Laos’ta yapılan araştırmada, insan enfeksiyonlarıyla bağlantılı genetik örüntüleri de içeren 12 kuş gribi genotipi belirlendi

9 dakikalık okuma
Laos Study Finds 12 Bird Flu Genotypes, Including Genetic Patterns Linked to Human Infections

Üç genetik dalda değişen bir virüs

Laos’ta kuş gribini inceleyen bilim insanları, H5 kuş gribi virüslerinin üç dalında 12 farklı genetik kombinasyon belirledi. Bulgular, virüslerin yıllardır dolaşımda olduğunu ve genetik materyalin tekrar tekrar alışveriş edildiğini ortaya koydu. Araştırmada 2019 ile 2024 arasında toplanan 37 virüsün gen dizilimi çıkarıldı ve 2015-2024 dönemine ait, kamuya açık Laos dizileriyle karşılaştırıldı.

İçindekiler
  1. Üç genetik dalda değişen bir virüs
  2. 12 genotip ne anlama geliyor?
  3. Laos bölgesel virüs ağına nasıl bağlanıyor?
  4. Kamboçya, kümes hayvanlarıyla temasın insanlara bedelini gösteriyor
  5. Yeniden sınıflanmış bir virüs yayıldı ve önceki suşların yerini aldı
  6. 2014 salgınında olası kümes hayvanı ticaret rotası izlendi
  7. Süren örüntüdeki önemli tarihler
  8. İzlemede nelere dikkat edilmeli?
  9. Önemli noktalar

Bulgulardan biri bölge açısından özellikle önem taşıyor: E7 adı verilen bir genotip, 2022’den 2024’e kadar kesintisiz olarak tespit edildi ve Kamboçya ile Vietnam’da insanlarda ve diğer memelilerde görülen enfeksiyonlarla ilişkilendirilen virüslerle aynı gen düzenine sahipti. Bir başka genotip olan H2 ise Laos’ta bir insan enfeksiyonuyla ilişkilendirilen ve Çin’de kümes hayvanlarıyla insan hastalarda saptanan H5N6 virüslerine genetik açıdan benziyordu.

2026’da Frontiers in Veterinary Science dergisinde yayımlanan araştırma, 2018 sonrasında Laos’ta dolaşan H5 virüslerine ilişkin genetik bilgi açığını kapatıyor. Araştırmanın temel bulgusu, birbiriyle ilişkili çeşitli virüs ailelerinin varlığını sürdürürken gen alışverişi yapması ve bunun sonucunda hayvan ve insan sağlığı birimlerinin birlikte izlemesi gereken yeni kombinasyonların ortaya çıkması.

Komşu Kamboçya’dan gelen bulgular, bu görevin aciliyetini gösteriyor. Ayrı bir akademik araştırmada, Şubat 2023 ile Ağustos 2024 arasında 16 insan H5N1 enfeksiyonu belgelendi; ölüm oranı yüzde 38’di. Hastaların 16’sı da hasta ya da ölü kümes hayvanlarıyla temas ettiğini bildirdi. Laos ve Kamboçya’dan gelen bulgular birlikte ele alındığında, kümes hayvanlarındaki virüs değişimleri ile insanların enfekte olduğu koşullar arasında bağlantı kuruluyor.

12 genotip ne anlama geliyor?

Laos’taki analizde 2.3.2.1e kladında E1’den E7’ye yedi genotip; 2.3.4.4b kladında B1’den B3’e üç genotip; 2.3.4.4h kladında ise H1 ve H2 olmak üzere iki genotip belirlendi. Klad, ortak atadan gelen virüsleri bir araya getiren virüs soy ağacındaki bir daldır. Genotip ise bir virüsün taşıdığı genetik segmentlerin belirli bir kombinasyonunu ifade eder.

Reklam

İnfluenza A virüslerinin sekiz genetik segmenti vardır. İki influenza virüsü aynı hücreyi enfekte ederse, ortaya çıkan yeni virüsler bu segmentlerin karışımını miras alabilir. Bilim insanları bu sürece yeniden sınıflanma adını veriyor. Bu süreç, iki talimat dizisinin karıştırılıp her birinden parçalar içeren yeni bir dizi oluşturulmasına benzetilebilir.

Bilinen H5N1 ve H5N6 adları, virüsün yüzeyindeki iki proteini tanımlar: hemaglutinin ya da H ve nöraminidaz ya da N. H ve N etiketleri aynı olan virüsler yine de farklı iç genler taşıyabilir. Tüm genomun dizilenmesi, araştırmacıların yalnızca yüzey proteinlerini incelemek yerine bu farklılıkları izlemesine olanak tanır.

Belirlenen 12 genotipin yedisi 2.3.2.1e kladındaydı; diğer iki kladın toplamında ise beş genotip vardı. Bu sayılar, her daldaki çeşitliliği gösteriyor. Araştırmacılar ayrıca çalışma döneminde 2.3.2.1e kladındaki H5N1 virüslerinin baskın olduğunu ve Laos’ta 2015’ten beri görülen örüntünün sürdüğünü belirledi.

Baskın dal, 2.3.4.4b kladındaki H5N1 virüsleri ve düşük patojeniteli Avrasya kuş gribi virüsleriyle segment alışverişinde bulunarak yeni genotipler oluşturdu. Düşük patojenite, virüslerin kümes hayvanlarında yol açtığı hastalık etkilerini tanımlar. Bu virüsler yine de yeni kombinasyonlara gen katkısı sağlayabilir. Laos analizinde 2.3.4.4b kladındaki H5Nx virüsleri ve 2.3.4.4h kladındaki H5N6 virüsleri yalnızca ara sıra görüldü.

Laos bölgesel virüs ağına nasıl bağlanıyor?

Genetik karşılaştırmalar, Laos, Kamboçya ve Vietnam’da örtüşen dönemlerde 2.3.2.1e kladındaki ilişkili H5N1 genotiplerinin bulunduğunu gösterdi. Bu bulgu, Laos’taki kümes hayvanı enfeksiyonlarını daha geniş bir bölgesel örüntünün parçası olarak konumlandırıyor. Bir ülkede tespit edilen değişiklik, komşularındaki izleme çalışmaları açısından da önem taşıyabilir.

2023’te tespit edilen Laos’taki 2.3.4.4b kladı H5N1 virüsleri de 2021’den bu yana Doğu Asya ve Kuzey Amerika’da belgelenen virüslerle yakın akrabalık gösterdi. Araştırmacılar genetik dizileri karşılaştırıp hangi virüslerin yakın geçmişte ortak ataya sahip olduğunu gösteren soy ağaçları oluşturarak bu ilişkileri saptıyor.

Reklam

Laos’taki yakın tarihli bulguların ardındaki kesin yayılma güzergâhları henüz aydınlatılmış değil. Genetik ilişkiler, birbiriyle bağlantılı virüs topluluklarını belirlemeye yardımcı olurken enfeksiyonların yerler arasında nasıl yayıldığını yeniden kurmak için kümes hayvanlarının hareketlerinin, pazarların ve yabani kuşların incelenmesi gerekiyor.

E7, 2022’den 2024’e kadar art arda üç yıl boyunca görülmesi ve Kamboçya ile Vietnam’da insanlarda ve diğer memelilerdeki enfeksiyonlarla ilişkilendirilen virüslerde de bulunan bir gen dizilimi taşıması nedeniyle dikkat çekiyor. H2 ise Laos ve Çin’deki insan enfeksiyonlarıyla ilişkilendirilen H5N6 virüslerine benzerliği sayesinde kümes hayvanlarının izlenmesi ile insan sağlığı arasında bir başka bağlantı kuruyor.

Kamboçya, kümes hayvanlarıyla temasın insanlara bedelini gösteriyor

Erik A. Karlsson ve Vijaykrishna Dhanasekaran’ın da aralarında bulunduğu araştırmacılar, Kamboçya’daki yeniden artışı 22 Ekim 2025’te New England Journal of Medicine’da yayımlanan bir H5N1 araştırma mektubunda anlattı. Hastaların çoğu çocuk ya da ergenlerden oluşuyordu. Ulusal grip belirtileri ve ağır solunum yolu enfeksiyonları izleme sistemleri 16 vakayı tespit etti.

COVID-19 salgını sırasında genişleyen laboratuvar kapasitesi, bu izleme sistemlerinin güçlendirilmesine yardımcı oldu. Araştırmacılar ayrıca etkilenen hanelerin çevresindeki kümes hayvanlarında ya da canlı hayvan satılan pazarların sürekli izlenmesi sırasında, o dönemde dolaşan ve genetik açıdan benzer virüsler buldu. Dizileme çalışmaları, insan enfeksiyonlarının kuş virüslerinden kaynaklandığını gösterdi.

Dört hanede birden fazla enfeksiyon görüldü. Bir baba ve kızındaki vakalar başlangıçta insandan insana olası bulaşma endişesi yarattı. Ancak Kamboçya Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü’nün yürüttüğü incelemelerde belirtilerin aynı anda başladığı ve kişilerin enfekte arka bahçe kümes hayvanlarıyla doğrudan temas ettiği belirlendi. Araştırmacılar, en olası etkenin kümes hayvanlarıyla temas olduğu sonucuna vardı.

Karlsson, Dhanasekaran ve çalışma arkadaşları, tüm hastaların ortak maruziyetini şöyle aktardı:

Hastaların 16’sı da hasta ya da ölü kümes hayvanlarına maruz kaldığını bildirdi. Salgın incelemelerinde, o dönemde dolaşan ve genetik açıdan benzer virüsler vaka görülen hanelerin içinde ya da çevresinde toplanan kümes hayvanlarında veya canlı hayvan pazarlarının düzenli ve uzun süreli izlenmesi sırasında tespit edildi.

Kümes hayvanı besleyen haneler açısından bağlantı doğrudan: Arka bahçedeki kuşlarda görülen hastalık, aile üyelerini enfeksiyonun hayvan kaynaklı etkeniyle temasa sokabilir. Bu nedenle hayvan salgınlarına ve insan vakalarına yönelik incelemelerde bilgilerin hızla paylaşılması gerekiyor.

Reklam

Yeniden sınıflanmış bir virüs yayıldı ve önceki suşların yerini aldı

Kamboçya’da Şubat 2023’te görülen ilk vakalara, bölgede yerleşik olan ve Dünya Sağlık Örgütü terminolojisinde daha önce 2.3.2.1c olarak sınıflandırılan 2.3.2.1e kladı neden oldu. Daha sonraki vakalarda, 2.3.4.4b kladından ve düşük patojeniteli kuş gribi virüslerinden genler almış yeni bir yeniden sınıflanmış virüs saptandı.

Kamboçyalı araştırmacılar, bu yeniden sınıflanmış virüsün Büyük Mekong Alt Bölgesi genelinde yayılarak önceki suşların yerini aldığını bildirdi. Genetik karışımın gerçekleşmiş olabileceği yollar arasında yabani kuşları ya da kümes hayvanlarında fark edilmeden süren bulaşmayı saydılar. Ancak dizi verilerinin sınırlı olması, virüsün kesin kökenine ilişkin belirsizliği koruyor.

Yeniden sınıflanmış virüs ayrıca, influenza virüsünün genomunu kopyalamak için kullandığı mekanizmanın etkinliğinin artmasıyla ve kuşlar ile memelilerde daha yüksek virülans ve çoğalma kapasitesiyle ilişkilendirilen PB2:E627K genetik değişikliğini taşıyordu. PB2, bu kopyalama mekanizmasının bir parçasıdır. Bu proteinin çalışma biçimini etkileyen bir değişiklik, virüsün enfekte ettiği konakta ne kadar verimli çoğaldığını etkileyebilir.

Kamboçya’dan gelen bulgular, Laos’ta yeniden sınıflanmanın sürekli görüldüğünü ortaya koyan bulgulara insan sağlığı boyutunu ekliyor. Her iki araştırma da bölgede yerleşik bir H5 soyunun başka kuş gribi virüslerinden gen aldığını gösteriyor. Tüm genomun izlenmesi, bilinen virüs adlarının ardında genetik açıdan değişmiş bir kombinasyon bulunduğunda izleme ekiplerinin bunu fark etmesine yardımcı oluyor.

2014 salgınında olası kümes hayvanı ticaret rotası izlendi

Yeni araştırmanın örnekleme dönemi başlamadan beş yıl önce, Mart 2014’te Laos’ta ayrı bir H5N6 salgını yaşanmıştı. Frank YK Wong ve çalışma arkadaşları bu olayı H5N6 salgını araştırmalarında belgeledi. Luang Prabang ve Xayabouly’deki tavuk ve ördeklerden alınan dört virüs izolatı tek bir genotipi temsil ediyordu.

Araştırmada, kümes hayvanı ticareti üzerinden uzanan olası bir güzergâh yeniden kuruldu. İki-üç günlük civciv ve ördek yavruları, 1 Mart’ta Çin’in Yunnan eyaletindeki Jinghong’dan Luang Prabang’daki küçük bir dağıtıcıya getirilmişti. Sevkiyatlar yaklaşık bir hafta sonra etkilenen köylere ulaştı. Kuşlar hastalandı ve varışlarından sonraki 24 saat içinde aniden öldü.

Eyalet tarım yetkilileri, 12-14 Mart tarihleri arasında hasta ve ölü kuşlardan örnek topladı. Sonuçlar 31 Mart’ta Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’ne bildirildi. Teslimat kayıtları, hastalığın görülme zamanı ve genetik bulgular birlikte değerlendirildiğinde, virüsün ithal edilen kümes hayvanları aracılığıyla bölgeye girdiğine işaret edildi.

Reklam

Dizileme, virüsün üçlü yeniden sınıflanma ürünü olduğunu ortaya koydu; yani virüsün genetik kökeni üç virüs grubuna dayanıyordu. Genleri 2.3.2.1b ve 2.3.4.6 H5 kladlarıyla ve Çin’deki ördeklerle ilişkilendirilen H6N6 virüsleriyle bağlantılıydı. Karşılık gelen genler, Mart 2014’te Guangdong’da bağımsız olarak tespit edilen bir H5N6 virüsünün genleriyle yakından ilişkiliydi.

Laboratuvar çalışmaları, Laos’taki virüsün antijenik özelliklerinin referans H5N1 virüslerinden farklı olduğunu da gösterdi. Antijenik özellikler, bağışıklık sisteminin bir virüsü nasıl tanıdığını belirler. Birkaç referans virüse karşı oluşan antikorlar, laboratuvar testinde genellikle Laos’taki virüsü etkisizleştiremedi. Bu durum, kümes hayvanı aşılarının etkinliği ve salgınlara hazırlık için aday aşıların seçimi konusunda endişe yarattı.

Süren örüntüdeki önemli tarihler

Laos, 2004’ten bu yana H5’in çeşitli dallarının yol açtığı salgınlarla karşı karşıya kaldı. Farklı dönemlerde yürütülen araştırmalar, hem virüslerin tekrar tekrar ülkeye girişini hem de bölge içindeki sürekli evrimini ortaya koyuyor.

  • 2004: Laos’ta kümes hayvanlarında klad 1’in neden olduğu H5N1 hastalığı bildirildi.
  • Mart 2014: Luang Prabang ve Xayabouly’de kümes hayvanlarında H5N6 tespit edildi; ithal civcivler ve ördek yavruları olası giriş yolu olarak belirlendi.
  • 2015’ten bu yana: Laos’ta 2.3.2.1e kladındaki H5N1 virüsleri baskın durumda.
  • 2019-2024: Araştırmacılar, yeni çalışma kapsamında dizilenen 37 Laos izolatını topladı.
  • 2022-2024: Laos’ta E7 genotipi kesintisiz olarak tespit edildi.
  • Şubat 2023-Ağustos 2024: Kamboçya’da 16 insan H5N1 enfeksiyonu tespit edildi; bildirilen ölüm oranı yüzde 38’di.
  • 2023: Laos’taki 2.3.4.4b kladı H5N1 virüsleri, 2021’den bu yana Doğu Asya ve Kuzey Amerika’da belgelenen virüslerle aynı grupta yer aldı.
  • 2026: Laos’taki genetik çeşitlilik araştırması Frontiers in Veterinary Science dergisinin 13. cildinde, 2002252 makale numarasıyla yayımlandı.

Önceki salgın, kümes hayvanlarının hareketlerinin yeni genetik karışım taşıyan bir virüsü köylere nasıl götürebileceğine ilişkin somut bir örnek sunuyor. Daha yeni araştırmalar ise salgın sona erdikten sonra da izlemenin neden sürmesi gerektiğini gösteriyor: İlişkili virüsler, genetik içerikleri değişirken yıllarca varlığını koruyabiliyor.

İzlemede nelere dikkat edilmeli?

Laos’taki araştırmacılar, sınır ötesi bulaşmayı ve enfeksiyonun hayvanlardan insanlara geçme riskini izlemek için sürekli genomik gözetim çağrısı yaptı. Dizileme, hangi genotiplerin dolaşımda olduğunu, nerelerde tekrar ortaya çıktıklarını ve insan vakalarında bulunan virüslerle genetik örüntüleri paylaşıp paylaşmadıklarını belirleyebilir.

Kamboçyalı araştırmacılar, insan, hayvan ve çevre sağlığı çalışmalarını bir araya getiren Tek Sağlık yaklaşımına yatırım yapılması çağrısında bulundu. Uygulamada bu; kümes hayvanı testlerinin, insan hastalıklarının izlenmesinin, salgın incelemelerinin ve dizi verilerinin paylaşımının birbirine bağlanması anlamına geliyor. Kamboçya’da benzer virüslerin hastalarda, yakınlardaki kümes hayvanlarında ve pazarlarda tespit edilmesi, bu çalışmaların birbirini nasıl destekleyebileceğini gösteriyor.

Laos’taki 12 genotip, Kamboçya’daki insan enfeksiyonları ve 2014’te belgelenen kümes hayvanı ticaret güzergâhı aynı sorunun farklı yönlerini ortaya koyuyor. Virüsler enfekte konaklarla taşınıyor, gen alışverişi yapıyor ve bazen kümes hayvanlarıyla temas eden insanları enfekte ediyor. Bu süreçlerin birlikte izlenmesi, sağlık yetkililerine kümes hayvanı salgınlarını ya da insan vakalarını ayrı ayrı saymaktan daha yararlı bir tablo sunuyor.

Önemli noktalar

  • 2019-2024 arasında toplanan 37 Laos H5 virüsünün, daha eski ve kamuya açık dizilerle birlikte incelenmesi sonucunda üç kladda 12 genotip belirlendi.
  • 2.3.2.1e kladındaki H5N1 baskındı ve diğer kuş gribi virüslerinden genler aldı.
  • Laos’taki E7 genotipi 2022-2024 arasında varlığını sürdürdü ve Kamboçya ile Vietnam’da insanlarda ve memelilerdeki enfeksiyonlarla ilişkilendirilen virüslerle aynı gen dizilimini paylaştı.
  • Kamboçya’da Şubat 2023-Ağustos 2024 arasında 16 insan H5N1 enfeksiyonu belgelendi. Hastaların tümü hasta ya da ölü kümes hayvanlarıyla temas ettiğini bildirdi.
  • 2014’te Laos’ta görülen ayrı bir H5N6 salgını, Çin’den enfekte civciv ve ördek yavrusu getirilmiş olabileceğiyle ilişkilendirildi.
  • Bulgular, sınır ötesinde eşgüdümlü kümes hayvanı izlemesini, insan vakalarının araştırılmasını ve genom dizilemesini destekliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir