsayıyor.

CPD ayrıca, 2026’da ayda 16.351 Tk’nin, mevcut asgari ücretin belirlendiği 2023’te 12.500 Tk’nin satın alabildiği miktarı karşılayacağını tahmin etti. Bu rakam enflasyon düzeltmesi niteliğinde: İşçilerin satın alabileceklerine gerçek bir artış sağlamak yerine, aynı satın alma gücünü korumayı hedefliyor. Hükümetin 2023 tarihli ücret kararnamesi 21 Aralık 2023’te yayımlandı.

CPD İcra Direktörü Nazneen Ahmed, tartışmaların önerilen aralık içinde kalması ve zamanla geçim ücretine doğru ilerlemesi gerektiğini söyledi. Şöyle konuştu:

Bize göre görüşmeler bu iki rakam arasında yapılmalı. Ancak zamanla geçim ücretine doğru ilerlememiz gerekiyor.

Bu rakamlar, kurul görüşmelerine yönelik öneriler; onaylanmış bir ücret tarifesi değil. İşçi temsilcileri kurula 32.000 Tk önerirken, sokaklardaki işçiler ayda 30.000 Tk talep etti. Bu talepler, CPD’nin önerdiği aralığın her iki sınırının da oldukça üzerinde.

Reklam

BGMEA hane halkı verilerini neden sorguluyor?

CPD, dört kişilik ve 1,58 gelir sahibinin bulunduğu bir haneyi tahmin etmek için beş araştırmanın ortanca, yani medyan, sonucunu kullandı. Medyan, rakamlar sıralandığında ortada kalan değerdir. BGMEA, tüm rakamları bir araya getiren ortalamanın araştırmaların genelini daha iyi yansıtacağını savunuyor.

Birlik, CPD’nin hazır giyim işçileri üzerine 2023’te yaptığı araştırmaya da dikkat çekiyor. Araştırmada hanelerin ortalama 3,7 kişiden oluştuğu ve iki kişinin gelir elde ettiği belirlenmişti. BGMEA, yeni önerinin yalnızca üç yıl sonra neden daha büyük bir aile ve daha az gelir sahibi varsaydığını soruyor. Ailenin büyüklüğü ve gelir getiren kişi sayısı, her bir işçinin haneyi geçindirmek için ne kadar paraya ihtiyaç duyabileceğini etkiliyor.

BGMEA ayrıca Bangladeş İstatistik Bürosunun, ülkedeki ortalama hane halkı büyüklüğünün 2004’te 4,66 kişiden 2011’de 4,35’e, 2023’te ise 3,96’ya düştüğünü gösteren verilerine atıfta bulunuyor. Bunlar ulusal veriler; hazır giyim işçilerinin hanelerini doğrudan ölçmüyor. BGMEA, sektöre uygun olup olmadığını sorgulamak için bu düşüş eğilimini öne sürüyor.

Yoksulluk sınırları ve barınma maliyetleri hesaplamaya nasıl katılıyor?

CPD, bir aileyi yoksulluk sınırının üzerinde tutmak için gereken tutarı hesaplarken Dakka kentindeki üst yoksulluk sınırını kullandı. Yoksulluk sınırı, bir hanenin temel ihtiyaçlarını karşılayamayacağı tahmini harcama düzeyidir. BGMEA, Dakka kentindeki maliyetlerin ülkedeki en yüksek maliyetler olduğunu, dolayısıyla bu bölgenin sınırını tüm hazır giyim sektörüne uygulamanın diğer bölgelerdeki işçiler için tahmini gereğinden fazla yükseltebileceğini söylüyor.

BGMEA, 2022 Hane Halkı Gelir ve Harcama Araştırması verilerini kullanarak Dakka kenti ve kırsalı için belirlenen üst yoksulluk sınırlarının ortalamasının alınmasını öneriyor. Birlik, kırsal Dakka için 4.234 Tk, iki bölgenin ortalaması içinse 4.578 Tk veriyor. Birliğe göre daha iyi bir yöntem, bölgesel yoksulluk sınırlarını fabrikaların bulunduğu yerlere ve ne kadar ihracat yaptıklarına göre ağırlıklandırmak olur. Verilerine göre 2025–26 mali yılında Dakka kentindeki fabrikalar hazır giyim ihracatının yüzde 9’unu, diğer bölgelerdeki fabrikalar ise yüzde 91’ini gerçekleştirdi.

Birlik, CPD’nin barınma giderlerini hesaplama biçimine de itiraz ediyor. CPD, 2022 araştırmasındaki 40’ıncı yüzdelik dilimi kullanarak gıda dışı harcamaları gıda harcamalarının yüzde 86,67’si olarak hesapladı ve bunun üzerine barınma için 10.000 Tk ekledi. BGMEA, araştırmadaki gıda dışı harcamaların barınma giderlerini zaten kapsadığını, dolayısıyla kiranın ayrıca eklenmesinin aynı maliyetin iki kez sayılmasına yol açabileceğini söylüyor. Görüş ayrılığı, araştırmadaki kategorilerin nasıl kullanıldığıyla ilgili; BGMEA, CPD’den hesabı açıklamasını istedi.

