Yeni platform fiyatlandırma kuralları yürürlüğe girerken Çin’de ucuz yolculuk ücretleri sürücüleri zorluyor

11 dakikalık okuma
China's Cheap Ride Fares Squeeze Drivers as New Platform Pricing Rules Take Effect

Saatlerce bekleyişin ardından 5,8 yuanlık ücret

Shandong eyaletinin Jinan kentinde yolculuk uygulamalarından iş alan sürücü Wang Lei, akşam yoğunluğu yaklaşırken 3,5 saat çevrimiçi kaldı. İndirimli yolculukları kapattıktan sonra yalnızca 5,8 yuanlık bir iş aldı. Bu yolculukları kabul etmenin daha fazla iş getirdiğini, ancak geçinmeyi zorlaştıracak kadar düşük ücretler sunduğunu söyledi.

İçindekiler
  1. Saatlerce bekleyişin ardından 5,8 yuanlık ücret
  2. Sürücüler kilometre başına gelirlerinin düştüğünü anlatıyor
  3. Daha fazla araç aynı yolcular için yarışıyor
  4. Karşılaştırma uygulamaları ucuz ücretleri öne çıkarıyor
  5. Komisyonlar ve ödül koşulları kâr payını daraltıyor
  6. Uzun mesailer sürücüleri ve yolcuları etkiliyor
  7. Fiyatlandırma kuralları neleri gerektiriyor?
  8. İstişareden uygulamaya
  9. Otomasyon yeni bir baskı unsuru ekliyor
  10. Öne Çıkanlar

Gerçek adı olmayan Wang, Çin’in çeşitli kentlerindeki sürücüleri etkileyen bir sıkışıklığı anlattı: Kilometre başına ücretler düşerken, özel fiyatlı yolculukları reddetmek yolcusuz uzun süreler geçirmek anlamına gelebiliyor. Sürücüler ayrıca komisyonlar, araç ödemeleri ve ek gelir elde edebilmek için uzun saatler çalışmayı gerektiren ödül koşullarıyla da karşı karşıya.

Çin’in bu soruna yönelik yanıtı arasında, üç ulusal düzenleyici kurumun 9 Aralık 2025’te yayımladığı ve 10 Nisan 2026’da yürürlüğe giren İnternet Platformlarında Fiyatlandırma Davranışlarına İlişkin Kurallar da bulunuyor. Kurallar, müşteri trafiğinin kısıtlanması veya algoritmik sıralamanın değiştirilmesi yoluyla fiyatları düşürme baskısının yanı sıra maliyetin altında fiyatlandırılan hizmetlerin zorla sunulmasını ele alıyor.

Sorun bu kurallardan çok önce başlamıştı. Ekim 2020 ile Ekim 2023 arasında Çin’de yolculuk uygulamalarında çalışan sürücülerin sayısı iki kattan fazla artarak 6,3 milyona çıktı; yolculuk sayısındaki artış ise yalnızca yüzde 34 oldu. İş hacmi çok daha yavaş büyürken daha fazla kişi iş için rekabet ediyordu.

Yolcular, birden fazla işletmeyi bir araya getiren uygulamalar üzerinden ucuz yolculukları neredeyse anında karşılaştırabiliyor. Sürücülerin seçenekleri ise çok daha kısıtlı: Daha ucuz ücreti kabul etmek ya da araç, sigorta ve kira masrafları ödenmeyi beklerken hiç para kazanamama riskini göze almak.

Temel mesele, indirimlerin maliyetini kimin karşıladığı. Daha iyi güzergâh planlaması ve yolculuklar arasında daha az zaman kaybı, fiyatları düşürebilir. Aynı mesafe ve emek karşılığında sürücüye ödenen tutarın azaltılması da fiyatları düşürebilir.

Reklam

Sürücüler kilometre başına gelirlerinin düştüğünü anlatıyor

Wang, üç yıl önce işe başladığında kilometre başına ortalama tahsilatının yaklaşık 1,8 yuan olduğunu, bu tutarın şimdi yaklaşık 1,3 yuana düştüğünü söyledi. Kendi verdiği rakamlara göre bu, yaklaşık yüzde 28’lik bir gerileme. En yüksek ücretler de yaklaşık 2 yuandan 1,5 ya da 1,6 yuana inmiş.

Hangzhou’da sekiz yıl çalışmış bir sürücü de benzer bir değişim yaşandığını anlattı. Ekspres hizmet yolculuklarında kilometre başına yaklaşık 1,8 yuan ödenirken, altı yıl önce bu tutar ortalama 2,3 yuandı. Sabit ücretli yolculuklarda kilometre başına yaklaşık 1,4 yuan alınırken, en ucuzlarının ücreti 1 yuanın altındaydı.

Pekin’de Bai adıyla tanıtılan bir sürücü, platform ödemelerinin kazancını yolcunun ödediği tutarın çok üzerine çıkarabildiği sektörün ilk dönemlerindeki sübvansiyon rekabetini hatırlattı. Tahsilatının zamanla kilometre başına 2-3 yuandan yaklaşık 1,2 ya da 1,3 yuana düştüğünü söyledi.

Hefei’de sürücülük yapan Qiao Zhe, iki yılı biraz aşkın sürede kilometre başına ücretlerin beş kez düşürüldüğünü anlattı. Farklı kent ve hizmetlere ilişkin bu anlatıların ortak noktası somut bir sorun: Sürücülerin aynı miktarı kazanmak için daha fazla ücretli kilometre yapması gerekiyor.

Yolculuk gelirleri, işi yapmanın masraflarını da karşılamak zorunda. Şanghaylı sürücü Han Cheng, elektrikli aracı için aylık 6 bin yuan ve şarj için 1.500 yuan ödediğini, yaşam giderlerinin de 3 bin yuan tuttuğunu anlattı. Sigorta ve trafik cezaları da üzerindeki yükü artırdı.

Daha fazla araç aynı yolcular için yarışıyor

Guangzhou verileri dengenin ne kadar hızlı değişebildiğini gösteriyor. Uygulama üzerinden yolcu taşımaya yetkili araçların sayısı Eylül 2023’te 97.400 iken Mayıs 2024’te 121.200’e çıktı; artış yaklaşık yüzde 24 oldu. Kayıtlı sürücü sayısı da aynı dönemde 129.100’den 138.500’e yükseldi.

Sürücülerin günlük ortalama geliri Aralık 2023’te 343 yuan iken Mayıs 2024’te 311 yuana düştü; bu, yaklaşık yüzde 9’luk bir azalma. Her gün 311 yuan kazanan bir sürücü, 30 gün çalıştığında işletme giderleri öncesinde 9.330 yuan elde eder.

Reklam

Guangzhou’nun daha önceki verileri aynı baskıyı başka bir açıdan gösteriyor. Günlük ortalama sürüş mesafesi 2021’in ikinci yarısında 121,26 kilometreyken 2023’ün ilk yarısında 129,5 kilometreye çıktı. Günlük gelir ise 419,42 yuandan 395,6 yuana geriledi. Sürücüler daha az para karşılığında daha fazla yol yapıyordu.

Ulusal sürücü izinlerinin sayısı 2021’de 3,95 milyonken 2023 sonunda yaklaşık 6,57 milyona yükseldi. Jinan, Wenzhou, Dongguan, Shenzhen ve Chongqing’in de aralarında bulunduğu kentler, sektöre girmeyi düşünenleri pazarın doygunluğa ulaştığı konusunda uyardı. Şanghay ve Changsha da yeni izinleri kısıtladı.

Başka sektörlerde işini kaybedenler için sürücülük hâlâ olası bir gelir kaynağı sunuyordu. Pekinli sürücü Ling Zhijun, memleketindeki çelik fabrikalarının kapanmasının ardından çalıştığı kok fabrikaları da kapatılınca sektöre girdi. Daha sonra yolcu ücretlerinin düşük, komisyonların yüksek olması nedeniyle yolculuk başına elinde çok az para kaldığını gördü.

Karşılaştırma uygulamaları ucuz ücretleri öne çıkarıyor

Birden fazla yolculuk işletmesinin hizmetini tek bir rezervasyon ekranında bir araya getiren platformlar, yolcuların her işletmenin uygulamasını ayrı ayrı açmadan teklifleri karşılaştırmasını sağlıyor. Küçük işletmeler müşterilere ulaşırken, bu işletmelerin işlerine erişimde aracı platform önemli bir kanal hâline geliyor.

Caocao’nun üçüncü taraf aracı platformlar üzerinden elde ettiği brüt işlem hacminin payı, izahnamesine göre 2021’de yüzde 43,8’den 2023’te yüzde 73,2’ye yükseldi. Brüt işlem hacmi (GTV), bir hizmetin elde tuttuğu kârı değil, hizmet üzerinden gerçekleşen işlemlerin toplam değerini ölçüyor.

Xiangdao’nun izahnamesi daha da yüksek bir bağımlılığa işaret ediyor: Aracı platformlar, 2023’ten 2025’e kadar her yıl şirketin brüt işlem hacminin yüzde 90’ından fazlasını oluşturdu ve bu oran her yıl arttı. Bu işletmeler için karşılaştırma ekranındaki fiyatlandırma, işlerinin büyük bölümüne erişimi etkileyebiliyor.

Çin Minzu Üniversitesi profesörü ve üniversitenin platformların gelişimi ve yönetişimi araştırma merkezinin direktörü Guo Quanzhong, bunun yarattığı rekabet baskısını anlattı. Küçük bir hizmet sağlayıcı başa baş noktasına yakın fiyatlar sunmayı sürdürürse yolcular kolayca daha ucuz kanala geçebildiğinden rakipleri de fiyatları düşürmeye zorlanıyor.

Sürücüler, indirimli hizmetlerin sakin saatleri değerlendirmekten çıkıp işlerinin büyük bir bölümünü oluşturduğunu söyledi. Birkaç sürücü, özel fiyatlı ya da sabit ücretli seçenekleri kapattıktan sonra daha az iş aldıklarını; kalan taleplerin de çoğunlukla kısa yolculuklar ya da ulaşılması güç varış noktaları içerdiğini anlattı.

Reklam

Komisyonlar ve ödül koşulları kâr payını daraltıyor

Sichuan eyaletinin Yibin kentinde bir sürücü, sabit ücret kampanyası kapsamında yolcunun 20 kilometreden uzun bir yolculuk için 32 yuan ödediğini anlattı. Platform kesintisinden sonra kendisine 25 yuan kaldı; oysa normalde yolcudan 40 yuanın üzerinde ücret alınması gerektiğini düşünüyordu.

Diğer sürücüler kesintilerin önemli ölçüde değişebildiğini anlattı. Küçük bir işletmeyle çalışan bir sürücü komisyonun yüzde 27 olduğunu söyledi. Qiao ise aracı platformlar üzerinden çalışan işletmelerde kesintilerin zaman zaman yüzde 50’ye ulaşabildiğini öne sürdü. Bu oranlar, sürücülerin belirli uygulamalara ilişkin anlatımlarına dayanıyor.

Didi ve Caocao’nun da aralarında bulunduğu platformlar, belirli saatlerde, bölgelerde ya da hizmet kategorilerinde komisyonu kaldıran kartlar satıyor. Wang ve diğer sürücüler, daha yüksek ücretli ya da uzun yolculukların kartın kapsamadığı kategorilerden gelebileceğini, bu yolculuklarda komisyon kesilmeye devam ettiğini söyledi.

Sürücüler, birlikte yerine getirilmesi zor ödül koşullarından da söz etti. Bir sürücünün paylaştığı T3 teklifi, en az 20 yolculuğu tamamlaması, en az sekiz saat çevrimiçi kalması ve yolculuk gelirinin belirlenen 260 yuanlık tabanın en az yüzde 85’ine ulaşması şartıyla 260 yuanlık gelir tabanı vadediyordu.

Son koşul, tamamlanan yolculuklardan 221 yuan gelir elde edilmesini gerektiriyor. Tam bu eşiğe ulaşılması durumunda 260 yuana kadar aradaki fark 39 yuan. Sürücüler, üç koşulu birden yerine getirmeye çalışmanın daha fazla ucuz yolculuğu kabul etmeyi ve mesaiyi uzatmayı gerektirebildiğini, buna rağmen ödülün kaçırılabildiğini söyledi.

Wang’ın deneyimini anlatan 13 Kasım tarihli araştırma haberinin yayımına kadar Didi, Amap, Caocao ve T3; sürücülerin tahsilatlarının düşmesi ve indirimli yolculukları kabul etmeleri yönündeki baskı hakkındaki soruları yanıtlamamıştı.

Uzun mesailer sürücüleri ve yolcuları etkiliyor

Xiangdao’nun 2023’te yaptığı bir araştırma, sürücülerin yaklaşık yüzde 75’inin günde 10 saatten fazla çalıştığını ve yarısından fazlasının kronik yorgunluk yaşadığını ortaya koydu. Ücretli sürüş süresi sınırlı kalsa bile iş beklemek mesaiyi uzatabiliyor.

Reklam

Wuhanlı taksi şoförü Xiao Weiguo, tarifeleri düzenlenen taksilerin uygulama kampanyalarıyla rekabet etmesinin yarattığı baskıyı anlattı. Sabah 05.00’te direksiyona geçtikten sonra bir cuma günü 9,5 saat çalışmış, ancak yalnızca sekiz yolcu taşımıştı.

Xiao, vardiyaları 15 saat sürmesine rağmen eskiden günlük 600-700 yuan olan kazancının yaklaşık yarıya indiğini söyledi. Taksi şoförlerinin karşı karşıya olduğu rekabeti şöyle anlattı:

"Yolculuk uygulamaları çok düşük ücret alıyor. Taksilerin ücretlerini hükümet belirliyor. Bu sırada çevrimiçi rezervasyon uygulamaları kampanyalar düzenleyip daha ucuz fiyatlar sunuyor. Taksilerin ayakta kalabileceği alan çok dar," dedi.

Yolcular baskıyı doğrudan hissedebiliyor. Yibinli sürücü, yolcudan indirimli platform rezervasyonunu iptal etmesini ve yolculuk sonrasında ödemeyi doğrudan kendisine yapmasını istediğini söyledi. Başka yolcular da platformun denetimi dışına çıkmaları istenmesinden endişe duyduklarını anlattı.

Wuhan Üniversitesi hukuk profesörü ve üniversitenin rekabet hukuku ve politikası araştırma merkezinin direktörü Sun Jin, sürücü gelirleri üzerindeki sürekli baskının ve güvenlik harcamalarındaki kısıntıların hizmet kalitesini zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Yolcuların karşılaşabileceği sorunlar arasında araçların bakımsız kalmasını, klimayı açmaktan kaçınılmasını ve doğrudan ödeme taleplerini saydı.

Fiyatlandırma kuralları neleri gerektiriyor?

Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, Devlet Piyasa Düzenleme İdaresi ve Çin Siber Uzay İdaresi, ortaklaşa platform fiyatlandırma kurallarını yayımladı. 2025’in 1607 sayılı düzenlemesi olarak numaralandırılan kurallar, Çin’de internet platformları üzerinden sunulan mal ve hizmetlerin fiyatlandırma faaliyetlerine uygulanıyor ve 10 Nisan 2026’dan itibaren beş yıl yürürlükte kalıyor.

5. madde; trafiğin azaltılması, arama sonuçlarında daha alt sıralara indirme, algoritmik sıralamanın düşürülmesi, sübvansiyonların azaltılması ya da ek ücret alınması gibi yöntemlerle işletmelerin fiyatlandırma tercihlerini makul olmayan biçimde kısıtlamayı yasaklıyor. İşletmeleri fiyatları düşürmeye, kampanyaları finanse etmeye veya otomatik fiyat eşleştirmeyi etkinleştirmeye zorlamak da yasaklanan baskılar arasında.

Aynı maddede, platformun tek tip fiyat belirlediği iş modelleri için bir istisna bulunuyor. Dolayısıyla bu hükmün uygulanmasında yolculuk işletmelerinin sözleşmelerini, fiyatlandırma düzenlerini ve sürücülerle ilişkilerini nasıl yapılandırdığı önem taşıyor.

Reklam

14. madde ise platform fiyatlandırma kuralları kapsamında işletmeleri, piyasa rekabetini bozacak şekilde maliyetin altında mal veya hizmet sunmaya zorlamayı ayrıca yasaklıyor. Rakipleri piyasadan dışlamak ya da piyasada tekel oluşturmak amacıyla maliyetin altında satış yapılmasını da ele alıyor.

Diğer hükümler, rezervasyon uygulamalarında sıkça görülen uygulamaları doğrudan düzenliyor. 6. madde, ücretlerin makul biçimde belirlenmesini ve kamuya açıklanmasını; platform ücretleri veya ücretlendirme kuralları değiştiğinde ise en az yedi gün boyunca istişare yapılmasını gerektiriyor. 8. madde dinamik fiyatlandırmanın açıkça anlatılmasını; 10. ve 11. maddeler ise kampanya ve sübvansiyon koşullarının görünür olmasını şart koşuyor.

Komisyon muafiyetinden ya da gelir garantisinden yararlanmayı düşünen bir sürücü için pratikte hangi yolculukların kapsama girdiği, hangi koşulların yerine getirilmesi gerektiği ve hangi ücretlerin uygulanmaya devam ettiği önem taşıyor. Yolcular bakımından kurallar, fiyatların görünür olmasını şart koşuyor; açıklanmayan ücretleri ve yanıltıcı kampanyaları yasaklıyor.

