Üç günde ortaya çıkan büyüyen tehlike
Güney Kore'de Mart 2025'te rekor düzeye ulaşan orman yangınları, yangın havasının yaklaşık bir hafta önce mevsim ortalamasının altındayken üç gün içinde olağanüstü tehlikeli seviyelere çıktığı döneme denk geldi. Hava durumu, uydu bitki örtüsü ölçümleri ve orman kayıtlarının gözlemsel analizine göre 22–24 Mart, 1981–2025 dönemini kapsayan kayıtlardaki en güçlü bu tür ardışık günler oldu.
İçindekiler
- Üç günde ortaya çıkan büyüyen tehlike
- Yangınlar Güneydoğu Kore'ye nasıl yayıldı?
- Hasar tahmini neden bu kadar arttı?
- Hava koşullarını bu kadar tehlikeli kılan neydi?
- On kat ve iki kat ifadeleri neden farklı bulguları anlatıyor?
- İlkbaharda daha erken yanmaya hazır bir arazi
- Tek bir haftada gizlenen uyarı
- Kayıpların yükünü evler, yaşlılar ve kültürel miras taşıdı
- İyileştirme çalışmaları bir sonraki acil durumu da hesaba katmalı
- Öne Çıkanlar
Analiz, 2025'teki kadar şiddetli yangın havası olasılığının 1971–2000 ve 1991–2020 iklimleri karşılaştırıldığında yaklaşık on kat arttığını tahmin ediyor. Farklı bir ölçüt ve iklim karşılaştırması kullanan ayrı bir World Weather Attribution araştırması ise insan faaliyetlerinin sıcak, kuru ve rüzgârlı koşulların olasılığını yaklaşık iki katına çıkardığını ve bu koşulları %15 daha yoğun hâle getirdiğini tahmin etti.
Felaketin boyutu çok büyüktü. Kore Orman Hizmetleri'nin orman hasarı değerlendirmesi, Kuzey Gyeongsang, Güney Gyeongsang ve Ulsan'da geçici hasar alanını yaklaşık 104.000 hektar olarak belirledi. Gözlemsel analizde yaklaşık 105.000 hektarlık yanmış alan kullanıldı ve Kuzey Gyeongsang genelindeki ekonomik kayıplar yaklaşık 700 milyon ABD doları olarak tahmin edildi.
World Weather Attribution 32 kişinin öldüğünü, 45 kişinin yaralandığını, yaklaşık 37.000 kişinin yerinden edildiğini ve yaklaşık 5.000 binanın yıkıldığını kaydetti. Bulgular bir arada değerlendirildiğinde, yükselen sıcaklıkların, ilkbaharda daha erken ortaya çıkan bitki örtüsünün, olağanüstü şiddetli bir rüzgâr dalgasının ve orman kenarlarında yaşayan toplulukların maruz kaldığı risklerin şekillendirdiği bir felakete işaret ediyor.
Yangınlar Güneydoğu Kore'ye nasıl yayıldı?
NASA'nın uydu kayıtlarına göre ilk yangınlar 21 Mart'ta başladı. World Weather Attribution'a göre 22 ve 23 Mart'ta bir düzineden fazla yangın çıktı ve neredeyse aynı anda birden fazla acil durum yaşandı.
Binlerce personel ve 100'den fazla helikopter görevlendirildi. Dağlık arazi ve kuvvetli rüzgârlar söndürme çalışmalarını zorlaştırırken otoyolların bazı bölümleri ve bir demiryolu hattı kapatıldı. Yangınların ne kadar hızlı büyüdüğünü kronoloji gösteriyor:
- 21–22 Mart: Yangınlar başladı ve yetkililer bazı ilçeler için kuvvetli rüzgâr uyarıları yayımladı.
- 22 Mart: NASA'nın Aqua uydusu duman bulutlarını görüntüledi. Sancheong yangını o akşam itibarıyla 500 hektardan fazla alanı yakmıştı.
- 22–24 Mart: Gözlemsel analiz, yangın havasının hızla şiddetlendiği art arda üç olağanüstü günü belirledi.
- 25 Mart: Kore Orman Hizmetleri'nin aktardığı hava gözlemlerine göre rüzgâr hamleleri saniyede 27 metreyi aştı.
- 28 Mart–15 Nisan: Yerel yetkililer ve ortak hükümet ekibi art arda hasar tespit çalışmaları yürüttü.
25 Mart'taki rüzgâr hamleleri saatte 97 kilometreyi aştı. Rüzgâr bu hızlarda alevleri ileri taşıyabilir ve yanan parçaları ana yangının ötesine savurarak ekiplerin önünde yeni yangınlar çıkarabilir.
Hasar tahmini neden bu kadar arttı?
Kore Orman Hizmetleri, Kuzey Gyeongsang'da 99.289 hektar, Güney Gyeongsang'da 3.397 hektar ve Ulsan'ın Ulju ilçesinde 1.190 hektarlık geçici orman hasarı kaydetti. Buna göre Kuzey Gyeongsang, bölge toplamının yaklaşık %96'sını oluşturdu.
Kuzey Gyeongsang'da Uiseong'da 28.853 hektar, Andong'da 26.709 hektar, Cheongsong'da 20.655 hektar, Yeongdeok'ta 16.208 hektar ve Yeongyang'da 6.864 hektar hasar kaydedildi. Gözlemsel analizde kullanılan yaklaşık 105.000 hektarlık alan, 2000'de yanan ve kayıtlara geçen önceki en kötü yangın sezonundaki 26.000 hektarın yaklaşık dört katıydı.
Orman Hizmetleri, hasar tespiti ile yangın söndürme çalışmaları sırasında haritalanan 48.000 hektarlık alan arasındaki önemli bir farka da açıklık getirdi. Önceki rakam, söndürme çalışmalarına yön vermek amacıyla gözlemlenen yangın sınırları içindeki alanı izliyordu. Daha sonraki çalışma ise iyileştirme planlaması için gerçek orman hasarını ölçtü. World Weather Attribution'ın değerlendirmesinde önceki 48.000 hektarı aşan büyüklük kullanıldı.
Hızla ilerleyen alevler bazen alanları aşıp söndü ve aktif yangın sınırı haritalanmadan kayboldu. Kuvvetli rüzgâr ve pus, gözlem ekipmanlarının çalışmasını zorlaştırırken bazı ağaçlar söndürme çalışmalarının ardından sıcaktan öldü. Arazi incelemelerinde bu kayıplar da tespit edildi. Orman Hizmetleri, nihai alanı Merkezi Afet ve Güvenlik Karşı Tedbirler Merkezi'nin belirleyeceğini bildirdi; açıklamada bu karar için tarih verilmedi.
Hava koşullarını bu kadar tehlikeli kılan neydi?
Gözlemsel analizde, geçmiş koşulları yeniden oluşturmak için gözlemleri bir hava modeliyle birleştiren ERA5 veri setindeki günlük en yüksek sıcaklık, bağıl nem, rüzgâr hızı ve yağış kullanılarak Kanada Yangın Hava İndeksi (FWI) hesaplandı.
FWI, yangın tehlikesini oluşturan çeşitli unsurları tek bir ölçütte bir araya getiriyor. 22–24 Mart'ta değerler Güney Kore'nin büyük bölümünde mevsim ortalamasının çok üzerine çıktı. Hasarın yoğunlaştığı güneydoğuda ise ortalamadan sapmalar en yüksek düzeydeydi.
Sıcaklık, düşük nem ve rüzgâr birlikte etkili oldu. Daha sıcak hava, bitkilerden ve dökülen yapraklardan daha fazla nem çekebilir. Düşük nem bu kurutma etkisini artırır. Rüzgâr oksijen sağlar, alevleri iter ve közleri yeni alanlara taşır.
Pusan Ulusal Üniversitesi ve Temel Bilimler Enstitüsü'nden atmosfer bilimci June-Yi Lee, bir bilgilendirme toplantısında sıcaklık anomalisini şöyle anlattı:
22–26 Mart arasında Güneydoğu Kore'deki günlük en yüksek sıcaklık ortalaması yaklaşık 25°C'ydi; bu, mart ayı normal ortalamasından 10°C daha yüksekti.
Büyük ölçekli bir atmosferik basınç düzeni, kuvvetli batı rüzgârlarının sürmesine ve görece kuru kıta havasının Kore üzerine taşınmasına yardımcı oldu. Daha geniş Asya-Pasifik bölgesinde batı rüzgârlarının ortalama hızı son yıllarda yalnızca hafifçe artmıştı; ancak mart sonundaki olay olağanüstü bir rüzgâr dalgasıydı.
On kat ve iki kat ifadeleri neden farklı bulguları anlatıyor?
Gözlemsel analiz, 2025'teki FWI şiddetinin 1991–2020 ikliminde ortalama 23 yılda bir, 1971–2000 ikliminde ise 230 yılda bir meydana gelen bir olaya karşılık geldiğini tahmin etti. Bu tahminler olasılıktaki yaklaşık on katlık artışı ortaya koyuyor.
Tekrarlanma süresi bir takvimden ziyade olasılığı ifade eder. Tekrarlanma süresi 23 yıl olan bir olay art arda yıllarda da meydana gelebilir; çünkü gerekli koşulların bir araya gelmesi için her yıl yeni bir fırsat doğar.
World Weather Attribution'ın yangın havası araştırması farklı bir ölçütü inceledi: Mart ayında Güney Kore genelinde art arda beş günde ölçülen en yüksek Sıcak-Kuru-Rüzgârlı İndeks değerini. Bu indeks, rüzgâr hızını sıcaklık ve nemden hesaplanan atmosferin kurutma gücüyle çarpıyor.
Grup, gözlemlenen koşullar bileşiminin günümüz ikliminde yaklaşık 300 yılda bir meydana geleceğini tahmin etti. Gözlemleri ve iklim modellerini bir araya getiren araştırma, insan kaynaklı ısınmanın olasılığı iki katına çıkardığı ve şiddeti yaklaşık %15 artırdığı sonucuna vardı. Karşılaştırma, yakın dönemdeki iki tarihsel dönem arasında değil, sanayileşme öncesindeki daha serin bir iklim ile günümüz arasında yapıldı.
Dolayısıyla iki araştırma farklı sorulara yanıt veriyor. FWI analizi gözlemlenen dönemler arasındaki değişimleri izliyor ve tehlikenin ne kadar hızlı geliştiğini inceliyor. World Weather Attribution ise insan kaynaklı iklim değişikliğinin katkısını tahmin etmek için gözlemlerin yanı sıra modellerden de yararlanıyor. Gözlemsel çalışmada saptanan on katlık değişime bu katkıyı atfetmek için özel atıf deneyleri yapılması gerekiyor.
İlkbaharda daha erken yanmaya hazır bir arazi
Güney Kore'de ilkbaharın başlarında kıştan kalan kuraklık ile hızla yükselen sıcaklıklar bir araya geliyor. Gözlemsel analiz, yangın bölgesinde ilkbahar başındaki sıcaklıkların ve buhar basıncı açığının arttığını; eğilimlerin son yıllarda ve yanan alan genelinde daha güçlü olduğunu ortaya koydu.
Buhar basıncı açığı, havanın doygunluğa ulaşmadan önce ne kadar daha fazla nem tutabileceğini ifade eder. Açığın büyümesi, atmosferin bitki örtüsünden daha kolay su çekebileceği anlamına gelir; bu da sıcaklık ve nemin birlikte neden önemli olduğunu açıklar.
Uydu ölçümleri, son yıllarda mart ayındaki bitki örtüsü faaliyetinin de arttığını gösterdi. Analizde bu değişimi izlemek için bitki örtüsünün yeşilliğini uyduyla ölçen Normalize Edilmiş Fark Bitki Örtüsü İndeksi kullanıldı.
Kore'de ilkbahar başındaki bitki büyümesi genellikle su azlığından ziyade soğuk nedeniyle sınırlanıyor. Isınma, büyümenin daha erken başlamasını ve yakıt olarak kullanılabilecek bitki örtüsünün artmasını sağlayabilir. Ağaçlandırma sonrasında ormanların olgunlaşması ve bitkilerin daha yüksek karbondioksit konsantrasyonlarına verdiği tepkiler de etkili olabilir; ancak analiz bunların ayrı ayrı katkılarını belirleyemiyor.
Pratikte bu, sezonun daha erken döneminde daha fazla bitki örtüsünün bulunması ve yakıtı daha hızlı kurutabilecek sıcak havanın bir araya gelmesi demek. 2025 yangınlarının ardından bitki örtüsünün yeşilliğindeki keskin düşüş, yangının geride bıraktığı yanık alanı kayda geçirdi.
Tek bir haftada gizlenen uyarı
Gözlemsel analiz, yangın havasını yılın o dönemindeki normal değeriyle karşılaştırarak hızlı şiddetlenme günlerini tanımladı. Altı ila sekiz gün önce koşullar ortalama düzeyde ya da daha düşükken, üç günlük ortalamanın günlük ortalamanın bir veya iki standart sapma üzerine çıkması gerekiyordu. Standart sapma, değerlerin normalde ne kadar geniş bir aralıkta değiştiğinin ölçüsüdür.
1981–2025 döneminde Güneydoğu Kore'de bu hızlı geçişlerde en büyük artış mart ayında görüldü. Daha uç eşiği karşılayan olaylar çoğunlukla 2000'den sonra ortaya çıktı. Mart 2025'te 45 yıllık kayıtlardaki en yüksek aylık sayı olan, eşiği karşılayan üç gün kaydedildi.
FWI'nin bileşenlerini ayrı ayrı incelemek, değişimin hızını açıklamaya yardımcı oldu. Başlangıç Yayılma İndeksi, rüzgâra ve iğne yapraklar ile dallar gibi küçük yakıtların kurumasına hızlı tepki verir. Birikim İndeksi ise haftalar ila aylar içinde gelişerek yakıtın kuruluğuna ilişkin daha uzun süreli bir ölçüm sunar.
Hızlı değişen bileşen, Mart 2025'teki rekor yükselişi yansıttı. Daha yavaş değişen bileşende ise çalışma dönemi boyunca daha uç eşikte hiçbir hızlı şiddetlenme günü kaydedilmedi. 2025'te bu bileşen, yangınlar yayıldıktan sonra yalnızca 25–28 Mart'ta daha düşük eşiği aştı.
Önceden yaşanan kuraklaşma yine de araziyi yangına hazırlamaya yardımcı oldu. Rüzgâr ve hızla kuruyan ince yakıtlar ise ani şiddetlenmeye yol açtı. Acil durum planlaması açısından bulgu, mutlak tehlike düzeyinin yanı sıra koşulların kötüleşme hızına da dikkat çekiyor: görece olağan koşullar yaklaşık bir hafta içinde olağanüstü bir olaya dönüşebilir.
Kayıpların yükünü evler, yaşlılar ve kültürel miras taşıdı
World Weather Attribution, ormanların evlere, sanayi binalarına ve kültürel alanlara sınır olduğu kırsal ve banliyö bölgelerin yangınlardan özellikle ağır etkilendiğini ortaya koydu. Etkilenenlerin çoğu yaşlı ya da hareket kabiliyeti kısıtlı kişilerdi; bu da tahliyeyi zorlaştırdı.
Hayatını kaybedenlerin çoğu 60'lı ve 70'li yaşlarındaydı. Uiseong'da 26, Sancheong'da ise dört kişi öldü. Ev, fabrika ve çiftliklerin de aralarında bulunduğu yaklaşık 5.000 bina yıkıldı. 618'de kurulan Gounsa Tapınağı ve diğer kültürel miras alanları da kaybedildi.
Güney Kore'nin 1970'lerden bu yana ormanları yeniden oluşturma çalışmaları erozyonun azalması, yaban hayatına yaşam alanı sağlanması ve karbon depolanması gibi faydalar getirdi. World Weather Attribution, yerleşim yerlerinin yakınındaki kesintisiz orman örtüsü ve biriken yanıcı maddelerin de dikkatle yönetilmesi gereken sorunlar olduğunu belirtti.
Hava koşullarına ilişkin bulgular, yerel risklerle doğrudan bağlantılı. Kuvvetli rüzgârlar közleri yolların ya da bitki örtüsündeki boşlukların üzerinden taşıdığında, bölge sakinlerinin tahliye için daha az zamanı olabilir. Bu nedenle yardıma ihtiyaç duyan kişilere yönelik tahliye düzenlemeleri ve binaların çevresindeki yanıcı maddelerin yönetimi, atıf değerlendirmesinde belirtilen müdahalenin temel unsurları arasında yer alıyor.
İyileştirme çalışmaları bir sonraki acil durumu da hesaba katmalı
Kore Orman Hizmetleri, 28 Mart–11 Nisan arasında ikincil hasara açık 4.207 noktada acil incelemeleri tamamladı. Yanan yamaçlar toplulukları heyelan ve toprak akıntısı tehlikesine açık hâle getirebilir; hasarlı ağaçlar ise evleri ve kritik tesisleri tehdit edebilir.
Kurum; acil onarımlar, tehlike oluşturan ağaçların kaldırılması ve hasarın durumuna göre doğal iyileşme, ekolojik restorasyon ve yeniden ağaçlandırma gibi yöntemler belirledi. Ayrıca yerel geçim kaynaklarını destekleyecek bir iyileştirme ana planının yanı sıra sakinleri, orman sahiplerini ve uzmanları bir araya getiren iyileştirme kurulları oluşturmayı planladı.
Yangınların izlenmesi de önceliklerden biri. Orman Hizmetleri, kuvvetli rüzgâr ve pus sırasında kapsama alanını iyileştirmek için sabit kanatlı uçaklar, orta ve yüksek irtifalarda çalışan dronlar ve uydu görüntülerinden yararlanan mükerrer gözlem sistemleri konusunda görüşmeler yapılmasını önerdi.
World Weather Attribution, günümüz düzeyinden 1,3°C daha fazla küresel ısınmanın mart ayındaki en yüksek Sıcak-Kuru-Rüzgârlı İndeks değerini yaklaşık %5 artıracağını ve olasılığı yeniden iki katına çıkaracağını öngördü. Araştırma, mevcut politikaların sürmesi hâlinde bu ısınma düzeyine yaklaşık 2100'de ulaşılacağını belirtiyor. Gözlemsel analiz ise tahmin sistemlerinin sıcaklık, kuru yakıtlar ve ani rüzgâr dalgalarının bileşimini önceden tahmin edip edemeyeceğinin sınanması gerektiğine dikkat çekiyor.
Yağış konusundaki belirsizlik sürüyor: World Weather Attribution yangınlardan önce hafif bir kuruma eğilimi saptadı, ancak bunu insan faaliyetlerine ya da doğal değişkenliğe bağlayamadı. Operasyonel zorluk ise şimdiden somut: Bir önceki felaketin iyileştirme çalışmaları sürerken hızla gelişebilen aşırı yangın havasına karşı toplulukları hazırlamak.
Öne Çıkanlar
- Kore Orman Hizmetleri, geçici orman hasarı alanını yaklaşık 104.000 hektar olarak belirledi; hasar ağırlıklı olarak Kuzey Gyeongsang'da yoğunlaştı.
- World Weather Attribution 32 kişinin öldüğünü, 45 kişinin yaralandığını ve yaklaşık 37.000 kişinin yerinden edildiğini kaydetti.
- Gözlemsel analizde 22–24 Mart, yangın havasının hızla şiddetlendiği rekor düzeydeki üç gün oldu.
- FWI olasılığındaki tarihsel on katlık değişim ile iklim atfındaki iki katlık tahmin, farklı ölçütler ve karşılaştırmalar kullanıyor.
- Yükselen sıcaklıklar, bitki örtüsü faaliyetinin daha erken başlaması ve olağanüstü rüzgârlar tehlikeyi artırmak üzere bir araya geldi.
- İyileştirme öncelikleri arasında yamaç güvenliği, hasarlı ağaçlar, ormanların restorasyonu ve şiddetli hava koşullarında daha güçlü izleme yer alıyor.