BGMEA Başkanı Mahmud Hasan Khan mektubunda, verilerdeki farklılıkların sektör ile paydaşları arasında yanlış anlamalara yol açabileceğini söyledi. Mektupta şu ifadeler yer aldı:

Verilerdeki bu tür tutarsızlıklar kafa karışıklığı yaratıyor ve çoğu zaman sektör ile paydaşları arasında uçurum oluşmasına yol açıyor.

Reklam

BGMEA fabrikaların ne kadar ödeme yapabileceği konusunda ne söylüyor?

BGMEA, ücret müzakerelerinde fabrikaların gelir ve giderlerinin de dikkate alınması gerektiğini savunuyor. Birliğe göre üretim maliyetleri üç yılda yüzde 25 ila 30 artarken, ihracat fiyatları yüzde 2,6 düştü; fiyatlardaki düşüş için Ulusal Gelir Kurulu verilerine atıfta bulunuyor. Banka faiz oranlarının yüzde 12 ila 16’ya çıktığını, ihracat teşviklerinin yaklaşık yüzde 70 azaldığını ve aynı dönemde 287 fabrikanın kapandığını da belirtiyor. Bunlar birliğin sunduğu rakamlar ve değerlendirmeler.

İşveren örgütü, gaz ve elektrik kesintilerinin, yatırımlardaki zayıflamanın ve politika belirsizliğinin baskıyı artırdığını söylüyor. Bangladeş’in Birleşmiş Milletler’in en az gelişmiş ülkeler kategorisinden çıkmaya yönelik hazırlıklarının bazı ticari avantajları etkileyebileceğine ve ABD’nin yüzde 10 ila 20 arasında ek gümrük vergisi uyguladığına da dikkat çekiyor. BGMEA, Hindistan ve Vietnam’ın Avrupa Birliği ile ticaret anlaşmaları imzalayarak siparişler için rekabeti artırdığını belirtiyor.

BGMEA, 2016’dan 2026’ya yasal asgari ücret artışlarını şöyle karşılaştırıyor: Bangladeş’te yüzde 136, Hindistan’da yüzde 59, Vietnam’da yüzde 54 ve Kamboçya’da yüzde 50. Bu karşılaştırma, işçilerin ücretleriyle ne kadar ürün satın alabildiğini değil, söz konusu dönemde asgari ücretteki artışı gösteriyor. BGMEA ayrıca Bangladeş’in Hindistan ve Pakistan’la ortalama ücret farkının az olduğunu söylüyor.

CPD Seçkin Araştırmacısı Mustafizur Rahman, fabrika kapanmalarının tek başına ücret artışlarıyla açıklanabileceği görüşüne karşı çıktı. Şöyle konuştu:

Bildiğim kadarıyla fabrikaların yalnızca ücret artışları nedeniyle kapandığını gösteren bir kanıt yok.

Rahman, uluslararası alıcıları yüksek ücretlerin maliyetini paylaşmaya da çağırdı ve hükümet desteğinin işletmelerin bu değişimi yönetmesine yardımcı olabileceğini savundu. Böylece nihai maliyetin sorumluluğu yalnızca işçiler ve fabrika sahipleriyle sınırlı kalmıyor.

İşçiler ne talep ediyor ve huzursuzluk neleri değiştirdi?

İşçiler protestolar sırasında ayda 30.000 Tk talep ederken, temsilcileri Ücret Kurulu’na 32.000 Tk önerdi. Mevcut asgari ücret 12.500 Tk. Kurul, ücretler ve yaşam maliyetleriyle ilgili haftalarca süren protestoların ardından 1 Kasım’da oluşturuldu. 16 Kasım’da yapılması planlanan toplantı, işçi temsilcisinin rahatsızlanması nedeniyle ertelendi; bir sonraki toplantı 23 Kasım’da yapılacak.

Protestolar ve iş durdurmalar Savar, Ashulia ve Gazipur gibi sanayi bölgelerinde faaliyetleri aksattı. Daha geniş kapsamlı hazır giyim ve enerji krizi de elektrik kesintileri ve kapanmalar nedeniyle fabrikalar üzerindeki baskıyı artırdı. Üretim hattının durması işçiler için bir günlük iş kaybı ya da ücretleri konusunda belirsizlik anlamına gelebilir. Fabrikalar açısından kesintiler, sevkiyatları geciktirebilir ve yeni sipariş almayı zorlaştırabilir.

H&M ve Inditex’in de aralarında bulunduğu uluslararası giyim alıcıları, 18 Kasım’da BGMEA ile bir araya gelerek sevkiyat gecikmeleri ve gelecekteki siparişler konusundaki endişelerini dile getirdi. Huzursuzluk sürerken bazı alıcılar satın alma kararlarını erteliyordu. Fabrikalar üretimi ve istihdamı sürdürebilmek için denizaşırı markalardan gelen siparişlere bağlı olduğundan, alıcıların tutumu önem taşıyor.

Ücret belirleme süreci kanıta nasıl daha çok dayanabilir?

CPD, Bangladeş’te ücret belirleme sürecinde işçilerin yaşam koşullarını ve hazır giyim sektörünün mali durumunu kapsayan güncel ve geniş çaplı bir araştırmanın bulunmadığını söylüyor. Bangladeş İş Kanunu’nun 141’inci maddesi, işçilerin ihtiyaçları ve ekonomik koşullar gibi dikkate alınması gereken unsurları sıralıyor; ancak CPD’ye göre yasa, bu unsurların nasıl ölçüleceğine ya da her birine ne kadar ağırlık verileceğine ilişkin açık ölçütler veya bir yöntem belirlemiyor.

Düşünce kuruluşu; gıda fiyatlarını, sanayi bölgeleri yakınındaki kiraları, hane halkı büyüklüğünü, gelir sahiplerinin sayısını, verimliliği, ihracat fiyatlarını, siparişleri, üretim maliyetlerini ve fabrikaların kârlılığını kapsayan geniş çaplı bir araştırma yapılması çağrısında bulundu. Önerdiği yönteme göre işçilerin temel ihtiyaçları bir asgari taban oluşturmalı, sektörün ödeme gücü de üst sınırın belirlenmesine yardımcı olmalı. CPD, ücret kararlarının yürürlüğe girmelerinden en az altı ay önce alınmasını ve ücretleri her yıl gözden geçirecek kalıcı bir komisyon kurulmasını da istiyor.

CPD, ücretlerin hükümet, işçi ve işverenleri temsil eden 51 üyeli bir kurulun, yasayla belirlenmiş yedi ölçütü kullanarak her yıl gözden geçirdiği Kamboçya’yı örnek gösteriyor. Bangladeş’te ücretler üç yılda bir gözden geçiriliyor. Düzenli bir takvim ve kamuoyuyla paylaşılan ortak veriler, işçilere ve işverenlere hazırlık için daha fazla zaman tanıyabilir ve kararların dayanağının denetlenmesini kolaylaştırabilir.

Uluslararası Çalışma Örgütü, ücret belirlemede güvenilir kanıtlardan yararlanılması ve hem işçilerin ihtiyaçlarının hem de verimlilik, istihdam ve işletmelerin sürdürülebilirliğini koruma kapasitesi gibi ekonomik etkenlerin dikkate alınması gerektiğini söylüyor. Örgütün ücretlerin gözden geçirilmesine ilişkin açıklaması, işçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık haklarına saygı gösterilmesi ve gerilimi azaltmak için barışçıl çaba gösterilmesi çağrısında da bulunuyor. Açıklama, kanıta dayalı ve toplumsal cinsiyete duyarlı bir ulusal ücret politikasını destekliyor.

Reklam

Bundan sonra ne olacak?

Ücret Kurulu’nun 23 Kasım’daki toplantısı, takvimdeki bir sonraki adım. Fabrika sahiplerinin önerilerini sunması bekleniyor; ardından kurul, birbiriyle yarışan görüşleri değerlendirmeyi sürdürecek. 20 Kasım itibarıyla mevcut bilgilere göre nihai ücret tutarı ve ödemelerin başlayacağı tarih henüz belirlenmedi.

Mevcut değerlendirme sürecindeki önemli tarihler şöyle:

  • 1 Kasım 2026: Hükümet Asgari Ücret Kurulu’nu oluşturur.
  • 9 Kasım: İşçi temsilcileri, kurul toplantısında aylık asgari ücretin 32.000 Tk olmasını önerir.
  • 16 Kasım: İşçi temsilcisinin rahatsızlanması nedeniyle planlanan toplantı ertelenir.
  • 18 Kasım: CPD, 18.578 ila 24.204 Tk aralığındaki önerisini sunar.
  • 19 Kasım: BGMEA sorularını CPD’ye iletir ve ILO ücretlerin gözden geçirilmesi ve huzursuzluk hakkında bir açıklama yayımlar.
  • 23 Kasım: Kurulun toplanması planlanır; işverenlerin önerilerini sunması beklenir.

İki taraf hem tutar hem de bu tutara ulaşmak için kullanılan yöntem konusunda anlaşmazlık yaşıyor. Kurulun görevi, hane halklarının ihtiyaçlarını, fabrikaların farklı bölgelerde bulunmasını ve işletmelerin faaliyetlerini sürdürme maliyetlerini hesaba katan bir ücret kararı almak için bu görüşleri değerlendirmek.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • CPD, aylık 18.578 ila 24.204 Tk’lik ücret aralığı üzerinden müzakere yapılmasını öneriyor.
  • BGMEA hane halkı büyüklüğü, bölgesel yoksulluk maliyetleri, barınma ve yıllık ücret artışlarına ilişkin varsayımları sorguluyor.
  • İşçi temsilcileri 32.000 Tk önerirken, işçiler 30.000 Tk talep ediyor.
  • Asgari Ücret Kurulu’nun 23 Kasım’da toplanması ve işverenlerin önerilerini sunması bekleniyor.
  • Fabrikalardaki iş durdurmalar ve sevkiyatlara ilişkin endişeler ücret görüşmelerini daha acil hâle getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir