Pahalı ithalat Bangladeş’in enerji bütçesini zorluyor
Institute for Energy Economics and Financial Analysis’ın 5 Kasım 2026’da yayımladığı değerlendirmeye göre, ithal sıvılaştırılmış doğal gazın fiyatı milyon British thermal unit başına 20 ABD dolarına çıktığında Bangladeş’in her metreküp gaz için 60 takadan fazla sübvansiyon sağlaması gerekiyor. Tedarik kesintileri, ülkeyi 2026’nın bazı dönemlerinde LNG’yi daha da yüksek fiyatlardan satın almaya zorladı. Bu durum, gaz kıtlığı sürerken kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırdı.
İçindekiler
- Pahalı ithalat Bangladeş’in enerji bütçesini zorluyor
- 60 taka üzerindeki sübvansiyon ne anlama geliyor?
- Yatırım planlarının ne kadarı durdu?
- Beş yıllık sonuçlar ve uzayan devreye alma süreleri
- LNG’den elektrik üretiminin maliyeti neden iki kattan fazla artabilir?
- Kredi verenler neden güvenilir elektrik alıcılarına ihtiyaç duyuyor?
- Filipinler, Vietnam ve Tayland’daki farklı engeller
- Bangladeş’in seçenekleri daha fazla gaz ithal etmenin ötesine uzanıyor
- Öne Çıkanlar
Bulgular, Bangladeş’in sübvansiyon sorununu daha geniş çaplı bir yatırım yavaşlamasının parçası olarak ele alıyor. Bangladeş, Filipinler, Vietnam ve Tayland’da 2021-2026 yılları arasında planlanan 49 gaz santrali ve 22 LNG ithalat terminali projesi iptal edildi, geri çekildi ya da atıl durumda kaldı. Bu projelerin tahmini toplam yatırım değeri 67,8 milyar ABD dolarıydı.
Sam Reynolds ve Christopher Doleman tarafından kaleme alınan IEEFA’nın beş yıllık proje incelemesi, toplam değeri 109,2 milyar ABD doları olan 92 santral önerisini ve 21 milyar ABD doları değerindeki 44 ithalat terminalini ele aldı. İnceleme döneminde planlanan elektrik üretim kapasitesinin yalnızca yüzde 11’i, terminal kapasitesinin ise yüzde 15’i devreye girdi.
Bangladeş, 2021’den bu yana üç LNG santralini hizmete aldı. Ancak değerlendirmeye göre yüksek yakıt ve elektrik maliyetleri, sübvansiyon ihtiyacını ve döviz rezervlerini korumak için dış finansmana bağımlılığı artırdı. Güvenilir olmayan LNG tedariki, bu harcamalara rağmen ülkenin gaz kıtlığıyla karşı karşıya kalmasına yol açtı.
Bangladeş için acil sorun, bütçe üzerindeki baskıyı daha da artırmadan ithal yakıtın nasıl finanse edileceği. Dört ülkedeki proje geliştiricileri içinse sorun daha erken başlıyor: ekipman, finansman ve yıllar süren inşaatı ve değişken yakıt fiyatlarını kaldırabilecek elektrik satış anlaşmalarını güvenceye almak.
60 taka üzerindeki sübvansiyon ne anlama geliyor?
IEEFA’nın sübvansiyon tahmini, uluslararası alım fiyatını Bangladeş’te sağlanan gaz için gereken mali destekle ilişkilendiriyor. Sübvansiyon, enerjiyi sağlama maliyetiyle satışlardan tahsil edilen tutar arasındaki farkın bir bölümünü karşılıyor. Hükümet, maliyetin tamamını doğrudan müşterilere yansıtmak yerine bu farkı üstleniyor.
LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvılaştırılmış doğal gazdır. İthalat terminalleri, santrallerde, fabrikalarda ve diğer tesislerde kullanılmak üzere gazı yeniden gaz hâline getirir. Uluslararası fiyat genellikle enerji ölçüsü olan milyon British thermal unit (MMBtu) başına verilirken, yerel gaz hacim olarak metreküp cinsinden ölçülebilir.
Metreküp başına 60 takayı aşan tutar, LNG fiyatının MMBtu başına 20 ABD doları olduğu durumda geçerli. Asya’da spot LNG fiyatları Eylül 2026’da MMBtu başına 27,50 ABD dolarına ulaştı; bu, referans fiyatın yüzde 37,5 üzerinde. Spot alımlar, uzun vadeli bir tedarik sözleşmesi yerine görece kısa sürede teslim edilmek üzere satın alınan kargoları ifade ediyor. IEEFA, Eylül fiyatına karşılık gelen bir sübvansiyon tahmini ya da yıllık toplam sübvansiyon öngörüsü vermedi.
IEEFA’nın Bangladeş’ten sorumlu baş enerji analisti Shafiqul Alam, kamu maliyesi üzerindeki baskıyı şöyle anlattı:
Uluslararası piyasada sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) fiyatlarının yükselmesi, enerji sektöründeki sübvansiyon baskısını artırıyor,
Alam, son dört-beş yıldaki fiyat dalgalanmalarının, Bangladeş gibi fiyata duyarlı bir ithalatçı için hem karşılanabilirliği hem de güvenilir tedariki zorlaştırdığını söyledi. Daha yüksek ithalat faturaları döviz ihtiyacını da artırarak enerji alım kararlarını ülkenin rezervlerini koruma çabalarına bağlıyor.
Yatırım planlarının ne kadarı durdu?
IEEFA, iptal edilen, geri çekilen ya da atıl durumda kalan 49 gaz santrali projesinde 66,2 gigavat kapasiteli, toplam 56,1 milyar ABD doları değerinde yatırım önerisi belirledi. Gigavat, 1.000 megavata eşit bir ölçü birimidir; santralin belirli bir anda ne kadar elektrik üretebileceğini gösterir.
Değeri 11,7 milyar ABD doları olan 22 yeniden gazlaştırma projesi de bu kategorilere girdi. Bu projeler birlikte, yılda 82 milyon ton LNG işleme kapasitesini temsil ediyordu. Yeniden gazlaştırma, teslim edilen LNG’nin ısıtılarak yeniden gaz hâline getirilmesi işlemidir.
Etkilenen 71 proje, incelenen 136 santral ve terminal önerisinin yaklaşık yüzde 52’sini oluşturdu. Toplam 67,8 milyar ABD doları değerleri de 130,2 milyar ABD dolarlık yatırım planının yaklaşık yüzde 52’sine karşılık geldi. IEEFA, bu projelerin değerinin dönem içinde tamamlanan projelerin değerinin yaklaşık 4,5 katı olduğunu hesapladı.
Tedarik zincirinin her iki tarafında da tamamlanma oranı sınırlı kaldı: planlanan terminal kapasitesinin yalnızca yüzde 15’i, santral kapasitesinin ise yüzde 11’i devreye girdi. LNG santralleri hem yakıt tedarik altyapısına hem de üretim ekipmanına ihtiyaç duyuyor. Bunlardan birindeki gecikme, diğerini ihtiyaç duyduğu tedarik ya da müşterileri beklemek zorunda bırakabilir.
Beş yıllık sonuçlar ve uzayan devreye alma süreleri
IEEFA’nın incelemesi, 2021’de yayımlanan ve yedi Asya pazarını ele alarak ekonomik, finansal, altyapısal ve politik kısıtları belirleyen değerlendirmeyi güncelliyor. Yeni çalışma, LNG talebindeki büyümeye katkıda bulunması beklenen dört ülkeye odaklanıyor.
Başlıca tarihler, yatırım planlarının artan maliyetlerle birlikte nasıl şekillendiğini gösteriyor:
- 2021: IEEFA, yeni incelemeye başlangıç noktası sağlayan önceki bölgesel değerlendirmesini yayımladı.
- 2021-2026: Bangladeş üç LNG santralini hizmete aldı; Vietnam’da ise yalnızca bir LNG santrali ticari işletmeye geçti.
- 2022’den bu yana: ABD’de yakın zamanda hayata geçirilen gaz projelerinin sermaye maliyetleri neredeyse dört katına çıktı. Bu, ekipman ve inşaat piyasasının genelindeki baskıyı gösteriyor.
- Eylül 2026: Asya’da spot LNG fiyatları MMBtu başına 27,50 ABD dolarına, değerlendirmede belirtilen çatışma öncesi seviyenin yaklaşık üç katına ulaştı.
- 5 Kasım 2026: IEEFA, dört ülkedeki proje sonuçlarına ilişkin incelemesini yayımladı.
Tamamlanan santrallerin, ilk kez kamuoyuna duyurulmalarından devreye alınmalarına kadar geçen süre ortalama yedi yılı aştı. Proje geliştiricileri genellikle üç ila dört yıl öngörmüştü. Dolayısıyla gözlenen ortalama süre, bu tahmin aralığının üst sınırından bile üç yıldan fazla uzundu.
Bu bekleyişler elektrik planlaması açısından önem taşıyor. Dört yıl içinde elektrik sağlaması beklenen bir santral çok daha geç devreye girebilir; bu sırada ekipman, ithal yakıt ve finansman maliyetleri değişir. Proje takvimleri, harcamaların ne zaman elektrik ve gelir üretmeye başlayacağını belirler.
LNG’den elektrik üretiminin maliyeti neden iki kattan fazla artabilir?
IEEFA, yüksek yakıt ve ekipman maliyetlerinin yerel para birimlerindeki değer kaybıyla birleşmesinin, LNG’den elektrik üretiminin santralin ömrü boyunca hesaplanan birim maliyetini 2021’deki baz seviyenin 2,3 katına çıkarabileceğini tahmin ediyor. Bu, yüzde 130’a varan bir artış demek.
Seviyelendirilmiş maliyet, bir santralin işletme ömrü boyunca bir birim elektrik üretmenin ortalama maliyetine ilişkin tahmindir. İnşaat, finansman, yakıt ve işletme giderlerini bir araya getirir. İlk tahmin 100 kabul edilirse, yüzde 130’luk artış değeri 230’a çıkarır.
IEEFA’nın Asya LNG ve gaz uzmanı, incelemenin ortak yazarı Christopher Doleman, bölgedeki birçok enerji planının görece düşük yakıt fiyatları ve uygun maliyetli sermaye varsayımına dayandığını söyledi. Maliyetlerdeki artışların birleşmesi, bu projelerin planlandığı finansal gerekçeyi artık tehdit ediyor.
Para birimindeki değer kaybı baskıyı artırıyor. Yerel para ABD doları karşısında değer kaybettiğinde, alıcıların LNG ya da ithal ekipman için aynı dolarlık faturayı ödemek üzere daha fazla yerel para bulması gerekiyor. Bu nedenle dolar fiyatı değişmese bile bir projenin yerel para cinsinden maliyeti artabiliyor.
Gaz türbini kıtlığı, ağır ekipmanların teslim sürelerini altı yıl veya daha uzun bir süreye çıkarıyor. ABD’de yakın zamanda hayata geçirilen gaz projelerinin sermaye maliyetleri 2022’deki seviyenin neredeyse dört katına çıktı. Aynı ekipman pazarında rekabet eden Asyalı proje geliştiricileri için bu kıtlık, hem inşaat bütçeleri hem de açılış tarihleri konusunda belirsizlik yaratıyor.
Kredi verenler neden güvenilir elektrik alıcılarına ihtiyaç duyuyor?
IEEFA’nın Asya LNG ve gaz araştırmaları sorumlusu ve raporun ortak yazarı Sam Reynolds, yakıt, ekipman ve döviz piyasalarındaki dalgalanmanın projelerin planlandığı şekilde ilerleyememe riskini artırdığını söyledi. Gelirlerin daha belirsiz hâle gelmesi de finansman bulmayı zorlaştırdı.
Büyük enerji yatırımlarının çoğu, proje varlıklarıyla sınırlı finansmana dayanıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, kredi verenler geri ödemenin, geliştiricinin diğer işletmelerini kapsayan geniş bir garantiden ziyade esas olarak projenin kendi gelir ve varlıklarından yapılmasını bekliyor. Elektrik satışlarının işletme maliyetlerini ve borç ödemelerini karşılayabileceğinden emin olmaları gerekiyor.
Elektrik alım anlaşması, bir alıcının santralden elektrik satın almasının koşullarını belirliyor. Bankaların kredi vermek için yeterince güvenilir bulduğu anlaşmalara finansmana elverişli anlaşmalar deniyor. Yakıt maliyetleri keskin biçimde artabildiğinde, geliştiricilerin, alıcıların ve düzenleyicilerin bu artışların nasıl karşılanacağı konusunda anlaşması gerekiyor.
Bangladeş’in sübvansiyon yükü, sorunun kamu maliyesi boyutunu gösteriyor. Enerjiyi kullanıcılar için karşılanabilir düzeyde tutmak, maliyetin daha büyük bölümünü hükümetin üstlenmesine yol açıyor. Proje düzeyinde ise ödemeyi kimin yapacağına ilişkin belirsizlik, kredi verenleri çekmek için gereken sözleşmeleri geciktirebiliyor.
Filipinler, Vietnam ve Tayland’daki farklı engeller
Filipinler’de 2021’den bu yana birçok proje iptal edildi. Proje geliştiricileri, dağıtım şirketleriyle bankaların finansman için güvenilir bulacağı elektrik alım anlaşmaları yapmakta zorlanıyor. Elektrik üretimi dışında LNG’ye yönelik talebin sınırlı olması da yeni ithalat terminallerinin yatırım gerekçesini zayıflattı.
Yenilenebilir enerjinin yaygınlaşması, Filipinler’de gaz santrallerinin ne sıklıkla devreye alınacağı konusunda belirsizlik yaratıyor. Daha az saat çalışan bir santral daha az elektrik satabiliyor; bu da inşaat maliyetlerini karşılamak ve kredileri geri ödemek için elde edilebilecek geliri etkiliyor.
Vietnam’ın LNG’den elektrik üretimine yönelik iddialı hedefleri var; ancak incelenen beş yılda yalnızca bir proje ticari işletmeye geçti. Elektrik alım anlaşmalarına ilişkin belirsizlik, yükselen LNG fiyatları ve maliyetlerin elektrik tarifeleri yoluyla karşılanıp karşılanamayacağı konusundaki soru işaretleri yatırımı caydırdı. Değerlendirmede, devlet elektrik kuruluşunun mali durumu hakkındaki kaygılar da belirtildi.
Tayland, gaz santrali projelerini geliştirme konusunda görece daha fazla ilerleme kaydetti. Buna rağmen mevcut gaz santrali ve LNG terminali kapasitesinin önemli bir bölümü yeterince kullanılmıyor. Ülkenin deneyimi, başka yerlerdeki gecikmelere ek bir kaygıyı ortaya koyuyor: tamamlanan altyapının da işletilmesini destekleyecek ölçüde talebe ihtiyacı var.
Bangladeş’in seçenekleri daha fazla gaz ithal etmenin ötesine uzanıyor
Alam, Bangladeş’in kullanılmamış yerli gaz kaynaklarından daha fazla yararlanmasını, enerji verimliliğini artırmasını ve yenilenebilir enerjiyi büyük ölçekte yaygınlaştırmasını önerdi. Bu öneriler hem enerjinin kaynağına hem de tüketicilerin ne kadar enerji kullanması gerektiğine odaklanıyor.
Yerli gaz, ithal kargolara bağımlılığı azaltırken verimlilik iyileştirmeleri aynı sanayi üretimi ya da enerji hizmeti için gereken yakıt miktarını düşürebilir. Öneriler arasında, talep tarafında elektrifikasyona daha fazla önem verilmesi de bulunuyor. Bu, yakıtı doğrudan yakan bazı ekipmanların yerine elektrikle çalışanların kullanılması anlamına geliyor.
Örneğin sanayide gaz kazanları, verimli ısı pompalarıyla değiştirilebilir. Isı pompası, ısıyı yakıt yakarak üretmek yerine elektriği kullanarak taşır. Alam, bu değişimin sanayide gaz tüketimini azaltıp verimliliği artırabileceğini belirtti.
Güneş ve rüzgâr enerjisinin düşen maliyetleri, kısalan teslim süreleri ve artan batarya depolama kapasitesi de LNG santrallerine alternatifleri değiştiriyor. Değerlendirmeye göre bu gelişmeler, hem düzenli elektrik sağlamak hem de talebin zirve yaptığı dönemleri karşılamak için gaz santrallerine duyulan ihtiyacı azaltabilir.
Bangladeş’in yeni LNG santralleri, projelerin işletmeye alınabildiğini gösteriyor. Süregelen kıtlık ve artan sübvansiyonlar ise sonraki kararların inşaatın yanı sıra yakıt tedarikini, işletme maliyetlerini ve talebi de hesaba katması gerektiğini ortaya koyuyor. IEEFA’nın dört ülkeye ilişkin temel bulgusu, gerçek proje teslimatlarının LNG’de hızlı büyüme beklentilerinin çok gerisinde kaldığı.
Öne Çıkanlar
- IEEFA, ithal LNG’nin fiyatı MMBtu başına 20 ABD doları olduğunda Bangladeş’in metreküp başına 60 takadan fazla sübvansiyona ihtiyaç duyduğunu tahmin ediyor.
- Asya’da spot LNG fiyatları Eylül 2026’da MMBtu başına 27,50 ABD dolarına ulaştı; bu, söz konusu sübvansiyon tahmininde kullanılan fiyatın üzerindeydi.
- Dört ülkede toplam değeri 67,8 milyar ABD doları olan 49 santral ve 22 LNG terminali projesi 2021-2026 yılları arasında iptal edildi, geri çekildi ya da atıl durumda kaldı.
- Planlanan santral kapasitesinin yalnızca yüzde 11’i, terminal kapasitesinin ise yüzde 15’i işletmeye alındı.
- Tamamlanan santrallerin devreye alınması ortalama yedi yıldan fazla sürdü; tipik tahminler üç ila dört yıldı.
- IEEFA, LNG’den elektrik üretim maliyetlerinin 2021 baz seviyelerine kıyasla yüzde 130’a kadar artabileceğini tahmin ediyor ve Bangladeş için yerli gazı, verimliliği, yenilenebilir enerjiyi ve daha fazla elektrifikasyonu öneriyor.






