Bangladeş'te Ramisa davasındaki hızlı karar, kadın ve çocuklara yönelik istismar davalarında yıllarca süren bekleyişi gözler önüne seriyor

11 dakikalık okuma
Bangladesh's swift Ramisa ruling exposes years of waiting in women and child abuse cases

Günler içinde karar, yıllarla ölçülen dosya birikimi

Bangladeş Yüksek Mahkemesi, 17 Kasım 2026'da Sohel Rana'nın Ramisa Akhter'e tecavüz edip onu öldürmesi nedeniyle aldığı idam cezasını onadı, eşi Swapna Khatun'u ise beraat ettirdi. Karar, beş iş gününde tamamlanan bir yargılamanın ardından geldi. Ancak Yüksek Mahkeme verilerine göre, ülkedeki Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Baskıların Önlenmesi Mahkemelerinin 101'inde 30 Haziran itibarıyla 116.392 dava bekliyordu; bunların 26.249'u beş yılı aşkın süredir sonuçlanmamıştı.

İçindekiler
  1. Günler içinde karar, yıllarla ölçülen dosya birikimi
  2. Yüksek Mahkeme neden farklı kararlar verdi?
  3. Ramisa davası mahkemelerde nasıl ilerledi?
  4. Tamamlanmış 4.040 dava ne gösteriyor?
  5. Dosya birikimi azaldı, ancak eski davalar sürüyor
  6. Kısa süreler, yavaş işleyen tıbbi delillerle karşı karşıya
  7. İzleme talimatı yerine getirilmedi
  8. Her ek yıl ailelere maliyet çıkarıyor
  9. İdam cezası, başka bir bekleme kuyruğu başlatıyor
  10. Hız için hâkim, delil ve hesap verebilirlik gerekiyor
  11. Önemli Noktalar

Bu karşıtlık, tek bir kararın ne kadar hızlı verildiğinin ötesine uzanıyor. Yüksek Mahkeme ile BRAC'ın tamamlanmış 4.040 davayı inceleyen ortak araştırmasına göre, yargılamalar ortalama üç yıl yedi ay sürdü ve her dava için 22 duruşma günü belirlendi. Davaların yalnızca yüzde 3'ü mahkûmiyetle sonuçlanırken yaklaşık yüzde 70'i beraatle, yüzde 13'ü ise uzlaşmayla sonuçlandı.

Ramisa davası, Yüksek Mahkemenin kendisinden de bir uyarı gelmesine yol açtı. Heyet, 16 tanığın ifadesinin tek bir günde alınmasını sorguladı ve yargılamaların aceleye getirilmeden makul bir sürede tamamlanması gerektiğini söyledi. Mahkemenin kararı, ilk derece mahkemesince idama mahkûm edilen iki kişiden biri hakkındaki hükmü değiştirdi.

Başka yerlerde bekleyen aileler için engeller çoğu zaman pratik ve tekrarlanan türden: ulaşması aylar süren tıbbi raporlar, başka yere taşınan tanıklar, ücret kaybına yol açan mahkeme yolculukları, şikâyetlerini geri çekmeleri yönündeki tehditler ve dosya kuyruğunu eritmeye yetmeyen sayıda hâkim. Yüksek Mahkemenin 2016'da kurulmasını emrettiği izleme mekanizması, on yıl sonra bile hayata geçirilmemişti.

Yüksek Mahkeme neden farklı kararlar verdi?

Yüksek Mahkeme yargıçları Bhishmadev Chakrabortty ve KM Rasheduzzaman Raja; Sohel'in itirafını, tanık ifadelerini, otopsi raporunu ve tıbbi delilleri değerlendirdikten sonra cezasını onadı. Mahkeme, Ramisa'ya tecavüz edip onu öldüren kişinin Sohel olduğuna hükmetti ve suçun vahşetini idam cezasının korunması için gerekçe saydı.

Swapna'nın durumu farklıydı. Yüksek Mahkeme, Sohel'in itirafında Swapna'nın tecavüz veya cinayeti işlemesine yardım ettiğinin anlatılmadığını tespit etti. Diğer ifadeler de 2000 tarihli Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Baskıların Önlenmesi Yasası'nın 30 ve 9(2). maddeleri uyarınca bu suçlara yardım ettiği gerekçesiyle mahkûm edilmesi için gereken aktif katılımını ortaya koymadı.

Başsavcı Ruhul Quddus Kazal, tanık ifadelerinin Swapna'nın bir pencerenin parmaklıklarını keserek Sohel'in kaçmasına yardım ettiğini gösterdiğini söyledi. Buna rağmen mahkeme, Swapna'nın asıl suçlara katılmaktan veya delilleri gizlemeyle ilgili Ceza Kanunu'nun 201. maddesi uyarınca mahkûm edilmesi için yasal bir dayanak bulunmadığına hükmetti. Başka bir davada tutulması gerekmiyorsa serbest bırakılmasına karar verdi.

Başsavcı Yardımcısı Ijaz Kabir, soruşturma ve yargılamanın hızlı ilerlemesini sanıkların kısa sürede teşhis edilip yakalanmasına, itirafa ve güçlü delillere bağladı. Başbakan Tarique Rahman'ın talimatları doğrultusunda Başsavcılık makamının da yargılamaların hızlandırılmasını istediğini söyledi.

Reklam

Ramisa davası mahkemelerde nasıl ilerledi?

Polis, 19 Mayıs'ta Ramisa'nın cesedini Dakka'nın Pallabi semtindeki bir komşusunun dairesinde buldu. Babası Abdul Hannan Molla, Sohel ve Swapna hakkında dava açtı. Polis, Swapna'yı dairede, Sohel'i ise daha sonra Narayanganj'ın Fatullah bölgesinde yakaladı.

Dava, soruşturma, yargılama ve Yüksek Mahkeme incelemesinden altı ay içinde geçti:

  • 19 Mayıs 2026: Polis Ramisa'nın cesedini buldu ve iki sanığı gözaltına aldı.
  • 24 Mayıs: Polis, suçlamaları ve yargılamada sunulacak delilleri içeren iddianameyi mahkemeye sundu.
  • 1 Haziran: Mahkeme suçlamaları resmen belirledi.
  • 2 Haziran: Mahkeme, savcılığın 16 tanığının ifadesini aldı.
  • 7 Haziran: Hâkim Masrur Salekin, Sohel'e 500.000 Tk, Swapna'ya ise 200.000 Tk para cezası vererek her iki sanığı da idama mahkûm etti.
  • 16 Kasım: Yüksek Mahkeme, idam cezalarının onanması başvuruları ve temyizleri dinlemeye başladı.
  • 17 Kasım: Yüksek Mahkeme Sohel'in idam cezasını onadı, Swapna'yı beraat ettirdi.

İlk derece mahkemesi, para cezalarının Ramisa'nın yasal mirasçılarına ödenmesine hükmetti. Babası davanın hızla sonuçlanmasından memnuniyet duyduğunu, ancak sonraki adımlarına karar vermeden önce başsavcıya danışacağını söyledi.

Başsavcı, sanıkların ve Ramisa'nın babasının Temyiz Dairesine başvurabileceğini söyledi. Yeni bir temyiz başvurusu yapılıp yapılmayacağı ve yapılırsa duruşmanın ne zaman görüleceği açıklanmamıştı.

Tamamlanmış 4.040 dava ne gösteriyor?

Yüksek Mahkeme ile BRAC'ın araştırmasını, emekli bölge ve oturum mahkemesi yargıcı Umme Kulsum yönetti. Araştırmada, 32 ilçedeki 42 mahkemede Ocak-Haziran 2025 arasında tamamlanan davalar incelendi. Araştırmacılar duruşma tarihleri, ertelemeler, tanıklar, sanıklar, adli incelemeler ve sonuçlarla ilgili mahkeme kayıtlarını ve sicilleri gözden geçirdi.

Ortalama üç yıl yedi aylık süre, olağan yargılamaların öngörülen takvimin ne kadar dışına taştığını gösteriyor. Araştırmada başlıca nedenler arasında şikâyetçilerin ve tanıkların duruşmalara katılmaması, tekrar tekrar ek süre istenmesi, soruşturmaların yavaş ilerlemesi, delillerin zayıflığı ve tanıkların yeterince korunmaması sayıldı.

Davaların yüzde 3'ünün mahkûmiyetle sonuçlanması, yaklaşık yüzde 70'inin beraatle ve yüzde 13'ünün uzlaşmayla sonuçlanmasıyla birlikte değerlendirilmeli. Yayımlanan dökümde kalan sonuçların ne olduğu belirtilmedi. Bu oranlar araştırma örneklemindeki tamamlanmış davalara ilişkin olduğundan, yargılamalar sonunda neler yaşandığına doğrudan ışık tutuyor.

Reklam

Emniyet Genel Müdürlüğünün verileri, iş yüküne ilişkin başka bir görünüm sunuyor. Polis 2025'in ilk sekiz ayında çocukları kapsayan 2.698, kadınları kapsayan 10.475 dava kaydetti; aynı dönemde çocuklarla ilgili 14, kadınlarla ilgili 273 dava mahkûmiyetle sonuçlandı. Polis, bu oranları sırasıyla yüzde 0,52 ve yüzde 2,61 olarak açıkladı. Bu oranlar, belirli bir dönemde açılan davalarla mahkûmiyetleri karşılaştırıyor; ortak araştırma ise tamamlanmış davaların sonuçlarını izliyor.

Adli Yardım Dairesi Genel Müdürü Md Manjurul Hossain, ailelerin davaları bırakmasına yol açan baskıları anlattı. Toplumsal damgalanma, korku, uzlaşma girişimleri ve sanıkların baskısı süreci sürdürmeyi zorlaştırabiliyor. Ev içinde yaşanan şiddet de savcılara dışarıdan tanık bulma konusunda daha az seçenek bırakıyor.

Dosya birikimi azaldı, ancak eski davalar sürüyor

Yüksek Mahkeme verilerine göre mahkemelerdeki dosya birikimi, 30 Eylül 2025'teki 142.575'ten 30 Haziran 2026'da 116.392'ye düştü. Bu, dokuz ayda 26.183 davalık, yani yaklaşık yüzde 18,4'lük bir azalma anlamına geliyor.

Beş yılı aşkın süredir bekleyen dava sayısı da 30.623'ten 26.249'a geriledi. Bu azalmaya rağmen beş yıldan eski davalar, haziran ayındaki birikimin yaklaşık yüzde 22,6'sını, yani beşte birinden fazlasını oluşturuyordu.

Haziran ayındaki toplamın 11.879'u hâlâ soruşturma veya tahkikat aşamasındaydı. Bu davalar çıkarıldığında geriye bekleyen 104.513 dosya kalıyordu. Ayrıca 1.609 dava daha üst mahkemelerin verdiği durdurma kararlarına tabiydi; yani bu yargılamalar askıya alınmıştı.

Dakka'nın Khilgaon semtindeki bir dava, yargılamanın bir çocuğun ilk yıllarından daha uzun sürebileceğini gösteriyor. Beş yaşındaki bir kız çocuğuna tecavüz edildiği iddiasıyla ilgili suçlamalar 18 Mayıs 2004'te belirlendi. Mahkeme, 21 Temmuz 2025'te yetersiz delil nedeniyle sanığı beraat ettirdi. Hayatta kalan mağdur o sırada yetişkindi.

Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Baskıların Önlenmesi Mahkemesi-3'ün kamu davası savcısı Md Sazzad Hossain, bu tür bekleyişler sırasında delillerin nasıl zayıfladığını şöyle anlattı:

Bir dava sekiz ya da 10 yıl sürdüğünde tanıklar taşınıyor, ayrıntıları unutuyor veya duruşmalara gelmeyi bırakıyor. Doktorlar emekli oluyor, şikâyetçiler yeniden evleniyor ve aileler geçmişi yeniden gündeme getirmek istemiyor. Ardından savunma avukatları mahkûmiyet için gerekçe olmadığını öne sürüyor; mahkemeye de sanığı beraat ettirmekten başka seçenek kalmıyor.

Kısa süreler, yavaş işleyen tıbbi delillerle karşı karşıya

2026'da değiştirilen Kadınlara ve Çocuklara Yönelik Baskıların Önlenmesi Yasası, şüphelinin yakalanmasından itibaren soruşturmanın 15 iş günü içinde tamamlanmasını öngörüyor. Yargılama süresi, Yüksek Mahkemenin 2016 tarihli izleme talimatında suçlamaların belirlenmesinden itibaren 180 gün olarak tanımlanıyor; ortak araştırmanın sunumlarında ise 180 iş günü olarak belirtiliyor.

Reklam

Soruşturmacılar, kısa süre sınırlarına uyulmasının önündeki başlıca engellerden biri olarak tıbbi ve adli delilleri gösteriyor. DNA sonuçlarının çıkması bir yıldan uzun sürebiliyor. Müfettiş Tanvir Ahmed, tıbbi raporların da bu kadar uzun sürebildiğini, personel yetersizliğinin gecikmeleri artırdığını söyledi.

Tanvir, Chattogram'ın Bakalia bölgesinde bir çocuğa tecavüz davasını soruşturdu. Monir Hossain bu davada 13 gün içinde müebbet hapis cezası aldı. Dava öncelikli görüldüğü, tıbbi ve DNA raporları da hızla geldiği için müfettiş iddianameyi beş iş gününde sundu.

Tanvir, davaya neden farklı muamele edildiğini şöyle açıkladı:

Dava, diyebiliriz ki, öncelikli olarak ele alındı. Dava çok ses getirmişti. Sonuç olarak tıbbi ve DNA raporları hızla geldi.

Değiştirilen yasanın 32A maddesi, gerektiğinde soruşturma görevlisinin DNA testi için mahkemeden veya yetkili sulh hâkiminden izin istemesine olanak tanıyor. Test yapılmazsa görevlinin soruşturma raporunda bunun nedenini açıklaması gerekiyor. Tecavüz davalarında test için gönderilen örneklere öncelik verilmesi öngörülüyor. 2025'teki Magura davasının ardından getirilen değişiklikler, mahkemelerin uygun görmeleri hâlinde DNA testi yapılmadan tıbbi raporlara dayanarak yargılamayı sürdürmesine de izin verdi.

İzleme talimatı yerine getirilmedi

5 Aralık 2016'da Yargıç M Enayetur Rahim başkanlığındaki Yüksek Mahkeme heyeti, mahkemelerin sürelerine uyulmasını izlemek için bir birim kurması yönünde Yüksek Mahkeme genel sekreterine talimat verdi. Önerilen birimde İçişleri ve Hukuk bakanlıklarından temsilcilerin bulunması, birimin başında ise genel sekreterin veya Yüksek Mahkeme yazı işleri müdürünün yer alması öngörülüyordu.

Birim, gerekçesiz gecikmelerin ele alınabilmesi için Yüksek Mahkemeye ve hükümete düzenli olarak rapor sunacaktı. Yasa ayrıca yargılama süresi aşıldığında mahkeme yargıcının, kamu davası savcısının ve soruşturma görevlisinin ayrı ayrı açıklama sunmasını gerektiriyor.

Yüksek Mahkemenin özel görevlisi Mazharul Haque, Ekim 2026 itibarıyla genel sekreterlik bünyesinde böyle bir birimin bulunmadığını doğruladı. Bu nedenle sürelere uyumu izleyen ülke çapında veriler mevcut değildi.

Habiganj'daki bir dava sorunu ortaya koydu. Yüksek Mahkeme, 9 Haziran 2026'da, Aralık 2021'de 17 yaşındaki bir kız çocuğuna tecavüz edilip öldürüldüğü iddiasıyla ilgili yargılamadan ötürü mahkeme yargıcı Syeda Minhaj Um Munira'yı duruşmaya çağırdı. Dava dört yılı aşkın süredir sonuçlanmamıştı.

23 Haziran'da mahkemeye çıkan yargıç, mahkemede ancak Eylül 2025'te göreve başladığını ve o tarihten itibaren altı tanığın ifadesini aldığını açıkladı. Diğer tanıkları mahkemeye getirmek için yapılan tekrarlı girişimler başarısız olmuştu. Yüksek Mahkeme açıklamayı kabul ederek yargıcın yeniden şahsen hazır bulunması zorunluluğunu kaldırdı ve davayı gecikmeden tamamlamasını istedi.

Reklam

Her ek yıl ailelere maliyet çıkarıyor

Netrokona'da Panna Akter'in annesi Alpana Akter, mahkemeye gidiş geliş masraflarını karşılamak için dükkânlarda ve tuğla ocağında çalıştı. 2017'de, 14 yaşındaki Panna'ya tecavüz edildiği ve intihara sürüklendiği iddiaları üzerine açılan dava, yaklaşık sekiz yıl sonra, 2025'te idam cezası kararıyla sonuçlandı. Alpana, adalet arayışının dokuz yıl sürdüğünü söyledi.

Alpana, karşılaştığı mali yükü şöyle anlattı:

Davayı takip etmek için çok para harcadım. Süreci sürdürebilmek için tuğla ocağında ve dükkânlarda çalıştım. Mahkemeye gidiş geliş, yemek ve daha pek çok masraf vardı. Davayı dokuz yıl takip ettim.

Alpana ayrıca davayı geri çekmesi için kendisine para teklif edildiğini, reddedince saldırıya uğradığını ve evinin gazyağıyla ateşe verildiğini öne sürdü. Alevleri komşuların söndürdüğünü söyledi.

Chattogram'daki iki mahkemede görev yapan devlet avukatı Mahmud-ul Alam Chowdhury Maruf, adres değişiklikleri nedeniyle tebligatların şikâyetçilere ve tanıklara ulaşamadığını söyledi. Tebligat, bir kişinin mahkemeye gelmesini gerektiren resmî bildirimdir. Maruf, sanıkların bazen bildirimlerin kaybolmasını sağlamak için süreci manipüle ettiğini de öne sürdü.

Bangladeş Ulusal Kadın Avukatlar Birliği danışmanı ve insan hakları avukatı Salma Ali, Hukuk Bakanlığının denetim ve İçişleri Bakanlığının koordinasyon sağlaması çağrısında bulundu. Manjurul Hossain, tanıklıkların ve yargılamaların hızlanması için Hukuk, İçişleri ve Sağlık bakanlıklarıyla yargı organları arasında koordinasyon önerdi.

İdam cezası, başka bir bekleme kuyruğu başlatıyor

Bir mahkemenin verdiği idam cezası, onaylanması için Yüksek Mahkemeye gönderilmek zorunda. Hâkimler cezanın uygulanabilmesi için delilleri ve hukuki değerlendirmeleri inceliyor. Temyiz başvuruları bu incelemeyle birlikte ele alınabiliyor.

Süreç, şikâyet, suçlamalar, tanık ifadeleri, ilk derece mahkemesi kararı ve ilgili belgeleri içeren bir dosyanın hazırlanmasını gerektiriyor. Devlet matbaasının iş yükü hazırlıkları geciktirebilirken, Yüksek Mahkemedeki heyet sayısının sınırlı olması duruşma sayısını kısıtlıyor.

Emekli Yüksek Mahkeme yargıcı Krishna Debnath, idam cezasının onanmasına ilişkin bir başvurunun duruşmasının genellikle en az bir hafta sürdüğünü tahmin etti. Hâkimler dosyayı okuyor, savunma ve savcılığın argümanlarını dinliyor ve avukatlara sorular yöneltiyor. Mahkeme tatillerini de hesaba katan Debnath, tek bir heyetin yılda yaklaşık 36, iki heyetin ise 72 davaya bakabileceğini tahmin etti.

Reklam

Üst düzey bir Yüksek Mahkeme yetkilisi, olağan idam cezası onay başvurularının 2018'den kalan dosyalardan başlayarak görüldüğünü, kamuoyunda öne çıkan davaların ise daha erken ele alınabildiğini söyledi. Bu hızla, 2026'da verilen bir cezanın sonuçlanması 2034'e kadar bekleyebilir. Bu tahmin, planlanmış bir duruşma tarihine değil, mevcut dosya kuyruğuna dayanıyor.

Baş Yargıç, kadın ve çocuklarla ilgili yasa kapsamındaki idam cezası onay başvurularını ve temyizleri hızlandırmak için 10 Haziran'da özel bir heyet kurdu. Yüksek Mahkeme verilerine göre heyetin kurulmasından sonra 22'den fazla başvuru sonuçlandırıldı. Panna davasındaki ve Magura'daki çocuk tecavüzü ve cinayeti davasındaki idam cezaları ise hâlâ infaz edilmeyi bekliyordu; Magura davası 14 iş gününde karara bağlanmıştı.

Hız için hâkim, delil ve hesap verebilirlik gerekiyor

Yüksek Mahkemenin 16 tanığın bir günde dinlenmesine ilişkin kaygısı, her davaya yeterli zaman ayrılması gerektiğini gösteriyor. Debnath da beş ya da altı iş gününde verilen kararlara karşı çıktı ve hâkimlik deneyiminin zaman içinde kazanıldığı uyarısında bulunarak daha fazla mahkeme ve hâkim çağrısı yaptı.

Hukuk Bakanı Md Asaduzzaman, araştırma istişaresinde finansman ve personel kısıtlamalarına dikkat çekti. Yargının bütçesini yaklaşık 22 milyar Tk, Bangladesh Television'ın bütçesini ise yaklaşık 25 milyar Tk olarak açıkladı. Bu rakamlar, maaşları, idari giderleri ve altyapıyı karşılaması gereken yargı bütçesine ilişkin bakanın yaptığı karşılaştırmaydı.

BRAC İcra Direktörü Asif Saleh, finansmana polis, doktorlar ve adalet görevlilerinin hesap verebilirliği ile ortak sorumluluğunun eşlik etmesi gerektiğini savundu. Araştırmanın bulguları da bu pratik odağı destekliyor: yasal süreyi kısaltmak, laboratuvarın sonuç üretmesine, tanığın mahkemeye ulaşmasına ve hâkimin delilleri dinleyecek zamana sahip olmasına bağlı.

Ramisa davası bu aşamalardan hızla geçti. Başka yerlerdeki aileler için asıl sınav, olağan davaların ülke çapında gündem yaratmaya gerek kalmadan güvenilir delillere, korunan tanıklara, düzenli duruşmalara ve zamanında incelemeye kavuşup kavuşamayacağı.

Önemli Noktalar

  • Yüksek Mahkeme, 17 Kasım 2026'da Sohel Rana'nın idam cezasını onadı ve Swapna Khatun'u beraat ettirdi.
  • Yüksek Mahkeme ile BRAC'ın araştırmasına göre davalar ortalama üç yıl yedi ay sürdü ve 22 duruşma günü yapıldı.
  • Haziran 2026'da mahkemelerde bekleyen 116.392 davanın 26.249'u beş yılı aşkın süredir sonuçlanmamıştı.
  • Yüksek Mahkemenin 2016'da kurulmasını istediği izleme birimi Ekim 2026 itibarıyla hayata geçirilmemişti.
  • Tıbbi delillerin gecikmesi, tanıkların kaybolması, aileler üzerindeki baskılar ve yargı kapasitesinin sınırlı olması davaları uzatıyor.
  • İdam cezalarının Yüksek Mahkeme tarafından onanması gerekiyor; bu aşamada da davalar yıllarca bekleyebiliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir