28 Kasım oylaması, tamamlanmamış bir yeniden devreye alma süreciyle karşı karşıya
Tayvan'ın nükleer enerji tartışması, destekçilerin yapay zekâ için elektrik ve yakıt maliyetlerinde yılda 70 milyar ila 100 milyar NT$ tasarruf vaat ettiği, karşı çıkanların ise yaşlanan reaktörleri yeniden devreye almanın ekipman ve jeolojik güvenlik konusunda yıllarca çalışma gerektirebileceği uyarısında bulunduğu 18 Kasım'da kızıştı.
İçindekiler
- 28 Kasım oylaması, tamamlanmamış bir yeniden devreye alma süreciyle karşı karşıya
- Seçmenlerden neyi onaylamaları isteniyor?
- Yapay zekâ ve çip fabrikaları tartışmanın neden merkezinde?
- Gaz ithalatı elektriği bir güvenlik meselesine dönüştürüyor
- İki taraf maliyetleri neden farklı hesaplıyor?
- Fay hatları ve tsunami riski güvenlik sorununu öne çıkarıyor
- Yeniden devreye alma tahminleri aylardan on yıla uzanıyor
- Hükümet öneriye karşı çıkarken reaktörleri değerlendiriyor
- Jeotermal enerji, yatırım konusunda alternatif bir görüş sunuyor
- Öne Çıkanlar
Merkez Seçim Komisyonu tarafından düzenlenen televizyondan yayımlanan beş sunumun dördüncüsünde, Tayvan Halk Partisi milletvekili Hung Yu-hsiang; Tayvan Jeotermal Derneği yönetim kurulu başkanı ve Ulusal Tayvan Okyanus Üniversitesi araştırmacısı jeolog Wang Shou-cheng ile karşı karşıya geldi.
Seçmenler, yerel seçimlerle birlikte 28 Kasım 2026'da 22 numaralı ulusal referandumda oy kullanacak. Kuomintang'ın yasama grubu tarafından sunulan ve TPP'nin desteklediği öneri, hükümetin ekonomiyi canlandırmak için nükleer enerji kullanıp nükleer enerjiden çıkış politikasını kaldırıp kaldırmaması gerektiğini soruyor. İktidardaki Demokratik İlerleme Partisi ise öneriye karşı çıkıyor.
Tayvan, son faal reaktörünü 17 Mayıs 2025'te Pingtung ilçesindeki Maanshan'da kapattı. Ancak olası yeniden devreye alma seçeneklerine yönelik değerlendirmeler şimdiden başladı. Bu durum, hükümet santrallerin güvenli biçimde yeniden faaliyete geçip geçemeyeceğini incelerken seçmenlerden politikayı neden değiştirmelerinin istendiğine ilişkin siyasi bir tartışma yarattı.
Haneler ve işletmeler açısından tartışma üç pratik kaygıyı bir araya getiriyor: elektriğin ne kadar güvenilir biçimde sağlanabileceği, maliyetinin ne olacağı ve altyapının Tayvan'ın doğal tehlikelerine dayanıp dayanamayacağı. Rakip öneriler, bu hedefler için çok farklı maliyetler ve takvimler öngörüyor.
Seçmenlerden neyi onaylamaları isteniyor?
Referandumun İngilizce metninde şu soru yer alıyor: "Hükümetin nükleer enerjiyle ekonomiyi canlandırmasını ve 'nükleersiz yurt' enerji politikasını kaldırmasını destekliyor musunuz?" Soru, genel bir politika yönü belirlerken santrallere ve yeniden devreye alma takvimlerine ilişkin kararları sonraki aşamalara bırakıyor.
Oy verme işlemi saat 08.00'den 16.00'ya kadar yapılacak. Referandum Yasası'nın 29. maddesi uyarınca, önerinin kabul edilmesi için aşağıdaki iki koşulun da karşılanması gerekiyor:
- Geçerli evet oylarının sayısı, hayır oylarından fazla olmalı.
- Geçerli evet oyları, tüm seçmenlerin en az dörtte birine eşit olmalı.
İkinci koşul, katılımı önemli kılıyor: Destekçilerin, geçerli oy kullananlar arasında çoğunluğu elde etmenin yanı sıra tüm seçmenlerin belirli bir oranına da ulaşması gerekiyor. Tartışma, araştırmacıların yapay zekâ için elektrik temini, proje maliyetleri ve radyoaktif atıklara ilişkin vaatleri sorguladığı önceki nükleer politika tartışmasından bu yana gelişti.
Yapay zekâ ve çip fabrikaları tartışmanın neden merkezinde?
Hung, Tayvan'ın yarı iletken üretimi ve yapay zekâ için düşük karbon salımıyla güvenilir elektrik sağlamak üzere nükleer enerjiye ihtiyacı olduğunu söyledi. Her iki sektör de büyük ve kesintisiz elektrik arzına bağlı; bu nedenle elektrik planlaması, ülkenin sanayi stratejisinin bir parçası.
Bilgi işlem gücü ile ulusal rekabet gücü arasındaki bağlantıyı açıklayan Hung şöyle dedi:
Bir ülkenin gücü, bilgi işlem kapasitesine; bu kapasite de elektriğe bağlıdır.
Hung, hükümet tahminlerine atıfta bulunarak, gelecek on yılda yıllık ortalama elektrik talebi artışının yüzde 2,5 olacağını ve bunun önceki on yılın ortalamasının iki katından fazla olduğunu söyledi. Bunun her yıl 7 milyar kilovatsaatten fazla ek elektrik gerektireceğini belirtti. Kilovatsaat, zaman içinde kullanılan ya da üretilen elektriği ölçer ve hane halkının elektrik faturalarında görülen birimdir.
Hung, 2 numaralı santral olarak da bilinen Guosheng ile 3 numaralı santral Maanshan'ın faaliyet süresinin uzatılmasının yılda yaklaşık 30 milyar kilovatsaat elektrik sağlayabileceğini tahmin etti. Ekonomi Bakan Yardımcısı Lai Chien-hsin, televizyondan yayımlanan ikinci forumda bu iki santralin birlikte Tayvan'ın mevcut elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 10'unu karşılayacağını söyledi.
Bu rakamlar, nükleer enerjinin olası katkısını anlamlandırıyor: Santraller önemli miktarda elektrik sağlayabilirken üretimin büyük bölümü yine diğer kaynaklardan gelecek. Hung'ın belirttiği üzere yıllık talep 7 milyar kilovatsaatten fazla artarsa, 30 milyar kilovatsaat beş yıldan az sürecek ek talebe karşılık geliyor.
Gaz ithalatı elektriği bir güvenlik meselesine dönüştürüyor
Hung, ithal sıvılaştırılmış doğal gaza bağımlılığın, Tayvan Boğazı'nda bir abluka nedeniyle deniz taşımacılığının kesintiye uğraması halinde Tayvan'ı savunmasız bıraktığını savundu. Doğal gaz güvenlik stoklarının yalnızca 11 ila 14 günlük olduğunu belirten Hung, elektriğin yüzde 84'ünün fosil yakıtlardan üretildiğini söyledi.
Hung, nükleer yakıtın yıllarca depolanabildiğini ve bu özelliğin ona gemilerle düzenli olarak gelmesi gereken gaza kıyasla bir güvenlik avantajı sağladığını söyledi. Nükleer üretimi sürdürme gerekçesini açıklayan Hung şöyle konuştu:
Nükleer enerjiyi korumak, ulusal güvenliği tehdit eden elektrik kesintilerine karşı son savunma hattını muhafaza etmek demektir.
Çin Ekonomi Araştırma Enstitüsü Yeşil Ekonomi Merkezi'nde yardımcı araştırmacı olan Chen Jong-shun, 14 Kasım'daki forumda benzer bir görüş dile getirdi. Yenilenebilir enerji yatırımlarının sürmesini destekleyen Chen, reaktörlerin yeniden devreye alınmasının arz kaynaklarını çeşitlendireceğini ve gaz sevkiyatlarına bağımlılığı azaltacağını söyledi.
Hung ayrıca fosil yakıt kullanımını hava kirliliğiyle ilişkilendirerek, elektrik fiyatları yükselirken DPP'yi yenilenebilir enerji hedeflerini tutturamamakla eleştirdi. Bu sav, enerji planlamasında iki farklı baskıyı bir araya getiriyor: olağan işletme sırasında ortaya çıkan emisyonları azaltmak ve deniz taşımacılığında yaşanabilecek bir acil durumda elektrik arzını sürdürmek.
İki taraf maliyetleri neden farklı hesaplıyor?
Hung, 2 ve 3 numaralı santrallerden sağlanacak elektriğin gazla çalışan üretimin yerini almasının Taipower'a yıllık yakıt giderlerinde 70 milyar ila 100 milyar NT$ tasarruf sağlayabileceğini söyledi. Bu tasarrufları Taipower ve kamu enerji şirketi CPC'nin mali durumuyla ilişkilendirerek, daha ucuz üretimin enerji şirketlerine sağlanan kamu desteği üzerindeki baskıyı hafifleteceğini savundu.
Hung, nükleer elektriğin kilovatsaat başına maliyetini 1,4 NT$ olarak verirken, karadaki güneş enerjisi tesisleri için bu rakamı 3,5 NT$ olarak açıkladı. Wang ise yeniden devreye alma hesabına, yaşlanan ekipmanların değiştirilmesi ve güvenlik çalışmalarının tamamlanması için gereken harcamaların da dahil edilmesi gerektiğini söyledi.
Wang, Kaliforniya'daki Diablo Canyon Nükleer Santrali'ni örnek göstererek, işletme süresini beş yıl uzatmak için yapılacak ekipman çalışmalarının maliyetinin 390 milyar NT$'a, yani yaklaşık 11,8 milyar ABD dolarına ulaşabileceğini belirtti. Bu örnekle, mevcut bir santrali çalışır durumda tutmanın büyük yeni harcamalar gerektirebileceğini savundu.
Elektrik maliyetleri, yakıt tasarrufu ve garantili alım fiyatları farklı mali sorulara yanıt veriyor. Yakıt tasarrufu, işletme giderlerinden birini ölçüyor. Yeniden devreye almanın toplam bütçesi ise üretim başlamadan önce gereken onarım, denetim ve diğer çalışmaları da kapsıyor. Garantili alım fiyatı, bir üreticinin devlet destek programı kapsamında elektrik için aldığı bedeli belirliyor.
Bu kategoriler tüketiciler için önemli; çünkü düşük yakıt faturaları, ekipmanların yenilenmesi için yüklü bir harcamayla aynı anda ortaya çıkabilir. Elektrik fiyatları üzerindeki nihai etki hem reaktörlerin işletme maliyetine hem de yeniden hizmete alınmaları için gereken yatırıma bağlı.
Fay hatları ve tsunami riski güvenlik sorununu öne çıkarıyor
Wang, Ekonomi Bakanlığı'nın jeoloji birimleri ile Taipower'ın raporlarında dört nükleer santral sahasının tamamında jeolojik kaygılara yer verildiğini söyledi. Aktif fayların 3 ve 4 numaralı santrallerin sahalarından geçtiğini, 1 ve 2 numaralı santrallerin çevresindeki fayların hareketliliğinin ise hâlâ araştırılması gerektiğini öne sürdü.
Maanshan, Wang'ın uyarılarının odağındaydı. Her iki reaktörün de istikrarsız jeolojik yapılar üzerinde bulunduğunu söyleyen Wang, Taipower'ın santral yakınında açtığı beş sondaj kuyusunun fay makaslama zonlarını ortaya çıkardığını belirtti. Bu zonlar, yerkabuğunun bölümleri birbirine göre hareket ederken deforme olan kayaç kuşaklarıdır.
Jeolojik sorunlar çözülmeden yeniden devreye alma konusunda daha fazla taahhütte bulunulmasına neden karşı olduğunu açıklayan Wang şöyle dedi:
Depremler, tayfunlar ve fay hatları referandumla ortadan kalkmaz.
Wang ayrıca santralin depreme dayanıklılığını sorgulayarak, kapasitenin 0,72G olduğunu, buna karşılık 1,384G olması gerektiğini savundu. G birimi, ivmeyi Dünya'nın yerçekimine göre ifade eder. Daha yüksek değer, Wang'ın tartışma sırasında dile getirdiği değerlendirmeydi.
Tsunami riski de başka bir kaygı oluşturdu. Ulusal Tayvan Okyanus Üniversitesi Hidroloji ve Oşinografi Bilimleri Enstitüsü Müdürü Wu Tso-ren, Manila Çukuru boyunca meydana gelecek büyük bir depremin yaklaşık üç kat yüksekliğinde bir tsunamiyi bir saat içinde Maanshan'a doğru gönderebileceği uyarısında bulundu.
Hung, Fukuşima felaketinin ardından Tayvan'ın santrallerini depremlere karşı güçlendirdiğini ve yeniden devreye alınacak herhangi bir santralin sıkı güvenlik denetimlerinden geçeceğini söyledi. Mevcut santrallerin faaliyet süresinin uzatılmasını destekleyen gerekçelerine örnek olarak Onagawa dahil, Japonya'da yeniden faaliyete geçen reaktörleri gösterdi.
Yeniden devreye alma tahminleri aylardan on yıla uzanıyor
Chen, 14 Kasım'daki forumda nükleer enerji sektörü tahminlerine atıfta bulunarak reaktörlerin 18 ay ila üç yıl içinde yeniden devreye alınabileceğini söyledi. Wang ise ekipman değişimi ve güvenlik denetimlerinin beş ila 10 yıl sürebileceğini, maliyetlerin de birkaç yüz milyar Yeni Tayvan dolarına ulaşabileceğini tahmin etti.
Chen, yapay zekâ veri merkezleriyle gelişmiş çip fabrikalarının büyük elektrik altyapısı projelerinden daha hızlı inşa edilebileceğini savundu. Yenilenebilir enerji kapasitesi genişlerken reaktörlerin yeniden devreye alınmasını bir köprü olarak görmesinin nedenini açıklayan Chen şöyle konuştu:
Tayvan'ın şu anda en çok eksikliğini çektiği şey ne hedefler ne de teknoloji; zaman.
Wang, tek tek santrallerde yapılması gereken çalışmalara odaklandı. Tayvan'ın yerli bir nükleer enerji tedarik zincirinden yoksun olduğunu ve belirli ekipmanlar için üretilmiş ithal teknoloji ve bileşenlere bağımlı kalacağını söyledi. Her santralin jeolojisi, soğutma düzeni ve makineleri farklı çözümler gerektirebilir.
Bakan Yardımcısı Lai, Taipower'ın değiştirilen yasa kapsamında güvenli yeniden devreye alma değerlendirmeleri yaptığını; bu değerlendirmelere radyasyona maruz kalma ve korozyonun yol açtığı hasar kontrollerinin de dahil olduğunu söyledi. Nükleer atıkların bertarafı konusunun da ele alınması gerektiğini belirtti. Bu çalışmalar, yeniden devreye alma takviminin mühendislerin ve düzenleyici kurumların tespitlerine bağlı olacağını açıklamaya yardımcı oluyor.
Yeniden devreye alma için kesin bir tarih ya da Tayvan'daki projelerin toplam bütçesi açıklanmadı. Chen ile Wang'ın tahminleri arasındaki fark, görüş ayrılığını seçmenler açısından somutlaştırıyor: Destekçiler nükleer enerjiyi nispeten hızlı bir arz kaynağı olarak sunarken karşı çıkanlar, elektriğin yeniden üretilebilmesi öncesinde kapsamlı çalışmalar yapılması gerektiğini düşünüyor.
Hükümet öneriye karşı çıkarken reaktörleri değerlendiriyor
Devlet Başkanı Lai Ching-te, 21 Mart'ta Ekonomi Bakanlığı'nın Maanshan ile Yeni Taipei'nin Wanli bölgesindeki 2 numaralı santralin yeniden devreye alma sürecini başlatma koşullarını karşıladığı sonucuna vardığını söyledi. Yenilenebilir enerji desteğini yineleyen Lai, yapay zekâdan kaynaklanan elektrik talebini, Avrupa Birliği'nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması'nı ve jeopolitik riskleri gerekçe gösterdi.
AB mekanizması, bazı ithal ürünlere karbon maliyeti uygulayarak üretim kaynaklı emisyonları ticaret maliyetlerine bağlıyor. Lai'ın açıklamasında bu mekanizmaya yer vermesi, hükümetin karbon emisyonlarını azaltırken sanayiye elektrik sağlama kaygısını yansıtıyor.
Hung, referandumun reddedilmesini isterken yeniden devreye alma seçeneklerini değerlendirmesi nedeniyle hükümeti kamuoyunun kafasını karıştırmakla suçladı. Bakan Yardımcısı Lai ise mevcut yasaların güvenlik değerlendirmelerine zaten izin verdiğini, sanayinin dönüşümü ve tedarik zincirlerinin de Tayvan'ın ekonomik performansına katkı sağladığını savundu.
İkinci forumda hükümetin tutumunu açıklayan Lai şöyle dedi:
Bir referandum, yasanın gerektirdiği titiz incelemelerin yerini alamaz; ekipmanların yapısal güvenliğinin bilimsel yöntemlerle doğrulanması gereğini de ortadan kaldıramaz.
Oylamaya giden başlıca gelişmeler şöyle:
- 17 Mayıs 2025: Tayvan'ın son faal reaktörü Maanshan'da kapatıldı.
- 21 Mart 2026: Devlet Başkanı Lai, Maanshan ile 2 numaralı santralin yeniden devreye alma sürecini başlatma koşullarını karşıladığını söyledi.
- 24 Eylül: Nükleer Güvenlik Komisyonu, Taipower'ın Maanshan'ı yeniden devreye alma planını onayladı; faaliyete geçmeden önce ek güvenlik değerlendirmeleri yapılması gerekiyor.
- 14 Kasım: Televizyondan yayımlanan ikinci forumda yeniden devreye alma takvimleri ve hükümetin yasal inceleme süreci ele alındı.
- 18 Kasım: Hung ve Wang dördüncü forumda elektrik talebini, maliyetleri ve jeolojik riskleri tartıştı.
Jeotermal enerji, yatırım konusunda alternatif bir görüş sunuyor
Wang, standartlaştırılmış gelişmiş jeotermal teknolojinin ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının daha hızlı geliştirilmesini istedi. Jeotermal santraller elektrik üretmek için yer altındaki ısıdan yararlanıyor. Wang, tekrarlanabilir tasarımların kullanım yaygınlaştıkça maliyetleri düşürmeye yardımcı olabileceğini savundu.
Hung, kilovatsaat başına 8,55 NT$ fiyatını göstererek jeotermal enerjinin maliyetini sorguladı. Wang ise bu rakamın gelişmiş jeotermal teknolojiyi teşvik etmek amacıyla belirlenmiş garantili alım fiyatı olduğunu söyledi ve ABD'de büyük ölçekte geliştirilen jeotermal enerji için kilovatsaat başına 2,4 NT$ fiyatını örnek verdi.
Wang ayrıca nükleer enerji referandumlarına harcanan kamu parasının bir fırsat maliyeti olduğunu savundu. Nükleer enerji destekçilerinin sekiz yılda düzenlediği dört oylamanın her birinin ortalama 800 milyon NT$'dan fazlaya mal olduğunu ve bunun kendi tahminine göre Yilan'daki Qingshui jeotermal tesisi gibi bir santralin inşasına denk geldiğini söyledi.
Hung ise rüzgâr, güneş ve jeotermal enerji kapasitesi büyürken nükleer üretimin istikrarlı bir temel olarak kullanılmasını önerdi. Dolayısıyla görüş ayrılığı, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılıp artırılmamasından fazlasını kapsıyor. Hangi yatırımlara önce kaynak ve dikkat ayrılması gerektiği, ayrıca nükleer santrallerin yeniden devreye alınmasının bu büyümeyi destekleyip desteklemeyeceği ya da yavaşlatıp yavaşlatmayacağı da tartışmanın konusu.
Televizyondan yayımlanacak beşinci ve son sunumun 20 Kasım Cuma günü saat 19.00'da yapılması planlanıyor. Nükleer enerji aktivisti Huang Shih-hsiu öneriyi destekleyecek; Dünya Vatandaşları, Tayvan sözcüsü Teng Yu-yu ise öneriye karşı çıkacak.
Öne Çıkanlar
- Tayvan'da nükleer enerji politikası için oylama, yerel seçimlerle birlikte 28 Kasım 2026'da saat 08.00 ile 16.00 arasında yapılacak.
- Önerinin kabul edilmesi için evet oylarının hayır oylarından fazla olması ve seçmenlerin en az dörtte birinin destek vermesi gerekiyor.
- Hung, iki santralin yeniden devreye alınmasının yılda 30 milyar kilovatsaat elektrik sağlayabileceğini ve yakıt maliyetlerinde 70 milyar ila 100 milyar NT$ tasarruf sağlayabileceğini söylüyor.
- Wang, jeolojik riskler, ekipman değişimi ve güvenlik denetimlerinin yeniden devreye alma sürecini maliyetli ve yavaş hâle getirebileceği uyarısında bulunuyor.
- Taipower'ın yeniden devreye alma değerlendirmeleri sürüyor; ek güvenlik incelemeleri ve nükleer atıklara ilişkin düzenlemeler hâlâ gerekli.
- Televizyondan yayımlanacak son sunumun 20 Kasım saat 19.00'da yapılması planlanıyor.






