İlk reaktör onay beklerken yakıt tesise ulaştı
41 ton Rus nükleer yakıtı taşıyan sevkiyat, Bangladeş'teki Rooppur Nükleer Santrali'ne ulaştı. Santralin ilk reaktörü ise testlerin bir sonraki aşamasına geçmek için düzenleyici kurumun iznini bekliyor. Proje mühendisleri, santralin Aralık 2026'ya kadar ulusal şebekeye en az 300 megavat elektrik verebilmesini umuyor.
İçindekiler
- İlk reaktör onay beklerken yakıt tesise ulaştı
- İki reaktör, ilerlemenin iki ayrı aşaması
- 300 megavat hedefi ne anlama geliyor?
- Son test aşamasından önce vana sorunu yaşandı
- Yakıt uçuşları neden hava sahası izni gerektirdi?
- Takvim nasıl değişti?
- Taka cinsinden maliyet neden arttı?
- Bangladeş Rooppur'dan ne bekliyor?
- Öne Çıkanlar
27 Ekim tarihli güncellemede duyurulan son sevkiyat, 12 konteynerle geldi ve polis ile ordu güvenliği altında üç kamyonla havalimanından santrale taşındı. Rooppur, Dakka'nın yaklaşık 200 kilometre kuzeybatısındaki Pabna'da bulunuyor.
Teslimat, Rooppur'un ikinci ünitesi için yapılan üçüncü yakıt sevkiyatı. Yakın vadeli elektrik üretimi hedefi ise B-2 fizik testini tamamlayan ilk üniteyle ilgili. Bangladeş Nükleer Santral Şirketi'nin (NPCBL) Genel Müdürü Zahedul Hasan, test raporlarının 21 Ekim'de Bangladeş Atom Enerjisi Düzenleme Kurumu'na (BAERA) sunulduğunu söyledi.
İlk reaktörün güç başlatma aşamasına geçebilmesi için BAERA'nın onayı gerekiyor. Bu aşamada operatörler üretimi kademeli olarak artırırken ekipmanları yükselen güç seviyelerinde test ediyor. Aralık ayı elektrik üretimi hedefi, bu iznin alınmasına ve testlerin başarıyla tamamlanmasına bağlı.
İki reaktör, ilerlemenin iki ayrı aşaması
Rooppur'da her biri 1.200 megavat üretim kapasitesine sahip iki VVER-1200 reaktör bulunuyor. Tam kapasiteyle çalıştıklarında toplam 2.400 megavat elektrik üretecekler. Reaktörler farklı takvimlerde ilerliyor: İlk ünite güç başlatmaya hazırlanırken ikinci ünite için yakıt teslimatları sürüyor.
Proje yetkilileri, ikinci ünite için 163 yakıt demetinin yedi sevkiyatla gelmesinin planlandığını belirtiyor. İlk ünitenin ileride yeniden yakıt yüklemesinde kullanılması için de iki sevkiyatla 48 demet daha bekleniyor. Yakıt demeti, reaktörün içine yerleştirilen ve nükleer yakıt içeren çubukların düzenli biçimde bir araya getirilmesiyle oluşuyor.
Sevkiyat güncellemesinde, kasım ve aralık aylarında Rusya'dan yakıt taşıyacak yedi uçuş daha olduğu da belirtiliyor. Rusya'nın devlet nükleer enerji şirketi Rosatom, proje sözleşmesi kapsamında ikinci üniteye yönelik teslimatların ekimden Aralık 2026 sonuna kadar birkaç uçuşla yapılmasının planlandığını bildiriyor.
41 ton, 12 konteynerde taşınan sevkiyatın bildirilen ağırlığı. Yakıt demeti sayıları ise tedarik edilen reaktör yakıtını ifade ediyor. Proje açısından öncelik, gerekli demetleri teslim etmek, zorunlu kontrolleri tamamlamak ve her üniteyi onaylanan bir sonraki aşamaya hazırlamak.
300 megavat hedefi ne anlama geliyor?
NPCBL, BAERA onay verirse ekim sonlarında güç başlatmaya hazır olduğunu belirtiyor. Operatörler başlangıçta sınırlı ölçekte elektrik üretecek, testler başarılı oldukça üretimi adım adım artıracak.
Proje mühendisleri, ilk ünitenin kapasitesinin yaklaşık yüzde 25 ila 30'una ulaşmasının ardından şebekeye test elektriği vermeye başlamasını bekliyor. 1.200 megavatlık bir reaktör için bu aralık 300 ila 360 megavata karşılık geliyor. Dolayısıyla aralık ayına kadar en az 300 megavat üretme hedefi, bu aralığın alt sınırına denk düşüyor.
İlk aşamada üretilecek 300 megavat, ilk ünitenin kapasitesinin dörtte birine, santralin planlanan toplam 2.400 megavatlık kapasitesinin ise sekizde birine eşit. Rooppur planlanan tam üretim düzeyine ulaşmadan önce Bangladeş şebekeye elektrik alacak; sonraki artışlar testlere ve onaylara bağlı olacak.
Test elektriği, operatörlerin santrali düzenli ticari işletmeye geçmeden önce kontrol ettiği devreye alma sürecinde üretiliyor. Her aşamada testlerin yapılması ve düzenleyici kurumdan resmî onay alınması gerekiyor. BAERA'nın nihai onayı ya da ticari üretimin başlangıcı için kesin bir tarih açıklanmadı.
Son test aşamasından önce vana sorunu yaşandı
Rooppur'un ilk ünitesinde daha önce pilot kumandalı basınç tahliye vanasıyla ilgili bir teknik aksaklık yaşandı. Genellikle PORV kısaltmasıyla anılan tahliye vanası, gerektiğinde açılarak basıncın kontrol edilmesine yardımcı oluyor. Bilim ve Teknoloji Bakanı Fakir Mahbub Anam, gecikmenin nedenlerinden biri olarak bu parçayı gösterdi.
Anam, Bengalce yaptığı açıklamalarda sorundan söz etti. Sözleri şöyle çevrilebilir:
Rooppur'daki vana sorunu beklenmedikti.
Bakan, Bangladeşli ve Rus bilim insanlarının sorun üzerinde çalıştığını söyledi. Santral hazırlıklarını sürdürürken eylül ayında deneme amaçlı elektrik üretimine başlanacağı yönündeki önceki beklentiler ertelendi.
NPCBL'nin daha sonra ilk ünitenin B-2 fizik testini tamamladığını duyurması, süreçte daha ileri bir aşamaya geçildiğini gösterdi. Fizik testleri, operatörler daha yüksek güç seviyelerine geçmeden önce reaktörün davranışını inceliyor. Bir sonraki karar BAERA'ya ait; kurum, güç başlatma izni vermeden önce sunulan sonuçları değerlendirmek zorunda.
Yakıt uçuşları neden hava sahası izni gerektirdi?
İkinci üniteye yakıt teslimatlarında da taşıma kaynaklı bir gecikme yaşandı. Hava sahası izni zamanında alınamayınca planlanan uçuş takvimi iptal edildi. Rosatom, bundan sorumlu ülke olarak Pakistan'ı resmen belirtmedi; ancak izin sorunu, Pakistan'ın uçuşları ele alış biçimine ilişkin soru işaretlerine yol açtı.
Beklenen güzergâh Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan hava sahalarından geçiyor. Nükleer madde taşıyan uçuşlar güzergâh üzerindeki her ülkeden diplomatik izin gerektiriyor. Bu nedenle birkaç hükümet arasında koordinasyon sağlanması teslimat sürecinin bir parçası.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Sajjad Haider, konunun siyasi değil teknik ve usule ilişkin olduğunu söyledi. Diplomatik uçuş ve üst uçuş izinlerine yönelik başvuruların yerleşik kurallar ve sivil havacılık protokolleri doğrultusunda değerlendirildiğini belirtti.
Haider ayrıca, havacılık yetkilileriyle diğer kurumlar arasındaki koordinasyonun takvim değişikliklerine yol açabildiğini söyledi. Rosatom daha sonra ikinci ünite için ekim-aralık dönemini kapsayan bir teslimat takvimi açıkladı; böylece yakıtın eylülde geleceği yönündeki önceki beklenti değişti.
Takvim nasıl değişti?
Rooppur'daki yakıt teslimatları ve inşaat aşamaları birkaç yıla yayılıyor. İlk üniteye ait yakıt, elektrik üretimine yönelik mevcut hazırlıklardan çok önce geldi; şimdi ikinci ünite için de yakıt tedarik ediliyor.
- Ekim 2023: İlk ünite için uranyum yakıtının ilk sevkiyatı Bangladeş'e ulaştı. Aynı zamanda santralin mezuniyet sertifikası resmen teslim edildi.
- Nisan 2026: İlk ünitenin reaktör kabına yakıt yükleme işlemi başladı.
- 21 Ekim 2026: NPCBL, ilk ünitenin fizik test raporlarını BAERA'ya sundu.
- Ekim-Aralık 2026: Rosatom, ikinci üniteye yakıt taşıyacak birkaç uçuş planladı.
- Aralık 2026: Proje mühendisleri, ilk ünitenin şebekeye en az 300 megavat test elektriği vermesini umuyor.
- Haziran 2028: Aralık 2025'ten itibaren iki kez uzatılan projenin revize edilmiş tamamlanma tarihi.
Rusya'yla yapılan ilk anlaşmada, ilk üniteden 2023'te elektrik üretilmesi öngörülmüştü. Daha sonra COVID-19 salgını ve Ukrayna'daki savaşla bağlantılı tedarik kesintileri ve ödeme güçlükleri uygulama sürecini etkiledi.
Aralık 2026 hedefi, şebekeye başlangıç düzeyinde elektrik verilmesiyle ilgili. Haziran 2028 ise projenin revize edilmiş tamamlanma tarihi. Dolayısıyla Bangladeş, daha kapsamlı projeyi tamamlamaya yönelik çalışmalar sürerken şebekeye daha erken ve sınırlı miktarda elektrik vermeyi hedefliyor.
Taka cinsinden maliyet neden arttı?
Rooppur'un tahmini proje maliyeti yaklaşık 260 milyar taka artarak 1,39 trilyon takaya çıktı. Süre uzatmalarına karşın ana sözleşmenin avro ya da dolar cinsinden bedeli değişmedi.
Bangladeş döviz piyasasında doların değer kazanması, dövizle ödenen giderleri karşılamak için gereken taka miktarını artırdı. Taka daha az dolar satın alabildiğinde, dolar cinsinden değişmeyen bir fatura için daha fazla yerel para ödenmesi gerekiyor.
Açıklanan rakamlar, önceki tahminin yaklaşık 1,13 trilyon taka olduğunu gösteriyor. 260 milyar takalık artış, bu tutarın yaklaşık yüzde 23'üne denk geliyor. Bu, proje bütçesi üzerindeki ek baskının Bangladeş'in kendi para birimindeki ölçüsünü veriyor.
Bilim ve Teknoloji Bakanlığına bağlı Bangladeş Atom Enerjisi Komisyonu, Rooppur projesini Rusya'nın mali ve teknik desteğiyle yürütüyor. Rosatom'un mühendislik birimi ise projenin genel tasarımcısı ve ana yüklenicisi.
Bangladeş Rooppur'dan ne bekliyor?
Bangladeş, elektrik sıkıntısıyla karşı karşıyayken Rooppur'dan üretim bekliyor. Sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatının azalması ve özel elektrik üreticilerine olan ödenmemiş borçlar, santrallerin kapanmasına ve planlı elektrik kesintilerinin artmasına katkıda bulundu.
Hükümet, ilk reaktörün nihayetinde sağlayacağı 1.200 megavatın arz açığını hafifletmesini ve petrol yakan pahalı santrallere bağımlılığı azaltmasını umuyor. Önerilen 300 megavatlık ilk üretim, operatörler testlere devam ederken daha sınırlı bir katkı sağlayacak.
Bangladeş, Rusya ve Hindistan arasındaki üçlü anlaşma kapsamında Rooppur'u işletecek ve bakımını yapacak mühendislerin eğitimine Hindistan destek verdi. Bu işbirliği, Hindistan'ın Tamil Nadu eyaletindeki Kudankulam Nükleer Santrali'nde Rus reaktör teknolojisiyle edindiği deneyime dayanıyor.
Ekim 2026 güncellemesi itibarıyla Kudankulam, iki üniteden 2.000 megavat elektrik üretiyordu. İki ünitenin daha 2027'de, ardından iki ünitenin de 2030'da işletmeye alınması bekleniyordu. Bangladeş açısından eğitim düzenlemesi, ülkenin ilk nükleer santralini işletmeye hazırlanan mühendislerin işletme deneyiminden yararlanmasını sağlıyor.
Öne Çıkanlar
- Rooppur, ikinci ünite için 12 konteynerde taşınan 41 tonluk üçüncü yakıt sevkiyatını aldı.
- İlk ünite B-2 fizik testini tamamladı; raporlar 21 Ekim 2026'da BAERA'ya sunuldu.
- Üretimin art arda gelen test aşamalarında yükselmesi için güç başlatma öncesinde düzenleyici kurumun onayı gerekiyor.
- Mühendisler, Aralık 2026'ya kadar şebekeye en az 300 megavat elektrik vermeyi umuyor.
- Rosatom, ikinci üniteye yakıt teslimatlarını Aralık 2026'ya kadar sürdürecek.
- İki reaktörün planlanan toplam kapasitesi 2.400 megavat.
- Projenin revize edilmiş tamamlanma tarihi Haziran 2028; tahmini maliyeti ise 1,39 trilyon taka.






