IMF, Enflasyon Hedefin Üzerinde Kalırken Kazakistan Ekonomisinin Kapasitesini Aşan Bir Hızla Büyüdüğü Uyarısında Bulundu

8 dakikalık okuma
IMF Warns Kazakhstan's Growth Is Outpacing Capacity as Inflation Stays Above Target

Güçlü talep fiyatlar üzerindeki baskıyı sürdürüyor

Uluslararası Para Fonu (IMF) yetkilisi, enflasyon gerilerken ve inşaat ile imalat büyümeyi desteklerken Kazakistan ekonomisinin mal ve hizmetleri sürdürülebilir biçimde sunabileceğinden daha hızlı büyüdüğü uyarısında bulundu. IMF, 2026'da ekonomik büyümenin yüzde 4,4 olmasını, ortalama enflasyonun ise yüzde 10,3'te kalarak Kazakistan Merkez Bankası'nın yüzde 5'lik hedefinin iki katından fazla olmasını bekliyor.

İçindekiler
  1. Güçlü talep fiyatlar üzerindeki baskıyı sürdürüyor
  2. Büyüme neden aşırı ısınmaya dönüşebilir?
  3. Enflasyon düşüyor, ancak hedef hâlâ uzakta
  4. 2031'e kadar tahminler ne söylüyor?
  5. Kamu harcamaları dengeyi sağlamayı zorlaştırıyor
  6. Yatırımlar artarken dış dengeler yön değiştiriyor
  7. Bölgenin dayanıklılığının kaynakları farklı
  8. Beceriler ve ihracat pazarları çözümün parçası
  9. Öne Çıkan Noktalar

IMF Orta Doğu ve Orta Asya Dairesi Başkan Yardımcısı Roberto Cardarelli, Kazakistan, Azerbaycan, Özbekistan ve Kırgızistan'da aşırı ısınma belirtilerinin sürdüğünü söyledi. Fonun bölgesel ekonomik görünümünün sunumu sırasında konuşan Cardarelli, IMF'nin ocak ayında Kazakistan ekonomisinin aşırı ısındığı yönündeki değerlendirmesinin hâlâ geçerli olup olmadığına ilişkin bir soruyu yanıtladı.

Cardarelli, hanehalkı, işletme ve kamu harcamalarından kaynaklanan baskıyı şöyle anlattı:

"Elbette talep var ve talep, ekonominin sürdürebileceği düzeyi aşıyor," dedi Cardarelli.

Kazakistan ekonomisi ocak-eylül döneminde yüzde 4,2 büyürken ivmenin büyük bölümünü inşaat ve imalat sektörleri sağladı. Yıllık enflasyon ekimde yüzde 9,2'ye geriledi. Bu veriler temel sorunu ortaya koyuyor: Üretim artıyor ve fiyat artışları yavaşlıyor, ancak talep enflasyonu merkez bankasının hedefinin üzerinde tutacak kadar güçlü seyrediyor.

Cardarelli, Kazakistan'ın enflasyon performansının birçok komşu ülkeye kıyasla daha iyi olduğunu söyledi. Bölge genelindeki hükümetlerin de büyümeyi sürdürülebilir bir hıza yaklaştırmak için adımlar attığını belirtti. Hanehalkı açısından acil mesele, ekonomi uyum sağlarken ücretlerin ve diğer gelirlerin fiyat artışlarına yetişip yetişemeyeceği.

Büyüme neden aşırı ısınmaya dönüşebilir?

Potansiyel büyüme, ekonominin ek enflasyon yaratmadan genişleyebileceği hızı ifade eder. Bu hız; çalışan sayısı, çalışanların becerileri, fabrika kapasitesi, ulaşım bağlantıları ve işletmelerin ne kadar verimli çalıştığı gibi pratik sınırlarla belirlenir.

Kazakistan güçlü büyüme kaydederken ekonomisinin bazı kesimlerinde yine de kıtlıklarla karşılaşabilir. Alıcıların talep ettiği konut, malzeme, ulaşım veya diğer hizmetler işletmelerin kolayca sağlayabileceğinden fazla olduğunda fiyatlar yükselebilir. Üretimi artırmak yardımcı olur, ancak fabrika kurmak ya da çalışanları eğitmek harcamaları artırmaktan daha uzun sürer.

Reklam

IMF'nin uyarısı, talep ile arz arasındaki bu farkla ilgili. Sürdürülebilir büyüme için üretim kapasitesinin de harcamalarla birlikte artması gerekir. Aksi hâlde ekonomide dolaşan ek paranın bir bölümü daha yüksek fiyatlarla karşılanır.

İnşaat ve imalat, hem kapasiteyi artırabildikleri hem de kısa vadeli ekonomik faaliyeti canlandırdıkları için önem taşıyor. 2026'nın ilk dokuz ayında büyümeye yaptıkları katkı, Kazakistan'daki genişlemenin petrol sektörünün ötesine uzandığını gösteriyor. Bu sektörlerin ne kadar ve ne hızla üretim yapabileceği, talebin fiyatlar üzerinde sürekli baskı oluşturmadan karşılanıp karşılanamayacağını belirlemeye yardımcı olacak.

Enflasyon düşüyor, ancak hedef hâlâ uzakta

Kazakistan'da ekim ayında yüzde 9,2 olarak kaydedilen enflasyon, Merkez Bankası'nın yüzde 5'lik hedefinin 4,2 puan üzerindeydi. Bir yıl öncekiyle aynı mal ve hizmet sepetini satın alan bir hanehalkı, ortalama olarak çok daha yüksek bir faturayla karşılaşırdı.

IMF, ortalama enflasyonun 2025'teki yüzde 11,4 seviyesinden 2026'da yüzde 10,3'e düşmesini, ardından kademeli olarak gerileyerek 2031'de yüzde 5'e ulaşmasını bekliyor. Ekim verisi önceki 12 ayda fiyatların ne kadar değiştiğini ölçerken IMF'nin yıllık tahmini yıl boyunca ortalama fiyatları yansıtıyor. İki ölçüm farklı dönemleri kapsıyor.

Enflasyonun yavaşlaması, fiyatların daha düşük bir hızla artması demek. Artış hızı düşmeye devam etse bile ailelerin daha yüksek bir fiyat düzeyine uyum sağlaması gerekecek. Tahmin döneminde oranın yüzde 10,3'ten yüzde 5'e gerilemesi, yıllık fiyat artış hızını yaklaşık yarıya indirecek.

Merkez Bankası, 2026'da ekonomik büyümenin yüzde 4,5 ila 5,5 arasında olmasını bekliyor. IMF'nin tahmini ise yüzde 4,4. Her iki görünüm de büyümenin süreceğine işaret ediyor, ancak Merkez Bankası daha güçlü bir sonuç öngörüyor. Politika açısından zorluk, üretken yatırımları ve istihdamı korurken fiyatları yükseltmeye devam eden aşırı talebi azaltmak.

2031'e kadar tahminler ne söylüyor?

IMF'nin Ekim 2026 tarihli Dünya Ekonomik Görünüm raporuna göre reel GSYH büyümesinin 2026'daki yüzde 4,4'ten 2027'de yüzde 4,9'a hızlanması, ardından 2031'e kadar yılda yaklaşık yüzde 3,5 ila 3,8 düzeyine gerilemesi bekleniyor. Reel GSYH, fiyat artışları hesaba katıldıktan sonra üretimdeki değişimi ölçüyor.

Reklam

Ekonominin cari fiyatlarla değerini ölçen nominal GSYH'nin 2026'daki 397,9 milyar dolardan 2031'de 553,4 milyar dolara çıkacağı öngörülüyor. Bu, 155,5 milyar dolar ya da yaklaşık yüzde 39'luk bir artış demek. Nominal GSYH üretim artışı, fiyat yükselişi veya döviz kurundaki değişim nedeniyle yükselebilir.

IMF, kişi başına nominal GSYH'nin 2025'teki 15.006 dolardan 2026'da 19.311 dolara, 2031'de ise 25.539 dolara yükselmesini de öngörüyor. Kişi başına GSYH, ulusal üretimin nüfusa bölünmesiyle hesaplanır. Hanehalkı gelirleri ise bu faaliyetten elde edilen kazançların ücretler, işletme gelirleri ve diğer kanallar yoluyla nasıl dağıtıldığına bağlıdır.

Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, son Ulusa Sesleniş konuşmasında IMF'nin tahminlerine değinerek Kazakistan'ın GSYH bakımından dünyanın en büyük 50 ekonomisi arasına girmesinin beklendiğini söyledi. İşsizlik oranının 2025'teki yüzde 4,6'dan 2031'de yüzde 4,3'e, yani 0,3 puan gerileyeceği tahmin ediliyor.

Değerlendirmenin dayandığı başlıca tarihler ve dönemler şöyle:

  • Ocak 2026: IMF, Kazakistan ekonomisinin aşırı ısındığını değerlendirdi.
  • Ocak-eylül 2026: Kazakistan ekonomisi yüzde 4,2 büyüdü.
  • 13 Ekim 2026: IMF, Dünya Ekonomik Görünüm raporunu yayımladı.
  • 22 Ekim 2026: IMF, Orta Doğu ve Orta Asya Bölgesel Ekonomik Görünüm raporunu yayımladı.
  • Ekim 2026: Kazakistan'da yıllık enflasyon yüzde 9,2'ye geriledi.
  • 2027: IMF, Kazakistan'da reel GSYH büyümesinin yüzde 4,9 olacağını tahmin ediyor.

Kamu harcamaları dengeyi sağlamayı zorlaştırıyor

Kazakistan hükümetinin tahmin dönemi boyunca elde ettiği gelirden fazlasını harcaması bekleniyor. IMF, 2026'da 37,3 trilyon tenge gelir ve 39,3 trilyon tenge harcama öngörüyor. Bu da yaklaşık 2 trilyon tenge açık anlamına geliyor.

Söz konusu fark, öngörülen harcamaların yaklaşık yüzde 5,1'ine karşılık geliyor. Bütçe açığı, hükümetin gelirleri ile harcamaları arasındaki farkı kapatmak için finansman bulması gerektiği anlamına gelir. IMF, yıllık açığın 2031'e kadar 5,7 trilyon tengeye çıkarak 2026'daki tutarın neredeyse üç katına ulaşabileceğini öngörüyor.

Reklam

Kamu borcunun 2026'da 45,9 trilyon tenge iken 2031'de 93,9 trilyon tengeye yükselmesi bekleniyor. Borcun GSYH'ye oranının yüzde 23,8'den yaklaşık yüzde 29,8'e çıkarak 6 puan artacağı tahmin ediliyor. Borç oranı, hükümetin borç yükünü bu borcu taşıyan ekonominin büyüklüğüyle karşılaştırır.

Kamu harcamaları talebi de etkiliyor. Kıt işgücü, malzeme veya hizmetlerden yoğun biçimde yararlanan harcamalar fiyat baskısını artırabilir; etkili yatırımlar ise gelecekteki üretimi genişletebilir. IMF'nin bölgesel görünümle birlikte sunduğu öneriler arasında bütçe rezervlerinin korunması ve harcama verimliliğinin artırılması yer aldı.

Bu öncelikler birbiriyle bağlantılı. Rezervler, gelirler zayıfladığında veya beklenmedik maliyetler ortaya çıktığında hükümetlere harekete geçme imkânı sağlar. Daha iyi harcama kararları, aynı ölçüde harcama artışı gerektirmeden kamu kaynaklarının daha faydalı altyapı ve hizmetler sunmasına yardımcı olabilir.

Yatırımlar artarken dış dengeler yön değiştiriyor

Yatırımların 2026'da GSYH'nin yüzde 28,4'ü düzeyindeyken 2031'e kadar yüzde 32,2'ye çıkması, yani 3,8 puan artması bekleniyor. Yatırımlar, gelecekteki üretimi destekleyen bina, makine ve ekipman gibi varlıklara yapılan harcamaları kapsar.

Yatırımların artması, aşırı ısınmanın arkasındaki arz kısıtlarını gidermeye yardımcı olabilir. Sonuç; ne inşa edildiğine, işletmelerin nitelikli çalışan bulup bulamadığına ve yeni kapasitenin müşterilerin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri üretip üretmediğine bağlı. İnşaat faaliyetleri, bir proje işletmeye alınmadan önce de işgücü ve malzemeye yönelik talebi artırır.

Kazakistan'ın cari işlemler hesabının 2025'teki 12,5 milyar dolarlık açıktan 2026'da 2,2 milyar dolarlık fazlaya dönmesi, yani 14,7 milyar dolar iyileşmesi bekleniyor. Cari işlemler hesabı; mal ve hizmet ticaretini, gelir akışlarını ve ülke sakinleriyle dünyanın geri kalanı arasındaki transferleri kaydeder.

IMF, 2027'den itibaren açıkların yeniden başlamasını ve 2031'de 16 milyar dolara ulaşabilmesini bekliyor. Cari işlemler açığı, ülkenin bu işlemler kapsamında elde ettiğinden daha fazla ödeme yaptığı ve farkı diğer uluslararası finansman akışlarıyla karşılaması gerektiği anlamına gelir. Yatırımlar artarken bu tahmin, dış finansmana erişimi de Kazakistan'ın ekonomik görünümünün bir parçası hâline getiriyor.

Bölgenin dayanıklılığının kaynakları farklı

Cardarelli, Kafkasya ve Orta Asya ekonomilerinin dış şoklara karşı dayanıklılık gösterdiğini söyledi. Orta Doğu'daki çatışmalar lojistik ve enerji tedarikini aksatarak üretim ve ticareti etkiledi; buna rağmen bölge genelinde ekonomik faaliyet genişlemeyi sürdürdü.

Reklam

Cardarelli'ye göre Kazakistan ve Azerbaycan'ın petrol ihracat hacimleri 2026'nın ilk yarısında sınırlı ölçüde geriledi, ancak yüksek seviyelerde kaldı. Bu dönemde Kazakistan'da inşaat ve imalat sektörlerindeki büyüme ekonomik faaliyetin sürmesine yardımcı oldu.

Kırgızistan ve Tacikistan, artan işçi dövizlerinden, yani yurt dışında çalışanların ülkelerine gönderdiği paralardan destek aldı. Bu transferler, alıcı hanehalklarının harcayabileceği kaynakları artırarak iç talebi canlı tuttu.

Petrol ihracatı ve işçi dövizleri bölgeyi farklı dış etkenlere bağlıyor. İhracat gelirleri yurt dışındaki talebe, fiyatlara ve ulaşım güzergâhlarına bağlı. İşçi dövizleri ise göçmenlerin çalıştığı ülkelerdeki istihdam ve kazançlardan kısmen etkileniyor. Bu nedenle bölgesel görünüm, büyümeyi korurken dış kaynaklı aksaklıklara maruziyeti azaltmaya önem veriyor.

IMF, bölgesel enflasyonun kademeli olarak düşmesini ve bölgesel GSYH büyümesinin 2027'de yaklaşık yüzde 5'e yavaşlamasını bekliyor. Bu bölgesel tahmin, IMF'nin Kazakistan için yaptığı ayrı yüzde 4,9'luk büyüme öngörüsüyle birlikte değerlendiriliyor.

Beceriler ve ihracat pazarları çözümün parçası

IMF Avrupa Dairesi Kıdemli Ekonomisti Florian Misch, eğitim ve işgücü eğitim programlarının ihracat yapan sektörlere sağlanan sübvansiyonlardan daha düşük maliyetle ihracatı destekleyebileceğini savundu. Misch'e göre nitelikli çalışanlar, işletmelerin üretim hatları kurmasını ve üretimi artırmasını kolaylaştırıyor.

Bu öneri Kazakistan'ın kapasite sorunuyla doğrudan bağlantılı. Bir işletmenin müşterileri ve makine alacak parası olsa bile eğitimli çalışan bulamıyorsa üretimini artırmakta zorlanabilir. Becerilerin geliştirilmesi, firmaların aynı sınırlı çalışan havuzu için rekabet etmek yerine daha fazla üretim yapmasına yardımcı olabilir.

IMF'nin önerileri arasında ihracatın artırılması ve yeni pazarlara ulaşılması da yer aldı. Yurt dışındaki daha fazla müşteri üretimi destekleyebilir; daha geniş bir pazar yelpazesi ise az sayıda ülkeye bağımlılığı azaltabilir. Bütçe disiplini, etkili yatırımlar ve işgücünün geliştirilmesi aynı sorunun farklı yönlerini ele alıyor: Enflasyonu düşürürken büyümeyi sürdürmek.

Tahminler 2031'e kadar uzanıyor, ancak Cardarelli Kazakistan'daki aşırı ısınmanın ne zaman sona ereceğine ilişkin bir tarih vermedi. Yakın vadeli göstergeler, IMF'nin 2027 için yüzde 4,9'luk büyüme tahmini ve 2031'e kadar enflasyonu yüzde 5'e düşürme hedefi. Hanehalkı ve işletmeler açısından ilerleme, üretim artışı ile alım gücünün birlikte gelişip gelişemeyeceğine bağlı olacak.

Öne Çıkan Noktalar

  • IMF'ye göre Kazakistan'da talep, ekonominin sürdürülebilir kapasitesini aşmayı sürdürüyor.
  • GSYH, 2026'nın ocak-eylül döneminde inşaat ve imalat sektörlerinin desteğiyle yüzde 4,2 büyüdü.
  • Ekim ayında enflasyon yüzde 9,2'ye geriledi; Merkez Bankası'nın hedefi yüzde 5.
  • IMF, büyümenin 2026'da yüzde 4,4, 2027'de yüzde 4,9 olacağını tahmin ediyor.
  • Kamu harcamalarının 2031'e kadar gelirleri aşması, kamu borcunun da yükselmesi bekleniyor.
  • Yatırımların 2031'e kadar GSYH'nin yüzde 32,2'sine ulaşması, cari işlemler açıklarının ise 2027'den itibaren yeniden başlaması öngörülüyor.
  • IMF; bütçe rezervlerinin korunmasını, harcama verimliliğinin artırılmasını, becerilerin geliştirilmesini ve ihracatın güçlendirilmesini öneriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir