Veri Merkezi Planları Genişlerken Kazakistan’ın 10 Milyar Dolarlık Yapay Zekâ Merkezi Enerji Sınavıyla Karşı Karşıya

11 dakikalık okuma
Kazakhstan's $10 Billion AI Hub Faces a Power Test as Data Center Plans Expand

Kömür kenti bilgi işlem gücü ihraç etmeye hazırlanıyor

Kazakistan, kömür madenleri ve enerji santralleri çevresinde kurulmuş Ekibastuz kentini uluslararası bir yapay zekâ merkezine dönüştürmeyi planlıyor. 15 Haziran 2026’da açıklanan 10 milyar dolarlık anlaşma paketi, 100 bin gelişmiş işlemciyi ve yıllık en az 3 milyar dolarlık ihracat gelirini öngörüyor. İnşaatla ilgili son güncellemelerde, toplam 304 megavat kapasiteli üç veri merkezinin ilk aşamada kurulacağı ve açılışların 2027 boyunca yapılacağı belirtiliyor.

İçindekiler
  1. Kömür kenti bilgi işlem gücü ihraç etmeye hazırlanıyor
  2. 10 milyar dolarlık anlaşmalar neleri kapsıyor?
  3. İnşaat takvimi nasıl şekillendi?
  4. İşlemciler gerçekte ne yapacak?
  5. Ekibastuz neden avantajlı?
  6. Elektrik sistemi talebi karşılayabilecek mi?
  7. İletim hatları ve yeni santrallerin de takvimleri var
  8. Kazakistan dışındaki müşterilere ulaşmak
  9. Kazakistan ülke içinde ne kazanmayı umuyor?
  10. Öne Çıkan Noktalar

Bu hedefin iddialı bir elektrik hesabı var. Enerji Bakanlığı verilerine göre Kazakistan 2025’te 123,1 milyar kilovatsaat elektrik üretirken 124,6 milyar kilovatsaat tüketti. Öngörülen nihai kapasitesi 1 gigavat olan bir kampüsün kesintisiz çalışması, yılda yaklaşık 8,8 milyar kilovatsaat elektrik tüketecek; bu da ülkenin toplam tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sine denk geliyor.

Nvidia’nın kurucusu ve CEO’su Jensen Huang, 23 Ekim’de Kazakistan’a yaptığı ilk ziyaret sırasında ülkenin potansiyelini öne çıkardı. Astana’daki Akorda Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’le görüştü; ayrıca hem Başbakan Yardımcılığı hem Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığı görevlerini yürüten Jaslan Madiyev ile Alem.ai uluslararası merkezinde bir araya geldi.

Huang, Kazakistan’ın yalnızca yakıt satmak yerine bilgi işlem faaliyetlerinin sonuçlarını ihraç edeceği bir iş modelini anlattı. Görüşme sırasında şöyle dedi:

Gelecekte yalnızca enerji ihraç etmek yerine bu enerjiyi zekâya dönüştürüp zekâyı ihraç edebilirsiniz,

Kazakistan için bu vaat, petrol, gaz ve madenlerin yanı sıra yeni bir döviz kaynağı ve nitelikli istihdam anlamına geliyor. Hedefe ulaşmak için veri merkezleri, enerji üretimi, iletim hatları, uluslararası internet bağlantıları ve bilgi işlem kapasitesini satın almaya istekli müşterilerle yapılan sözleşmeler gibi birçok projenin birlikte işlemesi gerekiyor.

Reklam

10 milyar dolarlık anlaşmalar neleri kapsıyor?

Hükümetin 15 Haziran tarihli duyurusunda, Başbakan Olcas Bektenov’un Nvidia Başkan Yardımcısı Rev Lebaredian ile Firebird’ün kurucu ortakları Razmig Hovaghimian ve Alexander Yesayan’la yaptığı görüşme anlatılıyor. Firebird, yapay zekâ altyapısı ve veri merkezleri alanında uzmanlaşmış bir ABD şirketi.

Duyuruda imzalanan iki belgeye yer veriliyor: Yapay Zekâ Bakanlığı ile Firebird arasındaki Stratejik İşbirliği Anlaşması ve Kazaktelekom ile Firebird arasındaki işbirliğini kapsayan Bağlayıcı Ön Mutabakat. Ön mutabakat, planlanan bir iş düzenlemesinin başlıca koşullarını belirliyor. Daha sonraki açıklamalarda bu belgeyi Kazaktelekom’un yüzde 100 iştiraki KT-Telecom’un imzaladığı belirtiliyor.

Nvidia görüşmelere katılarak teknolojisini tanıttı; ancak açıklanan iki anlaşmada imzacı taraflar olarak bakanlık, Firebird ve Kazaktelekom tarafı sayılıyor. Açıklanan finansman modeline göre bilgi işlem ekipmanının finansmanı ve mülkiyeti Firebird’e ait olacak. Kazaktelekom ve Samruk-Kazyna Invest’in yer alacağı bir ortak girişim ise destekleyici altyapıyı finanse edecek.

Finansman rakamları farklı açıklamalarda değişti. Haziran ayındaki açıklamalarda, Kazaktelekom’un 1 milyar dolar katkıda bulunacağı 5 milyar dolarlık bir açılış aşamasından ve daha büyük bir bilgi işlem kümesi için planlanan ilave 5 milyar dolardan söz edildi. Bektenov 13 Temmuz’da yabancı yatırımların 10 milyar doları aşacağını söyledi. Danışmanlık şirketi KPMG’ye atfedilen daha sonraki bir değerlendirmede ise ilk paketten çok daha uzun bir dönemi kapsayacak şekilde, 20 yıllık işletme süresi boyunca 115 milyar dolarlık yatırım öngörüldü.

Finansmanın ayrıntılı dökümü, fonların hangi takvimle serbest bırakılacağı ve potansiyel müşterilerin kimlikleriyle sözleşme tutarları açıklanmadı. Kazaktelekom Başkanı Bagdat Mussin, Firebird’ün uluslararası büyük şirketlerle hizmet anlaşmaları bulunduğunu söyledi.

İnşaat takvimi nasıl şekillendi?

Çalışmalar ilerledikçe Ekibastuz’un kalkınma planı da ayrıntı kazandı. Pavlodar bölgesi yetkilileri, ilk aşama için ayrılan 124,4 hektar dâhil olmak üzere 177 hektarlık arazi tahsis etti. Ekipler 25 Mayıs itibarıyla sahanın kesin biçimini ve konumunu haritalandıran jeodezik çalışmaları tamamlamıştı; jeolojik incelemeler ve kazı çalışmaları ise sürüyordu.

Reklam

Temmuz ayındaki güncellemede, her biri 125 MW kapasiteli iki merkezden söz ediliyor; ilk merkezin 2027’nin ilk yarısında, ikincisinin ise 2028’de açılması bekleniyordu. Daha sonraki bir proje değerlendirmesinde farklı bir açılış planı sunuldu: 2027’de açılması planlanan, toplam 304 MW kapasiteli üç tesis. Yayımlanan güncellemelerde, önceki plandaki iki tesisin gözden geçirilen bu plana nasıl dâhil edildiği açıklanmıyor.

Açıklanan kilometre taşları, planlanan takvimi gösteriyor:

  • 15 Haziran 2026: Hükümet, Firebird’ün ve Nvidia teknolojisinin yer aldığı 10 milyar dolarlık işbirliği paketini duyuruyor.
  • 13 Temmuz: Bektenov, ortakların 250 MW’lık altyapıyı devreye aldığını söylüyor.
  • 2027’nin ikinci çeyreği: 68 MW’lık veri merkezinin açılması planlanıyor.
  • 2027’nin üçüncü çeyreği: Firebird’ün 164 MW’lık yapay zekâ veri merkezinin faaliyete geçmesi planlanıyor.
  • 2027’nin dördüncü çeyreği: 72 MW kapasiteli üçüncü tesisin devreye alınması planlanıyor.
  • 2029: Kazakistan, Data Center Valley’nin toplam kapasitesini 1 gigavata çıkarmayı hedefliyor.

Bektenov’un başkanlık ettiği daha sonraki değerlendirmede Mussin, 68 MW’lık tesiste temel ve altyapı çalışmalarının başladığını, idari binanın da inşa edildiğini söyledi. Firebird’ün 164 MW’lık tesisi için kazı çalışmalarının yüzde 70’inin tamamlandığı bildirildi.

Genişleme görüşmeleri bu binaların ötesine uzanıyor. Gaw Capital, Boosteroid ve Firebird ile yapılan ön anlaşmalar 480 MW’lık kapasiteyi kapsıyor; bu rakamın 620 MW’a çıkarılması da mümkün. Aleria, Energy Capital Global ve China Energy ile yürütülen görüşmeler ise 240 MW’lık ek kapasiteyle ilgili; bu kapasitenin 420 MW’a çıkarılması da gündemde. Bu rakamlar, müzakerelerin farklı aşamalarındaki ayrı proje paketlerini ifade ediyor.

İşlemciler gerçekte ne yapacak?

Firebird, ilk aşama için 45 bin Nvidia Grace Blackwell grafik işlem biriminin (GPU) ihracatına yönelik ABD lisansı aldı. GPU’lar, aynı anda çok sayıda hesaplama yapan çiplerdir. Bu özellikleri, onları yapay zekâ sistemlerini eğitmek ve müşteriler metin üretmelerini, görüntüleri analiz etmelerini ya da başka görevler gerçekleştirmelerini istediğinde çalıştırmak için kullanışlı kılıyor.

Madiyev’in daha kapsamlı planında Nvidia GB300 ve Vera Rubin teknolojileri dâhil 100 bin GPU bulunuyor. Dolayısıyla başlangıç için lisans alınan sevkiyat, planlanan işlemci sayısının yüzde 45’ini oluşturuyor. Bununla birlikte bilgi işlem performansı, çip modellerine ve bunların nasıl bağlandığına da bağlı.

Reklam

Kazakistan, bu bilgi işlem ekipmanına yurt dışındaki müşterilere erişim satarak ihracat geliri elde edecek. Ülke, kömür ya da petrolü sınır ötesine taşımak yerine, iletişim ağları üzerinden iletilen dijital işleri işlemek için elektriği ülke içinde kullanacak.

Madiyev, proje hedeflenen ölçekte faaliyete geçtiğinde yıllık ihracat gelirinin en az 3 milyar dolara ulaşacağını tahmin ediyor. KPMG’nin değerlendirmesinde potansiyel yıllık ihracat 3,1 milyar dolara kadar çıkıyor. Bunların ikisi de tahmin. Yatırımcılara ve devlete kalacak tutar; elektrik faturalarına, ekipman maliyetlerine, finansmana ve diğer işletme giderlerine de bağlı olacak.

Firebird CEO’su Razmig Hovaghimian, 2027’de faaliyete geçmenin Kazakistan’ı yapay zekâ altyapısında dünyanın ilk 10 ülkesi arasına sokacağını söyledi. Kazakistan, Haziran 2026 tarihli TOP500 süper bilgisayar listesinde şimdiden yer alıyor: Nvidia H200 hızlandırıcıları kullanan Alem.Cloud 104’üncü, AI-Farabium ise 122’nci sırada. Ekibastuz’un çok daha büyük bir ticari pazara hizmet etmesi hedefleniyor.

Ekibastuz neden avantajlı?

Ekibastuz, Kazakistan’ın başlıca kömür havzalarından birinin bulunduğu Pavlodar bölgesinde, GRES-1 termik santralinin yanında yer alıyor. Sanayi arazileri, mevcut elektrik altyapısı ve soğuk iklimi; yüksek miktarda elektrik tüketen ve günün her saati ısı üreten bir işletmeye pratik avantajlar sağlıyor.

Hükümetin haziran ayındaki açıklamasında, şu anda 300 MW’lık enerji kapasitesinin kullanılabilir olduğu ve bu kapasitenin aşamalı olarak 1 gigavata çıkarılmasının planlandığı belirtiliyor. İlk merkezin, gerilimi ayarlayıp elektriği kullanıcılara dağıtan ekipman olan mevcut 215 MW’lık bir trafo merkezinden yararlanması bekleniyor.

Nvidia Başkan Yardımcısı Rev Lebaredian, haziran ayındaki görüşmede enerjinin rolünü şöyle açıkladı:

Ancak her şey enerjiyle başlar. Enerjiniz yoksa gerisini inşa edemezsiniz. Temel budur.

Soğuk hava, sunucu salonlarını soğutmak için gereken çalışmayı azaltabilir. Personel ve saha faaliyetleri için suyun Satpayev Kanalı’ndan sağlanması bekleniyor. Günlük kullanımın 2.300 metreküp olacağı tahmin ediliyor; yangın güvenliği için ayrıca su rezervi bulunacak. Bu günlük hacim yaklaşık 2,3 milyon litreye denk geliyor.

Mussin, ticari modeli “Ekibastuz kömürünü dijital ihracat gelirine dönüştürmek” diye tanımladı. Bu model, köklü bir sanayi kentine satacak yeni bir ürün kazandırırken elektrik üretimini ekonomisinin temeli olarak koruyacak.

Reklam

Elektrik sistemi talebi karşılayabilecek mi?

Kazakistan’ın 2025’teki elektrik açığı yaklaşık 1,5 milyar kilovatsaat oldu; bu miktara yakın elektrik Rusya’dan ithal edildi. Sürekli 250 MW yükle çalışan erken aşamadaki tesisler, temmuz ayında açıklanan plana göre yılda yaklaşık 2,19 milyar kilovatsaat tüketecek. Bu, 2025’teki ulusal tüketimin yaklaşık yüzde 1,8’i ve o yılki açığın yaklaşık 1,5 katı.

Megavat, elektriğin kullanılma hızını; kilovatsaat ise zaman içinde kullanılan miktarı ölçer. Yıllık hesaplamalar, tesislerin yılın her saati belirtilen kapasitede çalıştığını varsayıyor. Gerçek tüketim; kullanım oranına, ekipmana ve soğutma ihtiyacına bağlı olacak.

1 gigavatlık plan, 250 MW’lık yapılandırmanın yaklaşık dört katı kadar elektrik gerektirecek. Huang, hükümetin 2029 için açıkladığı 1 gigavatlık hedefin çok ötesinde, nihai kapasitenin 5 gigavata ulaşabileceğini de gündeme getirdi.

Enerji arzında fosil yakıtlar ağırlıkta. Proje açıklamalarında, 2025’te yurt içi üretimin yüzde 74,4’ünün termik santrallerden sağlandığı belirtiliyor. Enerji Bakanlığının bir dökümünde ise kömürün payı yüzde 51,4, gazın payı yüzde 25,6 olarak veriliyor; toplam oran yüzde 77’ye ulaşıyor. Her iki rakam da yakıt yakan santrallere önemli ölçüde bağımlı olunduğuna işaret ediyor.

Enerji Bakanı Yerlan Akkenzhenov, yeni tesislerin Kazakistan’ın 2027’nin ilk çeyreğinin sonuna kadar yurt içi talebi karşılamasını sağlaması gerektiğini söylüyor. Ardından 2029’a kadar elektrik ve dengeleme kapasitesinde istikrarlı fazlaya ulaşılması hedefleniyor. Dengeleme kapasitesi, talep değiştikçe arzı hızla ayarlayabilme imkânı anlamına geliyor.

Hükümetin 14 Ocak 2026 tarihli değerlendirmesinde, 13 trilyon tengeden (yaklaşık 27,7 milyar dolar) fazla bütçeli hızlandırılmış enerji programı kapsamında toplam 15,3 GW kapasiteli 81 üretim projesi belirlendi. 2035’e kadar 26 GW’tan fazla ek üretim kapasitesi planlanıyor. Kurulu kapasite 2025’te 25,3 GW’tan 26,7 GW’a yükseldi; ancak yıllık açık, santrallerin fiilen ne kadar elektrik ürettiğinin önemini gösteriyor.

İletim hatları ve yeni santrallerin de takvimleri var

Kazakistan’ın üretimin yanı sıra elektriğin iletimini de genişletmesi gerekiyor. Ulusal şebeke işletmecisi KEGOC, 2027’de iki iletim projesini tamamlamayı planlıyor: Şu, Cambıl ve Çimkent’i birbirine bağlayan 475 kilometrelik bir hat ile batıdaki sistemi Ülke ve Karabatan üzerinden bağlayan 604 kilometrelik bir hat.

Reklam

Bu projeler, ülke genelindeki daha geniş arz ihtiyacını karşılamaya yönelik. KEGOC, 2035’e kadar 6.659 kilometre yeni iletim hattı inşa etmeyi ve mevcut altyapının 10.500 kilometreden fazlasını modernize etmeyi planlıyor. Samruk Energo’nun üretim portföyünde de aynı yıla kadar 7,4 GW ek kapasite bulunuyor.

Ekibastuz yakınlarındaki bazı büyük santrallerin devreye alınması, ilk veri merkezlerinden sonraya planlanıyor. Ekibastuz Elektrik Santrali-2’nin yeni ünitelerinin 2028 ve 2030’da devreye girmesi bekleniyor. Planlarda ayrıca 2.640 MW’lık Ekibastuz Elektrik Santrali-3 ve Kurçatov’da 700 MW’lık bir santral yer alıyor. Kazakistan’ın ilk nükleer santralinin ise 2034’te faaliyete geçmesi bekleniyor.

Diğer sektörlerin de daha fazla elektriğe ihtiyacı olacak. Madencilik, metalürji ve imalattaki genişleme kapsamında, Abay bölgesinde planlanan 1,5 milyar dolarlık KAZ Minerals bakır izabe tesisi de bulunuyor; tesisin 2030 civarında faaliyete geçmesi bekleniyor. Veri merkezleri, aynı anda büyüyen birçok sektöre hizmet veren bir elektrik sistemine dâhil olacak.

Kazakistan dışındaki müşterilere ulaşmak

Uluslararası bağlantılar da ihracat planının temel unsurlarından biri. Kazakistan’ın yurt dışına giden internet trafiğinin yaklaşık yüzde 90’ı şu anda Rusya üzerinden geçiyor. 2027’de faaliyete başlaması planlanan Trans-Hazar fiber optik kablosu, yurt dışı pazarlara yönelik alternatif bir güzergâh sağlayacak.

Data Center Valley’yi inceleyen ABD merkezli danışmanlık şirketinin jeo-uzamsal analisti Marat Beksultanov, müşteri tabanının ve finansmanın daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Beksultanov’a göre gelişmiş çiplere yönelik ABD kısıtlamaları, Çinli ve Rus müşterileri dışarıda bırakabilir ve yakın çevredeki iki büyük pazara erişimi sınırlayabilir.

Beksultanov, Avrupa’daki müşterilerin Rusya üzerinden geçen veri güzergâhlarından ve kömürle elektrik üretiminin yol açtığı emisyonlardan da kaygı duyabileceğini belirtiyor. Şirketlerin çevre standartları, hangi müşterilerin hizmet satın almaya istekli olacağını ve nasıl bir elektrik tedariki bekleyeceklerini etkileyebilir.

Finansman değerlendirmesinde de temkinli yaklaşan Beksultanov, özel yatırım olarak sunulan harcamaların bir bölümünün tahvil ihracı ve borçlanma yoluyla sağlanan kamu finansmanını içeriyor gibi göründüğünü söylüyor. Bu durumda projenin ticari performansı, Firebird ve ortaklarının yanı sıra kamu maliyesi açısından da önem taşıyacak.

Firebird, uygulama deneyiminin kanıtı olarak Ermenistan’ın Hrazdan kenti yakınlarındaki yapay zekâ fabrikasını gösteriyor. Tesisin ilk aşaması 18 MW kapasite ve 6 binden fazla Nvidia Blackwell GPU için tasarlandı. Şirket, ilk inşaattan devreye alınmaya hazır hâle gelmesinin altı aydan biraz uzun sürdüğünü belirtiyor. Ekibastuz’da planlanan 164 MW’lık Firebird tesisi, açıklanan güç kapasitesi bakımından bu tesisin dokuz katından büyük olacak.

Reklam

Kazakistan ülke içinde ne kazanmayı umuyor?

Yetkililer, inşaat sürecinde 1.500’den fazla geçici iş ve 250’den fazla kalıcı pozisyon oluşmasını bekliyor. Veri merkezleri çiplere, binalara, enerji ekipmanına ve soğutmaya büyük harcamalar gerektiriyor; ancak inşaat bittikten sonra işletme ekipleri görece küçük oluyor.

Daha geniş yurt içi program, araştırma, girişimler ve mühendislik becerilerini desteklemesi planlanan Alem.ai bünyesindeki Firebird Labs Kazakhstan’ı da içeriyor. Hükümet, yerel bilgi işlem erişiminin Kazakistan’daki bulut hizmetlerine, bilimsel çalışmalara ve yapay zekâ uygulamalarına da destek olmasını bekliyor.

Proje, Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ Geliştirme Ulusal Stratejisi Digital Qazaqstan’ın bir parçası. Kazakistan, 2026’yı Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Yılı ilan ederek kampüsü tek başına bir inşaat projesi olarak değil, daha geniş kapsamlı bir hükümet girişiminin parçası olarak konumlandırdı.

Bir sonraki somut sınavlar 2027’de başlayacak: ilk çeyreğin sonundaki elektrik yeterliliği hedefi, ikinci çeyrekte ilk 68 MW’lık merkez, üçüncü çeyrekte Firebird tesisi ve dördüncü çeyrekte 72 MW’lık merkez. Bu kilometre taşlarına ulaşılması, ihracat hedefinin faal bir işletmeye dönüşmesinin başlangıcı olacak.

Öne Çıkan Noktalar

  • Kazakistan’ın 10 milyar dolarlık anlaşma paketi, Ekibastuz’da Nvidia teknolojisinin kullanılacağı büyük bir yapay zekâ bilgi işlem kümesini hedefliyor.
  • Son açıklanan ilk aşama planında toplam 304 MW kapasiteli üç veri merkezi bulunuyor; tesislerin 2027 boyunca açılması planlanıyor.
  • Firebird, 45 bin GPU için ABD ihracat lisansı aldı; daha kapsamlı planda 100 bin GPU bulunuyor.
  • Hükümet, kampüs kapasitesini 2029’a kadar 1 gigavata çıkarmayı ve yılda en az 3 milyar dolar ihracat geliri elde etmeyi hedefliyor.
  • Kazakistan 2025’te ürettiğinden 1,5 milyar kilovatsaat daha fazla elektrik tüketti.
  • Elektrik arzı, uluslararası bağlantılar, finansman ve müşteri sözleşmeleri, projenin ne hızla büyüyebileceğini belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir