Tarihi yıl dönümünden net Tayvan mesajı
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 12 Kasım 2026’da Halkın Büyük Salonu’nda yaklaşık 3 bin kişiye hitap ederken, devrimci lider Sun Yat-sen’in doğumunun 160. yıl dönümünde Tayvan’ın bağımsızlığına asla izin vermeyeceklerini söyledi. Xi bu uyarıyı, Pekin’in siyasi koşulları çerçevesinde diyalog teklifini ve Tayvan halkının çıkarlarıyla duygularını dikkate alma taahhüdünü dile getirerek tamamladı.
İçindekiler
- Tarihi yıl dönümünden net Tayvan mesajı
- Diyalog siyasi koşullara bağlı
- Sun Yat-sen bu argümanda neden merkezdeydi?
- Geniş bir kitleye yönelik tören
- Vatanseverlik doğrudan parti liderliğine bağlandı
- Altyapı ve refah, mirasçılık iddiasını destekliyor
- Sun’ın akrabaları yaşayan bir simge aracılığıyla temas kuruyor
- Hong Kong, yıl dönümünü eğitimle ilişkilendiriyor
- Yıl dönümü, haftalardır süren güvenlik kaygılarının ardından geldi
- Öne Çıkanlar
Aynı zamanda Çin Komünist Partisi ve Merkez Askerî Komisyonu başkanı olan Xi, birleşmeyi partinin süreklilik taşıyan misyonu ve daha geniş kapsamlı ulusal yeniden canlanma hedefinin bir parçası olarak sundu. Tayvan kendi kendini yönetirken Pekin adayı kendi toprağı sayıyor ve Çin kontrolü altına almaya çalışıyor.
Konuşmasında Tayvan meselesine değinen Xi şöyle dedi:
Tayvan’ın bağımsızlığına yönelik ayrılıkçı faaliyetlerin hiçbir biçimine asla alan bırakmayacağız.
Törene Çin’in üst düzey yöneticileri, Sun’ın akrabaları, Tayvan, Hong Kong ve Makao’dan konuklar, yurt dışından davetliler ve yabancı diplomatlar katıldı. Katılımcılar, konuşmanın geniş erişimini yansıtıyordu: Xi, parti politikasını uygulamakla sorumlu yetkililerin yanı sıra Tayvan Boğazı’nın iki yakasındaki insanlara ve yurt dışındaki Çin topluluklarına seslendi.
Sun’ın mirası, konuşmanın temel argümanını oluşturdu. Xi, devrimcinin ulusal birlik konusundaki kararlılığını Pekin’in Tayvan’a ilişkin bugünkü tutumunun tarihsel temeli olarak sundu. Ayrıca Sun’ın daha güçlü ve müreffeh bir Çin hedefini Komünist Parti liderliği, sosyalizm ve Çin’in güncel kalkınma programıyla ilişkilendirdi.
Diyalog siyasi koşullara bağlı
Xi, Pekin’in barışçıl birleşme ve “tek ülke, iki sistem” politikasını sürdüreceğini söyledi. Bu formül, Tayvan’ın Çin egemenliği altına girmesini, ancak anakaradan farklı bir sistemi korumasını öngörüyor.
Tek Çin ilkesini ve 1992 Mutabakatı’nı kabul etmeleri koşuluyla, Tayvan’daki farklı kesimlerden insanlarla boğazın iki yakası arasındaki ilişkiler ve ulusal birleşme hakkında görüşmeler yapmayı teklif etti. Pekin bu terimleri, Tayvan ile anakaranın tek bir Çin’e ait olduğu yönünde ortak bir siyasi başlangıç noktası şartı olarak kullanıyor.
1992 Mutabakatı, iki tarafın temsilcileri arasında 1992’de gerçekleşen temaslardan kaynaklandığı öne sürülen bir anlayışı ifade ediyor. Mutabakatın anlamı ve kabul edilip edilmediği Tayvan’da tartışmalı. Xi’nin konuşmasında bu mutabakat, önerdiği diyalog için bir koşul olarak sunuldu.
Xi, boğazın iki yakasındaki insanları tek bir ailenin üyeleri olarak nitelendirdi ve görüşmelerin anlaşmazlıkları çözebileceğini savundu. Ayrıca Tayvan’ın koşullarını dikkate alacaklarını söyledi. Çin Devlet Başkanı, bu taahhüdünü şöyle açıkladı:
Tayvan’daki gerçek koşulları bütünüyle göz önünde bulunduracak, Tayvanlı soydaşlarımızın çıkarlarını ve duygularını da tamamen dikkate alacağız.
Dolayısıyla teklifinde, ilişkilerin ve birleşmenin nasıl ilerleyebileceğine dair istişareler yer alırken Tayvan’ın nihayetinde Çin egemenliğine girmesi hedefi değişmeden kaldı. Konuşmada birleşme için bir takvim ya da görüşmeler için tarih açıklanmadı.
Sun Yat-sen bu argümanda neden merkezdeydi?
1866’da doğan Sun, Çin’de imparatorluk sistemine son veren 1911 Devrimi’nde öncü rol oynadı. 1925’te hayatını kaybetti. Üç Halk İlkesi olarak bilinen siyasi programı milliyetçilik, demokrasi ve halkın geçimi konularına odaklanıyordu.
Xi, Sun’ı bir ulusal kahraman, vatansever ve Çin demokratik devriminin öncüsü olarak tanımladı. Sun’ın ülkenin bölünmesine karşı çıkışını hatırlattı ve konuşmanın Tayvan’a ilişkin bölümlerine geçmeden önce birleşik bir ülke yönündeki çağrılarına atıfta bulundu.
Sun’ın siyasi geçmişi, devrimci mücadelesi sırasında yeniden örgütlediği Kuomintang ile de bağlantılı. Xi, Sun’ın Sovyetler Birliği ve Çin Komünist Partisi ile iş birliğini, işçilere ve çiftçilere verdiği desteği vurguladı. Ardından Komünist Partiyi Sun’ın devrimci mücadelesinin en sadık mirasçısı olarak sundu.
Bu iddia, anma törenine tarihî bir kişiyi hatırlamanın ötesinde bir amaç kazandırdı. Xi, Sun’ın Çin toplulukları arasındaki saygınlığını, partinin bugünkü programının devrimcinin hedeflerini gerçekleştirdiğini savunmak için kullandı. Konuşmasında üç fikri tek bir siyasi anlatıda birleştirdi: Sun’ın Çin’i güçlendirme mücadelesi, Komünist Parti liderliği ve Tayvan’la nihai birleşme.
Geniş bir kitleye yönelik tören
Pekin’deki tören, Sun’ın portresi ve 1866-2026 tarihleri altında saat 10.00’da başladı. Etkinlik öncesinde Xi, Sun’ın akrabalarını ve yurt dışından gelen konukları kabul etti.
Komünist Partinin Siyasi Bürosu Daimi Komitesi üyesi Wang Huning törene başkanlık etti. Xi’nin yanı sıra törene katılan diğer Daimi Komite üyeleri Li Qiang, Zhao Leji, Cai Qi, Ding Xuexiang ve Li Xi’ydi. Merkezi hükümet ve askerî kurumların, Pekin yönetiminin, diğer siyasi partilerin, iş dünyası kuruluşlarının temsilcileri ve parti üyesi olmayan kişiler de törende yer aldı.
Xi yaklaşık 35 dakika konuştu. Sun’ın 2016’daki 150. doğum yıl dönümü törenindeki konuşması ise yaklaşık 50 dakika sürmüştü. Bu yılki konuşma yaklaşık 15 dakika daha kısaydı; yine de Tayvan, iç yönetim, ekonomik kalkınma ve Çin’in dünyayla ilişkilerini kapsadı.
Pekin, etkinliği Sun’ın 160. doğum yıl dönümü olarak nitelendirdi; haberlerde aktarılan Tayvan tanımı ise 161. yıl dönümüne işaret etti. Halkın Büyük Salonu’nda sergilenen 1866 ve 2026 tarihleri arasında 160 yıl bulunuyor.
Wang, konuşmanın ardından yaptığı açıklamada seferberlik mesajını pekiştirdi. Xi’nin konuşmasını, boğazın iki yakasındaki insanlara ve yurt dışındaki Çin topluluklarına barışçıl ilişkiler ve ulusal bütünlük için çalışma çağrısı olarak nitelendirdi.
Vatanseverlik doğrudan parti liderliğine bağlandı
Xi, konuşmasının büyük bölümünü Sun’a atfettiği vatanseverlik, sıradan insanlara duyarlılık, hakikat arayışı, azim, birlik ve uluslararası bakış gibi özellikler etrafında şekillendirdi. Her bir başlığı günümüzün hükümet ve parti çalışmalarına yönelik bir talimata dönüştürdü.
Vatanseverlik konusunda Xi, ülke sevgisinin, Komünist Partiyi desteklemenin ve sosyalizmi desteklemenin birbiriyle bağlantılı taahhütler olarak ele alınması gerektiğini söyledi. Parti dilinde “dört özgüven” olarak anılan Çin’in sosyalist yoluna, teorisine, kurumlarına ve kültürüne güven duyulması çağrısı yaptı.
Geçim koşulları konusunda Sun’ın halkın refahına yönelik hassasiyetini, yaşam koşullarını iyileştirme ve modernleşmenin kazanımlarını daha adil dağıtma vaatleriyle ilişkilendirdi. Siyasi düşünce alanında ise Marksizmin Çin’in koşulları ve geleneksel kültürüyle birleştirilmesini istedi.
Xi ayrıca yetkililere kalkınma ve güvenliği eşgüdüm içinde yürütme, büyük sınavlara hazırlanma ve risklerle mücadele etme çağrısı yaptı. Birlik çağrısı siyasi partileri, etnik grupları, dinleri, toplumsal kesimleri ve yurt dışındaki Çin topluluklarını kapsıyordu. Bu, partinin birleşik cephe yaklaşımıdır: Çok çeşitli grupları siyasi hedefleri doğrultusunda iş birliğine dahil etmek.
Altyapı ve refah, mirasçılık iddiasını destekliyor
Xi, Sun’ın demiryolları, yollar, iletişim, su projeleri, kanallar, limanlar, fabrikalar ve madenlere ilişkin planlarını sonraki kuşakların hayata geçirdiği hedeflere örnek gösterdi. Çin’in elde ettiği başarıların Sun’ın öngördüğü birçok projeyi aştığını söyledi.
Devlet Başkanı, Çin ekonomisinin dünyanın açık ara ikinci büyük ekonomisi olduğunu ve halkın orta düzeyde refaha kavuştuğunu belirtti. Bu iddiaları, Komünist Partinin Sun’ın hedeflediği ulusal dönüşümü gerçekleştirdiği yönündeki savını desteklemek için kullandı.
Uluslararası mesajı da aynı çizgideydi. Xi, Sun’ın Çin’in dünyaya karşı sorumluluklarına duyduğu ilgiyi barış, kalkınma, hakkaniyet, adalet, demokrasi ve özgürlüğü ilerletme çağrılarıyla ilişkilendirdi. Ayrıca dört küresel girişimin hayata geçirilmesini istedi.
Bu bölümler bir arada, Tayvan talebini Çin’in kalkınmasına ilişkin daha geniş bir anlatının içine yerleştirdi. Xi’nin argümanında birleşme; sanayi büyümesi, daha güçlü altyapı, iyileşen yaşam koşulları ve artan uluslararası nüfuzla aynı ulusal projenin parçası.
Sun’ın akrabaları yaşayan bir simge aracılığıyla temas kuruyor
Sun Yat-sen’in büyük yeğeni ve Sun Yat-sen Kültür Vakfı başkanı Sun Yali, boğazın iki yakası arasında daha kişisel bir temas biçimi geliştirdi: Atasıyla ilişkilendirilen bir demirhindi ağacının tohumlarını paylaşmak.
Sun, 1883’te Honolulu’dan demirhindi tohumları getirerek Cuiheng köyündeki aile evinin avlusuna dikti. 2026’daki ağaç dikme anmasında Sun Yali, bu ağaçtan alınan tohumları Kuomintang başkanı Cheng Li-wun’a sundu; bağışı Taipei’de tamamladı.
Sun Yali, tohum bağışı ve bununla bağlantılı temaslar için yaklaşık bir yıl hazırlık yaptı ve bu süreçte Tayvan’a sekiz kez gitti. Ayrıca Malezya’nın Penang ve Ipoh kentlerine demirhindi fidanları götürerek yerel Sun Yat-sen anma kurumlarının bahçelerine dikti.
Bu girişim, Pekin’deki törende dile getirilen ortak tarihsel hafızaya somut bir biçim kazandırıyor. Tarihî bir mekândan alınan tohum sergilenebilir, toprağa dikilebilir ve sonraki kuşağa aktarılabilir; böylece bu alışveriş siyasi bir slogandan daha elle tutulur hale gelir.
Sun Yali, Tayvan’daki bazı gençlerin Sun’ı tanımamasından kaygı duyduğunu söyledi ve bunu Çin’le özdeşleşmeyi azaltmaya yönelik çabalara bağladı. Önce gençlik ve toplumlar arası temaslarla başlanmasını, ardından eğitim, kültür ve gündelik refah alanlarında ilişkilerin genişletilmesini savundu. Bu yorumlar kendi değerlendirmesini ve vakfının önceliklerini yansıtıyor.
Hong Kong, yıl dönümünü eğitimle ilişkilendiriyor
Hong Kong Baş Yöneticisi John Lee, yıl dönümü için düzenlenen ayrı bir törende vatanseverlik eğitiminin teşvik edilmesini istedi. Hong Kong’u Sun’ın devrimci fikirlerinin doğduğu yer olarak tanımladı ve ulusal yeniden canlanma hedefini sürdürmenin onu anmanın en iyi yolu olduğunu söyledi.
Lee, Hong Kong’un beş yılı kapsayan ilk planında vatanseverlik eğitiminin güçlendirilmesinin öngörüldüğünü belirtti. Hükümeti, öğrenciler için Çin anakarasına düzenlenen eğitim gezilerini sürdürecek ve sivil toplum kuruluşlarının düzenlediği gençlik değişim programlarına destek verecekti.
Öğrenciler için bu önlemler, düzenlenen programlar aracılığıyla anakarayı ziyaret etme, tarihini ve kültürünü tanıma, güncel kalkınmasını yerinde görme fırsatlarının sürmesi anlamına geliyor. Lee, hükümet açısından bu ziyaretleri ülkeyle ve Çin kültürüyle özdeşleşmeyi güçlendirmenin bir parçası olarak sundu.
Hong Kong’un önlemleriyle Sun Yali’nin temas girişimleri gençlere ve tarihsel hafızaya odaklanıyor. Yöntemleri farklı: Biri hükümetin eğitim politikalarıyla, diğeri aile bağları, anma kurumları ve toplum ziyaretleri aracılığıyla ilerliyor.
Yıl dönümü, haftalardır süren güvenlik kaygılarının ardından geldi
Xi’nin barışçıl kalkınma çağrısı, Tayvan’ın Çin’in Batı Pasifik’teki deniz faaliyetlerine ilişkin kaygılarını dile getirmesinden sonra geldi. Tayvan Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Joseph Wu, 28 Ekim’de güney Japonya’dan Filipinler’in doğusuna uzanan sularda bulunan 53 Çin donanma gemisi ve diğer resmî gemileri gösteren bir harita yayımladı.
Tayvan bu konuşlandırmayı bölgesel güvenlik kaygısı olarak nitelendirirken Çin Savunma Bakanlığı, Liaoning uçak gemisinin belirli bir ülkeyi hedef almayan rutin bir eğitim faaliyeti yürüttüğünü söyledi. Bölgedeki gemi konuşlandırmaları, Pekin’in siyasi taleplerini genişleyen deniz varlığıyla aynı gündeme taşıdı.
Tayvan ayrıca Çin araştırma gemilerinin adanın güneyinde ve doğusunda deniz tabanını haritalandırdığı konusunda uyarıda bulundu. Tayvan Sahil Güvenliği, bu araştırmaları deniz harekât alanını hazırlama çalışmaları olarak nitelendirdi. Deniz tabanı araştırma faaliyetleri, su altı arazisine, denizaltı operasyonlarına ve iletişim kablolarına dikkat çekti.
Son haftalardaki gelişmeler, Xi’nin yıl dönümü konuşmasını yaptığı ortamı gösteriyor:
- 28 Ekim: Joseph Wu, Çin donanmasına ait ve diğer resmî 53 gemiyi gösteren haritayı yayımladı.
- Ekim sonu: Tayvan, adanın çevresinde yürütülen Çin deniz tabanı araştırmalarına ilişkin kaygılarını dile getirdi.
- 12 Kasım: Xi, Sun’ın yıl dönümü töreninde koşullu diyalog teklifiyle Tayvan’ın bağımsızlığına yönelik faaliyetleri reddetmesini bir arada sundu.
Tayvan açısından doğrudan mesaj, ilişkilerin Pekin’in koşullarında görüşülmesine yönelik talebin yinelenmesiydi. Törene katılan yetkililer ve kuruluşlar açısından ise Xi bu hedefi eğitim, temaslar, parti liderliği ve daha geniş kapsamlı ulusal yeniden canlanma programıyla ilişkilendirdi.
Öne Çıkanlar
- Xi, Sun Yat-sen’in 160. doğum yıl dönümünde, 12 Kasım 2026’da Pekin’de yaklaşık 3 bin kişiye hitap etti.
- Tayvan’ın bağımsızlığına yönelik faaliyetlere yer olmadığını söyledi ve Pekin’in siyasi koşulları altında diyalog teklif etti.
- Barışçıl birleşme ve “tek ülke, iki sistem” politikasını yineledi, ancak bir takvim açıklamadı.
- Sun’ın mirasını ulusal birlik, Komünist Parti liderliği ve Çin’in kalkınması arasında bağ kurmak için kullandı.
- Anma etkinlikleri arasında Sun’ın ailesinin tohum alışverişi girişimleri ve Hong Kong’daki vatanseverlik eğitimi planları da yer aldı.
- Konuşma, Tayvan’ın Çin gemilerinin konuşlandırılması ve deniz tabanı araştırmalarına ilişkin uyarılarının ardından geldi.






