İhracatta milyarlarca doların söz konusu olduğu yeni başvuru
Sri Lanka hazır giyim sektörü, 1 Ocak 2027'den 31 Aralık 2036'ya kadar yürürlükte olması planlanan çerçeve kapsamında Avrupa Birliği ticaret tercihleri için yeniden başvuru yapma planına destek verdi. Mevcut yararlanıcılar geçiş sürecini tamamlamak için 31 Aralık 2028'e kadar süreye sahip olacak. Böylece Sri Lanka'ya, haklar, çevrenin korunması ve yönetişim alanlarında daha sıkı gereklilikleri karşılarken erişimin devamı için başvuru yapabileceği belirli bir zaman aralığı tanınacak.
İçindekiler
- İhracatta milyarlarca doların söz konusu olduğu yeni başvuru
- GSP+ ihracatçılara ne sağlıyor?
- Önemli tarihler
- Sri Lanka'nın ticaretinin ne kadarı risk altında?
- Rekabet satışlar üzerinde şimdiden baskı yaratıyor
- Gözden geçirilen koşullar anlaşmaları imzalamanın ötesine geçiyor
- Başvuru için yurt içi yasalar neden önemli?
- İhracatçılar takvim açıklanmadan önce harekete geçilmesini istemişti
- Daha geniş bir ticari ilişki arayışıyla birlikte erişimi korumak
- Öne çıkanlar
Ortak Hazır Giyim Dernekleri Forumu (JAAF), Maliye ve Planlama Bakan Yardımcısı Anil Jayantha Fernando'nun başvuru takvimini 5 Kasım 2026'da Parlamentoda açıklamasının ardından hükümetin taahhüdünü memnuniyetle karşıladı. Fernando, İçtüzük'ün 27(2). maddesi uyarınca muhalefet milletvekili Ravi Karunanayake'nin sorusunu yanıtlarken Sri Lanka'nın 2027 başı ile 2028 sonu arasında başvuru yapmayı planladığını söyledi.
2025'te 5 milyar ABD dolarını aşan hazır giyim ihracatı yapan sektör için bu karar, gümrük evraklarının çok ötesine uzanıyor. Tercihli erişim, Sri Lanka'da üretilen giysilerin Avrupa'da rekabet etmesine yardımcı olurken yüz binlerce çalışanın ve ailelerinin geçim kaynaklarını da destekliyor. JAAF, Avrupa pazarına daha uzun süre erişim sağlayabilecek başka düzenlemelerin araştırılmasını da destekliyor.
Hazır giyim sektörünü temsil eden JAAF, hükümetin kararını memnuniyetle karşıladığı açıklamasında ekonomik açıdan söz konusu olanları şöyle ortaya koydu:
Erişimin sürmesi hem sektör hem de genel ekonomi için hayati önem taşıyor,
Hükümetin ilk görevi başarılı bir başvuru hazırlamak. Daha geniş kapsamlı görevi ise Asyalı tedarikçilerin Avrupa'ya satışlarını artırdığı bir dönemde ticaret politikasını yurt içi reformlar ve yatırım kararlarıyla uyumlu hâle getirmek. Geçiş süreci yetkililere hazırlık için zaman tanıyor; ancak onay, gözden geçirilmiş koşulların karşılanmasına bağlı olacak.
GSP+ ihracatçılara ne sağlıyor?
Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Plus (GSP+) olarak bilinen düzenleme, koşulları karşılayan gelişmekte olan ülkelerden gelen uygun mallara uygulanan gümrük vergilerini kaldırıyor. Gümrük vergileri, mallar bir pazara girdiğinde alınan vergilerdir. Bu vergilerin kaldırılması, ihracatçının daha rekabetçi fiyat sunmasına veya vergiler yüzünden azalacak gelirini korumasına yardımcı olabilir.
Düzenleme, belirli istisnalara tabi olmak üzere AB tarife kalemlerinin yaklaşık yüzde 66'sındaki ürünlerin vergilerini askıya alıyor. Tarife kalemi, gümrük sistemindeki bir ürün kategorisidir. Dolayısıyla bu avantaj, herhangi bir ülkenin ihracat değerinin üçte ikisini değil, bu kategorilerin yaklaşık üçte ikisini kapsıyor.
GSP+, yararlanıcı ülkeden karşılığında benzer bir gümrük vergisi indirimi paketi talep edilmeden AB tarafından tanınan bir ayrıcalıktır. Katılımcı ülkeler buna karşılık insan hakları, işçi hakları, çevrenin korunması ve iyi yönetişimi kapsayan yükümlülükleri kabul ediyor. Bu nedenle Sri Lanka'nın başvurusu, ihracatçıların ticari çıkarlarının yanı sıra ulusal yasaları ve bu yasaların uygulanmasını da ilgilendiriyor.
Önemli tarihler
Fernando'nun Parlamentodaki açıklaması, yeni çerçeve başladığında mevcut tercihlerin derhâl sona ermesi yerine bir geçiş dönemi öngörüyor. Mevcut yararlanıcılar, gözden geçirilmiş sistem kapsamında onay ararken 2028 sonuna kadar geçiş süresince mevcut koşullardan yararlanmayı sürdürecek.
Mevcut AB GSP Tüzüğü No. 978/2012'nin ilk olarak 2023 sonunda süresinin dolması bekleniyordu. Yeni kurallar hazırlanırken tüzüğün geçerliliği 31 Aralık 2027'ye kadar uzatıldı. Hükümetin kasım ayında açıkladığı takvim, yeni çerçevenin Ocak 2027'de yürürlüğe girmesini ve mevcut GSP+ yararlanıcılarının yeniden başvurması için daha sonraki bir son tarihi öngörüyor.
- 26 Nisan 2025: Hazır giyim ihracatçıları, daha sıkı bir değerlendirme öncesinde politika değişikliklerinin zamanında yapılması çağrısında bulundu.
- 5 Kasım 2026: Fernando, Sri Lanka'nın başvuru yapmayı planladığı dönemi Parlamentoda açıkladı.
- 1 Ocak 2027: Gözden geçirilmiş AB çerçevesinin yürürlüğe girmesi planlanıyor.
- 31 Aralık 2028: Mevcut yararlanıcılar için geçiş döneminin sona ermesi planlanıyor.
- 31 Aralık 2036: Yeni çerçevenin sona ermesi planlanıyor.
Hükümet başvuru dönemini belirledi, ancak başvurunun hangi tarihte sunulacağını henüz açıklamadı. Sürecin bu zaman aralığında tamamlanması, JAAF'ın başvurunun sorunsuz ve zamanında yapılması çağrısının temelini oluşturuyor.
Sri Lanka'nın ticaretinin ne kadarı risk altında?
JAAF, 2025'te hazır giyim ihracatının 5 milyar ABD dolarını aştığını; bunun 17,25 milyar ABD doları tutarındaki toplam ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 32'sini ve sanayi ihracatının yarısından fazlasını oluşturduğunu belirtti. Açıklanan yüzde ve toplam gelir üzerinden yapılan hesaplama yaklaşık 5,52 milyar ABD doları veriyor; bu da derneğin hazır giyim gelirlerinin 5 milyar doları aştığı yönündeki ifadesiyle örtüşüyor.
Dernek, AB'nin Sri Lanka'nın mal ihracatının yüzde 24'ünü oluşturduğunu söyledi. Parlamento açıklamasına eşlik eden rakamlara göre hazır giyim, mal ihracatının yüzde 40'ından fazlasını oluştururken AB'ye yapılan hazır giyim sevkiyatlarının payı yüzde 30'un biraz üzerindeydi. Bu oranlar farklı toplamları temel alıyor: tüm ihracat gelirleri, mal ihracatı ve hazır giyim ihracatı. Sektörün maruz kaldığı riski anlamak için bu kategorileri birbirinden ayırmak gerekiyor.
JAAF, Avrupa'yı en büyük pazarı olarak tanımlıyor. Bu nedenle kaygılar, tercihli muamelenin kaybedilmesinin fiyatlandırmayı, siparişleri ve fabrika planlamasını etkileyebileceği bir pazarda yoğunlaşıyor. Dernek, GSP+ erişiminin sürdürülmesinin daha uzun vadeli düzenlemeler için çalışmalarla birleştirilmesinin ihracatçılara ve yatırımcılara gelecek planlarını yaparken daha fazla güven vereceğini belirtti.
Rekabet satışlar üzerinde şimdiden baskı yaratıyor
Sri Lanka, 2026'nın ilk yarısında AB'ye 705 milyon ABD doları tutarında hazır giyim ürünü gönderdi; bu, yüzde 8'lik bir düşüş anlamına geliyor. Aynı dönemde AB'nin Çin'den hazır giyim ithalatı yüzde 5, Vietnam'dan ithalatı ise yüzde 9 arttı.
Bu fark, Sri Lanka ile Çin'in büyüme oranları arasında 13, Sri Lanka ile Vietnam arasında ise 17 puanlık bir uçurum anlamına geliyor. İki büyük rakibinin satışları artarken Sri Lanka satış kaybediyordu. İhracatçıların kalite, teslimat ve ürettikleri ürünler konusunda sipariş kazanmaları da gerekirken, bu koşullarda gümrük vergisi avantajını korumak önem taşıyor.
AB'nin Sri Lanka ve Maldivler Büyükelçisi Carmen Moreno da bölgesel ticaret ortamının değiştiğine dikkat çekti. Kolombo'da düzenlenen 2026 Sri Lanka-Almanya İş Forumu'nda konuşan Moreno, AB'nin Endonezya ile yakın zamanda tamamladığı ticaret anlaşmasına ve Tayland ile Malezya'yla süren müzakerelere değindi. Bu gelişmeler, Sri Lanka'nın başvurusunu Avrupalı alıcılara erişim için yürütülen daha geniş rekabetin bir parçası hâline getiriyor.
Gözden geçirilen koşullar anlaşmaları imzalamanın ötesine geçiyor
Mevcut GSP+ düzenlemesi 27 uluslararası sözleşmeye bağlı. Fernando'nun gözden geçirilmiş çerçeveye ilişkin açıklamasında bu sayı, insan hakları, işçi hakları, çevrenin korunması, iklim değişikliği ve iyi yönetişimi kapsayan 32 sözleşme olarak belirtiliyor. Bu değişiklik, mevcut sistemdeki taahhütlere beş sözleşme daha ekliyor.
Başvuru sahiplerinin ilgili sözleşmeleri onaylaması, uygulamaya koyması ve raporlama yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekecek. Onaylama, bir anlaşmayı resmen kabul etmek anlamına geliyor. Uygulama ise anlaşmada yer alan korumaların yasalar, kurumlar ve günlük kararlar aracılığıyla işler hâle getirilmesini gerektiriyor. Başvuru sahipleri ayrıca bu taahhütleri nasıl yerine getireceklerini açıklayan bir eylem planı sunmalı.
AB'nin izlemesi; hükümetler ve diğer paydaşlarla görüşmeleri, yararlanıcı ülkelere ziyaretleri ve Uluslararası Çalışma Örgütü, Birleşmiş Milletler ve sivil toplum kuruluşlarından gelen bilgilerin değerlendirilmesini kapsayacak. Bulgular, Avrupa Komisyonu ile AB'nin dış politika yönetiminin Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'ne sunacağı ortak raporda her üç yılda bir yayımlanacak.
Uygunluk kapsamında ihracat çeşitliliğinin sınırlı olup olmadığı da değerlendirilecek. Uygun ürünlerin en büyük yedi bölümü, başvuru sahibi ülkeden AB'nin GSP kapsamında yaptığı ithalatın üç yıllık dönemde yüzde 75'inden fazlasını oluşturmalı. Basitçe ifade etmek gerekirse bu değerlendirme, bir ülkenin Avrupa'ya yaptığı uygun ihracatın görece dar bir ürün yelpazesinde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığına bakıyor.
Başvuru için yurt içi yasalar neden önemli?
JAAF, hükümetin önerdiği terörle mücadele yasa tasarısının kapsamının genişliği ve yargı denetiminin sınırlılığı konusundaki kaygılar nedeniyle başvuruyu sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu. Dernek, terörle mücadele yasasına ihtiyaç olduğunu kabul ederken, hükümlerin GSP+ kapsamındaki uluslararası taahhütlerle uyumlu olması gerektiğini savunuyor.
Hükümetin reform programı, Terörizmi Önleme Yasası'nın yürürlükten kaldırılmasını ve Çevrimiçi Güvenlik Yasası'nın değiştirilmesini kapsıyor. AB'nin değerlendirmesi fabrika içindeki koşulların ötesine geçerek ulusal yönetişim ile hakların korunmasını da kapsadığından, bu değişikliklerin içeriği hazır giyim sektörü için önem taşıyor.
JAAF, sektörün kendi faaliyetlerinde standartları koruyarak sürece katkıda bulunmaya hazır olduğunu söyledi. Dernek bu taahhüdünü açıklamasında şöyle ifade etti:
Küresel alıcılar nezdinde sektörümüzün itibarının temelini oluşturan ve programın özündeki değerler olan yüksek çalışma standartlarını, çevre sorumluluğunu ve iyi yönetişimi sürdürmeye devam edeceğiz,
Dolayısıyla uygulamadaki sorumluluk hem hükümete hem de sektöre düşüyor. Yetkililerin mevzuat, uygulama ve anlaşmaların raporlanması konularını ele alması gerekirken ihracatçılar da çalışma koşulları, çevre uygulamaları ve üretim hakkındaki verilerle başvuruyu destekleyebilir.
İhracatçılar takvim açıklanmadan önce harekete geçilmesini istemişti
Sri Lanka Hazır Giyim İhracatçıları Derneği Başkanı Rajitha Jayasuriya, Nisan 2025'te de politika adımları atılması çağrısı yapmıştı. O dönemde Sri Lanka'nın mevcut çerçeve kapsamında 2027'ye kadar uygun olduğunu belirten Jayasuriya, bir sonraki değerlendirmede uygulamadaki ilerlemenin daha yakından inceleneceği uyarısında bulunmuştu.
Jayasuriya, sektörün etik ve sürdürülebilir üretim konusundaki itibarının ulusal politikalarla desteklenmesi gerektiğini söyledi. İhracatçıların bir sonraki değerlendirmeden beklentilerini açıklarken şu ifadeleri kullandı:
Yaklaşan program kapsamında tüm yararlanıcı ülkelerin yeniden başvurması gerekecek. AB'nin de yalnızca resmî taahhütleri değil, değişen ticaret ve yönetişim standartlarına uyum konusundaki somut ilerlemeyi de değerlendirerek daha sıkı bir yaklaşım benimsemesi bekleniyor,
İhracatçılar derneği, hükümetin başvurusunu desteklemek üzere sektör verileri ve analizleri sunma taahhüdünde bulundu. Derneğin önceki girişimiyle JAAF'ın son açıklaması aynı önceliğe işaret ediyor: ihracatçıların üretim ve yatırım planlarını güvenle yapabilmesi için politika hazırlıklarına yeterince erken başlanması.
Daha geniş bir ticari ilişki arayışıyla birlikte erişimi korumak
Hükümet ayrıca AB ile daha derin ekonomik iş birliğini veya olası bir ticaret anlaşmasını inceliyor. GSP+ mevcut durumda tercihli erişimi sürdürmenin bir yolunu sunarken, müzakere edilmiş bir anlaşma ilişki için farklı bir temel sağlayacak. Gözden geçirilmiş çerçeve, bir ülkeye tercihli pazar erişimi sağlayan bir anlaşmaya varması durumunda GSP+'tan çıkmasına imkân tanıyor.
Ülkeler, Dünya Bankasının düşük gelirli veya alt orta gelirli kategorilerinin üzerine üç yıl üst üste çıkmaları hâlinde de sistemden ayrılacak. GSP+ yararlanıcıları, Standart GSP kapsamında belirli ürün gruplarına tanınan tercihleri kaldıran ayrı mekanizmanın dışında kalacak. Bu nedenle Sri Lanka'nın bir sonraki başvurunun ötesine yönelik planlama yapması, uygunluk koşullarında gelecekte yaşanabilecek değişikliklere hazırlanmasının bir parçası.
Moreno, Sri Lanka'yı tercihli erişimden daha fazla yararlanmaya çağırdı. GSP+'ın ihracata, özellikle hazır giyim sektörüne katkı sağladığını, ancak daha geniş kapsamlı sanayi kalkınmasını ilerletme konusunda sonuçların karmaşık olduğunu söyledi. İmalatın gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 25'ini oluşturduğunu belirten Moreno; tarımsal ürünlerin işlenmesi ve ziyaret ettiği, 40'tan az çalışanı bulunan ihracatçılar dâhil küçük işletmeler için fırsatlara dikkat çekti.
Kolombo'daki iş forumunda Moreno, Sri Lanka'ya doğrudan şu çağrıda bulundu:
GSP+ bir fırsat. Bu fırsatı sonuna kadar değerlendirin. Başvurun,
Ulusal İhracat Geliştirme Planı, ihracatı 2030'a kadar 36 milyar ABD dolarına çıkarmayı hedefliyor. 2025 için açıklanan 17,25 milyar ABD dolarlık toplamla karşılaştırıldığında bu hedef, 18,75 milyar ABD dolarlık, yani yaklaşık yüzde 109'luk bir artış gerektiriyor. Avrupa'daki tercihleri korumak mevcut ihracat tabanını destekleyecek; bu hedefe ulaşmak için ekonominin genelinde satışların çok daha fazla artırılması da gerekecek.
Öne çıkanlar
- Sri Lanka, 1 Ocak 2027 ile 31 Aralık 2028 arasında AB GSP+ programına yeniden başvurmayı planlıyor.
- Gözden geçirilmiş çerçevenin 31 Aralık 2036'ya kadar yürürlükte kalması ve 32 uluslararası sözleşmeye bağlı taahhütler gerektirmesi planlanıyor.
- JAAF, başvuruyu ve Avrupa ile daha uzun vadeli ticaret düzenlemelerinin araştırılmasını destekliyor.
- Hazır giyim ihracatı 2025'te 5 milyar ABD dolarını aştı. AB'ye sevkiyatlar ise 2026'nın ilk yarısında yüzde 8 düşerek 705 milyon ABD dolarına geriledi.
- Sektörün kaygıları arasında önerilen terörle mücadele yasa tasarısı, uluslararası taahhütlerin uygulamaya konması ve Asyalı tedarikçilerin artan rekabeti bulunuyor.
- Hükümet, başvurunun sunulacağı kesin tarihi açıklamadı.