İstişareden uygulamaya

Düzenleyici kurumlar, 2025’te kamuoyunun görüşüne başvurmanın ardından kuralları hazırladı. Süreç; taslak dönemini, resmî yayımlanmayı, kamuoyuna duyurulmayı ve uygulamanın başlamasını birbirinden ayırıyor:

  • 23 Ağustos-22 Eylül 2025: Taslak kurallar kamuoyunun görüşüne açıldı.
  • 9 Aralık 2025: Üç kurum kuralları resmen yayımladı.
  • 20 Aralık 2025: Kurallar kamuoyuna duyuruldu.
  • 10 Nisan 2026: Kurallar beş yıllık süre için yürürlüğe girdi.

Yetkililer, 10 Nisan tarihli açıklamada, üç kurumun kısa süre önce platformlarda fiyatlandırma uyumu konulu bir toplantı düzenlediğini bildirdi. Yetkililer bazı platformlarda fiyatlandırma kurallarına uyum sorunları tespit edildiğini belirterek derhâl düzeltme ve daha güçlü iç denetim talep etti.

Açıklamada platformlardan sübvansiyonları abartmamaları, bağımsız fiyatlandırmaya müdahale etmemeleri, işletmeleri kampanyalara katılmaya ve masrafları üstlenmeye zorlamamaları istendi. Gizli ücretler ve aldatıcı kampanyalara yönelik yasak da yinelendi. Herhangi bir yolculuk şirketinin adı verilmedi ve belirli bir vakaya ilişkin süre belirtilmedi.

Otomasyon yeni bir baskı unsuru ekliyor

İnsan sürücüler gelirlerinin düştüğünü anlatırken Wuhan, kamuya açık yollarda robotaksi sayısını artırmayı deniyordu. Bazı yolculuk işletmeleri de zararlar ve yoğun ücret rekabetiyle karşı karşıya olmalarına rağmen yeni yatırımlar arıyor ve otomatik hizmetler geliştiriyordu.

On Time adıyla da bilinen Ruqi Mobility, Hong Kong’daki hisse arzından elde edilen sermayenin yüzde 40’ını robotaksi araştırma ve geliştirmesine ayırmayı planladı. Frost & Sullivan’ın tahminine göre robotaksilerin işletme maliyetleri 2030’a kadar kilometre başına 1 yuana düşebilir.

Bu tahmin gelecekteki işletme maliyetleriyle ilgili; sürücülerin sözünü ettiği tutarlar ise yolculuklardan elde ettikleri tahsilatlar. İnsan sürücüler açısından bugünkü rekabet; artan araç sayısı, ucuz ücretler ve her ay karşılamak zorunda oldukları masrafların birleşiminden kaynaklanıyor.

Sun’un savı, tasarrufun nasıl sağlandığına odaklanıyor. Daha iyi teknoloji ve daha verimli sefer planlaması, yolculara da yarar sağlayarak maliyetleri azaltabilir. İndirimleri sürücü gelirini ve güvenlik harcamalarını kısarak sürdürmek ise deneyimli sürücülerin kaybedilmesi ve hizmet kalitesinin düşmesi riskini taşıyor.

Yeni kurallar, düzenleyicilere zorunlu kampanyalar, fiyatlandırma baskısı ve şeffaflık konusunda somut hükümler sunuyor. Bu hükümlerin sürücülerin günlük deneyimini ne ölçüde değiştireceği, uzun bir mesainin geçinmeye yetecek gelir sağlayıp sağlamadığını belirleyen ücretlere, komisyonlara ve iş dağıtım sistemlerine nasıl uygulanacağına bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Çin’in çeşitli kentlerindeki sürücüler, kilometre başına tahsilatlarının düştüğünü ve indirimli yolculukları reddettiklerinde daha az iş aldıklarını anlatıyor.
  • Çin’deki sürücü sayısı Ekim 2020 ile Ekim 2023 arasında iki kattan fazla artarken yolculuk sayısı yüzde 34 yükseldi.
  • Guangzhou’da ruhsatlı araç sayısı Eylül 2023’ten Mayıs 2024’e kadar yaklaşık yüzde 24 artarken sürücülerin günlük geliri düştü.
  • Caocao ve Xiangdao’nun da aralarında bulunduğu işletmelerin işlerinde aracı platformların payı giderek artıyor.
  • Ulusal platform fiyatlandırma kuralları 10 Nisan 2026’da yürürlüğe girdi; zorunlu indirimleri, maliyetin altındaki hizmetleri ve açıkça belirtilmeyen ücretleri düzenliyor.
  • Düzenleyiciler platformların fiyatlandırma uygulamalarını düzeltmesini istedi; sürücüler ise araç masrafları, komisyonlar ve uzun mesailerle karşı karşıya kalmaya devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir