Emisyonlar düşerken temiz elektrik üretimi talebi aşıyor
Çin'in karbondioksit emisyonları, 2026'nın üçüncü çeyreğinde bir yıl öncesine kıyasla tahminen yüzde 3,1 azaldı. Bu, 2022'deki COVID-19 kapanmalarından bu yana görülen en büyük çeyreklik düşüş oldu. Temiz elektrik üretimindeki artış, ulaşımda yakıt tüketiminin azalması ve inşaat faaliyetlerinin zayıflaması bir araya gelerek yılın ilk dokuz ayındaki tahmini emisyonları yüzde 0,5 düşürdü.
İçindekiler
- Emisyonlar düşerken temiz elektrik üretimi talebi aşıyor
- Düşüş nasıl gelişti?
- Yeni santrallere rağmen kömürden elektrik üretimi neden düştü?
- Petrol talebi, deniz taşımacılığındaki şok ve kalıcı değişimle karşı karşıya
- Elektrikli araçlar günlük ulaşımda daha büyük rol oynuyor
- Ekonomik büyümenin ağırlık merkezi inşaattan uzaklaşıyor
- Elektrik talebi farklı alanlarda büyüyor
- Kimya ve inşaat sektörleri düşüşe katkı sağlıyor
- Şebekeye erişim ve ekonomi politikası sonraki aşamayı şekillendiriyor
- Öne Çıkanlar
Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), resmî veriler ile ticari verileri kullanarak temmuz-eylül döneminde kömür tüketiminin yüzde 3, petrol kullanımının ise yüzde 4 azaldığını hesapladı. Hürmüz Boğazı'ndan geçen deniz taşımacılığındaki aksamaların, araçların elektrikliye geçişiyle zaten değişmekte olan piyasadaki baskıyı artırmasıyla ulaşımda petrol tüketimi daha hızlı düşerek yüzde 9 geriledi.
Güneş, rüzgâr ve nükleer santraller, bir yıl önceki aynı çeyreğe göre 110 teravatsaat daha fazla elektrik üretti. Bu artış, elektrik talebindeki büyümenin iki katından fazlaydı ve Almanya'nın aynı dönemdeki toplam elektrik üretimine yaklaşık olarak eşitti. Bir teravatsaat, hane halklarının elektrik faturalarında yaygın olarak kullanılan birim olan bir milyar kilovatsaate karşılık geliyor.
Çin'in emisyonları Mart 2024'ten bu yana genel olarak yatay ya da düşüş eğiliminde. Bu eğilimin sürmesi; temiz enerjinin talepten daha hızlı büyümeye devam edip etmeyeceğine, elektrik şebekelerinin yeni üretimi ne hızla karşılayabileceğine ve ekonomik desteğin büyük miktarda kömür ve petrol tüketen sektörleri canlandırıp canlandırmayacağına bağlı.
Düşüş nasıl gelişti?
Çin'de son çeyrekte görülen düşüş, iki yılı aşkın süre önce başlayan değişimin devamı niteliğinde. Tarihler, elektrik üretimi, ulaşım ve sanayi talebinin nasıl birlikte değiştiğini gösteriyor:
- Mart 2024: CO2 emisyonlarının genel olarak yatay seyrettiği ya da düşmeye başladığı dönem başladı.
- Temmuz-eylül 2026: Emisyonlar yüzde 3,1, kömür kullanımı yüzde 3 ve petrol tüketimi bir yıl öncesine kıyasla yüzde 4 azaldı.
- Eylül 2026: Elektrikli araçların binek otomobil satışlarındaki payı yüzde 67'ye, ağır kamyon satışlarındaki payı yüzde 50'ye ulaştı.
- Ocak-eylül 2026: Tahmini CO2 emisyonları yüzde 0,5 azalırken açıklanan GSYH büyümesi yüzde 4,6 oldu.
Çeyreklik emisyon düşüşü ile dokuz aylık dönemdeki daha sınırlı düşüş arasındaki fark, azalmanın son dönemde hızlandığını gösteriyor. Ekonomik veriler de faaliyetlerin sektörler arasında keskin farklılıklar göstermesine rağmen emisyonların düşüşüne büyümenin eşlik ettiğini ortaya koyuyor.
Yeni santrallere rağmen kömürden elektrik üretimi neden düştü?
Elektrik talebindeki büyümenin yavaşlaması ve temiz enerji üretiminin artmasıyla üçüncü çeyrekte kömürden elektrik üretimi yüzde 3,3 azaldı. Şebeke kısıtları ya da işletme sınırlamaları nedeniyle üretilebilecek olduğu hâlde tüketiciye ulaştırılamayan elektriği ifade eden kısıntılar da rüzgâr ve güneş santrallerinde daha az yaşandı.
Çin, kömürlü elektrik santrali kapasitesini rekor seviyelere yakın bir hızla artırmayı sürdürdü. Kapasite, santrallerin ne kadar elektrik üretebileceğini; üretim ise gerçekte ne kadar elektrik ürettiklerini gösterir. Toplam kömürden elektrik üretimi düşerken santral sayısının artması, büyüyen santral filosunun ortalama olarak daha az saat çalıştığı anlamına geliyor.
Santrallerin daha az çalışması, işletmecilerin finansman, bakım ve personel giderlerini karşılamaya devam etmesi gerektiğinden kazançlarını düşürüyor. Dolayısıyla değişim hem elektrik üretim bileşiminde hem de kömürden elektrik üretiminin ekonomisinde görülüyor: Daha fazla ekipman, giderek azalan miktardaki kömür elektriğini sağlamak için rekabet ediyor.
Ulusal İstatistik Bürosu'na atfedilen Çin'in aylık elektrik üretimi serisinde temmuz için 943,85, ağustos için 943,78 ve eylül için 829,36 teravatsaat veriliyor. Bu rakamlar çeyrek toplamını 2.716,99 teravatsaate çıkarıyor. Veriler, elektrik sisteminin ölçeğini ortaya koyuyor; temiz enerji üretimindeki 110 teravatsaatlik artış, emisyon analizinde belirlenen ek talebin iki katından fazlasını karşılayacak büyüklükteydi.
Büronun 19 Ekim 2026'da yayımladığı “Eylül 2026'da Enerji Üretimi” başlıklı açıklamanın elektrik üretimi bölümünde, eylül ayındaki üretim 829,4 teravatsaat olarak yuvarlanmış biçimde veriliyor. Üretim verileri, yıllık ana faaliyet geliri en az 20 milyon yuan olan sanayi işletmelerini kapsıyor.
Petrol talebi, deniz taşımacılığındaki şok ve kalıcı değişimle karşı karşıya
Hürmüz Boğazı krizi, dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin'e petrol sevkiyatında hayati öneme sahip bir güzergâhı aksattı. Tedarik ve fiyatlar üzerindeki baskı, kara ulaşımında zaten yaşanan değişimlerle birlikte çeyrek boyunca petrol talebinin azalmasına katkıda bulundu.
CREA'nın kurucu ortağı ve baş analisti Lauri Myllyvirta, petrol fiyatlarındaki düşüşün tüketimin bir kısmını yeniden artırabileceğini söyledi:
Fiyatlar düştüğünde, ya da düşerse, petrol tüketiminde bir tür toparlanma yaşanacağı açık,
Myllyvirta ayrıca Çin'in petrol tüketiminin bu şoktan önce büyük olasılıkla zirve yaptığını ve aksaklıkların elektrifikasyonu ve petrolden uzaklaşmayı hızlandırdığını söyledi. Değerlendirmesi iki etkenin birlikte işlediğine işaret ediyor: Petrol tüketimini aniden kısıtlayan bir durum ve insanların kullandığı araçlarla enerji sistemlerinde daha uzun vadeli bir değişim.
Ulaşımda petrol kullanımı yüzde 9 azalırken tüm petrol tüketimindeki düşüş yüzde 4 oldu. Ulaşımda düşüşün daha keskin olması, kara ulaşımının değişimdeki önemini gösteriyor. Sanayide hammadde olarak kullanılanlar da dâhil, petrolün diğer kullanım alanları ise toplam talebi şekillendirmeyi sürdürüyor.
Elektrikli araçlar günlük ulaşımda daha büyük rol oynuyor
Eylül ayında elektrikli araçların binek otomobil satışlarındaki payı yüzde 67'ye, ağır kamyon satışlarındaki payı ise yüzde 50'ye ulaştı. GL Consulting, binek otomobillere ilişkin rakamın perakende satışlarda yeni enerjili araçların payı olduğunu belirtiyor. Çin'de kullanılan bu kategori, tamamen elektrikli araçların yanı sıra şarj edilebilir hibritleri de kapsıyor.
Elektrikli araçların tükettiği elektrik yüzde 53 arttı; bu oran yollardaki elektrikli araç sayısındaki artıştan daha hızlı. Bu tablo, mevcut elektrikli araçların daha yoğun kullanıldığına ve sürücülerin benzinli ya da dizel araçlar yerine bu araçları daha sık tercih ettiğine işaret ediyor.
GL Consulting'in 4 Kasım'da yayımladığı enerji talebi değerlendirmesi, ulaşımda yaşanan değişimleri başka alanlardaki talep zayıflamasıyla birlikte ele alıyor. Değerlendirmeye göre üçüncü çeyrekte benzin tüketimi yüzde 8,2, dizel tüketimi ise yüzde 10 geriledi. Dizel talebi inşaat, yük taşımacılığı ve sanayi faaliyetlerine özellikle duyarlı olduğundan inşaat faaliyetlerindeki zayıflama da düşüşü açıklamaya yardımcı oluyor.
