İstihdam ve büyüme hedefleri Malezya’nın yapay zekâ planlarını sınayacak
Başbakan Anwar Ibrahim, ülkenin IMD Dünya Dijital ve Yapay Zekâ Sıralaması’nda 70 ekonomi arasında 27’nciliğe yükseldiği 11 Kasım 2026’da, Malezya’nın yapay zekâ bağlantılı 300 bine kadar yeni istihdam ve 2030’a kadar ekonomik büyümeye 1,2 yüzde puanlık ek katkı hedeflediğini söyledi.
İçindekiler
- İstihdam ve büyüme hedefleri Malezya’nın yapay zekâ planlarını sınayacak
- Küresel sıralamada ne değişti?
- Yapay zekânın ekonomik büyümeye nasıl katkı sağlaması bekleniyor?
- Öncelik sağlık, şehirler ve kamu hizmetlerinde
- 4 bin işletmeye destek, çok daha büyük bir hedefin parçası
- Eğitim, yapay zekâ uzmanlarının ötesine ulaşmalı
- Abonelikler, kurslar ve okullar erişimi genişletiyor
- Daha geniş dijital plan yapay zekânın ötesine uzanıyor
- Bugünden 2030’a uzanan kilometre taşları
- Öne Çıkanlar
İstihdam ve büyüme hedefleri, hükümetin AI Nation 2030 stratejisinde yer alıyor. Hükümetin eylem planı bilgi notunda 300 bin ila 500 bin yeni istihdam ve yılda 0,8 ila 1,2 yüzde puanlık ek büyüme, yani yaklaşık 13 milyar ila 20 milyar RM’lik katkı şeklinde daha geniş bir hedef belirtiliyor. Anwar’ın açıklamasında ve strateji belgesinin tamamında 300 bin istihdam rakamı kullanılıyor.
Anwar, 2027 bütçesi kapsamında 4 bin mikro, küçük ve orta ölçekli işletmenin yapay zekâyı benimsemesine ve faaliyetlerini otomatikleştirmesine yardımcı olmak üzere Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC) aracılığıyla 30 milyon RM ayrılacağını söyledi. Bu ödenek ayrıca 5 bin yapay zekâ profesyoneline yönelik eğitim ve sertifikasyonu ve gençlere 100 bin ücretsiz yapay zekâ aboneliği daha sunulmasını destekliyor.
Bu önlemler, ulusal ekonomik hedefleri işletmeler ve çalışanlar için somut adımlarla buluşturuyor. Küçük şirketlere teknolojiyi kullanmaları için destek, profesyonellere eğitim, gençlere ise uygulamalara erişim imkânı sunuluyor.
Malezya’nın resmî stratejisi, uygulamayı yavaşlatabilecek eksiklikleri de belirtiyor: ileri düzey yapay zekâ becerilerine sahip kişi sayısının yetersizliği, projelere özel sektör yatırımı çekmenin zorluğu ve araştırmaları müşterilerin satın alacağı ürünlere dönüştürmek için izlenen yolların zayıflığı. Temel görev, dijital performanstaki iyileşmeyi yararlı hizmetlere, verimli işletmelere ve istihdama dönüştürmek.
Küresel sıralamada ne değişti?
Malezya, IMD Dünya Dijital ve Yapay Zekâ Sıralaması’nda (WDAIR) 2025’teki 34’üncülükten 2026’da 27’nciliğe yükselerek yedi basamak ilerledi. Singapur’un ardından Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) içindeki en yüksek sıralamaya sahip ikinci ekonomi oldu.
Sonuçları Facebook üzerinden paylaşan Anwar, yapay zekâ benimsemesinde dünya genelinde 21 basamak yükselerek 14’üncü sıraya çıkılmasına ve verimlilikte 10 basamak ilerleyerek 28’inci sıraya yükselinmesine dikkat çekti. Malezya, ulusal yapay zekâ stratejisinin uygulanmasında 12’nci sırada yer aldı.
Uluslararası Yönetim Geliştirme Enstitüsü’nün değerlendirmesi; yönetişim, teknoloji ve altyapı, verimlilik, iş gücü gelişimi ve değerler olmak üzere beş faktörde 88 ölçüt kullanarak 70 ekonomiyi kapsıyor. Değerlendirmenin kapsamı, yapay zekâ uygulamalarının erişilebilir olmasının ötesine geçerek dijital teknolojiyi etkili biçimde kullanmak için gereken koşulları da içeriyor.
Malezya ayrıca iş gücü gelişiminde 18’inci, fen bilimleri mezunlarının sayısında ikinci, girişim sermayesinde beşinci, ileri teknoloji ürünleri ihracatında altıncı ve yapay zekâ yatırım teşviklerinde sekizinci sırada yer aldı. Girişim sermayesi, çoğu zaman düzenli kâr elde etmeye başlamadan önce büyüme potansiyeli taşıyan genç işletmelere yapılan yatırımdır.
Anwar, ilerlemeyi hükümetin ekonomik reform ve dijitalleşme gündemine bağladı. Sonuçlar, şirketlerde ve kamu hizmetlerinde yapay zekâ kullanımını yaygınlaştırmayı hedefleyen Malezya için daha güçlü bir başlangıç noktası sunuyor.
Yapay zekânın ekonomik büyümeye nasıl katkı sağlaması bekleniyor?
AI Nation 2030, 14’ü Impact Engines adı verilen sektör programlarından, 14’ü ise Foundation Enablers adı verilen ortak destek programlarından oluşan 28 ulusal girişimi ortaya koyuyor. Hükümetin eylem planının tamamı, bu programları istihdam, ekonomik büyüme ve 2030’a kadar kabul gören küresel yapay zekâ endekslerinde ilk 10’a girme hedefiyle ilişkilendiriyor.
Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Ek 1,2 yüzde puan, büyüme oranına 1,2 puan eklenmesi anlamına gelir. Örneğin varsayımsal olarak yüzde 4 olan büyüme oranı, bu katkıyla yüzde 5,2’ye çıkar.
Sektör programları; imalat, petrol ve gaz, elektrik hizmetleri, sağlık, eğitim, tarım ve gıda, şehirler ve kamu hizmetleri gibi alanları kapsıyor. Ortak programlar ise bu sektörlerin ihtiyaç duyduğu nitelikli çalışanlar, araştırma, veri, bilgi işlem kaynakları, yatırım ve yönetişim gibi imkânları sağlıyor.
Ekonomik yaklaşım, kuruluşların ellerindeki kaynaklarla daha fazla değer üretmesine yardımcı olmayı amaçlıyor. İşletmeler için plan, idari işlerin ve müşteri hizmetlerinin otomatikleştirilmesini içeriyor. Hükümet içinse hizmet sunumunun iyileştirilmesine ve verilerle desteklenen kararlar alınmasına odaklanıyor.
Öncelik sağlık, şehirler ve kamu hizmetlerinde
Sağlık, yapay zekâ şehirleri ve kamu hizmetleri, planın Ignite aşamasındaki ilk üç önceliği oluşturuyor. Hükümet, programın başlarında insanların somut faydalar görebileceği projeler olarak bu alanları seçti.
Sağlık girişimleri hastalıkların önlenmesine, teşhisin iyileştirilmesine ve klinik araştırmaların desteklenmesine yardımcı olmayı amaçlıyor. Yapay zekâ şehir girişimleri kentsel hareketliliğe ve yaşam koşullarına odaklanıyor. Kamu hizmetleri projeleri ise insanların hükümetle etkileşim kurma biçimini değiştirmeyi hedefliyor.
Plan, bu ilk projelerin nüfusun geniş bir kesimine fayda sağlamasını, iki yıl içinde ölçülebilir sonuçlar vermesini ve kamu sektörünün doğrudan kontrolündeki varlıklardan, örneğin hükümet verilerinden veya altyapısından yararlanmasını şart koşuyor. Böylece ilk projelerin hayata geçirilmesinde bakanlıklara daha doğrudan bir rol veriliyor.
Yapay zekânın hükümet tarafından kullanılması, kişisel bilgilerin korunması ve teknolojinin desteklediği kararlar konusunda da sorumluluklar getiriyor. Dijital Bakanlığı Genel Sekreteri Fabian Bigar, hükümetin AI Nation 2030 internet sitesinde gerekli yaklaşımı şöyle açıkladı:
Hükümet bünyesinde yapay zekâ; mahremiyeti, güvenliği ve kamu güvenini korurken insan kapasitesini artırmak, hizmet sunumunu iyileştirmek ve daha iyi karar almayı desteklemek amacıyla kullanılmalıdır.
4 bin işletmeye destek, çok daha büyük bir hedefin parçası
MDEC’in 2027 bütçesi kapsamında 4 bin işletmeye sağlayacağı destek, eylem planının 1,5 milyon mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeye ölçeklenebilir yapay zekâ erişimi sunma yönündeki daha geniş hedefinin bir adımı. Plana göre bu işletmeler, tüm işletmelerin yaklaşık yüzde 84,4’ünü oluşturuyor.
4 bin işletme, daha geniş erişim hedefindeki 1,5 milyon işletmenin yaklaşık yüzde 0,27’sine karşılık geliyor. Bu iki ölçüt farklı destek düzeylerini tanımlıyor: bütçe programı kapsamındaki doğrudan destek ve çok daha geniş bir işletme kitlesinin araçlara erişimi.
Plana göre küçük işletmelerin karşılaştığı üç engel var: nitelikli çalışan eksikliği, sınırlı bütçeler ve nereden başlayacaklarına ilişkin belirsizlik. Önerilen çözüm, İşletmeleri Dijitalleştirme Girişimi’ni temel alarak uygun fiyatlı yapay zekâ araçlarını işletmelerin hâlihazırda kullandığı platformlara sunarken eğitim ve danışmanlık da sağlıyor.
Programın, tek tek işletmelerin ihtiyaçlarına göre belirlenen pratik çözümlerden ortak araç setlerine, oradan da Malezyalı sağlayıcıların ürünleri dâhil olmak üzere onaylanmış hizmetlerin yer aldığı bir yapay zekâ pazar yerine ilerlemesi amaçlanıyor. Bütçe açıklamasında, işletme desteği, profesyonel eğitim ve abonelikler arasındaki fon dağılımı ya da başvuru tarihleri ve uygunluk koşulları belirtilmedi.
Eğitim, yapay zekâ uzmanlarının ötesine ulaşmalı
Anwar’ın duyurduğu 5 bin profesyonel eğitim ve sertifikasyon kontenjanı, daha geniş bir beceri gündeminin parçası. Dijital Bakanlığı ekim ayında, AI Malaysia Bhd’yi güçlendirerek yapay zekâ becerilerine sahip 200 bin kişi yetiştirmeyi hedeflediğini açıklamıştı.
Eylem planı, 2028’e kadar yapay zekâ konusunda uzman becerilere sahip ilk grubu oluşturmayı, ardından 2030’a kadar ulusal talebi karşılayacak şekilde kapasiteyi artırmayı hedefleyen daha yakın vadeli bir ara aşama belirliyor. Plan ayrıca, işleri risk altında olan veya değişen Malezyalıların yapay zekâ kullanan ve daha fazla değer üreten mesleklere geçebilmesi için yeniden eğitim almalarını öneriyor.
Yapay zekâ becerileri farklı düzeylerde yetkinlikler içerebilir. Bir uzman sistemi geliştirebilir veya uyarlayabilirken, başka bir çalışanın belirli bir meslekte sistemin çıktılarını etkili biçimde kullanması gerekebilir. Malezya’nın planı, genel yapay zekâ okuryazarlığını uzmanlık bilgisi ve sektörlerin işleyişine ilişkin bilgiyle ilişkilendiriyor.
Hükümetin AI Nation çerçevesi, ülkede ileri düzey yeteneklerin hâlâ yetersiz olduğunu belirtiyor. Malezya’nın fen bilimleri mezunlarının sayısında ikinci sırada yer alması, daha fazla uzmanlık kapasitesi oluşturma ve araştırmaları iş dünyasının talepleriyle buluşturma ihtiyacıyla birlikte değerlendiriliyor.
Dijital Bakanı Gobind Singh Deo, programın amacını hükümetin internet sitesinde şöyle açıkladı:
AI Nation 2030, güçlü ve sürdürülebilir bir yapay zekâ ekosistemi kurarken Malezya’nın hedeflerden uygulamaya geçme kararlılığını yansıtıyor.
Abonelikler, kurslar ve okullar erişimi genişletiyor
Ücretsiz 100 bin ek yapay zekâ aboneliği, özellikle gençler arasında erişimi yaygınlaştırmayı amaçlıyor. Dijital Bakanlığı’nın ekim ayında 2027 bütçesi hakkında yaptığı açıklamada, girişim kapsamında sunulacak popüler uygulamalar arasında ChatGPT de sayıldı.
Digital Rakyat Platform da Coursera üzerinden Malezyalılara 16 binden fazla dijital kursa ve Profesyonel Sertifikaya ücretsiz erişim sunuyor. Uygulamalara erişim ve yapılandırılmış öğrenim birlikte, insanların dijital becerilerini geliştirmeleri için farklı yollar sağlıyor.
Malezya İslami Kalkınma Dairesi ile MDEC arasındaki iş birliği kapsamında, geleneksel İslami din okulları olan 300’den fazla pondok okuluna cihazlar sağlanması; öğretmenler ve öğrenciler için dijital beceri eğitimi verilmesi planlanıyor.
2027 bütçesi, iki yıllık azami süresini tamamlamış uygun mevcut DE Rantau Nomad Pass sahipleri için iznin iki yıl uzatılmasını da öngörüyor. Bu önlem, hükümetin yerel yetenekleri geliştirme çabalarının yanı sıra bu kişilerin uzaktan çalışırken Malezya’da yaşamaya devam etmesine olanak tanıyor.
Daha geniş dijital plan yapay zekânın ötesine uzanıyor
Başbakan Anwar, Malezya Dijital Eylem Planı 2030’u (MD2030) 29 Haziran 2026’da açıkladı. Dijital Bakanlığı’nın tanıtım açıklamasında, dijital ekonominin 2030’a kadar GSYH’nin yüzde 30’unu oluşturması ve ekonomik değeri yüksek 500 bin istihdam sağlaması hedefleniyor.
Dijital ekonomiye yönelik 500 bin istihdam hedefi, yapay zekâ stratejisindeki 300 bin istihdam hedefinden daha geniş bir alanı kapsıyor. Her iki hedef de Malezya’nın teknolojiyi ağırlıklı olarak tüketen bir ülke olmaktan çıkarak yerel dijital ürün ve hizmetler üretmeye yönelme çabasının parçası.
MD2030 ayrıca hükümetin dijitalleşmesiyle kamu sektöründe 4,5 milyar RM tasarruf sağlamayı ve kamu hizmetlerinin yüzde 95’ini baştan sona çevrimiçi sunmayı hedefliyor. Bir hizmetten yararlanan kişi açısından bu, sürecin yalnızca bir aşamasını internet üzerinden yapmak yerine tüm işlemi dijital olarak tamamlayabilmek anlamına geliyor.
Planın yedi stratejik alanı bulunuyor: hükümet, ekonomi, altyapı, yetenek, toplum, güven ve güvenlik ile inovasyon. Dijital politikayı On Üçüncü Malezya Planı ve MADANI Ekonomi çerçevesiyle uyumlu hâle getirirken Malezya Dijital Ekonomi Taslağı ile Ulusal Dördüncü Sanayi Devrimi Politikası’nın yönünü de güncelliyor.
2027 bütçesi, dijital önlemleri toplam 510 milyar RM’lik bir paketin içine yerleştiriyor. Bu tutar; hükümetin ayırdığı 459,8 milyar RM’yi, hükümet bağlantılı yatırım şirketlerinden gelen 25 milyar RM’yi, kamu ve özel sektörün ortak yatırımı olan 11 milyar RM’yi ve federal yasal kuruluşlar ile Maliye Bakanı bünyesinde kurulmuş şirketlerden gelen 14,2 milyar RM’yi kapsıyor.
Bugünden 2030’a uzanan kilometre taşları
Malezya’nın yapay zekâ programı, ülkenin ilk yapılandırılmış ulusal yapay zekâ çerçevesi olan 2021–2025 Yapay Zekâ Yol Haritası’nı temel alıyor. Önceki aşama yönetişim, araştırma, altyapı, yetenek ve teknolojiye yönelik genel farkındalığa odaklanmıştı. Yeni plan ise farklı sektörlerde uygulamaya geçişi öne çıkarıyor.
Yapay Zekâ Ulusal Ofisi yapay zekâ eylem planına liderlik ederken MDEC, işletmelerin teknolojiyi benimsemesini ve Bölgesel Yapay Zekâ Büyüme Bölgesi’ni destekliyor. Dijital Bakanlığı, bakanlıklar, kurumlar ve özel şirketler arasındaki iş birliğiyle daha geniş kapsamlı çalışmayı koordine ediyor.
- 2021–2025: Yapay Zekâ Yol Haritası, Malezya’nın ilk yapılandırılmış ulusal yapay zekâ çerçevesini oluşturuyor.
- 29 Haziran 2026: Anwar, ekonomik ve kamu hizmeti hedeflerini içeren MD2030’u açıklıyor.
- Ekim 2026: Dijital Bakanlığı, yapay zekâ becerilerini, işletmeleri, abonelikleri ve okulları kapsayan 2027 bütçesi önlemlerini açıklıyor.
- 11 Kasım 2026: Anwar, Malezya’nın IMD sıralamasında 27’nciliğe yükseldiğini duyuruyor ve istihdam ile büyüme hedeflerini yineliyor.
- 2028: Bilgi notunda küresel yapay zekâ hazırlığında ilk 20’ye girme ara hedefi belirleniyor; planın tamamı da bu yıl itibarıyla yapay zekâ uzmanlarından oluşan ilk grubun yetiştirilmesini öngörüyor.
- 2030: Hükümet, kabul gören küresel yapay zekâ endekslerinde ilk 10’a girmeyi ve istihdam, büyüme ile dijital hizmetlere ilişkin temel hedefleri gerçekleştirmeyi amaçlıyor.
İlk projeler için ayrıca bir uygulama ölçütü bulunuyor: iki yıl içinde ölçülebilir sonuçlar elde etmek. Bu projelerin ilerleyişi, Malezya’nın kamu varlıklarını, nitelikli insanları ve yatırımı hizmetlerle ve ekonomik faaliyetlerle ne kadar etkili biçimde buluşturabildiğini gösterecek.
Öne Çıkanlar
- Anwar, 2030’a kadar yapay zekâ bağlantılı 300 bine kadar yeni istihdam ve GSYH büyümesine ek 1,2 yüzde puana kadar katkı hedefliyor.
- Hükümetin bilgi notunda 300 bin ila 500 bin istihdam ve yılda 0,8 ila 1,2 yüzde puanlık ek büyüme şeklinde daha geniş bir aralık belirtiliyor.
- Malezya, IMD’nin 70 ekonomiyi kapsayan dijital ve yapay zekâ sıralamasında 34’üncülükten 27’nciliğe yükseldi; Singapur’un ardından ASEAN’da ikinci sırada yer aldı.
- 2027 bütçesi, işletmelerin yapay zekâyı benimsemesi, profesyonel eğitim ve ek yapay zekâ abonelikleri için MDEC aracılığıyla 30 milyon RM sağlıyor.
- Sağlık, şehirler ve kamu hizmetleri ilk öncelikli projeler arasında; bu projelerin iki yıl içinde ölçülebilir sonuçlar vermesi gerekiyor.
- Daha geniş dijital plan, 2030’a kadar GSYH’nin yüzde 30’una ulaşan katkı, dijital ekonomide 500 bin istihdam ve kamu hizmetlerinin yüzde 95’inin baştan sona çevrimiçi sunulmasını hedefliyor.






