Daralan pazarda Bangladeş geride kalıyor
Bangladesh Apparel Voice’un derlediği Eurostat verilerine göre Bangladeş, 2026’nın ocak-ağustos döneminde Avrupa Birliği’ne 11,93 milyar avro değerinde giyim ürünü tedarik etti. Bu tutar, bir yıl önceki 13,50 milyar avronun altında kaldı. Çin ve Vietnam’ın aynı pazara satışlarını artırdığı dönemde yaşanan yüzde 11,67’lik, yaklaşık 1,57 milyar avroluk düşüş dikkat çekti.
İçindekiler
- Daralan pazarda Bangladeş geride kalıyor
- Daha az ürün sevk edildi, kilogram başına gelir düştü
- Toparlanma görülüyor, ancak kayıplar hâlâ büyük
- Çin ve Vietnam daha fazla iş alıyor
- Vietnam’ın avantajı malzeme ve teslimatı da kapsıyor
- Enerji kıtlığı siparişleri teslimat sorununa dönüştürüyor
- Avrupa talebi kırılganlığını koruyor
- Yerel iplik daha yüksek fiyatla tedarik kontrolü sağlıyor
- Ticaret tercihleri için kasım sonrasına hazırlık gerekiyor
- Öne Çıkanlar
AB’nin toplam hazır giyim ithalatı, 62,69 milyar avrodan yüzde 3,83 düşüşle 60,29 milyar avroya geriledi. Bangladeş’teki düşüş bu oranın yaklaşık üç katına ulaştı; ülkenin pazar payı yüzde 21,54’ten yüzde 19,78’e indi. AB’nin ithal giyime harcadığı her 100 avronun yaklaşık 19,78 avrosu Bangladeş’e gitti; bir yıl önce bu tutar 21,54 avroydu.
TexPro verilerine göre Bangladeş’in AB’ye ihracatı yüzde 11,4 geriledi ve bu, ülkenin başlıca ihracat pazarları arasındaki en sert düşüş oldu. Eurostat derlemesinde düşüş yüzde 11,67 olarak hesaplanırken, yayımlanmış başka bir veride yüzde 12,67 olarak yer aldı. Burada kullanılan sevkiyat ağırlığı, değer ve pazar payına ilişkin ayrıntılı veriler, Bangladesh Apparel Voice’un Eurostat derlemesine dayanıyor.
Baskı, sevkiyat sayısındaki düşüşün ötesine geçiyor. Bangladeş daha az giyim ürünü ihraç etti ve kilogram başına daha az gelir elde etti. Fabrikalar da güvenilir olmayan enerji arzı, teslimat gecikmeleri ve indirim talepleriyle karşı karşıya kaldı. Avrupa’nın ithalat verilerinde görülen toparlanma bir miktar umut verse de Bangladeş, iş hacminin küçüldüğü bir pazarda rekabet ediyor.
Daha az ürün sevk edildi, kilogram başına gelir düştü
Bangladeş, söz konusu sekiz ayda AB’ye 866,76 milyon kilogram hazır giyim ürünü sevk etti. Bu miktar, önceki yılın 908,37 milyon kilogramına göre yüzde 4,58 daha azdı. Ortalama birim değer ise daha sert düşerek kilogram başına 14,87 avrodan 13,76 avroya, yüzde 7,43 geriledi.
Birim değer, kayıtlara geçen toplam ithalat değerinin ağırlığa bölünmesiyle hesaplanıyor. Alıcıların farklı fiyatlar ödemesi bu değeri değiştirebiliyor; ancak satılan giysilerin ürün karması da etkili oluyor. Daha pahalı ceketlerin yerine daha fazla temel tişört içeren bir sevkiyatın kilogram başına değeri, her ürünün fiyatı değişmese bile düşebiliyor.
Dolayısıyla Bangladeş’in verileri, gelirler üzerinde iki baskıya işaret ediyor: sevkiyat ağırlığının ve bu ağırlık başına düşen ortalama değerin azalması. Bu iki değişiklik, ihracat gelirlerinin fiziksel mal hacminden çok daha hızlı gerilemesini açıklıyor.
AB’de ortalama birim değer kilogram başına 19,65 avroydu; Bangladeş’in 13,76 avroluk değerinin 5,89 avro üzerindeydi. Çin’in ortalaması 19,82 avroya, Vietnam’ınki ise 28,82 avroya ulaştı. Bu farklar, ticari koşulların yanı sıra satılan ürünleri de yansıtıyor. Bu nedenle siparişlerin bileşimi, ihracat performansını anlamada belirleyici önem taşıyor.
Toparlanma görülüyor, ancak kayıplar hâlâ büyük
Ocak ayı özellikle zorlu geçti. AB’nin hazır giyim ithalatı, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,48 düşerek 7,03 milyar avroya gerilerken, Bangladeş’ten yapılan ithalat yüzde 25,25 azalarak 1,43 milyar avro oldu. Bangladeş’in sevkiyat miktarı o ay yüzde 17,49, birim değeri ise yüzde 9,41 düştü.
Daha sonraki veriler kademeli bir toparlanmaya işaret ediyor. AB’nin hazır giyim ithalatı ocak-nisan döneminde yaklaşık yüzde 10 düşerken, mayıs-ağustos döneminde 2025’in aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 2,6 arttı. Yıl ilerledikçe Bangladeş’in birikimli düşüşü de daraldı.
- Ocak 2026: Bangladeş’in AB’ye hazır giyim ihracatının değeri, Ocak 2025’e göre yüzde 25,25 düştü.
- Ocak-haziran: Birikimli düşüş yüzde 16,43 oldu.
- Ocak-temmuz: Düşüş yüzde 13,65’e geriledi.
- Ocak-ağustos: İhracat değeri yüzde 11,67 düşerek 11,93 milyar avro oldu.
Bangladesh Apparel Voice’un kurucusu ve Üst Yöneticisi (CEO) olan, ayrıca Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği’nin eski yöneticisi Mohiuddin Rubel, son dönemdeki ticari iyileşmeyi değerlendirdi.
"Bangladeş, son üç ayda Avrupa pazarında bu yılın ilk beş ayına kıyasla daha iyi performans gösterdi. Avrupa’nın ithalatı da kademeli olarak arttı," dedi.
Bangladeş, 2026’ya daha güçlü bir yılın ardından girdi: AB’ye hazır giyim ihracatı 2025’te, 2024’teki 18,31 milyar avrodan yüzde 5,97 artışla 19,41 milyar avroya yükseldi. 2026’da düşüşün daralması, birikimli açığın küçüldüğünü gösteriyor; ancak ihracat gelirleri geçen yılın aynı döneminin altında kalmayı sürdürüyor.
Çin ve Vietnam daha fazla iş alıyor
Bangladesh Apparel Voice derlemesine göre Çin’in AB’ye hazır giyim ihracatı yüzde 2,38 artarak 19,71 milyar avroya çıktı. Sevkiyat ağırlığı yüzde 3,45 artarken ortalama birim değer yüzde 1,04 geriledi. Çin’in pazar payı yüzde 30,71’den yüzde 32,70’e yükselerek AB’nin hazır giyim ithalatına ayırdığı harcamanın üçte birine yaklaştı.
Eurostat’ın alternatif bir tablo dökümünde ise Çin’in ihracatı yüzde 2,38 düşüşle 19,25 milyar avro olarak yer alıyor. Artış gösteren Bangladesh Apparel Voice verilerine göre Çin ile Bangladeş’in satışları arasındaki fark yaklaşık 7,8 milyar avroya çıktı. Bir yıl önce bu fark yaklaşık 5,75 milyar avroydu.
Vietnam, sevkiyat ağırlığı yüzde 5,13 düşmesine rağmen ihracat değerini yüzde 4,46 artırarak 3 milyar avroya yükseltti. Ortalama birim değeri yüzde 10,11 arttı. Vietnam, daha az ağırlıktaki giysiden daha fazla gelir elde etti. Bu tablo, Bangladeş’in hem sevkiyat ağırlığı hem de ortalama değerindeki eşzamanlı düşüşle somut bir karşıtlık oluşturuyor.
Diğer tedarikçiler de zorlandı. Türkiye’nin ihracatı yüzde 11,02 düşerek 5,10 milyar avroya, Hindistan’ınki yüzde 10,84 azalarak yaklaşık 3,08 milyar avroya, Pakistan’ınki ise yüzde 9,63 gerileyerek yaklaşık 2,30 milyar avroya indi. Kamboçya’nın ihracatı yaklaşık yüzde 4,5 düşüşle 2,81 milyar avro oldu.
Pakistan, yalnızca sevkiyat artışına güvenmenin neden yeterli olmadığını gösteriyor. İhracat ağırlığı yüzde 3,82 artarken ortalama birim değer yüzde 12,96 düşerek kilogram başına 10,88 avroya indi. Daha fazla mal sevk edilmesine karşın ihracat geliri azaldı.
Vietnam’ın avantajı malzeme ve teslimatı da kapsıyor
Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği İcra Kurulu Başkanı Fazlee Shamim Ehsan, Vietnam’ın performansını polyester dâhil insan yapımı elyaflardan giysi üretebilme kapasitesine ve Çin’den ham maddeye erişimine bağladı.
İnsan yapımı elyaflar, pamuk gibi yetiştirilmeyen, fabrikalarda üretilen elyaflardır. Spor giyim ve belirli performans özellikleri için tasarlanan giysiler dâhil olmak üzere pek çok giyim türünde kullanılırlar. Ehsan, Vietnam’ın bu malzemelerdeki güçlü konumunun hızlı ve esnek üretim gerektiren siparişleri karşılamasına yardımcı olduğunu söyledi.
Ehsan, üreticilerin karşılaştığı sipariş düzenini şöyle anlattı:
"İnsan yapımı elyaflara dayalı giysi siparişleri, küçük miktarlarda ve hızlı teslimat beklentisiyle veriliyor," dedi.
Ehsan’a göre Vietnam, teslimat süresi bakımından da Bangladeş’e yaklaşık 15 ila 20 gün fark atıyor. Yaklaşan bir sezon için küçük bir sipariş veren perakendeci açısından bu günler, giysilerin raflara ne kadar hızlı ulaşacağını ve değişen talebe ne kadar çabuk yanıt verilebileceğini etkiliyor.
Gerekli malzemeleri ithal etmesi gereken Bangladeşli üreticiler, satın alma ve taşıma süresini üretim takvimine sığdırmak zorunda. Yerel malzeme üretim kapasitesini artırmak, maliyetleri rekabetçi tutma ihtiyacının yanı sıra fabrikalara teslimat konusunda daha fazla kontrol sağlayabilir.
Enerji kıtlığı siparişleri teslimat sorununa dönüştürüyor
Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği’nin yaptığı ankete göre, ankete katılan fabrikaların yüzde 55’inin uluslararası siparişleri iptal edildi veya azaltıldı. Birlik, 21 Ağustos-14 Eylül tarihleri arasında üye fabrikalarının yüzde 20’sine anket uyguladı. Anket Narayanganj, Gazipur, Chattogram ve Dakka dâhil çeşitli bölgeleri kapsadı.
Ankete katılanların yüzde 78’i kısmi üretim duruşu yaşadığını, yüzde 87’si sevkiyat gecikmeleriyle karşılaştığını, yaklaşık yüzde 60’ı ise alıcılara indirim verdiğini bildirdi. Yaklaşık yüzde 89’u alıcı güveninin zedelenme riskiyle karşı karşıya olduğunu, yüzde 59’u banka kredilerini geri ödeyememe riski bulunduğunu belirtti; yüzde 7’si üretimi tamamen durdurdu. Bu oranlar Bangladeş’teki tüm fabrikaların değil, ankete katılan fabrikaların durumunu yansıtıyor.
Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Mahmud Hasan Khan, güvenilir olmayan enerji arzının hem maliyetleri hem de üretim takvimlerini etkilediğini söyledi.
"Ancak artan enerji fiyatları, yetersiz arz ve sık yaşanan elektrik kesintileri üretim maliyetlerini artırdı ve hazır giyim sektörünün operasyonel verimliliğini ciddi biçimde aksattı," dedi.
Son teslim tarihlerini kaçırma riskiyle karşı karşıya olan fabrikalar, siparişleri tamamlayıp teslim edebilmek için pahalı hava taşımacılığından veya jeneratörlerden yararlanabiliyor. Bu ek maliyetler, alıcıların daha düşük fiyat talep ettiği bir dönemde ortaya çıkıyor ve üreticilerin her satıştan elde ettiği geliri azaltıyor.
Ha-Meem Group’un bildirdiği günlük enerji faturası yaklaşık 200 bin dolardan 300 bin dolara yükseldi; bu, yüzde 50’lik bir artış anlamına geliyor. Hazır giyim sektörü geçen yıl 38,7 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi ve yaklaşık 4 milyon kişiyi doğrudan istihdam etti. Bu nedenle üretimde güvenilirlik, fabrika sahiplerinin yanı sıra çalışanlar ve daha geniş ekonomi için de önem taşıyor.
Avrupa talebi kırılganlığını koruyor
Avrupa Komisyonu’nun 2026 bahar tahmini, AB ekonomisinin 2026’da yüzde 1,1, 2025’te yüzde 1,5 ve 2027’de yüzde 1,4 büyüyeceğini öngördü. Enflasyonun 2027’de yüzde 2,4 olması bekleniyordu. Enerji maliyetleri ve Orta Doğu’daki çatışmaların seyri, bu görünümün arkasındaki önemli etkenler olmaya devam ediyor.
Yakıt, gıda ve barınma giderleri artan Avrupalı hanelerin giyim alışverişine ayırabileceği pay azalıyor. Satışların nasıl seyredeceğinden emin olamayan perakendeciler de ne kadar stok alacaklarına karar vermekte zorlanıyor. Bangladesh Apparel Voice, 2026’nın zayıf başlangıcını kısmen önceki yıldan devreden stoklara bağladı.
Aynı zamanda Fatullah Fashion Limited’in CEO’su olan Ehsan, bir Fransız alıcının protestolar ve satın alma gücüyle ilgili kaygılar nedeniyle üzerinde anlaşılmış bir siparişi askıya aldığını söyledi. Diğer üreticiler ise Avrupa’daki genel ekonomik yavaşlamaya, gösterilerden daha fazla önem verdi. Protestolardan etkilenen Bangladeş siparişlerinin değerine ilişkin kesin bir tahmin paylaşılmadı.
Research and Policy Integration for Development Başkanı Dr. Mohammad Abdur Razzaque, kış aylarında Avrupa’da gaz talebi ve fiyatlarının artabileceği uyarısında bulundu. Rubel, Avrupa’nın Bangladeş’in hazır giyim ihracatının yaklaşık yarısını oluşturduğunu ve satın alma alışkanlıklarındaki küçük değişikliklerin bile üreticiler üzerinde önemli sonuçlar doğurduğunu söyledi.
Yerel iplik daha yüksek fiyatla tedarik kontrolü sağlıyor
Bangladeş’in iplik ithalatı düzenlemelerinde yaptığı değişiklikler, maliyetlere ilişkin yeni bir soru doğuruyor. Örme giyimde kullanılan 10-30 numara aralığındaki ipliklerin ithalatında antrepo imkânı kaldırıldı. Yeni düzenlemeye göre ithalatçıların ipliğin değerine eşdeğer tutarda banka teminatı vermesi gerekiyor. Bu teminat, ihracat tamamlanıp gerekli belgeler sunulduktan sonra serbest bırakılıyor.
Banka teminatı, üretici malzeme alırken, giysileri üretirken ve ihracat belgelerini tamamlarken finansal kapasiteyi bağlıyor. İhracatçılar, alıcılardan zaten yoğun fiyat baskısı gördükleri bir dönemde bu düzenlemenin kendilerini yerli ipliğe yönelttiğini söylüyor.
Fakir Fashions Limited Genel Müdürü Fakir Kamruzzaman Nahid, ithal 30 numara penye ipliğin kilogram fiyatını 3,15 dolar, yerli ipliğin fiyatını ise 3,75 dolar olarak açıkladı. Yerli fiyat, ithal iplikten 0,60 dolar veya yaklaşık yüzde 19 daha yüksekti. Nahid, yerli iplik kullanımının giysi başına ortalama 0,15 dolar ek maliyet getireceğini tahmin etti.