Ulaşımın elektriğe kaymasıyla şarj altyapısındaki kullanım da artıyor. Ağustos ayında şarj ve batarya değişim hizmetlerinde elektrik kullanımı bir yıl öncesine göre yüzde 51,2 yükseldi. Aylık hizmet sektörü verisi ile elektrikli araçların tükettiği elektrikteki yüzde 53'lük artış farklı dönemleri ve faaliyetleri kapsıyor; ancak ikisi de şarj talebinin büyüdüğünü gösteriyor.
Ekonomik büyümenin ağırlık merkezi inşaattan uzaklaşıyor
GL Consulting'in aktardığı verilere göre Çin'in GSYH'si 2026'nın üçüncü çeyreğinde yüzde 4,5, ilk dokuz ayında ise yüzde 4,6 büyüdü. GSYH, üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor; ancak bu değerin üretilmesi için gereken enerji, büyük ölçüde hangi sektörlerin büyüdüğüne bağlı.
Sabit sermaye yatırımları ilk dokuz ayda yüzde 7,2 azaldı. Gayrimenkul geliştirme yatırımları yüzde 20,6, imalat yatırımları ise yüzde 2,1 düştü. Gayrimenkul sektöründeki daralma, çimento ve çelik üretiminden kaynaklanan CO2 emisyonlarının neden düştüğünü açıklamaya yardımcı oluyor: Daha az inşaat projesi, bu malzemelere ve üretimlerinde kullanılan yakıta talebin azalması demek.
İhracat ve ileri imalat daha güçlü destek sağladı. Mal ihracatı, üçüncü çeyrekte ABD doları cinsinden yüzde 28,4 arttı. GL Consulting, net ihracatın bu dönemdeki GSYH büyümesine yüzde 45,2 katkıda bulunduğunu hesaplıyor. Bu oran, danışmanlık şirketinin nihai tüketime atfettiği yüzde 45'lik katkıya yakın. Bu katkı oranları danışmanlık şirketinin hesaplamalarına dayanıyor.
Yüksek teknoloji imalatı üretimi ilk dokuz ayda yüzde 14,3 artarken ekonomi genelindeki sanayi üretimi yüzde 5,3 büyüdü. Böylece Çin'de büyümenin bileşimi değişti; gayrimenkul yatırımları sert biçimde daralırken teknoloji üretimi genişledi.
Elektrik talebi farklı alanlarda büyüyor
Geleneksel yakıtlara talep zayıflarken ileri imalat ve dijital hizmetler daha fazla elektrik kullanmayı sürdürdü. Ağustos ayında yüksek teknoloji ve ekipman imalatında elektrik tüketimi yüzde 7,2 artarken internet veri hizmetlerinin elektrik kullanımı bir yıl öncesine göre yüzde 37,9 yükseldi.
Bu artışlar elektrik şebekeleri açısından önem taşıyor; çünkü yeni talep mevcut üretim kaynaklarından uzakta ortaya çıkabilir veya yerel bağlantıların genişletilmesini gerektirebilir. Ulusal talep artışı yavaşlasa bile şarj istasyonları, fabrikalar ve veri merkezleri güvenilir elektriğe ihtiyaç duyuyor.
Mevsim normallerinin oldukça ılıman seyretmesi de sıcaklıkla bağlantılı tüketimi azaltarak üçüncü çeyrekte enerji talebinin sınırlanmasına yardımcı oldu. Ekonomik büyümenin zayıflaması da etkiliydi. Dolayısıyla emisyon düşüşü, yalnızca bu etkenlerden birine değil, artan temiz enerji üretimiyle talep büyümesinin yavaşlamasına birlikte dayanıyordu.
Mevcut denge sürerse temiz elektrik üretiminin yıl genelinde toplam enerji talebindeki büyümeyi aşması bekleniyor. Asıl sınama, yeni üretimin ihtiyaç duyulduğunda tüketicilere ulaşıp ulaşamayacağı ve böylece elektriğin daha fazla fosil yakıt kullanımının yerini alıp alamayacağı.
Kimya ve inşaat sektörleri düşüşe katkı sağlıyor
Geçmişte emisyon artışının başlıca kaynaklarından biri olan Çin'in kömürden kimyasal üretim sektörü, üçüncü çeyrekte daha yavaş büyüdü. Bu tesisler kömürü hem hammadde hem enerji kaynağı olarak kullanarak kimyasal ürünlere dönüştürüyor.
Kömür fiyatlarının yükselmesi kârlılığı zayıflatırken kimyasal ürün fiyatlarının artması bu ürünleri satın alan işletmelerin talebini azalttı. Sektördeki büyümenin yavaşlaması, kömürden elektrik üretimi ve ulaşımda yakıt tüketimi düşerken emisyonları artıran kaynaklardan birinin etkisini azalttı.
İnşaat sektöründeki daralmanın hızlanmasıyla çimento ve çelik emisyonları da düşmeye devam etti. Üreticiler açısından kısa vadeli sonuçlar arasında siparişlerin azalması ve büyük miktarda enerji tüketen fırınlar, ocaklar ve diğer ekipmanları çalıştırma ihtiyacının düşmesi yer alıyor.
Çeyreği anlamak için teknoloji imalatıyla inşaat arasındaki karşıtlık temel önem taşıyor. Elektronik üretimi ile dijital hizmetlerin büyümesi elektrik talebini artırırken inşaat sektörünün küçülmesi malzeme ve yakıt talebini azalttı. Tek bir GSYH büyüme oranı, bu iki farklı durumu gizleyebilir.
Şebekeye erişim ve ekonomi politikası sonraki aşamayı şekillendiriyor
Çin'in elektrik şebekeleri, rüzgâr ve güneş enerjisindeki ek üretimin ne ölçüde kömürden elektrik üretiminin yerini alabileceğini belirleyecek. Kısıntıları azaltmak, mevcut temiz enerji ekipmanlarından daha fazla yararlanmak anlamına geliyor. Daha güçlü bağlantılar ve depolama ise elektriğin bölgeler arasında, üretimin yüksek olduğu dönemlerden düşük olduğu dönemlere aktarılmasına yardımcı olabilir.
Greenpeace Doğu Asya proje sorumlusu Gao Yuhe, kömürden elektrik üretimindeki düşüşün sürmesini yenilenebilir enerjinin gelişmesi açısından temel bir unsur olarak nitelendirdi:
Kömürden elektrik üretiminin düşüş eğilimini sürdürmesi, yenilenebilir enerjinin daha da gelişmesinde kilit bir etken,
Gao ayrıca yenilenebilir enerjinin daha fazla kullanılmasını, piyasaların geliştirilmesini ve enerji depolama kapasitesinin artırılmasını istedi. Depolama, güneşli ya da rüzgârlı dönemlerde üretilen elektriğin daha sonra kullanılmak üzere saklanmasını sağlayarak yenilenebilir üretimin azaldığı zamanlarda talebin karşılanmasına yardımcı olabilir.
Hükümetin ekonomik destek politikaları da başka bir etken. Açıklanan teşvikler, elektrik ve ulaşım altyapısının da yer aldığı altı alana odaklanıyor. Bu alanlar, yeşil ve sıfır karbon çözümlerini destekleyen politikaların hâlihazırda kapsadığı konular. Emisyonların nasıl etkileneceği; hangi projelerin hayata geçirileceğine ve bunların çelik, çimento, elektrik ve ulaşım yakıtlarına ne kadar talep yaratacağına bağlı olacak.
Açıklanan GSYH büyümesi hükümetin hedefiyle uyumlu olduğundan ek teşvik baskısı azalıyor. Petrol talebinde kalıcı bir toparlanmanın ya da emisyonların kalıcı olarak zirve yapmasının ne zaman gerçekleşeceğine ilişkin kesin bir tarih belirlenmiş değil. Çin'in uzun vadeli hedefi 2060'a kadar karbon nötrlüğüne ulaşmak; bu, geriye kalan karbon emisyonlarının atmosferden giderilen karbonla dengelenmesi anlamına geliyor.
Öne Çıkanlar
- Çin'in CO2 emisyonları 2026'nın üçüncü çeyreğinde tahminen yüzde 3,1, ilk dokuz ayında ise yüzde 0,5 azaldı.
- Kömür kullanımı yüzde 3, petrol tüketimi yüzde 4, ulaşımda petrol kullanımı ise bir yıl öncesine göre yüzde 9 geriledi.
- Güneş, rüzgâr ve nükleer enerji üretimi 110 teravatsaat arttı; bu, elektrik talebindeki büyümenin iki katından fazlaydı.
- Yeni kömürlü santrallerin inşası sürmesine rağmen kömürden elektrik üretimi yüzde 3,3 düştü.
- Araçların elektrikliye geçişi, petrol sevkiyatlarındaki aksamalar ve inşaat sektöründeki zayıflama fosil yakıt talebinin düşmesine katkıda bulundu.
- Şebekenin genişletilmesi, yenilenebilir enerji kullanımı ve ekonomik desteğin yönü düşüşün sürüp sürmeyeceğini belirleyecek.






