Rusya’nın kömür terminallerinde yoğun bir ekim ayı
Ekim ayında en az 13 Kuzey Kore gemisinin Rusya’nın Nahodka Limanı’na 14 kez uğradığı tespit edildi. Gemilerden en az dokuzu kömür terminallerinin yakınında görüldü. Bu yoğunluk, Birleşmiş Milletler yaptırımlarına rağmen Kuzey Kore kömürünü Rusya üzerinden taşımak için daha önce kullanılan güzergâha yönelik incelemeleri yeniden artırdı.
İçindekiler
- Rusya’nın kömür terminallerinde yoğun bir ekim ayı
- Hangi gemiler tespit edildi?
- BM’nin kömür yasağı tam olarak ne diyor?
- İhracat kotalarından yasağa
- Önceki Nahodka güzergâhı
- Holmsk, yüklerin gemiler arasında nasıl aktarılabildiğini gösteriyor
- Daha büyük gemiler neden önemli?
- Silahlarla ilgili kaygılar nasıl bir yere oturuyor?
- Öne Çıkan Noktalar
MarineTraffic gemi takip verilerinin analizinde, raporlama yılının başından kasım ayı başına kadar 17 Kuzey Kore gemisinin Nahodka’ya toplam 20 kez uğradığı belirlendi. Buna göre bu ziyaretlerin yüzde 70’i ekim ayında gerçekleşti. Yıl içindeki toplam ziyaret sayısı, bir önceki yılın 33 ziyaretinin altında kaldı. Dolayısıyla öne çıkan gelişme, yılın tamamına yayılan bir artış değil, ziyaretlerin ekim ayında yoğunlaşması oldu.
Gemiler çok daha büyüktü. Kayıtlara geçen toplam taşıma kapasiteleri 204 bin 65 tona ulaştı; analizde bu miktarın bir önceki yılın 49 katı olduğu belirtildi. Daha önce güzergâhta görülen küçük balıkçı ve soğutmalı gemilerin yerini büyük yük gemilerinin almasıyla ortalama gemi uzunluğu 56 metreden 123 metreye yükselerek iki kattan fazla arttı.
Rusya’nın Primorye bölgesindeki Pasifik limanı Nahodka, kömür ihracatına hizmet veriyor. Limanın Kuzey Kore gemicilik faaliyetlerinde görülmesi, çeşitli olası açıklamaları gündeme getirdi: Kuzey Kore kömürünün Rus kömürü gibi gösterilmesi, mal karşılığında Rus kömürü taşınması ya da iki ülke arasındaki ticaret genişlerken başka yüklerin taşınması.
Yüklerin ne olduğu, ödemelerin nasıl düzenlendiği ve bu ziyaretlerin silah sevkiyatlarıyla bağlantısı bilinmiyor. Özellikle yaptırımlara tabi gemilerin söz konusu olduğu durumlarda, temel soru gemilerin ne taşıdığı ve ticareti kimin düzenlediği.
Hangi gemiler tespit edildi?
Nahodka çevresinde tespit edilen gemiler arasında BM yaptırımlarına tabi Puk Dae Bong, Güney Kore yaptırımlarına tabi Tok Song ve ABD Hazine Bakanlığı yaptırımlarına tabi Kum Song 7 yer aldı. ABD’nin daha önce yasa dışı kömür ticareti ve gemiler arası aktarmalarla bağlantılı olarak adını açıkladığı Un Bong 2 ve Myong Sin de bölgede konum sinyalleri yayınladı.
Bu yaptırımlar farklı makamlarca uygulanıyor. BM’nin yaptırım kararı Güvenlik Konseyi yaptırım çerçevesinde işlerken, Güney Kore ve ABD’nin kararları kendi ulusal tedbirlerine dayanıyor. Bu makamların belirlediği gemilerin bölgede bulunması, limandaki faaliyetlerin incelenmesi gereğini artırıyor.
Ekim ayında tespit edilen 13 Kuzey Kore gemisinden en az dokuzu kömür terminallerinin yakınındaydı. Bu da yaklaşık her 10 gemiden yedisinin kömür elleçlemesinde kullanılan tesislerin çevresinde görüldüğü anlamına geliyor. Bu yoğunluk, kömür ticaretinin başlıca kaygılardan biri olmasını açıklamaya yardımcı oluyor.
Bazı gemiler Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) sinyallerini manipüle etmiş de olabilir. AIS, gemilerin kimlik, konum, hız ve yön gibi bilgileri yayınlamasını sağlayan bir sistem. Liman yetkilileri ve ticari takip hizmetleri, gemilerin hareketlerini izlemek için bu mesajlardan yararlanıyor.
Manipüle edilen sinyaller, geminin gerçek konumundan başka bir yerdeymiş gibi görünmesine yol açabilir. Bu nedenle bir güzergâhı doğrulamak için, özellikle araştırmacılar kasıtlı bir gizleme olduğundan şüphelendiğinde, liman kayıtları ve diğer kanıtların incelenmesi gerekebilir.
BM’nin kömür yasağı tam olarak ne diyor?
BM Güvenlik Konseyi, 5 Ağustos 2017’de 2371 sayılı kararı kabul ederek önceki kota sisteminin yerine Kuzey Kore kömür ihracatını yasakladı. Konseyin kömür tedarik kayıtları, hem yasağı hem de önceki sistem kapsamındaki bildirilen ticaret rakamlarını ortaya koyuyor.
Güvenlik Konseyi’nin 8. paragrafa ilişkin açıklamasında Kuzey Kore’nin:
kendi topraklarından veya vatandaşları aracılığıyla ya da kendi bayrağını taşıyan gemi veya uçakları kullanarak, kömürü doğrudan veya dolaylı biçimde tedarik etmemesi, satmaması veya transfer etmemesi
gerektiği belirtiliyor.
Hüküm ayrıca devletlerin, kömürün Kuzey Kore topraklarından çıkıp çıkmadığına bakılmaksızın, vatandaşlarının ya da gemi ve uçaklarının Kuzey Kore’den kömür tedarik etmesini yasaklamasını gerektiriyor. Bu ifade, Kuzey Kore’deki bir madenden yabancı bir alıcıya doğrudan giden basit bir sevkiyatın ötesine uzanıyor.
Şüpheli Nahodka ticaretini izleyenler için pratikteki anlamı şu: Limanı değiştirmek ya da yükü yeniden etiketlemek, Kuzey Kore kömürüne yönelik kısıtlamaları ortadan kaldırmıyor. Hükmün vatandaşlara, gemilere ve dolaylı aktarımlara yaptığı atıflar, satıcının, taşıyıcının ve alıcının kimliğini de önemli kılıyor.
İhracat kotalarından yasağa
Ağustos 2017’deki yasaktan önce, 2016 tarihli 2321 sayılı karar Kuzey Kore’nin 2017’deki kömür ihracatını 400 milyon 870 bin 18 dolar veya 7,5 milyon metrik tonla sınırlıyordu; bu iki eşikten hangisine önce ulaşılırsa o uygulanacaktı. Dolayısıyla bir ülke, izin verilen tonajın çok altında kömür sevk etmiş olsa bile mali üst sınıra ulaşabilirdi.
Güvenlik Konseyi kayıtlarında 2017’de bildirilen tedarik miktarı 413 milyon 555 bin 897,24 dolar ve 4 milyon 828 bin 327,60 metrik ton olarak yer alıyor. Bu miktarlar, değer sınırının yüzde 103,16’sına ve hacim sınırının yüzde 64,38’ine karşılık geliyor. Tonaj, sınırın üçte ikisinin altında kalmasına rağmen bildirilen değer mali üst sınırı yaklaşık 12,69 milyon dolar aştı.
Aynı BM kayıtlarında 2016 için bildirilen tedarik miktarı 2 milyon 1 bin 634,43 metrik ton, değeri ise 183 milyon 890 bin 154,99 dolar olarak veriliyor. Bu rakamlar, yaptırımların kısıtlamayı amaçladığı ticaretin sağladığı önemli geliri gösteriyor.
Süreçteki sıralama önemli; zira Rus limanlarından geçen önceki sevkiyatlar, kotalardan yasağa geçiş döneminde gerçekleşti:
- 30 Kasım 2016: 2321 sayılı karar, 2017 için belirlenen üst sınırlar da dahil olmak üzere kömür tedarik kotalarını getirdi.
- 5 Ağustos 2017: 2371 sayılı karar Kuzey Kore kömür ihracatını ve üye devletlerin kömür tedarikini yasakladı.
- Ağustos ve Eylül 2017: Gemi ve liman kayıtları, Kuzey Kore kömürü taşıyan yükleri Nahodka ve Holmsk’te gösterdi.
- Ekim 2017: Batılı bir denizcilik kaynağı, Rusya üzerinden yönlendirilen bazı yüklerin Güney Kore ve Japonya’ya ulaştığını söyledi.
- Ocak 2018: Güzergâhlara ilişkin ayrıntılı bilgiler, Rusya’nın limanlarının aktarma noktası olarak kullanıldığı iddialarını reddetmesiyle birlikte kamuoyuna yansıdı.
Önceki Nahodka güzergâhı
Üç Batı Avrupalı istihbarat kaynağı, Ağustos 2017’deki yasaktan sonra Kuzey Kore kömürünün Güney Kore veya Japonya’ya ulaşmadan önce Nahodka ya da Holmsk üzerinden geçtiği en az üç olay olduğunu anlattı. Kaynakların aktardıkları, mevcut kaygılara somut bir tarihsel zemin kazandırdı: Rusya’daki rıhtımlar, yüklerin yurt dışına devam etmeden önce gemi değiştirebildiği noktalar olarak daha önce tespit edilmişti.
Nahodka’da Rus liman kontrol belgelerine göre Palau bayraklı Jian Fu, 3 Ağustos 2017’de Kuzey Kore’nin Nampo limanından ayrıldıktan sonra 17 bin 415 ton kömür teslim etti. LLC Port Livadiya tarafından işletilen 4 numaralı rıhtımı kullandı ve 18 Ağustos’ta limandan ayrıldı. Gemi, Kuzey Kore’den yasağın yürürlüğe girdiği 5 Ağustos’tan önce ayrılmıştı.
Liman belgelerine göre başka bir gemi 16 Ağustos’ta aynı rıhtıma geldi, 20 bin 500 ton kömür yükledi ve 24 Ağustos’ta Güney Kore’nin Ulsan kentine gitmek üzere yola çıktı. İstihbarat kaynakları, Rus limanı güzergâhını Kuzey Kore kömürünün yurt dışındaki alıcılara ulaşmasının bir yolu olarak tanımladı.
Jian Fu, denizdeyken 24 Temmuz ile 2 Ağustos arasında takip sinyallerini yayınlamayı da durdurmuştu. Kaptanlar bazı durumlarda vericileri kapatabilir; ancak bu durum, seferin söz konusu bölümünün kamuya açık takip kayıtlarından kaybolmasına yol açtı.
Rusya o sırada iddiaları reddetti. Rusya’nın Kuzey Kore’deki büyükelçiliğinden adı açıklanmayan bir yetkili, Ocak 2018’de şöyle dedi:
Rusya Kuzey Kore’den kömür almıyor ve üçüncü ülkelere kömür sevkiyatında aktarma noktası olarak hizmet vermiyor.
Rusya’nın BM misyonu da 3 Kasım 2017’de Güvenlik Konseyi yaptırım komitesine Moskova’nın yaptırımlara uyduğunu bildirmişti. Bu açıklamalar, 2017’de iddia edilen ticarete ilişkindi.
Holmsk, yüklerin gemiler arasında nasıl aktarılabildiğini gösteriyor
Japonya’nın kuzeyindeki Rusya’ya ait Sahalin Adası’nda bulunan Holmsk, ikinci bir güzergâhta öne çıktı. Rus liman kontrolü ve gemi takip verileri, Kuzey Kore gemilerinin kömür getirdiğini, yükün daha sonra Çinli şirketler tarafından işletilen gemilerle limandan ayrıldığını gösterdi.
Rung Ra 2, 1 Ağustos ile 12 Eylül 2017 arasında üç kez limana uğrayarak 15 bin 542 ton kömür boşalttı. Ul Ji Bong 6 ise 3 Ağustos’taki ve 1-8 Eylül arasındaki iki uğrayışında 10 bin 68 ton daha boşalttı. İki geminin toplam yükü 25 bin 610 tondu. Bu hareketlilik, 5 Ağustos’taki yasağın öncesine ve sonrasına denk gelen tarihleri kapsıyordu.
Sahalin liman idaresinden bir kaynak, kömürün daha sonra liman belgelerinde varış noktası Kuzey Kore olarak gösterilen gemilere yüklendiğini söyledi. Oysa takip verileri bu gemilerin Güney Kore’deki Pohang ve Incheon limanlarına seyrettiğini gösteriyordu.
ABD Hazine Bakanlığı, yasağın yürürlüğe girmesinden sonra 5 Eylül’de Kuzey Kore kömürünü Holmsk’e taşıdığı gerekçesiyle Ul Ji Bong 6’nın sahibine yaptırım uyguladı. Bu olay, araştırmacıların neden yalnızca son geminin kalkış limanını incelemekle yetinmediğini gösteriyor: Yük, alıcıya ulaşana kadar birden fazla gemi ve belge üzerinden geçebilir.
Daha büyük gemiler neden önemli?
Nahodka’da küçük balıkçı ve soğutmalı gemilerden daha büyük yük gemilerine geçiş, bu güzergâhta taşınabilecek malların ölçeğini değiştiriyor. Ortalama gemi uzunluğu 56 metreden 123 metreye çıkarak 67 metre arttı; kayıtlara geçen toplam taşıma kapasitesi ise 204 bin 65 tona ulaştı.
Genellikle DWT kısaltmasıyla anılan dedveyt tonajı, bir geminin yük, yakıt, su ve erzak dahil taşıyabileceği azami ağırlığı ölçer. Nahodka için verilen rakam, kayıtlara geçen gemilerin taşıma kapasitesini ifade ediyor; fiilen taşınan yükün ağırlığını ve türünü belirlemek için yükleme kayıtları gerekir.
BM’nin Kuzey Kore yaptırımları konusunda uzmanlar heyetinde daha önce görev yapan Neil Watts, kömür ticaretine ilişkin iki olası düzenlemeden söz etti. Kuzey Kore kendi kömürünü Rusya üzerinden Rus kömürü gibi göstererek gönderiyor olabilir ya da Kuzey Kore gemileri tahıl veya silah karşılığında Rus kömürü taşıyor olabilir.
Watts, Kuzey Kore’nin kömürün kaynağını gizlemek veya daha uzun seferler için yakıt temin etmek amacıyla daha önce Rus limanlarını kullandığına da dikkat çekti. Sejong Enstitüsü araştırma görevlisi Peter Ward da Kuzey Kore kömürünün kaynağını gizlemeyi makul bir açıklama olarak değerlendirdi.
Bu olasılıklar birbirinden farklı ticari düzenlemelere işaret ediyor. İlkinde amaç, kömürün nereden geldiğini gizlemek olurdu. İkincisinde Kuzey Koreli işletmeciler taşıma hizmeti sunup karşılığında para yerine mal alabilir. Hangi düzenlemenin söz konusu olduğunu, hatta herhangi birinin uygulanıp uygulanmadığını belirlemek için yük sahibinin ve ödemenin tespiti yardımcı olur.
Silahlarla ilgili kaygılar nasıl bir yere oturuyor?
Dongseo Üniversitesi’nde Rusya uzmanı olan Chris Monday, büyük gemilerin petrol, tahıl ve Ukrayna’daki savaşta kullanılabilecek silahlar da dahil olmak üzere çeşitli yükler taşıyabileceğini söyledi. Gemi boyutlarının artması farklı türde ticaret için daha fazla alan yaratıyor. Bu nedenle değişim, kömür terminallerinin ötesinde de dikkat çekiyor.
Olası silah sevkiyatlarına ilişkin senaryolar da farklı yönlere işaret ediyor. Watts, taşıma hizmetleri karşılığında Kuzey Kore’ye silah verilmesinden söz ederken, gizlenmiş yüklerle ilgili kaygılar arasında Ukrayna’da kullanılmak üzere Rusya’ya silah taşınması da bulunuyor. Bu tür hareketleri tespit etmek için yük denetimleri ve sevkiyat belgeleri gerekiyor.
Nahodka’daki ekim ayı yoğunluğu, üç somut gelişmeyi bir araya getiriyor: kısa sürede tekrarlanan ziyaretler, kömür terminallerinin yakınında görülen gemiler ve kayıtlara geçen çok daha yüksek taşıma kapasitesi. Bazı gemilerin yaptırım geçmişi de yetkililerin bu faaliyetleri incelemesi için bir başka neden oluşturuyor.
Geçmişte kullanılan güzergâhlar, bölgedeki limanlar ve alıcılar açısından riskin boyutunu gösteriyor. Rusya’da boşaltılan kömür, yoluna devam etmeden önce başka bir gemiye aktarılabilir. Bu nedenle yasağın uygulanmasında, menşei doğru beyan etmek ve yük kayıtları tutmak belirleyici. Şüpheli düzenlemeler Kuzey Kore’ye ihracat geliri veya mal sağlayabilirken Rusya’nın Pasifik limanlarını yeniden inceleme konusu haline getiriyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Ekim ayında en az 13 Kuzey Kore gemisinin Nahodka’ya 14 kez uğradığı tespit edildi. Bu sayı, kasım ayı başına kadar kaydedilen 20 ziyaretin yüzde 70’ini oluşturdu.
- Ekim ayında tespit edilen gemilerden en az dokuzu kömür terminallerinin yakınında görüldü; bunlardan birkaçına daha önce yaptırım uygulanmıştı.
- Kayıtlara geçen toplam taşıma kapasitesi 204 bin 65 tona ulaşırken ortalama gemi uzunluğu 56 metreden 123 metreye çıktı.
- BM Güvenlik Konseyi’nin 2371 sayılı kararı, 5 Ağustos 2017’de Kuzey Kore’nin kömür ihracatını ve üye devletlerin kömür tedarikini yasakladı.
- Daha önceki iddialarda Kuzey Kore kömürünün Nahodka ve Holmsk üzerinden Güney Kore ve Japonya’ya taşındığı öne sürüldü. Rusya, aktarma noktası olarak hizmet verdiğini reddetti.
- Kömürün kaynağının gizlenmesi, taşıma hizmetleri ve silah sevkiyatları tartışılan olası açıklamalar arasında. Yeni tespit edilen ziyaretlerde taşınan yükler ise henüz belirlenemedi.






