30.000 Tk ücret talebi sanayi bölgelerine yayıldı
İşçilerin aylık asgari ücretin 30.000 Tk olmasını talep etmesi üzerine cumartesi günü Ashulia'daki Kathgara ve çevresinde en az 30 hazır giyim fabrikası işlerini durdurdu. Gazipur'daki protestolarda ise Dakka-Tangail kara yolunda trafik yaklaşık iki kilometre boyunca birikti. Hükümet pazar günü bir ücret kurulu oluşturma sözü verdi ve işçilere fabrikalarına dönme çağrısında bulundu.
İçindekiler
- 30.000 Tk ücret talebi sanayi bölgelerine yayıldı
- Ashulia'daki iş durdurma eylemi nasıl yayıldı?
- Çatışmalarda yaralananlar oldu, güvenlik önlemleri artırıldı
- Gazipur'daki protestolar ana kara yolunu kapattı
- İşçiler ücret artışını işlerini korumakla ilişkilendiriyor
- Vaadedilen ücret kurulu ne yapacak?
- Ödenmemiş ücretler görüşmelerin gündemine girdi
- Uyuşmazlık nasıl gelişti?
- Öne Çıkanlar
Bu talep, işçi lideri Khairul Mamun Mintu'nun belirttiği mevcut 12.500 Tk'lik aylık asgari ücrete 17.500 Tk eklenmesi anlamına geliyor. Bu, yüzde 140'lık bir artış ve önerilen ücretin mevcut tutarın 2,4 katına çıkması demek. İşçiler ayrıca, bir ailenin geçimini sağlama maliyetine odaklanan uyuşmazlığa iş güvencesini de dahil ederek, kara listeye alma iddialarının ve keyfî işten çıkarmaların sona ermesini istedi.
Ashulia Sanayi Polisi-1 Müdürü Mohammad Mominul Islam Bhuiyan, saat 13.45 civarında en az 30 fabrikanın kapandığını doğruladı. Aynı polis müdürüne atfedilen başka bir açıklamada ise kapanan fabrika sayısı 25 olarak verildi. Protestolar yayılırken ve binalara zarar verilmesi ile dışarıdaki çatışmalara ilişkin endişeler artarken fabrika yöneticileri işçileri evlerine gönderiyordu.
Çalışma ve İstihdam Bakanı Ariful Haque Chowdhury, hükümetin bir asgari ücret kurulu oluşturacağını ve duyuruyu pazar günü resmî gazetede yayımlayacağını söyledi. Duyuru, işçi liderleri ve hazır giyim ile örme giyim sektörlerinin temsilcileriyle yapılan görüşmelerin ardından geldi.
Yeni kurul, ücretleri gözden geçirme sürecini başlatacak. İşçiler, ödenmemiş ücretler ve istihdam uygulamalarına yönelik adımların yanı sıra alacakları tutar üzerinde de uzlaşma sağlanmasını bekliyordu.
Ashulia'daki iş durdurma eylemi nasıl yayıldı?
Polisin aktardığına göre Kathgara'daki Naim Knitwear işçileri cumartesi sabahı fabrikada iş durdurma eylemi başlattı. Daha sonra dışarı çıkarak gösteri yaptılar ve yakındaki birkaç fabrikaya tuğla attılar. Ardından polis ve protestocular bölgede birbirlerini kovaladı.
Kesintiler, Kathgara'nın yanı sıra Jirab, Narsinghpur ve Amtala'nın da aralarında olduğu Ashulia sanayi bölgesinin yakın çevresine yayıldı. Kathgara Amtala'daki bir hazır giyim fabrikasının yetkilisi, çevredeki fabrikaların iki ya da üçü dışında neredeyse tamamının tatil ilan ettiğini söyledi. Yönetim, sonraki adımlara karar vermeden önce durumu değerlendirecekti.
Continental, AR Jeans ve CWA, hasar bildirilen fabrikalar arasındaydı. AR Jeans ve Continental'in camları kırıldı. İşçiler dışarıda toplanırken ve çevredeki fabrikalar üretimi durdurmaları yönünde baskı görürken birkaç yönetici faaliyetleri askıya aldı.
Bishmail-Jirabo yolunu kullanan oto-rikşa sürücüleri, protestolar başlayınca trafiğin durduğunu söyledi. Çatışmaların ortasında kalmamak için daha güvenli yerlere gittiler. Böylece işçiler, sürücüler ve yakındaki işletmeler açısından yaşanan aksama fabrika kapılarının ötesine geçti.
Polis müdürü, memurların göstericileri dağılmaya ikna etmeye çalıştığını söyledi. Farklı noktalarda toplanan işçilerin diğer fabrikalardaki çalışanların işlerini yapmasını engelleyebileceğine dair endişesini de dile getirdi.
Çatışmalarda yaralananlar oldu, güvenlik önlemleri artırıldı
Ashulia Polis Müdürü Mominul Islam Bhuiyan, protestocuların attığı tuğlaların başından yaraladığı bir polisin hastaneye kaldırıldığını söyledi. Müdür Yardımcısı Syed Faisal Islam'ın da yaralanan polis sayısını, yaralanan diğer kişilerle birlikte altı olarak açıkladığı bildirildi.
Çatışmalarda yaralananlar arasında işçiler ve yoldan geçenler de vardı. Polis, Nischintapur'daki kalabalığı dağıtmaya çalışırken göz yaşartıcı gaz ve ses bombaları kullandı. Sanayi Polisi-1 Müfettişi Abul Kalam Azad, bölgeye ek güvenlik personeli sevk edildiğini ve memurların sanayi bölgesini izlediğini söyledi.
Polis ayrıca Baipail-Abdullahpur yolundaki Nischintapur'da bir fabrikanın yakınında el yapımı bombaya benzeyen üç cisim buldu. Polis müdürü, cisimlerin Nasa Group fabrikasının dışında bulunduğunu ve Bangladeş Polisi Terörle Mücadele Birimine haber verildiğini söyledi. Başka bir açıklamada ise cisimlerin New Age'in dışında bulunduğu ve Ashulia polisine haber verildiği belirtildi.
Cisimleri kimin getirdiği ya da bıraktığı ve patlayıcı içerip içermedikleri doğrulanmadı. Polis, olay yerinde sonraki adımları uzman ekiplerin atacağını söyledi.
Gazipur'daki protestolar ana kara yolunu kapattı
Gazipur'un Kaliakair bölgesinde Chandra Palli Bidyut yakınlarındaki birkaç fabrikanın işçileri cumartesi öğle saatlerinde işi bırakarak sokaklara çıktı. Talepleri arasında Ashulia'da istenen aynı 30.000 Tk'lik aylık asgari ücretin yanı sıra ödeneklerin artırılması da vardı.
Yakındaki fabrikaların çalışanları gösteriye katıldı ve Dakka-Tangail kara yolunun iki yönündeki trafiği aksattı. Naojor Polis Kontrol Noktası Müfettişi Abdul Karim, saat 16.30 civarında trafik kuyruğunun yaklaşık iki kilometreye ulaştığını ve protestonun sürdüğünü söyledi.
Gazipur Sanayi Polisi Müdürü Amjad Hossain, saat 17.30 civarında Gazipur genelinde 10 ila 12 fabrikadaki işçilerin çeşitli noktalarda gösteriler düzenlediğini söyledi. Olaylar sırasında Kaliakair'de 18 ila 20 fabrika tatil ilan etti.
Abdul Karim, öğleden sonra kapanan fabrikaların işçilerinin de protestoya katıldığını söyledi. Bu nedenle kapanmalar bölgedeki insan hareketliliğini de değiştirdi: üretim alanlarından çıkan çalışanlar, kara yolunda zaten toplanmış kalabalığa eklendi.
Gazipur'daki müdahaleyi denetleyen kıdemli sanayi polisi yetkilisi Amjad Hossain, polis çalışmalarını şöyle anlattı:
Durumu kontrol altına almaya çalışıyoruz.
Protestolar cumartesi günü hazır giyim işçilerinin Mirpur 10 kavşağını kapattığı Dakka'ya da ulaştı. Böylece aynı gün ücret protestoları, şehir içindeki bir kavşağı, Ashulia fabrikalarına hizmet veren yolları ve Gazipur'dan geçen ana kara yolunu etkiledi.
İşçiler ücret artışını işlerini korumakla ilişkilendiriyor
Bangladeş Hazır Giyim ve Kazak İşçileri Sendika Merkezi hukuk işleri sekreteri Khairul Mamun Mintu, işçilerin uzun süredir 30.000 Tk asgari ücret talep ettiğini söyledi. Mevcut asgari ücretin yetersiz kalmasının nedenleri arasında artan gıda fiyatları, kira, sağlık giderleri ve diğer hane masraflarını gösterdi.
Ücret talebi, ücret düzenlemesi kapsamındaki en düşük aylık maaşın artırılmasını istiyor. 12.500 Tk alan bir çalışan için talep edilen 17.500 Tk'lik artış, mevcut aylık asgari ücretin tamamından daha yüksek. Bu da işçilerin aldığı ücret ile göstericilerin talep ettiği tutar arasındaki farkın büyüklüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.
İşçiler ayrıca fabrikaların deneyimli çalışanları gerekçe göstermeden işten çıkardığını ve başka bir hazır giyim işinde çalışmalarını engelleyen kara listeler paylaştığını öne sürdü. Bu bağlamda kara listeye alma, diğer işverenlerin o kişiyi işe almaması için bir işçinin adının dolaşıma sokulması anlamına geliyor.
Protestocuların talepleri arasında bu listelerin iptal edilmesi, keyfî işten çıkarmaların durdurulması, işten çıkarılanlara destek sağlanması ve güvenli çalışma koşullarının temin edilmesi de vardı. Ücretli çalışan işini kaybedip istihdama erişimini yitirirse, daha yüksek ücretin hane halkına faydası sınırlı kalıyor. Bu nedenle istihdama ilişkin talepler ücret anlaşmazlığıyla yakından bağlantılı.
Mintu, işçilerin ekim ayına kadar ücret kurulunun oluşturulmasına ilişkin bir duyuru beklediğini söyledi. Bu beklentinin karşılanmamasının öfkeyi artırdığını belirtti. Cuma gecesi bakanlıkta yapılan toplantıda kurulun oluşturulması için çalışmalara pazar gününe kadar başlanması kararlaştırılmıştı; ancak Mintu, bu mesajın sıradan işçilere gerektiği gibi ulaşmadığını söyledi.
Vaadedilen ücret kurulu ne yapacak?
Çalışma Bakanı Ariful Haque Chowdhury cumartesi günü, hükümetin kurulu pazar günü oluşturacağını ve kararı resmî gazetede yayımlayacağını söyledi. Resmî gazete, hükümetin karar ve yasal duyurularını yayımladığı resmî yayındır.
Bakan, işverenler, işçi temsilcileri ve bakanlık yetkililerinin katıldığı toplantıların ardından açıklama yaptı. Merkezi hazır giyim işçi liderleriyle yapılan önceki görüşmelerin birkaç saat sürdüğünü belirtti. Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği (BGMEA) ile Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği (BKMEA) temsilcilerinin kurul oluşturulması talebini kabul ettiğini söyledi.
Duyuruda tarif edilen ücret kurulu yapısında bir başkan, bağımsız bir üye, bir işveren temsilcisi ve bir işçi temsilcisi yer alıyor. Belirli bir sektörün ücretleri ele alınırken o sektörden işveren ve işçi temsilcileri sürece katılıyor.
Bangladeş İş Kanunu'nun 139. maddesi, işverenlerin, işçilerin ya da her iki tarafın başvurusu üzerine hükümetin bir sektöre yönelik asgari ücret belirlemesini öngörüyor. Kurul, bu gruplara ücret düzeyini ele alabilecekleri resmî bir ortam sağlıyor.
Bakan kurulun oluşturulacağını duyurdu, ancak işçilerin talep ettiği 30.000 Tk'lik ücret hâlâ karara bağlanmayı bekleyen bir talepti. Nihai ücret önerisi, onay ya da yeni ödemelerin başlayacağı tarihe ilişkin açıklama yapılmadı.
Bu durumda hükümetin acil taahhüdüyle işçilerin ücretlerinde istediği değişiklik arasında pratik bir boşluk bulunuyor. Süreçte açıklanan bir sonraki adım, pazar günü verilmiş olan resmî gazete sözünün yerine getirilmesiydi.
Ödenmemiş ücretler görüşmelerin gündemine girdi
Bakan, BGMEA ve BKMEA temsilcileriyle ödenmemiş ücretlerin de görüşüldüğünü söyledi. Birlikler fabrika sahipleriyle konuşarak geride kalan maaşların mümkün olan en kısa sürede ödenmesini isteyecekti.
Görüşmelerde işçilere her ayın yedinci gününe kadar ödeme yapılması da ele alındı. Düzenli maaşa bağlı haneler açısından ödeme zamanı, yeni bir asgari ücret belirlenmeden önce bile kira, gıda ve diğer faturaların vadesinde karşılanıp karşılanamayacağını etkiliyor.
Ariful, işçilere gösterileri sona erdirip işe dönmeleri çağrısında bulundu. Fabrikaların kapanmasının, hasarın ve üretim kesintilerinin alıcılara yapılacak teslimatları geciktirebileceğini savundu. Sahiplerin malları teslim edip ödeme alamaması hâlinde ücret ödemelerinin de zorlaşabileceğini söyledi.
Bakan ayrıca dışarıdan gelen kişilerin işçileri protestoya teşvik ettiğini öne sürdü. Kamuoyuna yaptığı açıklamada bu kişilerin kim olduğunu belirtmedi. İşçi temsilcileri ise öfkenin nedenlerini ücretler, işten çıkarmalar, kara listeye alma iddiaları ve ücret kurulu duyurusundaki gecikme olarak açıkladı.
Dolayısıyla hükümetin yanıtı birkaç farklı görevi kapsıyordu: ücret kurulunu oluşturmak, işverenleri birikmiş borçları ödemeye zorlamak ve fabrikaları yeniden üretime başlamaya teşvik etmek. Bu adımlar uyuşmazlığın farklı yönlerini ele alıyor; kurul oluşturma sözü ise diğer talepleri gündemde bırakıyordu.
Uyuşmazlık nasıl gelişti?
Cumartesi günkü olaylardan önce Gazipur sanayi bölgesinde birkaç gün boyunca ücret protestoları yaşandı. Yetkililer ve işçi temsilcilerinin aktardığı başlıca gelişmeler şöyleydi:
- Cuma: İşçi liderleri bakanla birkaç saat görüştü. Mintu, o gece bakanlıkta yapılan toplantıda ücret kurulunun oluşturulmasına yönelik çalışmalara pazar gününe kadar başlanmasının kararlaştırıldığını söyledi.
- Cumartesi sabahı: Ashulia'daki Naim Knitwear işçileri işi durdurdu; ardından protestolar yakındaki fabrikalara yayıldı.
- Cumartesi öğle saatlerinde: Kaliakair'de Chandra Palli Bidyut yakınlarındaki işçiler sokaklara çıkarak Dakka-Tangail kara yolundaki trafiği aksattı.
- Cumartesi, saat 13.45 civarı: Ashulia sanayi polisi müdürü en az 30 fabrikanın tatil ilan ettiğini doğruladı.
- Cumartesi, saat 16.30 civarı: Polis, Chandra yakınlarındaki kara yolu kuyruğunun yaklaşık iki kilometreye ulaştığını ve protestonun sürdüğünü bildirdi.
- Cumartesi, saat 17.30 civarı: Gazipur sanayi polisi müdürü, 10 ila 12 fabrikadaki işçilerin çeşitli noktalarda protesto düzenlediğini, Kaliakair'de ise 18 ila 20 fabrikanın kapandığını söyledi.
- Pazar: Bakan, ücret kurulunun oluşturulacağını ve duyurunun resmî gazetede yayımlanacağını söyledi.
Hükümet için acil sınav, vaat edilen idari adımı atmaktır. İşçiler açısından başlıca meseleler nihai ücret tutarı, hâlihazırda ödenmesi gereken maaşlar ve başka fabrikalardan dışlanmadan işlerini koruyup koruyamayacakları ya da yeniden iş bulup bulamayacakları olmaya devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- Hazır giyim işçileri, bir işçi liderinin belirttiği mevcut 12.500 Tk'lik asgari ücretin karşısında aylık asgari ücretin 30.000 Tk olmasını istedi.
- Ashulia polisi en az 30 fabrikanın kapandığını bildirdi; aynı müdüre atfedilen başka bir açıklamada kapanan fabrika sayısı 25 olarak verildi.
- Ashulia'daki çatışmalarda polisler ve başka kişiler yaralanırken Nischintapur'da el yapımı bombaya benzeyen üç cisim bulundu.
- Kaliakair'deki protestolar yaklaşık iki kilometrelik trafik kuyruğuna yol açtı ve burada 18 ila 20 fabrika tatil ilan etti.
- Çalışma Bakanı, pazar günü ücret kurulu oluşturulacağı ve duyurunun resmî gazetede yayımlanacağı sözünü verirken işçileri işe dönmeye çağırdı.
- İşçiler ayrıca ödenmemiş ücretler, kara listeye alma iddiaları ve keyfî işten çıkarmalar konusunda adım atılmasını istedi. Yeni ücret oranına ilişkin nihai karar henüz verilmemişti.






