Her Hane Hedefte, Dijital Poliçeler Planlanıyor
Özbekistan, 2031’e kadar tüm haneleri devlet sağlık sigortası sistemine dahil etmeyi hedefliyor. Kapsamın genişletilmesi, vatandaşlara hangi sağlık hizmetleri ve ilaçlardan ücretsiz yararlanabileceklerini gösterecek elektronik poliçelere bağlanıyor.
İçindekiler
- Her Hane Hedefte, Dijital Poliçeler Planlanıyor
- Önceki Sigorta Planı Nasıl Oluşturuldu?
- Vatandaşlar Ne Ödeyecek?
- Elektronik Poliçede Neler Yer Alacak?
- Sigorta Fonu Neden Önemli?
- Sağlık Harcamalarının Büyük Bölümünü Hâlâ Haneler Karşılıyor
- Bütçe, Ekipman ve Personel Eğitimi
- Bölgesel Yaygınlaşmadan Hanelerin Kapsama Alınmasına Uzanan Takvim
- Hedefler Aileler İçin Ne Anlama Geliyor?
- Öne Çıkanlar
Ulusal halk sağlığı programının önceliklerini belirleyen cumhurbaşkanlığı kararnamesi, elektronik sigorta poliçelerinin 2027-2030 yılları arasında Tek İnteraktif Kamu Hizmetleri Portalı üzerinden erişime açılmasını öngörüyor. Vatandaşlar kişisel hesapları üzerinden poliçelerine ulaşabilecek, sigorta durumlarını kontrol edebilecek ve yararlanabilecekleri hizmetleri görebilecek.
Hanelere SMS ve hesap bildirimleri gönderilmesi de planlanıyor. Hedeflenen değişiklik pratik bir ihtiyaca yanıt veriyor: Sigorta hakları ve kapsam dahilindeki sağlık hizmetleri hakkında bilgi, hangi desteklerin bulunduğunu öğrenmek için bir sağlık kuruluşuna gitmeye gerek kalmadan doğrudan erişilebilir olacak.
Hanelere yönelik hedef, Özbekistan’ın bölgelerinde sigorta mekanizmalarının 2026 sonuna kadar uygulamaya konulmasına ilişkin daha önceki takvimi izliyor. Bu iki kilometre taşı reformun farklı boyutlarıyla ilgili: Sistemin coğrafi kapsamını genişletmek ve her haneyi sigorta kapsamına almak. Açıklamada mevcut hane kapsamı oranı ya da 2027-2030 döneminde elektronik poliçelerin tam olarak ne zaman kullanıma sunulacağı belirtilmiyor.
Önceki Sigorta Planı Nasıl Oluşturuldu?
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 4 Eylül 2024’te birinci basamak sağlık hizmetleri ve devlet sağlık sigortasına yönelik önerileri değerlendirdi. Cumhurbaşkanlığının Eylül 2024’teki sunumu, aşamalı bir yaklaşım ortaya koydu: Uygulamanın 1 Ekim 2024’te Taşkent şehri ve Sırderya bölgesinde, ardından 1 Ocak 2025’te Karakalpakistan’da başlaması planlandı.
Sunumda değişikliklerin merkezine birinci basamak sağlık hizmetleri yerleştirildi. Birinci basamak sağlık hizmetleri, genellikle kişinin sağlık sistemiyle ilk temas noktasıdır. Hastalığı tespit eden, tedavi sunan ve gerektiğinde ileri bakım için yönlendirme yapan yerel klinikler bu kapsamdadır. Mirziyoyev, reformların özellikle uzak bölgelerde yaşayanların ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiğini söyledi.
Cumhurbaşkanlığı, diğer bölgelerde devlet sağlık sigortasının uygulamaya konulması için 2026 sonunu hedef olarak belirledi. Bu önceki takvim, daha sonra ortaya konan 2031’e kadar her haneye ulaşma hedefinin kurumsal temelini oluşturuyor.
Vatandaşlar Ne Ödeyecek?
5 Eylül 2024’te kabul edilen PP-311 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı, devlet sağlık sigortası mekanizmalarının uygulamaya konulmasına yönelik tedbirleri belirledi. P4H sağlık finansmanı ağının yayımladığı karar ve uygulama ayrıntıları, ilk aşamada vatandaşlardan ek katkı payı alınmayacağını belirtiyor. Vergileri sigorta katkısı olarak kabul edilecek.
