Petrol Kısıtlamalarına Rağmen İmalatın Büyümesiyle Kazakistan Ekonomisindeki Büyüme Yüzde 4,5’e Hızlandı

8 dakikalık okuma
Kazakhstan's Growth Accelerates to 4.5% as Manufacturing Expands Despite Oil Constraints

Artışa fabrikalar ve inşaat öncülük ediyor

Ulusal Ekonomi Bakanlığının 10 Kasım’da yayımladığı Ulusal İstatistik Bürosu öncü verilerine göre Kazakistan ekonomisi, Ocak-Ekim 2026 döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 4,5 büyüdü. Büyüme, yılın ilk dokuz ayındaki yüzde 4,2’lik orandan hız kazanırken imalat ve inşaat en hızlı büyüyen sektörler arasında yer aldı.

İçindekiler
  1. Artışa fabrikalar ve inşaat öncülük ediyor
  2. 2026 boyunca büyüme nasıl hız kazandı?
  3. İmalat, sanayinin genelinden daha hızlı büyüyor
  4. Büyüme hizmet ve tarım sektörlerine de yayılıyor
  5. Petrol ihracatındaki kısıtlamalar önemli bir engel oluşturuyor
  6. Üretim artarken fabrikalar talebin zayıf olduğunu bildiriyor
  7. 6,5 trilyon tenge’lik altyapı planı şekilleniyor
  8. Rakamlar hane bütçeleri açısından ne anlama geliyor?
  9. Öne Çıkanlar

Bakanlık, kaynak dışı sektörün yüzde 5,6 büyüdüğünü ve ekonomik büyümeye en büyük katkıyı sağladığını tahmin etti. İmalat üretimi yüzde 9,3, inşaat ise yüzde 13,1 arttı. Listelenen imalat kolları arasında en hızlı büyüme ilaç sektöründe kaydedildi; üretim yüzde 50,9 yükseldi.

Veriler, iki farklı gelişmeyi bir arada ortaya koyuyor: ham madde çıkarımı dışındaki üretimde güçlenme ve petrol üretimiyle ihracat üzerindeki baskının sürmesi. Kazakistan’ın 2026’da yaklaşık 96 milyon ton petrol üretmesi planlanıyordu; ancak büyük sahalardaki kazalar ve ana ihracat güzergâhını etkileyen kısıtlamalar bu hedefi zorlaştırdı.

Reel gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonra üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Dolayısıyla yüzde 4,5’lik artış, fiyat değişimlerinin etkisi çıkarıldığında ekonomik faaliyetteki büyümeyi gösterir.

2026 boyunca büyüme nasıl hız kazandı?

Kazakistan’ın büyüme oranı 2026’nın ilk yarısındaki yüzde 4,1’den Ocak-Eylül döneminde yüzde 4,2’ye yükseldi, Ocak-Ekim döneminde ise yüzde 4,5’e ulaştı. Her oran, birikimli dönemi 2025’in aynı aylarıyla karşılaştırıyor.

Son hızlanma 0,3 yüzde puana karşılık geliyor. Yüzde puan, iki yüzde oranı arasındaki farkı ifade eder: Eylül ayı itibarıyla birikimli yüzde 4,2’lik oran yüzde 4,5’ten çıkarıldığında bu artış bulunur. Yeni toplama, önceki dokuz ayın yanı sıra ekim ayındaki faaliyetler de dahil edilmiştir.

Reklam

Kaynak dışı sektör de ivme kazandı; dokuz aylık dönemdeki yüzde 5,4’lük büyüme, on aylık dönemde yüzde 5,6’ya çıktı. Sektörün son büyüme oranı, GSYH büyümesinin 1,1 yüzde puan üzerindeydi. Bu da bakanlığın sektörü büyümenin başlıca destekleyicisi olarak tanımlamasının nedenini ortaya koyuyor.

Kazakistan, 2025 yılının tamamında yüzde 6,5 GSYH büyümesi kaydetti. 2026’nın son birikimli oranı daha düşük olsa da karşılaştırılan dönemlerin uzunlukları farklı. Veriler bir arada değerlendirildiğinde ekonomi 2026 içinde hız kazanırken geçen yılın yıllık büyüme temposunun altında seyrediyor.

İmalat, sanayinin genelinden daha hızlı büyüyor

İmalat sektöründeki büyüme, dokuz aylık dönemdeki yüzde 8,6’dan on aylık dönemde yüzde 9,3’e çıkarak 0,7 yüzde puan arttı. Bu oran, ekonominin yüzde 4,5’lik büyümesinin iki katından fazlaydı ve sanayi üretiminin genelindeki yüzde 3,5’lik artışın oldukça üzerindeydi.

İmalat; ilaç, makine ve gıda dahil olmak üzere malzemelerin ürünlere dönüştürülmesini kapsar. Daha geniş kapsamlı sanayi toplamında çıkarım gibi faaliyetler de yer alır. Bu farklı büyüme oranları, sanayinin genelinde büyüme daha yavaş seyrederken fabrikaların nasıl hızla üretim artırabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Bakanlığın imalat sektörüne ilişkin verileri, sıraladığı yedi sektörün tamamında artış olduğunu gösterdi:

  • İlaç: yüzde 50,9.
  • İşlenmiş metal ürünleri: yüzde 30,4.
  • Makine imalatı: yüzde 22,2.
  • Kimya: yüzde 21,9.
  • Kauçuk ve plastik ürünler: yüzde 18,1.
  • Gıda ürünleri: yüzde 13.
  • İnşaat malzemeleri: yüzde 5,4.

İlaç ve işlenmiş metal ürünlerinde özellikle keskin artışlar kaydedilirken makine ve kimya sektörleri de beşte birden fazla büyüdü. Gıda üretimi, imalat ortalamasının üzerinde artarken inşaat malzemelerindeki yükseliş daha sınırlı kaldı.

Bir sektörün GSYH’ye katkısı hem büyüme oranına hem de sektörün büyüklüğüne bağlıdır. Büyük bir sektördeki istikrarlı büyüme, hızla genişleyen küçük bir sektörden daha fazla üretim artışı sağlayabilir. İmalatın her kolunun ulusal büyümeye ne kadar katkı yaptığını hesaplamak için üretim artışının yanı sıra ekonomideki payının da bilinmesi gerekir.

Büyüme hizmet ve tarım sektörlerine de yayılıyor

Bakanlığın sıraladığı diğer başlıca sektörler arasında yüzde 13,1’lik büyümeyle inşaat öne çıktı. Ulaştırma ve depolama yüzde 7,5, ticaret yüzde 6,2, tarım yüzde 5,2 ve iletişim yüzde 4,9 büyüdü.

Reklam

Bu artışların farklı sektörlere yayılması, ekonomik faaliyetin işletmelere nasıl yansıdığını anlamak açısından önem taşıyor. İnşaat yapım faaliyetlerini kapsarken ulaştırma ve depolama malların taşınmasını ve saklanmasını, ticaret ise ürünlerin alıcılarla buluşmasını sağlıyor. Tarım ve iletişim de fabrika üretiminin ötesinde büyümeye katkı sundu.

İnşaattaki büyüme oranı GSYH büyümesinin neredeyse üç katına ulaştı; ulaştırma ve depolama da ekonominin genelinden belirgin ölçüde hızlı büyüdü. Ticaret, tarım ve iletişim sektörlerinin her biri yüzde 4,5’in üzerinde büyüdü, ancak oranları ulusal büyüme oranına daha yakındı.

Bu nedenle farklı sektörlerdeki işletmeler, yalnızca imalat verilerinin gösterdiğinden daha geniş kapsamlı bir büyüme yaşadı. Görünüm, tek bir sektörde yoğunlaşan büyümeden ziyade üretimde, inşaat faaliyetlerinde, malların taşınması ve satışında artışa işaret ediyor.

Petrol ihracatındaki kısıtlamalar önemli bir engel oluşturuyor

Kazakistan, Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) üzerinden ihracata getirilen kısıtlamalarla bağlantılı olarak temmuzda yaşanan düşüşün ardından ham madde üretiminde ağustos ayında toparlanmaya başladı. Kazakistan’ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80’den fazlası bu güzergâh üzerinden dış pazarlara taşınıyor.

Petrolün büyük bölümü Tengiz, Kaşagan ve Karaçaganak sahalarından geliyor. İhracatın bu kadar büyük bir kısmının tek bir sistem üzerinden yapılması nedeniyle güzergâhtaki kısıtlamalar, üreticilerin yurt dışına gönderebildiği petrol miktarını ve buna bağlı olarak üretim kararlarını etkileyebiliyor.

2026 için planlanan yaklaşık 96 milyon tonluk üretim hedefi, hem ihracat kısıtlamaları hem de büyük sahalardaki kazalar nedeniyle baskı altında kaldı. Bu güçlükler, imalattaki güçlü büyümeyle sanayi üretiminin genelindeki daha yavaş artış arasındaki farkı açıklamaya yardımcı oluyor.

Ulusal Ekonomi Bakanı Serik Jumangarin, ekim ayında büyümenin önündeki engeller arasında petrol üretimindeki düşüşü, tenge’nin değer kazanmasını ve tüketici kredilerindeki yavaşlamayı saydı. Değerlendirmesi, çıkarım sektöründeki baskıları ihracatçıları ve yurt içi harcamaları etkileyen koşullarla ilişkilendirdi.

Para biriminin değer kazanması, tenge cinsinden fiyatlandırılan malları yabancı alıcılar için daha pahalı hale getirebilir ve döviz gelirlerinin tenge karşılığını düşürebilir. Tüketici kredilerindeki yavaşlama da borçlanmayla finanse edilen alışverişleri sınırlayabilir. Petrol üretip ihraç edebilme kapasitesinin yanı sıra bu iki etken de önem taşıyor.

Üretim artarken fabrikalar talebin zayıf olduğunu bildiriyor

Kazakistan’da imalat sektörünün ekim ayı satın alma yöneticileri endeksi (PMI) 49,4 olarak ölçüldü. Bu değer, ankette büyümeyle daralmayı ayıran 50 eşiğinin altında kaldı. İmalat şirketleri, birikimli üretim verilerinde kayda değer artış görülmesine rağmen talebin zayıf olduğunu ve siparişlerin yetersiz kaldığını bildirdi.

Reklam

PMI, şirketlere üretim ve siparişler gibi alanlar dahil olmak üzere iş koşullarındaki değişiklikleri sorar. 50’nin altındaki bir değer, ankete katılan şirketlerin faaliyetlerinde önceki aya kıyasla düşüşe işaret eder. Ekim ayındaki 49,4 değeri bu sınırın biraz altında kaldı.

İmalat üretimi verileri, Ocak-Ekim dönemini 2025’in aynı on ayıyla karşılaştırıyor. PMI ise ankete katılan şirketlerin bildirdiği daha yakın tarihli değişimleri gösteriyor. Bu nedenle birikimli dönemdeki güçlü artış, dönemin sonlarına doğru koşulların zayıflamasıyla aynı anda görülebilir.

Fabrika yöneticileri açısından bu tablo, yeni siparişleri önemli bir unsur haline getiriyor. Tamamlanmış üretim birikimli büyüme oranına katkı sağlarken gelen siparişler, işletmelerin üretimi sürdürme, malzeme satın alma veya yeni işler üstlenme kararlarına yardımcı oluyor.

6,5 trilyon tenge’lik altyapı planı şekilleniyor

Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 28 Ekim’deki konuşmasında 2027’yi Halk İnşaatı Yılı ilan etti. Planlanan inşaat programı, Kazakistan genelinde yolları, hastaneleri, okulları ve stadyumları kapsıyor.

Altyapı projelerine Ulusal Fon’dan 6,5 trilyon tenge ayrılması bekleniyor; ödemeler 2029’a kadar taksitler halinde yapılacak. Program, inşaat sektöründeki mevcut yüzde 13,1’lik büyümeye ek olarak gelecekte kamu harcamaları için yeni bir kaynak oluşturuyor.

Takvim, mevcut üretim verileriyle ileride yapılacak harcamaları birbirinden ayırıyor. Ocak-Ekim büyümesi, bu dönemde halihazırda yürütülen çalışmaları yansıtıyor; açıklanan fon aktarımları ise sonraki yıllara uzanıyor.

Hükümetin hesaplamalarına göre ek harcamalar, 12 ayda fiyat artışına 0,8 yüzde puana kadar katkı yapabilir. Projeler ilerledikçe kamu harcamaları iş gücüne, malzemelere ve ekipmanlara yönelik talebi artırabilir. Bu tahmin, planlanan altyapı yatırımlarının olası fiyat maliyetini de ortaya koyuyor.

Rakamlar hane bütçeleri açısından ne anlama geliyor?

Kazakistan’da 2025’te GSYH yüzde 6,5 büyürken enflasyon yüzde 12,3 olarak kaydedildi. Bu veriler ekonominin farklı yönlerini anlatıyor: biri tüketici fiyatlarındaki artışı, diğeri ise fiyat etkisi çıkarıldıktan sonra üretimdeki artışı ölçüyor.

Aileler ekonomik değişimi ücretler, istihdam, fiyatlar ve satın alma gücü üzerinden yaşıyor. 2026’daki durumlarını değerlendirmek için güncel enflasyon verileri, fiyat değişimlerine göre düzeltilmiş ücretler ve hane halkı tüketimine ilişkin bilgiler gerekiyor. Bu göstergeler, insanların gelirleriyle ne kadar alışveriş yapabildiğini ortaya koyuyor.

Reklam

Altyapı programı bu ilişkiyi daha görünür kılıyor. Yollar, hastaneler ve okullar kamu tesislerini artırırken bu yapıların inşasına yapılan harcamalar mal ve iş gücüne yönelik talep oluşturacak. Hükümetin fiyatlar üzerindeki ek etki tahmini, hane bütçelerinin de karşılaşabileceği bir maliyete işaret ediyor.

GSYH ve sektör tahminleri öncü nitelikte olup Ulusal İstatistik Bürosu tarafından güncellenebilir. Kesin veriler için bir tarih açıklanmadı. Ekonomik görünümü şekillendiren başlıca tarihler ve dönemler şöyle:

  • 2025: GSYH yüzde 6,5 büyüdü, enflasyon yüzde 12,3’e ulaştı.
  • 2026’nın ilk yarısı: GSYH büyümesi yüzde 4,1 oldu.
  • Temmuz ve Ağustos 2026: CPC ihracat kısıtlamaları sırasında ham madde üretimi geriledi, ardından toparlanmaya başladı.
  • Ocak-Eylül 2026: GSYH yüzde 4,2 büyüdü, imalat yüzde 8,6 genişledi.
  • 28 Ekim 2026: Tokayev, 2027 için inşaat girişimini duyurdu.
  • 10 Kasım 2026: On aylık veriler GSYH büyümesini yüzde 4,5, imalat büyümesini yüzde 9,3 olarak gösterdi.
  • 2029’a kadar: Altyapı için Ulusal Fon’dan yapılması planlanan ödemeler taksitler halinde aktarılacak.

Öne Çıkanlar

  • Kazakistan’ın reel GSYH’si Ocak-Ekim 2026 döneminde yüzde 4,5 büyüdü; dokuz aylık dönemde bu oran yüzde 4,2’ydi.
  • Kaynak dışı sektör tahminen yüzde 5,6 büyüyerek ekonomik büyümeye en büyük katkıyı sağladı.
  • İmalat yüzde 9,3 büyüdü; oran bazında artışa ilaç, işlenmiş metal ürünleri ve makine sektörleri öncülük etti.
  • İnşaat yüzde 13,1 büyürken ulaştırma, ticaret, tarım ve iletişim sektörlerinde de artış kaydedildi.
  • Kazak petrolünün yüzde 80’den fazlasını taşıyan CPC’yi etkileyen kısıtlamalar ve sahalardaki kazalar petrol üretimini zorladı.
  • Ekim ayında imalat PMI’si 49,4 oldu; şirketler talebin zayıf, siparişlerin yetersiz olduğunu bildirdi.
  • Altyapıya ayrılması planlanan 6,5 trilyon tenge 2029’a kadar aktarılacak; hükümet 12 ayda fiyatlar üzerinde 0,8 yüzde puana kadar ek etki öngörüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir