1.619 hektarlık teknoloji merkezi için anlaşma bekleniyor
Filipinler ve ABD, Tarlac eyaletinin Capas kentindeki New Clark City'de kurulması önerilen yapay zekâ ve ileri imalat merkezine ilişkin anlaşmayı 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor. Filipinli ticaret yetkilileri görüşmelerin iyi ilerlediğini, ancak ana anlaşmanın henüz tamamlanmadığını ve Manila'daki Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) zirvesi sırasında imzalanmasının beklenmediğini söylüyor.
İçindekiler
- 1.619 hektarlık teknoloji merkezi için anlaşma bekleniyor
- İmza neden ayrı bir etkinlikte atılacak?
- Müzakerecilerin hâlâ karara bağlaması gerekenler
- Pax Silica'ya katılımdan inşaat planlarına
- New Clark City'nin Golden Node'u neleri kapsayacak?
- Arazi desteği ve daha geniş Luzon koridoru
- Yatırım Filipinli işletmelere nasıl ulaşabilir?
- Araştırmacılar sanayiye katkıyı neden sorguluyor?
- Su, elektrik ve topluluklar önemini koruyor
- Öne Çıkanlar
Önerilen proje, Luzon Ekonomik Koridoru içinde 1.619 hektarlık bir alanı kapsıyor. Bases Conversion and Development Authority (BCDA), projenin birkaç on yıl içinde 40 milyar ila 70 milyar dolar yatırım çekebileceğini ve 130 bin ila 190 bin doğrudan istihdam yaratabileceğini tahmin ediyor. Bunlar öngörülerden ibaret; kesinleşmiş yatırım taahhüdü açıklanmadı.
Yatırım Kurulu'na da başkanlık eden Ticaret Müsteşarı Ceferino Rodolfo, 10 Kasım'da hükümetin anlaşmayı yıl sonundan önce imzalama umudunu koruduğunu söyledi. Zirvede duyuru yapılmamasını takvimle ilgili bir karar olarak nitelendirirken anlaşmaya ilişkin görüşmelerin sürdüğünü de kabul etti.
Proje, büyük ölçekli bir sanayi hedefini Tarlac için pratik sorularla bir araya getiriyor: Alanda hangi şirketler faaliyet gösterecek, ne kadar su ve elektriğe ihtiyaç duyacaklar ve çiftçilerle yakındaki diğer topluluklar nasıl etkilenecek? Yetkililer, planlama ve hazırlık döneminin ardından 2028'e kadar temel atmayı hedefliyor.
İmza neden ayrı bir etkinlikte atılacak?
Rodolfo, önerilen merkezin ASEAN ve Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği etkinliklerinden ayrı olarak ilgi görmesini istediklerini söyledi. Diplomatik toplantılar sırasında bölgesel diğer girişimlerin de gündeme gelmeyi hak ettiğini belirtti.
Dördüncü ASEAN Yatırım Forumu'nun kulisinde konuşan Rodolfo, kararı şöyle açıkladı:
Başkan Trump ile Başkan Marcos arasında yapılacak yaklaşan görüşmede herhangi bir duyuru yapılmayacak, ancak bu yalnızca zamanlamayla ilgili bir konu.
ABD'nin Filipinler Büyükelçisi Lee Lipton, duyuru yapılacağı yönündeki beklentileri daha önce reddetmişti. 7 Kasım'da X'te yayımladığı açıklamada, önerilen Pax Silica Ekonomik Güvenlik Bölgesi hakkındaki spekülasyonlara yanıt verdi:
Pax Silica Ekonomik Güvenlik Bölgesi'ne ilişkin böyle bir duyuru hiçbir zaman planlanmadı.
BCDA Başkanı ve İcra Kurulu Başkanı Joshua Bingcang, daha önce imza için zirveye ve Başkan Donald Trump'ın beklenen ziyaretine denk gelen kasım ayını hedef göstermişti. Kesin bir imza tarihi olmadığını da kabul etmişti. Lipton, kararların Filipin hükümetiyle istişare içinde alınacağını ve girişimin paydaşlar üzerindeki etkilerinin kapsamlı biçimde ele alınacağını söyledi.
Müzakerecilerin hâlâ karara bağlaması gerekenler
Planlanan çerçeve anlaşması, merkezde faaliyet göstermesi hedeflenen sektörleri tanımlayacak; hukuki, ticari ve diğer kalkınma konularını ele alacak. Filipinler adına BCDA'nın, ABD'deki muadiliyle birlikte anlaşmayı imzalaması bekleniyor.
Rodolfo, anlaşmayı engelleyen önemli bir esaslı sorun olmadığını ve iki hükümetin ileri imalat merkezi konusunda ortak bir vizyona sahip olduğunu söyledi. Ancak geriye hangi konuların kaldığı sorulduğunda şöyle yanıt verdi:
Ana anlaşmanın kendisi, yani tamamı.
Rodolfo, müzakerelerde ele alınan hükümleri açıklamayı reddetti. İmza tarihi ya da yeri duyurulmadı. Değerlendirmesine göre görüşmeler planlandığı gibi ilerliyor; tamamlanma süresi ise müzakerelerin hızına ve sonucuna bağlı.
BCDA ile ABD Dışişleri Bakanlığı, önerilen düzenlemeler üzerinde karşılıklı yazışmalar yürütüyor. Bingcang temmuz ayında Filipinler'in, çerçeve anlaşması müzakerelerinde Pax Silica koalisyonunun en ileri aşamadaki katılımcılarından biri olduğunu söylemişti. Filipinli yetkililer daha sonra BCDA'nın, Cumhurbaşkanlığı Ofisi ve Ticaret ve Sanayi Bakanlığı ile birlikte incelediği taslağa Washington'dan yanıt beklediğini bildirdi.
Pax Silica'ya katılımdan inşaat planlarına
Washington, yapay zekâyı destekleyen kritik mineraller, elektronik, yarı iletkenler ve diğer sektörlerde katılımcı ülkeler arasında bağlantı kurmak amacıyla Pax Silica'yı Aralık 2025'te başlattı. Tedarik zinciri, bir ürünü ham maddeden işleme ve imalata, oradan da müşterilere ulaştıran aşamaların tümüdür.
Filipinler, Rodolfo'nun deklarasyonu imzaladığı 17 Nisan'da girişimin 13'üncü imzacısı olarak katıldı. Önerilen New Clark City merkezi, bu katılımın amiral gemisi projesi hâline geldi.
Başlıca kilometre taşları, önerinin üyelikten fiziksel bir projenin müzakerelerine nasıl ilerlediğini gösteriyor:
- Aralık 2025: ABD, Pax Silica'yı başlattı.
- 17 Nisan 2026: Filipinler, 13'üncü katılımcı olarak deklarasyonu imzaladı.
- 20 Nisan 2026: BCDA, New Clark City'de Pax Silica Koordinasyon Ofisi ve sanayi merkezi için 4.000 dönüm alan ayırdığını duyurdu.
- Temmuz 2026: Bingcang, taslak düzenlemelerin karşılıklı olarak paylaşıldığını söyledi ve imza için kasım ayını hedef gösterdi.
- 7 Kasım 2026: Lipton, zirvede duyuru yapılmasının planlanmadığını söyledi.
- 10 Kasım 2026: Rodolfo, anlaşmayı 2026 sonuna kadar tamamlama hedefini yineledi.
- 2028: Filipinli yetkililer, planlama ve hazırlıkların ardından temel atmayı hedefliyor.
Rodolfo, anlaşmanın 2026 içinde imzalanmasının yaklaşık iki yıllık kalkınma planlaması takvimini koruyacağını söyledi. BCDA da hazırlık dönemi içinde temel atmayı hedef olarak açıkladı. Bu nedenle anlaşmanın, ana planın ve inşaat hazırlıklarının sıralaması takvim açısından belirleyici olacak.
New Clark City'nin Golden Node'u neleri kapsayacak?
BCDA'nın 20 Nisan tarihli duyurusunda, teknoloji şirketlerinin, araştırma kurumlarının ve kamu kuruluşlarının birlikte çalışacağı Pax Silica Koordinasyon Ofisi için New Clark City'de 4.000 dönümlük bir alan ayrıldı. Yaklaşık 1.619 hektara karşılık gelen bu büyüklük, önerilen merkezin açıklanan alanıyla aynı.
Kurum, burayı Pax Silica'nın ilk Golden Node'u, yani yapay zekâ ve ileri imalat odaklı yeni tür bir yatırım merkezi olarak belirledi. Öneri, yalnızca idari bir ofisten ibaret değil; şirketlerin, altyapının ve araştırma faaliyetlerinin tek bir yerde buluştuğu bir sanayi ekosistemi kurulmasını öngörüyor.
Yatırım Kurulu'nun merkezle ilgili tartışma dizisi projeyi, yapay zekâyı işleyişinin merkezine alan bir Sanayi Hızlandırma Merkezi olarak tanımlıyor. Öncelikler arasında kritik mineraller, nitelikli iş gücü, veri merkezleri ve ileri imalat bulunuyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, yapay zekâyı işleyişin başından itibaren kullanacak şekilde tasarlanan operasyonlar yapay zekâ odaklıdır.
Veri merkezleri, yapay zekâ sistemleri de dâhil olmak üzere bilgileri depolayan ve dijital hizmetleri çalıştıran bilgisayarlara ev sahipliği yapar. Yarı iletkenler, bu bilgisayarların ve diğer pek çok elektronik cihazın çalışmasını sağlayan yongalardır. Bu faaliyetlerin malzeme işleme ve imalatla bir araya getirilmesi, önerinin sanayi açısından temel mantığını oluşturuyor.
Arazi desteği ve daha geniş Luzon koridoru
BCDA, kira ödemelerinde iki yıllık bir ödemesiz dönem açıkladı. Kurum, bunu Filipinler ile ABD arasındaki ekonomik işbirliğini desteklemek amacıyla yapılan koşulsuz ayni katkı olarak tanımlıyor. Kurum, başlangıçta nakit ödeme almak yerine kira indiriminin değerini katkı olarak sunuyor.
Üçüncü yıldan itibaren uygulanacak yıllık kira bedeli daha sonra yapılacak bir anlaşmayla belirlenecek. Böylece gelecekteki kira koşulları da projenin ticari düzenlemelerinin bir parçası olacak.
New Clark City, Filipinler, ABD ve Japonya'nın katıldığı bir altyapı ve yatırım girişimi olan Luzon Ekonomik Koridoru içinde yer alıyor. Koridor, Manila'daki yoğunluğu azaltmaya yardımcı olurken Subic Bay, Clark, Metro Manila ve Batangas'ı demiryolları, limanlar ve havaalanlarıyla birbirine bağlamayı amaçlıyor.
Önerilen Pax Silica merkezi, koridorun öncelikli düğüm noktalarından, yani başlıca faaliyet merkezlerinden biri olacak. Hedeflenen sektörler arasında kritik minerallerin işlenmesi, yarı iletken üretimi ve ileri imalat yer alıyor. Malzemelerin, makinelerin ve bitmiş ürünlerin fabrikalarla uluslararası pazarlar arasında taşınması gerekeceğinden ulaşım bağlantıları bu işletmeler için önem taşıyacak.
Yatırım Filipinli işletmelere nasıl ulaşabilir?
Yarı iletkenler ve elektronik ürünler, Filipinler'in hâlihazırda önde gelen ihracat kalemleri arasında. Hükümet, Pax Silica'ya katılımın ülkeyi montaj, test ve paketlemenin ötesine taşıyarak daha yüksek katma değerli teknoloji faaliyetlerine yöneltmesini istiyor.
Maliye Bakanı Frederick Go, BCDA'nın duyurusunda bu hedefi şöyle açıkladı:
Filipinler, Pax Silica'ya katılarak maden kaynaklarımızın ve stratejik konumumuzun yalnızca küresel sektörleri kenardan desteklemek için kullanılmamasını, geleceğin sektörlerini kurmak üzere etkin biçimde değerlendirilmesini sağlıyor,
Bingcang, merkezin nitelikli istihdam yaratabileceğini ve yerel işletmelere uluslararası teknoloji ekonomisinde daha büyük bir rol verebileceğini söyledi. BCDA, potansiyel yatırımcılar arasında Apple, Nvidia, Qualcomm ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.'yu sayarken yatırım ve istihdam tahminlerini birkaç on yıla yayıyor.
Filipinli işletmeler açısından hedeflenen fayda, fabrikalardaki istihdamla sınırlı değil. Yerel tedarikçiler, merkeze mal ve hizmet sunma fırsatı bulabilir. Hükümetin daha iddialı hedefi ise yerli şirketlerin ve çalışanların daha yüksek katma değerli işler üstlenmesini sağlayacak teknoloji ve imalat yetkinliklerini geliştirmek.
Araştırmacılar sanayiye katkıyı neden sorguluyor?
Filipinler Üniversitesi Bütünleşik ve Kalkınma Çalışmaları Merkezi'nin bir tartışma raporu, araştırma ve tasarım faaliyetlerinin yurt dışında sürmesi hâlinde ülkenin ağırlıklı olarak bir üretim üssü olarak kalabileceği uyarısında bulundu. Filipinler'in önerilen yatırımlardan daha fazla yarar sağlaması için ülke içindeki teknolojik yetkinliklerin güçlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Araştırma ve tasarım, ürünlerin nasıl çalışacağını ve nasıl üretileceğini belirler. Montaj ise bileşenleri bir araya getirir. Her ikisi de ekonomik faaliyet yaratır, ancak üniversite raporunun kaygısı, yeni teknoloji geliştirme bilgi ve kapasitesinin nerede bulunacağı.
IBON Vakfı İcra Direktörü Sonny Africa da Filipin sanayisini geliştirirken yabancı yatırımlara bel bağlanmasına ilişkin benzer kaygılar dile getirdi. Intel'in 1974'te, Texas Instruments'ın ise 1979'da ülkeye gelişini örnek göstererek çok uluslu şirketlerin yarı iletken alanındaki faaliyetlerinin onlarca yıldır sürmesine rağmen Filipinlerin güçlü bir yerli yarı iletken sektörü oluşturamadığını savundu.
Africa, yabancı şirketlerin Filipinli iş gücünden, kritik minerallerden ve devlet teşviklerinden yararlandığını ileri sürdü. Bu eleştiri, hükümetin yatırım hedeflerinin yanına somut bir ölçüt koyuyor: Merkezin başarısı ağırlıklı olarak yabancı yatırım ya da ihracatın büyüklüğüyle mi ölçülecek, yoksa yerli işletmelerin beceri, teknoloji ve iş fırsatları kazanmasına da katkı sunacak mı?
Su, elektrik ve topluluklar önemini koruyor
Çiftçiler, yerli topluluklar ve çevre grupları olası yerinden edilme, çevresel etkiler ve önerilen merkezin su ile elektrik talebi hakkında kaygılarını dile getirdi. Bu konular hem New Clark City çevresindeki sakinleri hem de hedeflenen sektörleri desteklemek için gerekli altyapıyı ilgilendiriyor.
Bilgi işlem tesislerinin ekipmanları ve soğutma sistemlerini çalıştırmak için elektriğe ihtiyacı var. Sanayideki su ve enerji gereksinimleri de hangi üreticilerin alana yerleşeceğine ve hangi süreçleri kullanacağına bağlı olacak. Bu nedenle, çerçeve anlaşmasında ev sahipliği yapılacak sektörlerin tanımlanması projenin pratik ihtiyaçlarını şekillendirecek.
BCDA, paydaşlarla istişarelerini sürdürüyor. Rodolfo, muhalefetin zirvede imza atmama kararına neden olmadığını ve istişarelerin sürecin başından beri planlandığını söyledi. Lipton da görüşmelerde girişimin paydaşlar üzerindeki olası etkilerinin değerlendirileceğini belirtti.
Bir sonraki aşama, 2026 sonundan önce tamamlanması hedeflenen anlaşma. Ardından ana planlama ve hazırlıklar, önerilen sanayi vizyonunu arazi, altyapı ve tesislere ilişkin kararlara dönüştürecek. Tarlac sakinleri ve iş arayanlar açısından bu kararlar, yatırım vaadini geçim kaynakları, kaynak kullanımı ve iş olanakları gibi gündelik konularla buluşturacak.
Öne Çıkanlar
- Filipinler, Pax Silica merkezi anlaşmasını ABD ile 2026 sonundan önce tamamlamayı umuyor.
- ASEAN zirvesinde imza atılması beklenmiyor ve ana anlaşma için müzakereler sürüyor.
- New Clark City'de kurulması önerilen merkez, Luzon Ekonomik Koridoru içinde 1.619 hektarlık bir alanı kapsıyor.
- BCDA, birkaç on yıl içinde 40 milyar ila 70 milyar dolar yatırım ve 130 bin ila 190 bin doğrudan istihdam öngörüyor.
- Proje iki yıllık kira indirimi içeriyor; üçüncü yıldan itibaren uygulanacak yıllık bedel ayrıca kararlaştırılacak.
- Yetkililer 2028'e kadar temel atmayı hedeflerken yerinden edilme, su, elektrik ve çevresel etkiler konusunda istişareler sürüyor.
- Araştırmacılar ve IBON, yatırımın ülke içindeki teknolojik yetkinlikleri ne ölçüde geliştireceğini sorguluyor.