Cumhurbaşkanlığının sunumunda da sigorta sistemi kapsamındaki sağlık hizmetleri ve ilaçların devlet bütçesinden finanse edileceği, bu haklardan yararlanan vatandaşlardan ek ücret alınmayacağı belirtildi. Başka bir deyişle, sigorta paketine dahil edilen sağlık hizmetlerinin bedeli kamu kaynaklarından karşılanacak.
Bu paketin kapsamı aileler açısından önem taşıyor. Taahhüt, kapsam dahilindeki hizmet ve ilaçlarla ilgili. Dolayısıyla vatandaşın sigortanın neyi karşılayacağını anlaması için hangi tedavinin ya da reçeteli ilacın pakete dahil olduğunu bilmesi gerekiyor. Planlanan elektronik poliçenin, bu listeleri kişinin sigorta durumuyla birlikte görünür kılması amaçlanıyor.
2024 tarihli kararda katkı payı düzenlemelerinin ilk aşamada geçerli olduğu belirtilmişti. Bu nedenle karardaki finansman hükümleri, 2031’e kadar geçerli tüm finansman kurallarının ayrıntılı açıklaması olarak değil, daha sonra duyurulan hane kapsamı hedefiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Elektronik Poliçede Neler Yer Alacak?
Vatandaşlar, Tek İnteraktif Kamu Hizmetleri Portalı’ndaki kişisel hesaplarından elektronik sigorta poliçelerini görüntüleyebilecek. Planlanan bilgiler arasında sigorta durumu ile devlet sistemi kapsamında ücretsiz sunulan sağlık hizmetleri ve ilaçların listesi bulunuyor.
Dijital kayıt, bir haktan kâğıt üzerinde söz edilmesiyle bu hakkın sağlık ihtiyacına nasıl uygulandığını bilmek arasındaki farkı kapatabilir. Bir ilacın kapsama dahil olup olmadığını öğrenmek isteyen hane, başvurabileceği belirli bir listeye ulaşabilecek. Tedavi görmeye hazırlanan biri, hangi hizmetlerin devlet sigortası paketinde yer aldığını kontrol edebilecek.
SMS ve hesap bildirimleri, bu hakları duyurmanın bir başka yolu olacak. Program, ihtiyaç duyulduğunda bilgiye erişimi vatandaşlara gönderilecek mesajlarla birleştirerek iletişimi de kapsam genişletme çalışmalarının bir parçası haline getiriyor.
2027-2030 uygulama dönemi, 2031’deki hane hedefine giden süreçte yer alıyor. Bu sıralama, elektronik poliçeye kapsam genişlerken insanların haklarını anlamalarına yardımcı olma rolü veriyor.
Sigorta Fonu Neden Önemli?
Devlet Sağlık Sigortası Fonu, sağlık hizmeti sunucularıyla sözleşme yapan ve Devlet Güvenceli Temel Hizmet Paketi kapsamındaki hizmetleri satın alan kurumdur. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), bu rolü sağlık kapsamına ilişkin değerlendirmesinde ele alıyor. Değerlendirmede reformun 2020’de başladığı ve fonun faaliyetlerini aşamalı olarak genişlettiği belirtiliyor.
Hizmet satın almak, kamu paketinin kapsadığı sağlık hizmetlerinin bedelini sağlık hizmeti sunucularına ortak havuzdaki kaynaklardan ödemek anlamına geliyor. Fon, kamu finansmanı ile tedaviyi sunan kurumlar arasında yer alıyor ve sözleşmeler aracılığıyla kapsamdaki hizmetlerin nasıl satın alınacağını belirliyor.
Cumhurbaşkanlığının 2024 tarihli sunumunda, sonuçlarla bağlantılı finansman çağrısı da yapıldı. Bu yaklaşım, harcamaların odağını sunulan hizmetlere ve elde edilen sonuçlara kaydırıyor. Kamu kaynaklarının sağlık kuruluşlarına nasıl aktarıldığı konusunda sözleşmeler, ödeme düzenlemeleri ve hizmet paketi merkezi önem taşıyor.
ILO; yasal çerçevenin güncellenmesini, fonun hizmet satın alma rolünün güçlendirilmesini, Devlet Güvenceli Temel Hizmet Paketi’nin genişletilmesini ve etkili sosyal sağlık korumasının herkese ulaştırılmasını sonraki öncelikler olarak sıraladı. Bu önceliklerin her biri hastaların deneyiminin farklı bir boyutunu etkiliyor: kuralları, hizmet sunmak üzere ödeme yapılan sağlık kuruluşlarını, kapsama alınan tedavileri ve bu hizmetlerden yararlanabilecek kişileri.
Sağlık Harcamalarının Büyük Bölümünü Hâlâ Haneler Karşılıyor
ILO’nun aktardığı Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Küresel Sağlık Harcamaları Veritabanı’na göre, 2023’te Özbekistan’ın cari sağlık harcamalarının yüzde 64’ünü hanelerin doğrudan yaptığı ödemeler oluşturdu. Bunlar, insanların sağlık hizmetleri için kendi cebinden yaptığı ve cepten harcama olarak bilinen ödemeler.
Basitçe ifade etmek gerekirse, o yıl cari sağlık hizmetlerine harcanan her 100 birimin 64’ünü haneler doğrudan ödedi. Diğer tüm finansman kaynaklarının toplamı kalan 36 birimi karşıladı. Bu oran, kamu tarafından finanse edilecek hizmet ve ilaçlara ilişkin reform vaadinin aile bütçeleri açısından neden önemli olduğunu gösteriyor.
2023 harcama verisi, Eylül 2024 tarihli karardan önceki durumu da ortaya koyuyor. Yeni hane hedefine yönelik ilerleme, hem sigorta kapsamının genişletilmesini hem de insanların fiilen sağlık hizmeti aradıklarında karşılaştığı mali yükün azaltılmasını gerektirecek.
ILO’nun öncelikleri bu hedefleri birbirine bağlıyor. Hizmet paketinin genişletilmesi, kamu finansmanının ne kadar sağlık hizmetini karşılayacağını belirlerken fonun satın alma düzenlemelerinin güçlendirilmesi bu hizmetlerin nasıl finanse edilip sunulacağıyla ilgili. Elektronik poliçe, vatandaşların kapsamlarına bağlı hakları görmelerine yardımcı olacak.
Bütçe, Ekipman ve Personel Eğitimi
PP-311 sayılı Karar, uygulamayı desteklemek için cumhuriyet bütçesinden Karakalpakistan’a 11 milyar Özbek somu, Taşkent’in yerel bütçesinden 10 milyar som ve Sırderya Bölgesi’nin yerel bütçesinden 5 milyar som ayrılmasını öngördü. Üç tahsisatın toplamı 26 milyar som ediyor.
Kararda ayrıca, 2025’ten itibaren sağlık kuruluşlarına tıbbi ekipman alımı için devlet bütçesine ödenek konulması öngörüldü. Kararın sekiz eki arasında bölgesel uygulama takvimleri, bir tedbir planı, ekipman listeleri, Devlet Sağlık Sigortası Fonu’na ilişkin düzenlemeler ve mevcut cumhurbaşkanlığı kararları ile hükümet düzenlemelerinde yapılan değişiklikler yer aldı.
Eklerden dördü ekipmanla ilgiliydi: Taşkent, Karakalpakistan ve Sırderya için tıbbi ekipman ile Taşkent için bilgi ve iletişim ekipmanları. Ayrıntılı listeler, finansman kurallarındaki değişikliklerin yanı sıra sigortalılara hizmet vermesi beklenen kurumlara da yatırım yapılması gerektiğini gösteriyor.
Eylül 2024’teki cumhurbaşkanlığı sunumunda, elektronik poliklinik ve hastane bilgi sistemlerinin o yılın sonuna kadar devreye alınması çağrısı yapıldı. Sağlık çalışanlarına eğitim verilmesi, kurumlara da gerekli teknoloji ve ağ ekipmanlarının sağlanması öngörüldü. Bu sistemler reformun klinik hizmetlerle ilgili boyutunu oluştururken daha sonra planlanan portal poliçesinin vatandaşlara kendi sigorta bilgilerine erişim sağlaması amaçlanıyor.
Bölgesel Yaygınlaşmadan Hanelerin Kapsama Alınmasına Uzanan Takvim
Özbekistan’ın planları, sigorta fonunun kurulup genişletilmesinden elektronik poliçelerin daha sonra uygulamaya konulmasına kadar çeşitli aşamalara yayılıyor. Önemli tarihler şöyle:
- 2020: ILO’ya göre sağlık finansmanı reformu başladı.
- 4 Eylül 2024: Mirziyoyev, birinci basamak sağlık hizmetleri ve devlet sağlık sigortasına ilişkin önerileri değerlendirdi.
- 5 Eylül 2024: PP-311 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı kabul edildi.
- 1 Ekim 2024: Sigorta mekanizmalarının Taşkent şehri ve Sırderya Bölgesi’nde devreye alınması planlandı.
- 1 Ocak 2025: Cumhurbaşkanlığı sunumunda Karakalpakistan için öngörülen başlangıç tarihi.
- 2026 sonu: Sigorta mekanizmalarının ülke genelinde yaygınlaştırılması için belirlenen hedef.
- 2027-2030: Kamu hizmetleri portalı üzerinden elektronik poliçelerin kullanıma sunulması için planlanan dönem.
- 2031: Her haneyi kapsama alma hedefi.
ILO, 10-11 Eylül 2026’da Taşkent’te düzenlenen bir konferansa ilişkin haberinde, ülke genelinde kapsamın 2026 sonuna kadar sağlanmasını beklenen bir hedef olarak aktardı. Fonun beşinci kuruluş yıl dönümü ve Özbekistan’ın bağımsızlığının 35. yılı vesilesiyle düzenlenen etkinliğe 120’den fazla kişi katıldı.
Hükümet temsilcileri, ulusal paydaşlar ve kalkınma ortakları, etkinlikte fonun ilerlemesini ve gelecekteki önceliklerini değerlendirdi. Asya Kalkınma Bankası, GIZ, ILO, İsviçre Kalkınma ve İşbirliği Ajansı, Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü destek verdi.
Hedefler Aileler İçin Ne Anlama Geliyor?
2031 hedefi, odağı bölgesel kurumlardan tek tek hanelere taşıyor. Her bölgede işleyen bir sistemin yine de vatandaşları haklarıyla, sağlık hizmeti sunucularıyla ve kapsamdaki ilaçlarla buluşturması gerekiyor. Hane hedefi ve planlanan bildirimler bu son bağlantıyı kurmayı amaçlıyor.
Sağlık hizmeti arayan bir aile için üç pratik unsur bir araya geliyor: Kapsamda olup olmadığı, ihtiyaç duyulan hizmet ya da ilacın pakete dahil olup olmadığı ve bir sağlık hizmeti sunucusunun bunu sağlayıp sağlayamayacağı. Sigorta durumu ve hak listeleri ilk iki soruya yanıt veriyor. Sağlık kuruluşlarının sözleşmeleri, ekipman ve personel hazırlığı ise üçüncü unsurla ilgili.
Özbekistan’ın reformu bu nedenle bir finansman programını sağlık kuruluşlarındaki değişikliklerle ve kamu bilgilendirmesiyle birleştiriyor. En açık taahhüt, 2031’e kadar tüm haneleri kapsama alma hedefi. Bu hedefin, sigortanın neleri kapsadığını vatandaşlara gösterecek planlı bir dijital kayıtla desteklenmesi öngörülüyor.
Öne Çıkanlar
- Özbekistan, 2031’e kadar tüm haneleri devlet sağlık sigortası kapsamına almayı hedefliyor.
- 2027-2030 döneminde, kamu hizmetleri portalındaki kişisel hesaplar üzerinden elektronik poliçelerin kullanıma sunulması planlanıyor.
- Poliçelerde sigorta durumu ile ücretsiz sağlık hizmetleri ve ilaçların listesi yer alacak.
- 2024 tarihli karar, ilk aşamada vatandaşlardan ek katkı payı alınmamasını ve vergilerin katkı payı olarak kabul edilmesini öngördü.
- Bölgelerde daha önce belirlenen yaygınlaştırma takvimi, ülke genelinde uygulamanın 2026 sonuna kadar tamamlanmasını hedefliyordu.
- ILO’nun aktardığı DSÖ verilerine göre, 2023’te cari sağlık harcamalarının yüzde 64’ünü haneler doğrudan karşıladı.






