Sri Lanka, Mart 2027’deki Çıkış Yaklaşırken IMF ile Yeni Bir Anlaşmayı Değerlendiriyor

9 dakikalık okuma
Sri Lanka Weighs Another IMF Deal as March 2027 Exit Nears

Kurtarma programından sonra ne geleceğini bir komite değerlendirecek

Sri Lanka, mevcut anlaşmasının Mart 2027’de sona ermesinin ardından Uluslararası Para Fonu’yla (IMF) 18’inci bir programa başvurup başvurmamayı değerlendiriyor. Devlet Başkanı Anura Kumara Dissanayake, ülkenin seçeneklerini incelemek üzere bir komite görevlendirdi. Karar, brüt resmî rezervlerin 6,9 milyar dolara yükseldiği, ancak artan enerji maliyetleri ve pahalı borçlanmanın toparlanmanın bir sonraki aşamasını tehdit ettiği bir dönemde alındı.

İçindekiler
  1. Kurtarma programından sonra ne geleceğini bir komite değerlendirecek
  2. Görüşmeler kriz desteğinin ötesine geçiyor
  3. Sri Lanka bu karara nasıl geldi?
  4. Bütçenin odağında borçları azaltmak var
  5. Vergi reformu yatırıma alan bırakmalı
  6. Rezervler toparlandı, ancak aileler artan fiyatlarla karşı karşıya
  7. Tahvil piyasalarına dönüş pahalıya mal olabilir
  8. Büyüme için dengeli bütçeden fazlası gerekiyor
  9. IMF tercihi dış ilişkileri de etkiliyor
  10. Önemli Noktalar

Parlamentoya 2027 bütçesini sunan Dissanayake, komiteye Maliye ve Planlama Bakan Yardımcısının başkanlık edeceğini; komitede merkez bankası başkanı, Maliye Bakanlığı sekreteri ve ekonomi uzmanlarının yer alacağını söyledi. Komitenin görevi, yeni bir programa ihtiyaç olup olmadığını ve gerekiyorsa Sri Lanka’ya hangi tür programın uygun olacağını önermek.

Devlet başkanı, incelemeyi döviz rezervlerinin güçlendirilmesi ihtiyacıyla ilişkilendirdi. Döviz rezervleri, bir ülkenin yurt dışı ödemelerini karşılamaya ve ani baskılara dayanmasına yardımcı olmak için elinde tuttuğu yabancı para fonlarıdır. Dissanayake, küresel aksaklıkların ve doğal afetlerin ekonomik istikrardan büyümeye geçişi zorlaştırabileceğini söyledi.

Dissanayake, bütçe konuşmasında komitenin görevini şöyle anlattı:

Merkez Bankası Başkanı, Maliye Bakanlığı Sekreteri ve ekonomi uzmanlarından oluşan komite, mart ayından sonra bir programı sürdürmemiz gerekip gerekmediğini ve gerekiyorsa bunun ne tür bir program olması gerektiğini incelemek üzere görevlendirildi.

Yerine geçecek bir düzenlemeyle ilgili henüz karar açıklanmadı ve komitenin raporu için bir tarih verilmedi. Şimdilik taahhüt, Sri Lanka’nın 17’ncisi olan mevcut programı tamamlamak ve sonrasında ülkenin ne ölçüde dış mali desteğe ihtiyaç duyacağını belirlemek.

Reklam

Görüşmeler kriz desteğinin ötesine geçiyor

Maliye Bakan Yardımcısı Anil Jayantha, 8 Ekim 2026’da parlamentoda yaptığı açıklamada IMF ile Mart 2027 sonrasını kapsayan görüşmelerin hâlihazırda sürdüğünü söyledi. Açıklaması, komitenin çalışmalarının kredi kuruluşuyla olası düzenlemelere ilişkin görüşmelerle eş zamanlı ilerleyeceğine işaret ediyor.

Jayantha, ilişkide hedeflenen değişimi şöyle anlattı:

Mevcut programın ötesindeki seçenekler hakkında da görüşmeler sürüyor. Bu, kriz odaklı destekten daha sürdürülebilir ve uzun vadeli büyümeyi hedefleyen bir iş birliği modeline geçişi yansıtıyor.

Mevcut Genişletilmiş Fon Kolaylığı (EFF), dört yıl süren ve yaklaşık 3 milyar dolar değerinde bir program. EFF kapsamında, üzerinde anlaşmaya varılan bir ekonomik reform programıyla birlikte finansman sağlanıyor; yeni kaynaklar serbest bırakılmadan önce ilerleme düzenli incelemelerle değerlendiriliyor.

Sri Lanka’nın gündemindeki konu artık bir sonraki ödemeyi güvence altına almaktan ibaret değil. Hükümet, acil durumu yönetmekten daha fazla yatırım, ihracat ve gelir üreten bir ekonomiye geçmek istiyor. IMF ile yapılacak yeni bir iş birliğinin koşulları, bu hedefin borç ödemeleri, vergi tahsilatı ve kamu harcamalarıyla nasıl bağdaştırılacağını belirleyecek.

Sri Lanka bu karara nasıl geldi?

Sri Lanka’nın Nisan 2022’deki ilk devlet borcu temerrüdünün ardından yaşanan ciddi döviz sıkıntısı, ülkeyi dış borcunu ödeyemez hâle getirdi. O dönemde ülkenin dış borç stoku 51 milyar dolar olarak açıklanırken yakıt, ilaç ve gıda sıkıntısı günlük yaşamı aksattı.

Toparlanma programı; vergi artışları, harcama kontrolleri, maliyetlere daha yakın enerji fiyatları ve merkez bankasının daha bağımsız olmasını gerektirdi. Borçların yeniden yapılandırılması için Çin, Hindistan, Paris Kulübü ülkeleri ve ticari tahvil sahipleriyle müzakereler yürütüldü.

Bir sonraki karara giden başlıca gelişmeler şöyle:

  • Nisan 2022: Ekonomik kriz sırasında Sri Lanka ilk kez devlet borcunu ödeyemedi.
  • 8 Ekim 2026: Jayantha, mevcut program sonrasındaki seçenekler konusunda IMF ile görüşmelerin sürdüğünü parlamentoya bildirdi.
  • Ekim 2026 sonu: Brüt resmî rezervler 6,9 milyar dolara ulaştı.
  • Kasım 2026: 2027 bütçe süreci, IMF ile gelecekteki iş birliğinin değerlendirilmesini gündeme taşıdı.
  • Mart 2027: Mevcut EFF’nin sona ermesi planlanıyor.

Ekonomi o tarihten bu yana art arda 12 çeyrek büyüdü. Programın tamamlanması, acil durumdan daha da uzaklaşma anlamına gelecek; ancak haneler ve işletmeler toparlanmanın maliyetiyle hâlâ karşı karşıya.

Reklam

Bütçenin odağında borçları azaltmak var

Dissanayake, kamu borcunun 2032’ye kadar gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 87’sine düşebileceğini söyledi. İlk program hedefi yüzde 95’ti. Revize edilen tahmini IMF’nin altıncı incelemesine bağlayan Dissanayake, bu öngörünün mevcut ekonomik eğilimlerin sürmesine bağlı olduğunu belirtti.

GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Borcun GSYH’ye oranının yüzde 87 olması, kamu borcunun bir yıllık ekonomik üretimin yaklaşık yüzde 87’sine eşit olacağı anlamına gelir. Revize edilen tahmin, önceki hedefin 8 yüzde puan altında. Beklenen ilerlemenin sürmesi hâlinde bu, hükümete daha elverişli bir borç görünümü sağlıyor.

Devlet başkanı, ülkenin borç yükünün gerçek boyutunu belirlemek için yönetimin IMF’nin yardımına ihtiyaç duyduğunu da söyledi. Bütçe konuşmasında, kamu kaynaklarının kullanımında hesap verebilirliği ve yönetimi iyileştirme çabalarının yanı sıra Kamu Mali Yönetimi Yasası’nın uygulanmasının sürdürülmesine yer verdi.

Konuşmada açıklanan mali hedefler, bütçe öncesinde belirtilen hedeflerden farklı. Dissanayake, GSYH’nin yüzde 2,3’ü oranında birincil bütçe fazlası ve yüzde 5 genel bütçe açığı hedefi açıkladı. Hükümetin daha önceki mali stratejisinde 2027 için birincil bütçe fazlası yüzde 2,6, açık ise yüzde 4,5 olarak öngörülmüştü.

Birincil bütçe fazlası, faiz ödemeleri hesaba katılmadan önce gelirlerin harcamaları aşması demektir. Genel bütçe açığına faiz ödemeleri de dahildir. Dolayısıyla Sri Lanka, hizmetler ve diğer faaliyetler için harcadığından fazla gelir toplasa bile toplam yükümlülüklerini karşılamak için borçlanmak zorunda kalabilir.

Vergi reformu yatırıma alan bırakmalı

Hükümet, vergi tabanını genişletmeyi, istisnaları sadeleştirmeyi ve vergi idaresini dijitalleştirmeyi planlıyor. Vergi tabanını genişletmek, daha fazla kişi veya ekonomik faaliyetten vergi toplamak; istisnaları gözden geçirmek ise kimlerin özel muafiyetlerden yararlandığını yeniden değerlendirmek anlamına geliyor.

Bütçenin borcu kontrol altında tutarken kamu hizmetlerini ve yatırımları finanse etmesi gerektiği için bu değişiklikler önem taşıyor. Dissanayake, kamu yatırımlarını GSYH’nin yüzde 4’ü düzeyinde belirledi ve ülkenin kalkınma planlarını hayata geçirebilecek daha etkili bir kamu yönetimi çağrısı yaptı.

IMF’nin bir sonraki incelemesinin doğrudan bir mali sonucu da var. Yedinci incelemenin tamamlanması yaklaşık 345 milyon doların serbest bırakılmasını sağlayabilir ve program kapsamındaki toplam ödemeleri yaklaşık 2,7 milyar dolara çıkarabilir. Bütçenin kabulü, bu incelemenin tamamlanma koşullarından biri.

IMF’nin Sri Lanka misyon şefi Evan Papageorgiou, bütçenin temel sınavının mali ve borç sürdürülebilirliğini korurken kalkınma önceliklerine alan açmak olduğunu söyledi. Toparlanmanın daha geniş refaha dönüşmesi için daha fazla çalışma gerektiğini belirtti.

Reklam

Rezervler toparlandı, ancak aileler artan fiyatlarla karşı karşıya

Sri Lanka’nın ekim sonundaki 6,9 milyar dolarlık brüt resmî rezervi, kriz dönemine kıyasla daha büyük bir tampon sağlıyor. Daha güçlü rezervler, ekonominin ihracat gelirleri, turizm gelirleri, ithalat veya yurt dışı finansmana erişimdeki aksaklıklarla başa çıkmasına yardımcı olabilir.

Artan enerji maliyetleri toparlanmayı şimdiden zorluyor. Colombo’da enflasyon ekimde yüzde 8,3’e yükseldi. Hükümet yakıt ve elektrik sübvansiyonları, düşük gelirli hanelere nakit desteği ve çiftçilerle balıkçılara yardım başlattı.

Dünya Bankası, ekonomik büyümenin 2026’da yüzde 4,4, 2027’de ise yüzde 4,2 olacağını öngörüyor; bu, 0,2 yüzde puanlık bir yavaşlamaya işaret ediyor. Banka, yoksulluk oranını 2025’te yüzde 16,9 olarak tahmin etti; bu oran kriz öncesi seviyenin hâlâ üzerinde. Aileler açısından büyüyen ekonominin, mağazalarda ve hizmet sağlayıcılarda daha fazla alım gücü sağlayan ücret ve gelirlere dönüşmesi gerekiyor.

Sübvansiyonlar ve nakit ödemeler acil baskıyı hafifletebilir, ancak bütçe kaynaklarını da gerektirir. Hükümet, yaşam maliyetleri yükselen insanlara nasıl destek olacağını belirlerken IMF programının ve borçların toparlanmasının temelini oluşturan mali hedefleri de korumak zorunda.

Tahvil piyasalarına dönüş pahalıya mal olabilir

Sri Lanka, uluslararası piyasalarda son tahvil ihracını 2019’da gerçekleştirdi. Piyasalara dönmek yeni bir finansman kaynağına erişim sağlayabilir; ancak yatırımcıların talep edeceği faiz oranı, bu erişimin ne ölçüde yararlı olacağını belirleyecek.

Fitch Ratings, daha güçlü kamu maliyesi, dış dengeler, reformlar ve rezerv birikimini gerekçe göstererek Sri Lanka’nın kredi notunu eylülde CCC-plus’tan B-minus’a yükseltti. Kuruluş, borç ve borç servisi yüklerinin hâlâ yüksek olduğu uyarısında da bulundu.

Merkez Bankası eski Başkan Yardımcısı W.A. Wijewardena, borçlanma maliyetlerinin yüzde 11 ila 12’ye ulaşabileceğini tahmin etti. Bu oranların ülke üzerinde yaratacağı baskıya karşı uyardı:

Bu, Sri Lanka gibi bir ülke için karşılanabilir bir faiz oranı değil," dedi. "Bu oranlarla borçlanmak zorunda kalırsak eski borç tuzağına yeniden sürükleniriz.

Bu tahmin, komitenin değerlendirebileceği somut bir konu ortaya koyuyor: IMF ile yeni bir düzenlemenin ticari piyasalardan yeniden borçlanmayla nasıl bağdaştırılacağı. Seçim, buna bağlı reformların yanı sıra finansmanın maliyetini, zamanlamasını ve güvenilirliğini de ilgilendiriyor.

Reklam

Büyüme için dengeli bütçeden fazlası gerekiyor

Dünya Bankası’nda kıdemli ülke ekonomisti olan Jakob Engel, kamu yatırımları ve borçla sağlanan büyümeden özel yatırımlara, ihracata ve verimliliğe dayalı büyümeye geçilmesi çağrısında bulundu. Verimlilik, aynı miktarda iş gücü, ekipman veya diğer kaynaklarla daha fazla değer üretmek anlamına geliyor.

Engel, farklı bir yaklaşıma duyulan ihtiyacı şöyle anlattı:

"Farklı bir büyüme modeline geçişe gerçekten başlamamız gerekiyor," dedi.

Hindistan ve Tayland, kriz dönemindeki istikrar adımlarını yatırım ve ticareti desteklemeyi amaçlayan değişikliklerle birleştirdikleri için yararlı karşılaştırma örnekleri sunuyor. Hindistan, son IMF düzenlemesi olan iki yıllık Stand-By Anlaşması’nı 1991’de imzaladı. Ülkenin IMF’yle yaptığı yedi resmî kredi anlaşmasının altısı Stand-By Anlaşması, biri ise EFF kapsamındaydı.

Hindistan’ın daha sonraki reformları ticaret, sanayi, finans ve yatırımı kapsadı. Tayland’ın 1997 krizinin ardından toparlanması ise daha esnek bir döviz kuru, yabancı yatırıma daha fazla erişim, daha sade iş kuralları ve daha güçlü şirket ve piyasa kurumlarını içerdi.

Tayland krizi, dış baskının ne kadar hızlı oluşabileceğini de gösteriyor. Para birimi ABD doları başına yaklaşık 25 bahttan 50 bahta çıktı; yani bir doların maliyeti iki katına ulaştı. Brüt rezervler yaklaşık 40 milyar dolardan 25 milyar dolara geriledi; 15 milyar dolarlık bu düşüş yüzde 37,5’e karşılık geldi.

Sri Lanka için istikrar, kamu maliyesini, fiyatları ve yurt dışı ödemeleri yönetilebilir düzeyde tutmak anlamına geliyor. İş kurallarında, kurumlarda ve yatırım koşullarında yapılacak değişiklikler ise farklı bir amaca hizmet ediyor: şirketlerin büyümesine, işçi istihdam etmesine ve istikrarı sürdürecek dövizi kazanmasına yardımcı olmak.

IMF tercihi dış ilişkileri de etkiliyor

Eski Dışişleri Bakanı Ravinatha Aryasinha, Sri Lanka’nın IMF’yle ilgili bir sonraki kararının ekonominin yanı sıra dış ilişkileri de etkileyeceğini söyledi. Aryasinha, 4 Kasım’da Colombo’da düzenlenen Gamani Corea Anma Konferansı’nda, programın kriz sırasında rakip güçleri bir araya getirdiğini ve Colombo üzerindeki taraf seçme baskısını geçici olarak azalttığını belirtti.

Aryasinha, daha geniş bir ortak yelpazesi geliştirmenin Sri Lanka’ya daha fazla seçenek sunabileceğini savundu. Bu ilişkileri ticaret ve yatırıma dönüştürmek için ekonominin rekabet gücünü azaltan iç sorunların da ele alınması gerekiyor.

Aktardığı ihracat verileri farklı bir tablo ortaya koyuyor. 2026’nın ilk dokuz ayında Hindistan’a ihracat yüzde 12, Çin’e ihracat yüzde 16 arttı. Sri Lanka’nın tek başına en büyük pazarı olan ABD’ye ihracat değişmezken Birleşik Krallık’a gönderilen ürünler yüzde 9’dan fazla azaldı.

Çin’e ihracattaki artış oranı Hindistan’a kıyasla 4 yüzde puan daha yüksekti; ancak bu veriler, her pazara satılan ürünlerin değerini değil değişim oranını gösteriyor. Performansı değişmese de ABD, Sri Lanka’nın tek başına en büyük ihracat pazarı olmayı sürdürdü.

Aryasinha, Sri Lanka’nın Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık’a katılma başvurusunun 2023’ten bu yana beklemede olduğunu söyledi. Dolayısıyla hükümet, IMF kararını değerlendirirken daha geniş pazarlara erişim ve daha güçlü yatırım bağları arayışını da sürdürüyor. Her iki çabanın merkezinde ülkenin rekabet gücü bulunuyor.

Reklam

Önemli Noktalar

  • Sri Lanka, Mart 2027’den sonra yeni bir IMF programına ihtiyaç duyup duymadığını ve hangi düzenlemenin uygun olacağını değerlendirmek üzere bir komite görevlendirdi.
  • Mevcut EFF dört yıl sürüyor ve yaklaşık 3 milyar dolar değerinde. Gelecekteki iş birliğine ilişkin görüşmeler şimdiden başladı.
  • Brüt resmî rezervler Ekim 2026 sonunda 6,9 milyar dolara ulaştı; Colombo’da enflasyon yüzde 8,3’e yükseldi.
  • Dissanayake, kamu borcunun 2032’ye kadar GSYH’nin yüzde 87’sine düşebileceğini söyledi; ilk hedef yüzde 95’ti.
  • Bütçe konuşmasında GSYH’nin yüzde 2,3’ü oranında birincil bütçe fazlası ve yüzde 5 genel bütçe açığı hedefi açıklandı. Bu hedefler, daha önceki mali stratejiden farklı.
  • IMF’nin yedinci incelemesi yaklaşık 345 milyon doların serbest bırakılmasını sağlayabilir. Yatırım, ihracat, yaşam maliyetleri ve borçlanma faizleri toparlanmanın bir sonraki aşamasını belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir