Pakistanlı Çiftçiler 2022 Sellerindeki Kayıplar Nedeniyle RWE ve Heidelberg Materials’a Dava Açtı

10 dakikalık okuma
Pakistani Farmers Sue RWE and Heidelberg Materials Over 2022 Flood Losses

39 çiftçi sel kayıpları için Alman mahkemesine başvurdu

Pakistan’ın Sindh eyaletinden 39 çiftçi, 2022 sellerinde evleri, mahsulleri ve hayvanları zarar gördükten sonra Alman enerji şirketi RWE ile çimento üreticisi Heidelberg Materials’tan kısmi tazminat talep ediyor. 22 Aralık 2025’te Heidelberg’de açılan dava, küresel ısınmayla bağlantılı zararı kimin karşılaması gerektiğine ilişkin hukuk mücadelesinin merkezine 1 milyon euroyu aşan kayıpları koyuyor.

İçindekiler
  1. 39 çiftçi sel kayıpları için Alman mahkemesine başvurdu
  2. Sellerin Sindh’de geride bıraktıkları
  3. Hukuki süreç nasıl gelişti?
  4. Emisyonlar nasıl tazminat talebine dönüşüyor?
  5. Neden bu iki şirket seçildi?
  6. RWE hakkındaki önceki dava neyi değiştirdi?
  7. Şirketler, hukuka uygun emisyonlar nedeniyle geriye dönük sorumluluk yüklenemeyeceğini söylüyor
  8. Çiftçilerin kayıpları Pakistan’ın ulusal bilançosuyla karşılaştırılıyor
  9. Tazminat davası sürerken iyileşme çalışmaları tamamlanmadı
  10. Öne Çıkanlar

Çiftçilere destek veren Avrupa Anayasal ve İnsan Hakları Merkezi (ECCHR), başvuru tarihini, hukuki dayanakları ve kayıpları 20 Ocak tarihli açıklamasında ortaya koydu. Davacıların çoğu, ailelerini gıda ve gelir açısından ayakta tutan hasattan mahrum bırakan iki tam sezonluk pirinç ve buğday ürününü kaybetti.

Çiftçiler, iki şirketle bağlantılı emisyonların iklim değişikliğine katkıda bulunduğunu ve bunun topluluklarını harap eden aşırı yağışları şiddetlendirdiğini savunuyor. Şirketleri Pakistan’daki belirli bir sanayi faaliyeti nedeniyle değil, ikisinin de merkezinin bulunduğu Almanya’da mahkemeye veriyorlar.

RWE ve Heidelberg Materials, iddiaları dayanaksız bularak reddediyor. İki şirket de faaliyetlerinin Alman hukukuna uygun olduğunu savunuyor ve devletin izin verdiği, düzenlediği emisyonlar nedeniyle geriye dönük sorumluluk yüklenmesine karşı çıkıyor.

Dava Heidelberg’de inceleniyor; hukuk yargılamasının yıllar sürmesi bekleniyor. Duruşma tarihi veya kesin tazminat tutarı açıklanmadı. Çiftçiler, ulusal ölçekteki felaketin tamamının karşılanmasını değil, kayıplarının bir kısmının şirketlerden ödenmesini talep ediyor.

Sellerin Sindh’de geride bıraktıkları

Jacobabad bölgesinden çiftçi ve öğretmen Abdul Hafeez Khoso, pirinç tarlalarıyla çevrili, yaklaşık 800 kişinin yaşadığı bir köyde yaşıyor. Hukuki girişime katılmak için Almanya’ya giden Khoso, kendi topluluğundan çok daha büyük sanayi bölgelerini hatırladığını söyledi.

Reklam

Khoso, davaya katılmasına yol açan yıkımı şöyle anlattı:

2022 yılı kıyamet sahnesi gibiydi -- büyüklerimiz bile daha önce böyle bir hava olayı görmemişti.

Usman Samtio’da toprak sahibi olan Munawar Khatoon, sel sularının tohumları bastığını ve ailenin başlıca gelir kaynağını yok ettiğini söyledi. Onun için kayıp, mahvolan ürünün ötesine geçiyor; her yağmur mevsimiyle birlikte geri dönen korkuyu da kapsıyor.

Khatoon, süregelen kaygısını şöyle anlattı:

Bu böyle devam ederse gelecek neslin nasıl geçineceğini düşünüp kaygılanıyoruz.

Dadu bölgesinde çiftçilik yapan Abdul Khalique Laghari, evi, hayvanları ve 40 akrede, yani yaklaşık 16 hektarda bulunan mahsulleri dahil 14 bin dolarlık varlığını kaybettiğini tahmin ediyor. Selden yıllar sonra bile alacaklıların sabahları ailesini aradığını söyledi.

Laghari, mali baskıyı şöyle anlattı:

Bugüne kadar borcumuzu ödeyemedik.

Geçimini çiftçilikten sağlayan aileler için art arda gelen hasatların kaybı; tohum almaya, toprağı işlemeye ve borçlarını ödemeye yetecek parayı da kaybetmek anlamına geliyor. Zarar gören evler ve kaybolan hayvanlar, yeni mahsul gelir getirmeden önce ek masraflar doğuruyor.

Hukuki süreç nasıl gelişti?

Çiftçiler önce mahkeme dışında bir çözüm aradı. ECCHR’ye göre 28 Ekim 2025’te iki şirkete de tazminat talep etme niyetlerini resmen bildirdiler ve şirketleri diyalog ile arabuluculuğa davet ettiler. Arabuluculuk, uyuşmazlığı mahkeme kararı yerine görüşmeler yoluyla çözme girişimidir.

ECCHR, şirketlerin bu sürece katılmayı reddettiğini ve ardından çiftçilerin davayı açtığını belirtiyor. Hukuk ekibinde Hamburg’daki Günther Partnerschaft hukuk bürosundan Roda Verheyen ve John Peters yer alıyor.

Başlıca adımlar üç yılı aşkın bir döneme yayılıyor:

  • 2022 yazı: Aşırı yağış ve seller Pakistan genelinde evleri, tarım arazilerini ve geçim kaynaklarını yok etti.
  • Mayıs 2025: Bir Alman mahkemesi, Perulu bir çiftçinin RWE’ye karşı açtığı davayı reddederken büyük emisyon kaynaklarının ilke olarak yurt dışındaki iklim zararlarından sorumlu tutulabileceğini kabul etti.
  • 28 Ekim 2025: Pakistanlı çiftçiler RWE ve Heidelberg Materials’a resmen bildirimde bulunarak diyalog ve arabuluculuk çağrısı yaptı.
  • 22 Aralık 2025: 39 çiftçi Heidelberg’de dava açtı.
  • 20 Ocak 2026: ECCHR, davaya ve hukuki dayanağına ilişkin ayrıntıları yayımladı.
Reklam

Emisyonlar nasıl tazminat talebine dönüşüyor?

Çiftçiler, Almanca kısaltması BGB olan Alman Medeni Kanunu’nun iki maddesine dayanıyor. 906. madde mülkiyete müdahaleyi, 823. madde ise hukuka aykırı biçimde zarara yol açma sorumluluğunu düzenliyor. Avukatları, mahkemeden bu hükümlerin ısınan iklimin yol açtığı kayıplara uygulanmasını istiyor.

Argüman birkaç adımı birbirine bağlıyor: Şirketler emisyon üretti, bu emisyonlar küresel ısınmaya katkıda bulundu, ısınma aşırı yağış olasılığını veya şiddetini artırdı ve bu yağışlar çiftçilerin mülklerine ve geçim kaynaklarına zarar verdi.

İklim atıfı araştırmaları, insan faaliyetlerinin aşırı hava olaylarının olasılığını veya şiddetini nasıl değiştirdiğini inceliyor. Bilim insanları bugünkü iklimi, insan kaynaklı emisyonların yol açtığı ısınmanın bulunmadığı bir iklimle karşılaştırıyor. ECCHR, araştırmaların insan faaliyetlerinin Pakistan’da 2022’de görülen aşırı yağışların hem olasılığını hem de şiddetini önemli ölçüde artırdığını ortaya koyduğunu belirtiyor.

Çiftçiler, yağışlara ilişkin araştırmaları kişisel kayıplarına dair kanıtlarla birlikte sunmayı planlıyor. Bu nedenle emisyonlara dair kanıtların yanı sıra su altında kalan tarlaların, kaybedilen hasatların, zarar gören evlerin ve telef olan hayvanların kayıtları da davanın merkezinde yer alıyor.

Hem Pakistan hem de Peru davalarında yer alan avukat Verheyen, yeni davada iklim risklerini bilen şirketlerin hukuka aykırı davrandığının da ileri sürüldüğünü söylüyor. İddiayı şöyle anlattı:

Büyük şirketler, iklim değişikliğinin genel etkilerini 1960’lardan beri biliyordu.

Verheyen, şirketlerin emisyonlarını azaltmak için daha fazla özen göstermesi gerektiğini savunuyor. Mahkemenin bu iddiayı, şirketlerin faaliyetlerinin hukuka uygun olduğu yönündeki tutumuyla birlikte değerlendirmesi gerekecek.

Neden bu iki şirket seçildi?

Merkezi Essen’de bulunan RWE, büyük bir elektrik üreticisi. Merkezi Heidelberg’de olan Heidelberg Materials ise dünyanın en büyük yapı malzemeleri üreticilerinden biri. Çiftçilerin davası, bu şirketlerin fosil yakıtlar ve çimento üretimi yoluyla küresel emisyonlara katkısını hedef alıyor.

Davacılar, 1965’ten bu yana küresel sanayi kaynaklı sera gazı emisyonlarının yüzde 0,68’inin RWE’den, en az yüzde 0,12’sinin ise Heidelberg Materials’tan kaynaklandığını tahmin ediyor. Bu rakamlar, bildirim aşamasında henüz yayımlanmamış olan Climate Accountability Institute hesaplamalarına dayandırıldı.

Reklam

İki şirketin iddia edilen payları toplandığında, söz konusu dönemdeki küresel sanayi emisyonlarının yüzde 0,80’ine ulaşıyor. RWE’nin tahmini payı, Heidelberg Materials’ın payının yaklaşık 5,7 katı. Bunlar davacıların tahminleri; şirketlerin katkısının belirli kayıplar için sorumluluğa dönüşüp dönüşmediğine ve nasıl dönüşeceğine mahkeme karar verecek.

Kısmi tazminat talebi de bu yaklaşıma dayanıyor. Çiftçiler, şirketlerden herhangi birinin selin tamamına yol açtığını ileri sürmek yerine, iklim değişikliğiyle bağlantılı zararın bir bölümünden her birinin sorumlu tutulmasını istiyor.

ECCHR hukuk direktörü Miriam Saage-Maab, davanın iklim zararına ilişkin sorumluluğun nasıl hesaplanacağını belirlemeye yardımcı olabileceğini; bunun mahkeme davalarının yanı sıra iklim finansmanı müzakereleri açısından da önem taşıyabileceğini söylüyor. İklim finansmanı, emisyonları azaltmak, iklim etkilerine hazırlanmak veya zararları gidermek için kullanılan parayı ifade ediyor.

RWE hakkındaki önceki dava neyi değiştirdi?

Perulu çiftçi ve dağ rehberi Saúl Luciano Lliuya, evinin yukarısındaki buzul gölünden kaynaklanan sel tehlikesi nedeniyle 2015’te RWE’ye dava açtı. Alman mahkemesi, mülkünün gerekli sel riskine maruz olduğunu kanıtlayamadığı gerekçesiyle Mayıs 2025’te tazminat talebini reddetti.

Buna karşın mahkeme, şirketlerin emisyonlarıyla bağlantılı ve yurt dışında meydana gelen belirli iklim zararlarından Alman medeni hukuku uyarınca ilke olarak sorumlu tutulabileceğini kabul etti. Pakistanlı çiftçilerin üzerine inşa etmeyi umduğu hukuki imkân bu.

Sindh’deki dava, meydana gelmiş yıkımla ilgili: zarar gören evler, kaybolan hayvanlar ve yok olan hasatlar. Bu nedenle avukatlar, belirli bir evi tehdit eden gelecekteki bir felaketin olasılığına odaklanmak yerine gerçekleşmiş kayıpların kanıtlarını sunmayı planlıyor.

ECCHR, İsviçre’de çimento şirketi Holcim’e karşı açılan iklim davasının sürmesine izin veren bir karara da dikkat çekiyor. Bu dava, Endonezya’nın Pulau Pari adasında yaşayanları ilgilendiriyor. Filipinler’de tayfundan etkilenenler de Shell’e karşı Britanya’da dava açma planlarını duyurdu.

Bu davaların ortak noktası, büyük emisyon kaynaklarına karşı şirketlerin merkezlerinin bulunduğu ülkelerde dava açma girişimi. Her biri, davaya bakan mahkemenin hukukuna ve davalıyla iddia edilen zarar arasındaki bağlantıyı ortaya koyan kanıtlara bağlı.

Şirketler, hukuka uygun emisyonlar nedeniyle geriye dönük sorumluluk yüklenemeyeceğini söylüyor

Heidelberg Materials, faaliyetlerinin Alman hukukuna uygun olduğunu belirtiyor ve şirketlere geriye dönük olarak farklı standartlar uygulanmaması gerektiğini savunuyor. Şirket, hukuki bildirimi aldığını doğrulayıp incelemekte olduğunu söyledikten sonra iddiaları dayanaksız bularak reddetti.

Reklam

RWE, Pakistan’daki davayı iklim politikasıyla ilgili anlaşmazlıkları Alman mahkemelerine taşıma girişimi olarak nitelendiriyor. Şirket, açıklamasında devletin izin verdiği emisyonlar nedeniyle medeni hukuk kapsamında sorumluluk yüklenmesine itirazını şöyle dile getirdi:

Devletin CO2 emisyonlarına izin vermesi, bunları yasayla düzenlemesi ve hatta bazı durumlarda talep etmesi, ancak aynı zamanda bu emisyonlar için geriye dönük medeni hukuk sorumluluğuna izin vermesi kendi içinde çelişkili olurdu.

RWE ayrıca bu tür davaların, şirketlerin ulusal hukuka uymalarının başka ülkelerdeki taleplere karşı kendilerini koruyacağına duyduğu güveni zayıflatarak Almanya’nın sanayi merkezi konumuna zarar verdiğini savunuyor.

Çiftçiler ise şirketlerin emisyonlarının yol açtığı zarardan, binlerce kilometre uzakta gerçekleşen zararlar da dahil olmak üzere, yine de sorumlu tutulabileceğini savunuyor. Uyuşmazlık mahkemenin önüne iki konuyu getiriyor: İleri sürülen katkının kayıplarla bağlantısının kanıtlanıp kanıtlanamayacağı ve Alman medeni hukukunun bu koşullarda tazminat gerektirip gerektirmediği.

Çiftçilerin kayıpları Pakistan’ın ulusal bilançosuyla karşılaştırılıyor

2022 selleri Pakistan’ın yaklaşık üçte birini etkiledi, yaklaşık 1.700 kişinin ölümüne yol açtı ve 30 milyondan fazla kişiyi etkiledi. Bir milyondan fazla ev zarar gördü veya yıkıldı; geniş tarım arazileri su altında kaldı.

Pakistan Planlama, Kalkınma ve Özel Girişimler Bakanlığı, 28 Ekim 2022’de yayımlanan resmî Afet Sonrası İhtiyaç Değerlendirmesi çalışmasına öncülük etti. Çalışmaya Asya Kalkınma Bankası, Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler kuruluşları ve Dünya Bankası destek verdi; Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı da teknik destek sağladı.

Değerlendirmeye göre maddi hasar 14,9 milyar doları, ekonomik kayıplar ise yaklaşık 15,2 milyar doları aştı; toplam tutar 30,1 milyar dolardan fazlaydı. Maddi hasar, evler ve altyapı gibi zarar gören veya yıkılan varlıkları kapsıyor. Ekonomik kayıplar ise artık satılamayan ürünler gibi kesintiye uğrayan faaliyet ve gelirleri içeriyor. Daha sonraki bir tahminde felaketin maliyeti 40 milyar dolar olarak hesaplandı.

Resmî değerlendirmede, iyileştirme ve yeniden inşa ihtiyaçlarının en az 16,3 milyar dolar olduğu da hesaplandı. Bu tutar, gelecekteki felaketlere karşı daha iyi koruma sağlayacak biçimde yeniden inşa maliyetini kapsıyor. Pakistan’ın iklim değişikliğine uyum sağlamasına yardımcı olmak için etkilenen varlıkların ötesinde yapılması gereken yeni yatırımlar bu hesaba dahil edilmedi.

Dünya Bankası’nın ana değerlendirme raporu, Pakistan’ın küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 1’inden azına katkıda bulunduğunu belirtiyor. Raporda ayrıca federal ve eyalet yetkililerinin Haziran 2022’den itibaren yardım çalışmalarını koordine ettiği kaydediliyor.

Reklam

Tazminat davası sürerken iyileşme çalışmaları tamamlanmadı

HANDS Welfare Foundation, dava için toplulukların harekete geçirilmesine yardımcı oldu. Destek veren diğer kuruluşlar arasında ECCHR, medico international ve Pakistan Ulusal Sendikalar Federasyonu (NTUF) bulunuyor. Sendika, Almanya’daki avukatlar için tanıklıkları ve kanıtları topluyor ve çeviriyor.

NTUF daha önce, 2012’de Karaçi’de bir hazır giyim fabrikasında çıkan yangında 250’den fazla işçinin hayatını kaybetmesinin ardından hayatta kalanların ve yakınlarının perakendeci KiK’e karşı Almanya’da dava açmasına yardımcı olmuştu. Usule ilişkin gerekçelerle reddedilen davada KiK, ayrı bir süreç kapsamında tazminat ödedi. Bu deneyim, sendikaya sınır ötesinde hukuki girişim örgütleme konusunda pratik bilgi kazandırdı.

Çiftçiler için tazminatın acil kullanım alanları olacak. Davacılar arasında bulunan emekli öğretmen ve çiftçi Gul Hasan Babar, bu paranın hâlâ çadırlarda yaşayanların evlerini yeniden kurmasına, çiftçilerin de sellerin zarar verdiği toprakları yeniden işlemek için gerekli malzemeleri almasına yardımcı olabileceğini söylüyor.

WWF-Pakistan’ın başındaki Hammad Naqi Khan, büyük küresel emisyon kaynaklarına karşı girişimlerin ülke içinde daha güçlü hazırlık çalışmalarıyla desteklenmesi gerektiğini savunuyor. İklim riskleriyle başa çıkabilmeleri için yerel yönetimin güçlendirilmesi ve çiftçilere, balıkçılık topluluklarına ve dağlık bölgelerde yaşayanlara destek verilmesi çağrısında bulundu.

Heidelberg’deki dava, kişilerin kayıplarını mahkemenin önüne getirirken Pakistan’ın daha geniş kapsamlı toparlanma süreci evlerin yeniden inşa edilmesini, tarımın yeniden canlandırılmasını ve toplulukların başka aşırı hava olaylarına hazırlanmasını gerektiriyor. 39 çiftçinin acil hedefi, sel suları çekildikten çok sonra bile hayatlarını şekillendirmeyi sürdüren zararların karşılanmasına katkı sağlanması.

Öne Çıkanlar

  • Sindh’den 39 çiftçi, 22 Aralık 2025’te Heidelberg’de RWE ve Heidelberg Materials’a karşı dava açtı.
  • Evleri, hayvanları ve art arda kaybedilen hasatlar dahil, 1 milyon euroyu aşan sel kayıpları için kısmi tazminat talep ediyorlar.
  • Dava, Alman Medeni Kanunu’nun 906. ve 823. maddelerine ve ısınmayı aşırı yağışlarla ilişkilendiren kanıtlara dayanıyor.
  • Mayıs 2025’te verilen bir Alman kararı, büyük emisyon kaynaklarının ilke olarak yurt dışındaki iklim zararlarından sorumlu tutulabileceğini kabul etti.
  • İki şirket de iddiaları reddediyor ve Alman hukukunun izin verdiği emisyonlar nedeniyle geriye dönük sorumluluk yüklenmesine karşı çıkıyor.
  • Pakistan’ın resmî değerlendirmesinde maddi hasar ve ekonomik kayıplar 30,1 milyar doların üzerinde, yeniden inşa ihtiyaçları ise en az 16,3 milyar dolar olarak hesaplandı.
  • Hukuk yargılamasının yıllar sürmesi bekleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir