19 Kasım’daki genel grev öncesinde şiddet yayılıyor
Eski Başbakan Sheikh Hasina’nın aralık ayında Hindistan’dan dönmesi için yürütülen kampanya sürerken, 10 gün içinde en az 28 ilçeye yayılan çatışmalar, el yapımı bomba patlamaları ve araç yangınlarının ardından Bangladeş, 18 Kasım 2026’da ülke genelinde yüzlerce paramiliter personeli görevlendirdi.
İçindekiler
- 19 Kasım’daki genel grev öncesinde şiddet yayılıyor
- Birden fazla ilçede ölümcül saldırılar ve yangınlar
- Tungipara polis karakolu nasıl kuşatıldı
- Gopalganj’a takviye güç ve yeni yetkililer
- Yetkililer kimi suçluyor ve işçi protestoları nasıl bir rol oynuyor?
- Banka saldırıları ve eylemleri aksatma kampanyası
- Dönüşü derhal hukuki sonuçlar doğuracak
- Üzerinde uzlaşılmış bir iade için belirleyici olan Hindistan
- Krize rağmen diplomatik çalışmalar sürüyor
- Öne Çıkanlar
Yetkililerin açıklamasına göre, 18 Kasım’da Pirojpur’da iki otobüsün ateşe verilmesi sırasında bir otobüs şirketi çalışanı hayatını kaybetti. Hasina’nın memleketi Gopalganj’da saldırılarda bir polis karakolu ve bir milletvekilinin konutu yandı. Grameen Bank, 10 Kasım’dan bu yana en az 37 şube ve ofisinin kundaklama ya da kundaklama girişimlerinin hedefi olduğunu bildirdi.
Tırmanan gerilim, Awami League’in 19 Kasım için ülke genelinde ilan ettiği genel grev öncesinde yaşanıyor. Siyasi faaliyetleri yasaklanan parti, Hasina’nın dönüşüne izin verilmesini talep eden protestolar düzenledi. Bangladeş hükümeti, seyahat ve kimlik belgeleri talebini reddetti ve Hasina’nın Hindistan’la yapılan iade anlaşması kapsamında ülkeye gönderilmesi gerektiğinde ısrar etti.
Hasina, 15 yıllık iktidarını sona erdiren öğrenci ayaklanmasının ardından Ağustos 2024’ten beri Hindistan’da yaşıyor. Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi, ayaklanmanın kanlı biçimde bastırılması nedeniyle Hasina’yı 17 Kasım 2025’te gıyabında idam cezasına çarptırdı. Hasina suçlamaları reddediyor ve yargılamayı tanımıyor.
Dönüş için kesin bir tarih ya da üzerinde uzlaşılmış bir iade düzenlemesi açıklanmadı. Hindistan, Bangladeş’in iade taleplerini aldığını doğruladı ancak henüz bir karar açıklamadı. Bu arada bölge sakinleri, ulaşım çalışanları, işletmeler ve polis, huzursuzluğun doğrudan sonuçlarıyla karşı karşıya.
Birden fazla ilçede ölümcül saldırılar ve yangınlar
Polis, Gopalganj’da öldürülen BNP aktivistinin Raju Mollah olduğunu açıkladı. Üst düzey polis yetkilisi Md Shamsul Azam, saldırıda molotof kokteyli kullanıldığını belirtti; haberlerde ölümün 17 Kasım’ı 18 Kasım’a bağlayan gece ya da 18 Kasım’da meydana geldiği bildirildi. Polis, saldırganların kimliğini kamuoyuna açıklamadı.
Bangladeş Polisi sözcüsü Kamarum Munira, şiddet olaylarında yedi polis personelinin yaralandığını ve sekiz aracın hasar gördüğünü söyledi. Saldırıya uğrayan kamu malları arasında bir polis zırhlı personel taşıyıcısı ve polis kulübesi de bulunuyordu. July Memorial ile Hadi Chattar’daki bir tabela da zarar gördü.
Dhaka’da Kültür İşleri Bakanı Nitai Roy Chowdhury’nin konutunun önünde 17 Kasım gecesi el yapımı bir bomba patladı. Daha önce pazartesi gecesi Hazrat Shahjalal Uluslararası Havalimanı yakınlarında iki el yapımı bomba patlamış, üç yaya yaralanmıştı. Havalimanı Polis Merkezi amiri Kamrul Islam Talukdar, patlayıcıların bir üst geçitten atıldığını; patlamaların havalimanının dış kapısı yakınında ve Jasimuddin bölgesinde meydana geldiğini söyledi.
Diğer saldırıların hedefinde trenler, otobüsler ve bankalar vardı. Huzursuzluğun ilk günlerinde Faridpur’da yanan otobüste mahsur kalan bir şoför hayatını kaybetti. 12 Kasım’da National Citizen Party milletvekili Nusrat Tabassum’un evine de molotofkokteyliyle saldırıldığı bildirildi.
Gazipur’da protestocular, Dhaka–Mymensingh karayolunda bir polis komiser yardımcısına ait aracı ateşe verdi. Yol kapatmalar Gopalganj çevresinde ve Dhaka–Bhanga Otoyolu’nda da ulaşımı aksattı. 10 Kasım’da Padma Köprüsü gişeleri yakınındaki yol kapatma sırasında yüzlerce araç yolda mahsur kaldı.
Tungipara polis karakolu nasıl kuşatıldı
17 Kasım’da Tungipara Polis Merkezi’ne düzenlenen saldırı, en ciddi çatışmalardan biri oldu. Yerel kaynaklar, Awami League aktivistlerinin gözaltına alındığı yönündeki haber ve söylentilerin yayılmasının ardından destekçilerin toplandığını aktardı. Cami hoparlörlerinden yapılan duyuruların daha fazla kişiyi karakola çektiği bildirildi.
Yerel BNP aktivisti Mohammad Mostofa Kamal, kalabalığın yaptıklarını şöyle anlattı:
Birkaç yüz kişi polis karakolunu kuşatıp ateşe verdi,
Çatışmaya ilişkin anlatımlara göre polis, geri çekilmeden önce göz yaşartıcı gaz, plastik mermi ve ses bombaları kullandı. Ardından saldırganlar karakola girerek gözaltındaki kişileri serbest bıraktı. Gopalganj-3 milletvekili SM Jilani’nin yakındaki evi de yakıldı.
Tungipara karakoluna yönelik saldırının ardından İçişleri Bakanı Salahuddin Ahmed, sorumluların video, ses kayıtları ve fotoğraflar aracılığıyla tespit edileceği sözünü verdi. Parlamentoya, karakolun içinde yaklaşık 200 kolluk görevlisinin bulunduğunu söyledi ve güvenlik güçlerine aşırı güç kullanmaktan kaçınmaları talimatını verdi. Yol kapatmalar ve güvenlik riskleri, itfaiyecilerin etkilenen bazı noktalara ulaşmasını da engelledi.
Gopalganj’a takviye güç ve yeni yetkililer
Gopalganj’daki güvenlik konuşlandırması aşamalı olarak artırıldı. 10 Kasım’da üç Border Guard Bangladesh bölüğü, pazar günü üç bölük daha, pazartesi günü ise dört bölük daha bölgeye geldi ve toplam sayı 10’a ulaştı. İlçede yaklaşık 2 bin polis personeli ve Özel Müdahale Taburu üyelerinin de görevlendirildiği bildirildi.
Border Guard Bangladesh Genel Merkezi, personelinin İçişleri Bakanlığı talimatları doğrultusunda sivil yönetime destek verdiğini açıkladı. Görevliler vücut kameralarıyla donatılırken, insansız hava araçları ve canlı video görüntüleri operasyonların merkezden izlenmesine yardımcı oldu. Yeni şiddet olaylarına müdahale için zırhlı personel taşıyıcıları hazır bulunduruldu.
İlçe BNP koordinatörü Sharif Rafiquzzaman, Gopalganj kentinde ve Tungipara’da bazı parti üyelerinin saldırılardan korktukları için evlerinden ayrılarak akrabalarının yanına gittiğini söyledi. Okullar, kolejler, daireler ve mahkemeler pazartesi günü açık kaldı ancak sokaklar daha sakindi ve esnaf müşteri sayısının azaldığını belirtti.
Hükümet, bölgedeki üst düzey yetkilileri de değiştirdi. İl yöneticisi Arif-uz-Zaman’ın yerine GM Sarfaraz, polis müdürü Md Habibullah’ın yerine ise Pratyush Kumar Majumder atandı. Tungipara, Kotalipara ve Kashiani polis merkezlerinin amirleri Kishoreganj’a nakledildi.
Polis, evlere, işletmelere ve görevlilere yönelik saldırıların ardından operasyonlar yürüttüğünü söyledi. Tungipara’da bir polis aracına daha önce düzenlenen saldırıyla ilgili dava açan polis müfettiş yardımcısı Moslem Ali’nin palalı saldırıda yaralandığı bildirildi.
Yetkililer kimi suçluyor ve işçi protestoları nasıl bir rol oynuyor?
İçişleri Bakanı Salahuddin Ahmed, yurt dışındaki Awami League liderlerini destekçilerini mülkleri yakmaya ve Bangladeş’i istikrarsızlaştırmaya teşvik etmekle suçladı. Polis de saldırıları parti ve bağlantılı kuruluşlarla ilişkilendirdi. Çok sayıda üst düzey Awami League lideri yurt dışında ya da saklanıyor; son suçlamalara ilişkin kendilerinden bir yanıt alınamadı.
Dhaka Metropolitan Polisi sözcüsü Niaz Mehedi, yasaklı örgütlere mensup en az 71 kişinin önceki 24 saat içinde gözaltına alındığını söyledi. Polisin 1-7 Kasım tarihleri arasında yürüttüğü önceki operasyonlarda, bomba patlamaları nedeniyle 21 kişinin, Awami League’le bağlantılı 898 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Bu rakamlar farklı operasyonları ve dönemleri kapsıyor.
Hazır giyim işçileri de asgari aylık ücretin 12.500 takadan 30.000 takaya çıkarılması talebiyle Dhaka, Gazipur ve Savar’da gösteri düzenliyor. Bu, 17.500 taka ya da yüzde 140’lık artış anlamına geliyor. Çatışmalar ve mülklerde meydana gelen hasar nedeniyle yüzlerce fabrika üretimi durdurdu.
Ahmed, Awami League destekçilerinin bu protestolardan yararlandığını öne sürdü. 17 Kasım’da parlamentoda yaptığı konuşmada şöyle dedi:
İşçi kılığına girmiş bazı fırsatçılar, işçi eylemlerine sızdı,
İşçilerin ücret talepleri gösterilerin önemli nedenlerinden biri olmayı sürdürüyor. Başbakanlık Enformasyon Danışmanı Zahed Ur Rahman, Awami League’in protestolardaki şiddet olaylarıyla bağlantısını kabul etti ancak şiddetin Hasina’nın dönüşünü mümkün kılmak amacıyla çıkarıldığı iddiasına karşı çıktı. Dolayısıyla hükümet yetkilileri, parti üyelerinin olaylara karıştığı iddiasında hemfikir olmakla birlikte bunun amacı konusunda farklı açıklamalar yapıyor.
Banka saldırıları ve eylemleri aksatma kampanyası
Grameen Bank, 10 Kasım’dan bu yana en az 37 şube ve ofisinin kundaklama ya da kundaklama girişimlerinin hedefi olduğunu, bunların 14’ünün 17 Kasım gece yarısından itibaren meydana geldiğini bildirdi. Banka, Hasina’nın görevden uzaklaştırılmasının ardından geçici hükümete liderlik eden ve Hasina destekçilerinin hedefi olan Nobel Barış Ödülü sahibi Muhammad Yunus tarafından kurulmuştu.
Banka saldırılarının yanı sıra ulaşımı aksatmaya yönelik tekrarlanan girişimler de yaşandı. 7-9 Kasım arasında 19 otobüsün yakıldığı, 27 noktada patlama meydana geldiği bildirildi. 9 ve 10 Kasım’da kundaklama ya da el yapımı bombalarla bağlantılı en az 22 olay rapor edildi. Raporlama dönemleri birbiriyle örtüştüğünden bu rakamlar basitçe toplanamaz.
Awami League ve yasaklı öğrenci örgütü Bangladesh Chhatra League, internet üzerinden grev, yol kapatma ve miting çağrıları yaptı. Son protesto programı 19 Kasım’daki genel grevle doruğa ulaşıyor. Saklanan parti yetkilileri, Hasina’nın açıkladığı dönüşün nasıl gerçekleştirilebileceği konusundaki belirsizliklerini ve başarısız bir seferberliğin destekçileri yeni gözaltılara açık hale getirebileceği yönündeki kaygılarını da dile getirdi.
Öne çıkan tarihler, kampanyanın ve güvenlik önlemlerinin nasıl geliştiğini gösteriyor:
- Ağustos 2024: Ayaklanmanın hükümetini devirmesinin ardından Hasina Hindistan’a kaçtı.
- 17 Kasım 2025: Uluslararası Suçlar Mahkemesi Hasina’yı gıyabında idam cezasına çarptırdı.
- 9 Kasım 2026: Pasaport ve ulusal kimlik kartı talebi kamuoyuna yansıdı.
- 10 Kasım: Yol kapatma, Padma Köprüsü yakınları da dahil olmak üzere ulaşımın aksamasına ve çatışmalara yol açtı.
- 17-18 Kasım: Polis karakoluna, evlere ve otobüslere yönelik saldırılar güvenlik krizini ağırlaştırdı.
- 19 Kasım: Awami League ülke genelinde genel grev çağrısı yaptı.
- Aralık: Hasina dönmeyi planladığını söylüyor; polis ay boyunca ek görevlendirmeler yapmayı planlıyor.
Dönüşü derhal hukuki sonuçlar doğuracak
Hasina’nın planladığı dönüş, onu idam cezasıyla ve başka ceza yargılamalarıyla karşı karşıya bırakacak. Kasım 2025’teki kararda, 2024 ayaklanmasının bastırılmasıyla bağlantılı insanlığa karşı suçlardan; kışkırtma, öldürme emri verme ve vahşetlerin önüne geçmeme suçlarından hüküm giydi.
Kararın tam metni 13 Ocak 2026’da yayımlandı. Mahkeme yetkilileri, yasaların itiraz için 30 gün tanıdığını ve Hasina’nın bu süreyi kaçırdığını söylüyor. Bangladeş makamları artık başka bir itiraz yolunun bulunmadığını ve ülkeye dönmesi halinde idam edileceğini belirtiyor.
Mahkemede Hasina hakkında altı ayrı dava daha sürüyor. Ayrıca Bangladeş genelinde, 457’si cinayet iddiasını içeren toplam 673 davayla karşı karşıya olduğu bildiriliyor. Mahkeme idam cezasının yanı sıra Bangladeş’teki mal varlığına el konulmasına da hükmetti.
Uluslararası Af Örgütü, mahkemece atanan savunma avukatına hazırlık için sınırlı süre tanınmasını, tanıkları sorgulama ya da çelişkili delillere itiraz etme imkânı verilmemesini gerekçe göstererek yargılamayı aceleye getirilmiş ve adil olmayan bir süreç olarak nitelendirdi. Hasina mahkemenin meşruiyetini defalarca reddetti.
Hasina’nın son kampanyası, daha önceki dönüş vaadinin ve ABD’ye kapsayıcı seçimler ile bağımsız mahkemeler çağrısının ardından geldi. Awami League, Başbakan Tarique Rahman’ın BNP’sini iktidara taşıyan Şubat 2026 parlamento seçimlerine katılamadı.
Üzerinde uzlaşılmış bir iade için belirleyici olan Hindistan
Hasina’nın avukatları, Bangladeş’in Yeni Delhi’deki Yüksek Komisyonu aracılığıyla yeni pasaport ve ulusal kimlik kartı talebinde bulundu. Diplomatik kaynaklar, başvuruda yetkilendirmeyi kanıtlayan belgelerin eksik olduğunu söyledi. Bangladeş talebi reddederken BNP Genel Sekreter Yardımcısı Khairul Kabir Khokon, bunu istikrarsızlık yaratmayı amaçlayan siyasi bir gösteri olarak nitelendirdi.
Dhaka, Aralık 2024’te resmi bir diplomatik yazıyla ilk iade talebini iletti ve o tarihten bu yana talebini yineledi. İade, bir ülkenin bir kişiyi yargılanması ya da cezalandırılması için başka bir ülkeye gönderdiği hukuki süreçtir. Bu süreç, ülkelerin anlaşmaları ve iç hukukları kapsamında karar alınmasını gerektirir.
Hukuk Bakanı Md Asaduzzaman, Bangladeş’in gerekli hukuki adımları tamamladığını söylüyor. Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Humayun Kabir, Hasina’yı yeni seyahat belgeleri talep etmek yerine, Hindistan’dan anlaşma kapsamında kendisini iade etmesini istemeye çağırdı. Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Randhir Jaiswal, talebin uygun biçimde ele alınması gereken hukuki bir konu olduğunu söyledi.
Özel diplomasiye ilişkin haberlerde, Hindistan’ın Bangladeş ordusunu içeren bir iade düzenlemesine ilgi duyduğu; Hasina’nın temyiz edebilmesi ve yeniden yargılanması için güvence verildiği anlatılıyor. Bangladeşli diplomatik kaynaklar, öne sürülen koşullara ilişkin haberleri yalanladı. İki hükümet de böyle bir anlaşmayı kamuoyuna duyurmadı.
İnsan hakları güvenceleri de uluslararası tartışmanın bir parçası. Altı İngiliz milletvekili, hükümetlerinden idam, kaybedilme, işkence ve siyasi şiddete karşı güvence sağlamasını, Hasina’nın kendi seçeceği avukatlara erişimini, bağımsız inceleme yapılmasını ve mağdurlar, partiler ile sivil toplumun katılacağı siyasi bir diyalog kurulmasını talep etti.
Krize rağmen diplomatik çalışmalar sürüyor
İade anlaşmazlığı, Hindistan-Bangladeş ilişkilerini yönetmeye yönelik daha kapsamlı çabalarla aynı dönemde yaşanıyor. Dhaka’da 17-18 Kasım’da yapılması planlanan ikili Konsolosluk Diyaloğu’nun beşinci turu ertelendi. Yeni bir tarih açıklanmadı; toplantı yeniden planlandığında güncellenmiş seyahat düzenlemelerinin ele alınması bekleniyor.
Jaiswal, Hindistan’ın ticaret, demiryolları, su kaynakları ve sınır yönetimini kapsayan yerleşik mekanizmalar aracılığıyla Bangladeş’le temaslarını sürdürdüğünü söyledi. Yeni Delhi, Dhaka ile olumlu ve yapıcı bir ilişki istediğini belirtiyor.
Bu kanallar, Hasina’nın geleceğinin ötesinde, sınır ötesi seyahatten ticarete ve ortak su yönetimine uzanan pratik ihtiyaçları ele alıyor. Hasina’nın Hindistan’da bulunması önemli bir gerilim kaynağı olmayı sürdürürken, Bangladeş içindeki şiddet, zaten zorlu olan hukuki müzakerelere acil bir güvenlik sorununu ekliyor.
Önümüzdeki ilk sınav 19 Kasım’daki genel grev. Bangladeş Hasina’nın iadesini talep etmeyi sürdürürken ve Hindistan yanıtını değerlendirirken, polis aralık ayına kadar ek görevlendirmeler ve yoğunlaştırılmış istihbarat gözetimi için hazırlık yapıyor.
Öne Çıkanlar
- Şiddetin en az 28 ilçeye yayılmasının ardından Bangladeş, 18 Kasım’da yüzlerce paramiliter personeli görevlendirdi.
- Ölümcül saldırılar, araç yangınları ve bombalamalar ulaşım çalışanlarını, siyasi aktivistleri, polisi ve yayaları etkiledi.
- Grameen Bank, 10 Kasım’dan bu yana 37 şube ve ofisinin hedef alındığını bildirdi.
- Awami League, Hasina’nın dönüşünü desteklemek amacıyla 19 Kasım’da ülke çapında genel grev çağrısı yaptı.
- Hasina aralık ayında dönmeyi planlıyor ancak herhangi bir tarih ya da iade anlaşması açıklanmadı.
- Bangladeş, idam cezasıyla karşı karşıya olan Hasina’nın iadesini talep ediyor; Hindistan henüz bir karar açıklamadı.






