Rakipleri büyürken Bangladeş 1,82 milyar avro kaybetti
Bangladeş, Çin ve Vietnam daralan pazarda satışlarını artırırken Ocak-Eylül 2026 döneminde Avrupa Birliği'ne 13,48 milyar avro değerinde hazır giyim ihraç etti. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre %11,91 düşüş anlamına geliyor. Bangladesh Apparel Voice'un derlediği Eurostat verilerine göre Bangladeş'in AB giyim ithalatındaki payı %21,10'dan %19,06'ya geriledi.
İçindekiler
- Rakipleri büyürken Bangladeş 1,82 milyar avro kaybetti
- Pazar payındaki düşüş ne anlama geliyor?
- Yıl dalgalı geçti, eylülde yeni bir gerileme yaşandı
- Daha az giyim ürünü sevk edildi, kilogram başına gelir düştü
- Çin daha fazla satarken Vietnam kilogram başına daha çok kazanıyor
- Fabrikaların karşılaştığı sınırlamalar fiyatla bitmiyor
- İplik kuralları sipariş görüşmelerindeki baskıyı artırıyor
- Avrupa'daki belirsizlik tek tek siparişlere yansıyor
- Dakka, ticari ayrıcalıklar sona ermeden anlaşma arıyor
- Çalışma standartları ve çeşitlendirme yanıtı şekillendiriyor
- Öne Çıkanlar
Kayıp, pazarın toplam daralmasından daha büyüktü. Bangladeş'in ihracat geliri yaklaşık 1,82 milyar avro düşerken AB'nin toplam hazır giyim ithalatı 1,78 milyar avro, yani %2,46 azalarak 70,72 milyar avroya indi. Çin, Vietnam ve diğer tedarikçilerin kazançları, Bangladeş'ten ve rakip ülkelerden yapılan alımlardaki düşüşü kısmen telafi etti.
Çin'in satışları %4,46 artarak 24,25 milyar avroya çıktı ve Bangladeş'le arasındaki fark 10,77 milyar avroya yükseldi. Vietnam, ağırlık bakımından daha az giyim ürünü sevk etmesine rağmen %4,33 artışla 3,47 milyar avro gelir elde etti.
Bangladeş aynı anda iki baskıyla karşı karşıya kaldı: Fabrikalar ağırlık bakımından daha az hazır giyim ürünü sevk etti ve her kilogramdan daha az gelir elde etti. Üreticiler ayrıca pahalı finansman, güvenilmez enerji kaynakları, artan rekabet ve gelecekteki ticari ayrıcalıklara ilişkin belirsizliklerden söz etti.
İhracatçılar için yakın vadede temel zorluk, alıcılar daha düşük fiyat talep ederken siparişleri korumak. Daha uzun vadeli zorluk ise Bangladeş Birleşmiş Milletler'in en az gelişmiş ülkeler kategorisinden ayrılmaya hazırlanırken daha geniş bir giyim ürünü yelpazesi sunmak ve Avrupa pazarına öngörülebilir erişim sağlamak.
Pazar payındaki düşüş ne anlama geliyor?
Bangladeş'in pazar payı 2,04 yüzde puan geriledi. Basitçe ifade etmek gerekirse AB'nin ithal hazır giyime harcadığı her 100 avronun 19,06 avrosu Bangladeş'e gitti; bir yıl önce bu tutar 21,10 avroydu. Bangladeş'in ihracatındaki düşüş, AB pazarının %2,46'lık daralmasının neredeyse beş katına ulaştı.
Çin ise ters yönde ilerledi. Ülkenin payı %32,02'den %34,29'a çıkarak 2,27 yüzde puan arttı. Veriler, Avrupalı alıcıların giyim alışverişlerinin daha büyük bölümünü Çin'e yöneltirken Bangladeş'in payını azalttığını gösteriyor.
Diğer büyük tedarikçiler de zorlandı. Hindistan'ın ihracatı %10,69, Pakistan'ınki %10,29 düştü. Türkiye, Sri Lanka, Endonezya, Fas ve Kamboçya'da da düşüş kaydedildi. Bangladeş'in %11,91'lik gerilemesi, karşılaştırmadaki diğer büyük tedarikçiler için bildirilen oranlardan daha sert oldu.
Sparrow Group'un genel müdürü Shovon Islam, Bangladeş'in performansıyla genel pazar arasındaki farkı rekabet gücündeki zayıflamanın işareti olarak değerlendirdi. Avrupa'da talep daha zayıftı, ancak tedarikçiler aynı pazarda çok farklı sonuçlarla karşılaşıyordu.
Yıl dalgalı geçti, eylülde yeni bir gerileme yaşandı
Bangladeş'in kayıpları 2026'nın başında yoğunlaştı. İhracat ocak-nisan döneminde %20,89 düşerken mayıs-ağustos döneminde gerileme %1,25'e indi. Eylül ayında ise yeni bir düşüş yaşandı: Sevkiyatlar %9,49 gerilerken AB'nin toplam hazır giyim ithalatı aynı ay %2,72 düştü.
AB'nin eylül ayındaki hazır giyim ithalat değerindeki düşüşün yaklaşık %69'u Bangladeş'ten kaynaklandı. Aylık sonuç, yılın ortasında görülen toparlanmayı kesintiye uğrattı.
Düşüşün başlıca aşamaları şöyleydi:
- Ocak-nisan 2026: Bangladeş'in AB'ye hazır giyim ihracatı 2025'in aynı dönemine göre %20,89 düştü.
- Mayıs-ağustos 2026: Gerileme %1,25'e indi.
- Ocak-ağustos 2026: Kümülatif ihracat 11,93 milyar avroya ulaştı; düşüş %11,67 oldu.
- Eylül 2026: İhracat %9,49 geriledi; ocak-eylül dönemindeki düşüş %11,91'e ulaştı.
Son veriler, Bangladeş'in pazar payının yaklaşık %19,8'e gerilediği önceki sekiz aylık düşüşün ardından geldi. Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği'nin eski yöneticisi Mohiuddin Rubel, AB'den alımların haziran, temmuz ve ağustosta arttığını, alıcıların peşine agresif biçimde düşen Çin'in bu toparlanmadan daha fazla pay aldığını söyledi.
Daha az giyim ürünü sevk edildi, kilogram başına gelir düştü
Bangladeş'in hazır giyim sevkiyat hacmi ocak-eylül döneminde %5,74 azaldı. Kilogram başına ortalama değer, AB ithalat ortalaması olan 19,59 avroya kıyasla %6,54 düşerek 13,70 avroya indi. Aradaki 5,89 avroluk fark, Bangladeş'in pazar ortalamasının yaklaşık %30 altında kaldığını gösteriyor.
Ortalama birim değer, toplam giyim ürünleri değerinin ağırlığa bölünmesiyle hesaplanır. Hem fiyatları hem de satılan ürünlerin türlerini yansıtır. Daha pahalı ceketler yerine temel tişörtlerin ağırlıkta olduğu bir sevkiyat, ürün karması değiştiği için kilogram başına daha az gelir getirebilir.
Rubel, Bangladeş'in ihracat gelirindeki düşüşün yarısından fazlasının ortalama fiyatlardaki gerilemeden kaynaklandığını söyledi. Dolayısıyla fabrikalar hem sevkiyat ağırlığının azalmasıyla hem de satmaya devam ettikleri giyim ürünlerinden daha az gelir elde ederek kayıp yaşadı.
Baskı ocak-ağustos döneminde de görülmüştü. Sevkiyat hacmi %4,58, ortalama değer ise kilogram başına 14,87 avrodan 13,76 avroya gerileyerek %7,43 düştü. Eylül itibarıyla kümülatif ortalama daha da düşerek 13,70 avroya indi.
Bangladeş İhracatı Teşvik Bürosu, daha kısa bir dönem için daha olumlu bir sonuç açıkladı: AB'ye hazır giyim ihracatı, 2026-27 mali yılının temmuz-eylül döneminde %3,33 artarak 4,90 milyar dolara çıktı. Bu rakam üç aylık dönemi kapsıyor ve Bangladeş'in dolar cinsinden ihracatını ölçüyor; Eurostat verileri ise dokuz ay boyunca AB'nin avro cinsinden ithalatını kapsıyor. Daha kısa dönem, dalgalı bir yılın farklı bir bölümünü yansıtıyor.
Çin daha fazla satarken Vietnam kilogram başına daha çok kazanıyor
Çin ve Vietnam, Avrupa'daki satışlarını farklı hacim ve değer bileşimleriyle artırdı. Çin'in sevkiyat hacmi %6,38 yükselerek gelirlerindeki %4,46'lık artışı aştı. Ülkenin hazır giyimde kilogram başına ortalama değeri 19,69 avro oldu.
Vietnam ağırlık bakımından %3,55 daha az giyim ürünü sevk etti, ancak ortalama birim değerini %8,18 artırdı. Bu artış, ihracat gelirini %4,33 yükseltmeye yetti. Buna karşılık Bangladeş hem hacimde hem ortalama değerde düşüş kaydetti.
Bangladeş Triko Üreticileri ve İhracatçıları Birliği'nin icra başkanı Fazle Shamim Ehsan, Çin'in Avrupa'ya daha güçlü yönelmesini ABD'nin artırdığı gümrük tarifelerine ve Çin'in ABD'ye hazır giyim satışlarının düşmesine bağladı. Ehsan şöyle konuştu:
"Trump'ın karşılıklı tarifeleri, Çin'in ABD'ye hazır giyim ihracatında çöküşe yol açtı. Bunu telafi etmek için şimdi tüm güçlerini Avrupa'ya ihracatı artırmaya yöneltiyorlar," dedi.
ABD Tekstil ve Hazır Giyim Ofisi verilerine göre Bangladeş'in ABD'ye hazır giyim ihracatı %4,57 düşerek 6,14 milyar dolara geriledi. Çin'in ihracatı %23,08, Hindistan'ınki %25,19 düşerken Vietnam, Kamboçya ve Endonezya satışlarını artırdı. Dolayısıyla Bangladeş hem Avrupa'da hem de Amerika'da baskı altındaydı.
Fabrikaların karşılaştığı sınırlamalar fiyatla bitmiyor
DBL Group'un genel müdürü MA Jabbar, Bangladeş'in pamuklu giyime yoğunlaşmasını rekabet açısından bir zayıflık olarak nitelendirdi. Çin ve Vietnam, yapay elyaftan üretilen giyim ürünlerinde daha geniş kapasiteye ve kumaş tedarikçileriyle hazır giyim fabrikaları arasında daha güçlü bağlantılara sahip.
Yapay elyaflar arasında polyester gibi malzemeler yer alıyor. Daha geniş bir kumaş ve giyim ürünü yelpazesi üretmek, fabrikaların yerleşik pamuklu ürünlere ağırlıklı biçimde bağlı kalmak yerine daha fazla sipariş türü için rekabet etmesini sağlıyor.
Jabbar, bu alana yapılan sınırlı yatırımın Bangladeş'in Avrupalı alıcıların tüm talep yelpazesini karşılama kapasitesini kısıtladığını söyledi. Rekabetçi tedarik zincirlerinde Çin kumaşlarına erişimin de güçlü bir yan olduğuna dikkat çekti.
Enerji ve çevresel performans da başka kaygı alanlarıydı. Jabbar, uluslararası markaların net sıfır üretim yönünde inandırıcı ilerleme istediğini söyledi. Bu, sera gazı salımlarının azaltılması ve kalan salımların giderim yoluyla dengelenmesi anlamına geliyor. Alıcıların güvenini korumak için uygun fiyatlı ve güvenilir enerji de gerekliydi.
Islam; yüksek borçlanma maliyetleri, sermayeye erişimin sınırlı olması, pahalı enerji ve düzensiz gaz ve dizel tedarikini sorunlar arasında saydı. Bu baskılar, alıcının sunduğu fiyat düşse bile bir fabrikanın malzemeleri finanse etme, makineleri çalıştırma ve siparişleri zamanında tamamlama maliyetlerini etkiliyor.
İplik kuralları sipariş görüşmelerindeki baskıyı artırıyor
İhracatçılar, örme giyimde kullanılan 10-30 numara aralığındaki iplik ithalatına yönelik antrepo avantajlarının kaldırılmasının ardından ek maliyetlerle karşılaştıklarını da belirtti. Antrepo uygulamaları genellikle üreticilerin ihracata yönelik üretimde kullanacakları girdileri, ithalat vergilerini önceden ödemeden ülkeye getirmesine olanak tanıyor.
Bildirilen yeni düzenlemeye göre ithalatçıların, ithal edilen ipliğin değerine eşit tutarda banka teminatı vermesi gerekiyor. Giyim ürünleri ihraç edildikten ve gerekli belgeler sunulduktan sonra teminat serbest bırakılabiliyor.
Üreticiler, penye 30 numara iplik için ithalat fiyatının kilogram başına 3,15 dolar olduğunu, benzer yerli ipliğin ise 3,75 dolara satıldığını belirtti. Kilogram başına 0,60 dolarlık fark, bu rakamlara göre yerli ürünü yaklaşık %19 daha pahalı kılıyor.
İhracatçılar, yerli iplik kullanımının her bir giysinin maliyetine ortalama 0,15 dolar ekleyebileceğini tahmin etti. Avrupalı alıcıların çoğunun daha yüksek fiyatları kabul etmediğini belirten ihracatçılar, kısıtlamaların sürmesi halinde olası siparişlerin Vietnam, Kamboçya, Hindistan veya Pakistan'a kayabileceği uyarısında bulundu.
Avrupa'daki belirsizlik tek tek siparişlere yansıyor
Ehsan, Fransız bir alıcının daha önce anlaşmaya varılmış bir siparişin askıya alınmasını istediğini söyledi. Bu ertelemenin nedeni belirsizdi. Fransa'da uzun süreli huzursuzluğun hanehalklarının satın alma gücünü zayıflatabileceği kaygısını dile getirdi.
Islam, protestolardan ziyade Avrupa'daki genel ekonomik yavaşlamaya daha fazla önem verdi. Jabbar da uzun süreli istikrarsızlığın, Bangladeş'in zaten oldukça rekabetçi bir pazarda karşı karşıya olduğu güçlükleri artırabileceği uyarısında bulundu.
Avrupa Komisyonu'nun Mayıs 2026'da yayımladığı tahmin, AB'deki ekonomik büyümenin 2025'teki %1,5'ten 2026'da %1,1'e yavaşlayacağını öngördü. İhracatçılar; yaşam maliyetleri, enerji faturaları ve konut giderlerinin tüketicilere giyim için daha az para bırakacağından ve perakendecileri sipariş verme konusunda daha temkinli davranmaya yönelteceğinden endişe ediyordu.
Bu nedenle fabrikalar zor bir konumda pazarlık yürütüyor: Alıcılar talep konusunda temkinli, rakip tedarikçiler daha fazla iş almaya çalışıyor ve Bangladeş'teki üretim maliyetleri baskı altında kalmayı sürdürüyor.
Dakka, ticari ayrıcalıklar sona ermeden anlaşma arıyor
Bangladeş'in AB büyükelçisi Khandker Masudul Alam, Dakka'nın serbest ticaret müzakerelerini iki ila üç yıl içinde tamamlamak istediğini söyledi. Açıkladığı takvim, Bangladeş'in 2029'da BM'nin en az gelişmiş ülkeler kategorisinden ayrılmasını ve üç yıllık geçiş döneminin ardından mevcut AB tercihli uygulamalarının 2032'de sona ermesinin beklenmesini öngörüyor.
Bangladeş, hâlihazırda AB'nin Silahlar Hariç Her Şey (EBA) programından yararlanıyor. Program, uygun en az gelişmiş ülkelerden gelen neredeyse tüm malların gümrük vergisi olmadan AB'ye girmesine olanak tanıyor. Eurostat verilerine göre AB'ye hazır giyim ihracatı 2004'te 3,2 milyar avrodan 2025'te 21,2 milyar avroya yükseldi; bu da pazara erişimin sürmesini ticari açıdan önemli bir mesele hâline getiriyor.
Alam, teknik görüşmelerin başladığını ve bir yıla kadar sürebileceğini söyledi. Resmî müzakereler için AB üyesi ülkelerin yetki vermesi gerekecek; anlaşma sonrasındaki hukuki inceleme de bir yıl daha alabilir. Bangladeş'in yakın vadeli hedefini şöyle anlattı:
"Bangladeş için ilk kazanım, pazara erişimin devamını sağlamak olacak," dedi.
Büyükelçi, hükümetin ön hesaplamalarına göre bir anlaşmanın Avrupa için yaklaşık 1 milyar dolarlık ticaret yaratabileceğini ya da ticaret akışını yeniden yönlendirebileceğini söyledi. Avrupa şirketleri için enerji altyapısı ve tarım ticaretinde de fırsatlar belirledi.
Bangladeş alternatif olarak, çalışma hakları, insan hakları, çevrenin korunması ve yönetişim koşullarını içeren AB tercihli ticaret programı GSP+'ya erişim arayabilir. Uygunluk koşulları ve yüksek hacimli hazır giyim ithalatına yönelik güvenceler, Bangladeş'in elde edebileceği faydaları etkileyecek.
Çalışma standartları ve çeşitlendirme yanıtı şekillendiriyor
Bangladeş, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 10 temel sözleşmesinin tamamını onayladı. Alam ayrıca yeni parlamentonun ilk oturumunda kabul edilen iş hukuku reformuna dikkat çekti. 2013'te 1.134 kişinin hayatını kaybettiği Rana Plaza fabrika çöküşünün ardından ticaret görüşmelerinde çalışma koşulları temel konular arasında yer alıyor.
İşçiler daha yüksek ücret talebini sürdürürken hükümet yeni bir ücret kurulu oluşturmayı taahhüt etti. AB ile ticaret müzakerelerinin, bu taahhütlerin nasıl uygulanacağına dair görüşmelerle birlikte çalışma koşullarına ilişkin yükümlülükleri de içermesi bekleniyor.
Islam, tercihli ticaret düzenlemeleri için çalışmaların hızlandırılmasını, ayrıca Avrupa'nın tedarik zincirinde izlenebilirlik ve durum tespiti gerekliliklerine hazırlık yapılmasını istedi. İzlenebilirlik, malzeme ve ürünlerin nereden geldiğinin belirlenebilmesi demek. Durum tespiti ise işçilere veya çevreye zarar verilmesi gibi risklerin incelenmesini ve bunları gidermek için harekete geçilmesini ifade ediyor.
Bangladeş Politika Araştırma Enstitüsü'nde ekonomist olan Ashikur Rahman; ihracatın daha geniş ölçüde çeşitlendirilmesi, daha güçlü ticaret anlaşmaları, verimlilik ve lojistiğin iyileştirilmesi ve daha rekabetçi bir döviz kuru çağrısında bulundu. Hindistan ve Vietnam'ın ticaret anlaşmaları sayesinde uluslararası pazarlarla daha yakın bütünleşmesine dikkat çekti.
Bangladeş'in yakın vadeli görevi, düşen fiyatların ve artan maliyetlerin fabrikaları daha da sıkıştırmasına izin vermeden siparişleri korumak. Daha uzun vadeli ticari yanıt ise daha geniş bir giyim ürünü yelpazesi üretmeye, teslimat ve enerji güvenilirliğini artırmaya ve alıcıların planlama yapabileceği ticaret koşulları sağlamaya dayanıyor.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş'in AB'ye hazır giyim ihracatı, Ocak-Eylül 2026'da %11,91 düşerek 13,48 milyar avroya geriledi.
- AB'nin toplam hazır giyim ithalatı %2,46 azalırken Bangladeş'in payı %21,10'dan %19,06'ya düştü.
- Çin'in ihracat geliri %4,46, Vietnam'ınki %4,33 arttı.
- Bangladeş ağırlık bakımından %5,74 daha az giyim ürünü sevk etti ve kilogram başına %6,54 daha az gelir elde etti.
- Üreticiler finansman maliyetlerini, güvenilmez enerji tedarikini, iplik ithalatı kurallarını ve sınırlı ürün çeşitliliğini rekabet baskıları arasında saydı.
- Dakka, mevcut tercihli uygulamaların beklenen sona eriş tarihi yaklaşırken pazara erişimi korumak için AB ile ticaret anlaşması arıyor.