Yerel tedarik, tedarik zincirini kısaltabilir ve malzemelere erişimi kolaylaştırabilir. Üreticilerin bu kontrol avantajını açıklanan fiyat farkıyla karşılaştırması gerekiyor. Tercihli tarifeler ise ayrı bir hesaplama gerektiriyor: Uygunluk, bir ürünün daha düşük gümrük vergilerinden yararlanması için gereken malzemeleri veya üretim süreçlerini belirleyen ilgili menşe kurallarına bağlı.
Ticaret tercihleri için kasım sonrasına hazırlık gerekiyor
Bangladeş’in Birleşmiş Milletler’in en az gelişmiş ülkeler kategorisinden Kasım 2026’da çıkmasının planlanması, şirketler için bir başka hazırlık tarihi oluşturuyor. Rubel, ihracatçılara uygun gelişmekte olan ülkelere indirimli gümrük vergileri sağlayan AB Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi kapsamındaki değişikliklere hazırlanmaları çağrısında bulundu.
En az gelişmiş ülkeler kategorisinden çıkış ile AB tercihlerinin sona ermesi farklı takvimleri izliyor. AB çerçevesi, en az gelişmiş ülke kategorisinden ayrılan ülkelere geçiş süresi tanıyor. Bu nedenle işletmeler, vergilerin kasım ayında hemen değişeceğini varsaymak yerine, geçiş sonrasında uygulanacak kuralları planlamalı.
2027’de beklenen ticaret politikası değişiklikleri de önem taşıyor. AB’nin güncellenmiş tercih çerçevesinin ocak ayında yürürlüğe girmesi, AB-Vietnam Serbest Ticaret Anlaşması kapsamındaki gümrük vergisi indirimlerinin ise 2027 için öngörülen kaldırılma takvimi doğrultusunda ilerlemesi bekleniyor. İhracatçılar ayrıca planlanan Hindistan-AB ticaret anlaşması ve nihai koşulları konusundaki belirsizlikle karşı karşıya.
Rubel’in önerileri, güncel ticari baskılarla uzun vadeli takvimi bir araya getiriyor: katma değeri daha yüksek ürünlere yatırım yapmak, elyaf ve giysi türlerini çeşitlendirmek, uyum ve sürdürülebilirlik standartlarını korumak ve uluslararası markalarla ilişkileri güçlendirmek. Alıcılar açısından teslimat geçmişi, malzeme bulunabilirliği, mevzuata uyum ve güvenilir üretim, fiyatın yanı sıra tedarikçi güvenilirliğini gösteren pratik ölçütler olmaya devam ediyor.
Bangladeş’in son dönemdeki iyileşmesi, fabrikalara ocak ayındaki sert düşüşe kıyasla daha iyi bir başlangıç noktası sağlıyor. Pazar payını geri kazanmak için bu iyileşmeyi güvenilir teslimatlara ve satılan giysilerden daha yüksek gelire dönüştürmek, aynı zamanda ülkenin kategoriden çıkışı sonrasında uygulanacak ticaret kurallarına hazırlanmak gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Bangladesh Apparel Voice’un Eurostat verileri derlemesine göre Bangladeş’in AB’ye hazır giyim ihracat değeri, 2026’nın ocak-ağustos döneminde yüzde 11,67 düşerek 11,93 milyar avro oldu.
- Sevkiyat ağırlığı yüzde 4,58, ortalama birim değer ise yüzde 7,43 düşerek kilogram başına 13,76 avroya geriledi.
- Ana derlemede Bangladeş’in AB pazar payı yüzde 21,54’ten yüzde 19,78’e inerken Çin ve Vietnam’ın payı arttı.
- Birikimli ihracat düşüşü haziran sonuna kadar yüzde 16,43’ten ağustos sonuna kadar yüzde 11,67’ye geriledi.
- Bir örme giyim birliğinin anketine katılan fabrikaların yüzde 87’sinde sevkiyat gecikmeleri yaşanırken yüzde 55’inin siparişleri iptal edildi veya azaltıldı.
- Enerji arzının güvenilirliği, malzeme maliyetleri, teslimat hızı ve gelecekteki AB tercih kurallarına hazırlık, ihracatçıların başlıca kaygıları arasında.






