Daha kısa süren duman kirliliği daha büyük ekonomik yük getirdi
Nanyang Teknoloji Üniversitesi Profesörü Euston Quah ve Singapur Sosyal Bilimler Üniversitesi akademisyeni Dr. Eugene Or'un ön değerlendirmesine göre, Singapur'da 2026'da yaşanan duman kirliliğinin 31 Ekim itibarıyla yol açtığı zarar tahminen 2,32 milyar Singapur dolarına ulaştı. Bu tutar, enflasyon düzeltmesi yapıldığında 2015 krizinin maliyetinden yaklaşık 90 milyon Singapur doları daha fazla.
İçindekiler
- Daha kısa süren duman kirliliği daha büyük ekonomik yük getirdi
- 2015 ile karşılaştırma nasıl yapılıyor?
- Kirli gün sayısı az olsa da maliyet neden artabilir?
- Sağlık maliyetleri tedavi faturalarının ötesine uzanıyor
- Korunma maliyetleri düşerken turizm kayıpları arttı
- Yaptırım ve önleme farklı amaçlara hizmet ediyor
- Etkilenen ülkeler neden önlemeye katkıda bulunabilir?
- Önlemeye ne kadar değer biçileceğine nasıl karar verilir?
- Öne Çıkanlar
Artış yaklaşık yüzde 4'e ulaşırken dumanlı gün sayısı ve ortalama Kirletici Standartları Endeksi (PSI) değeri daha düşüktü. Sağlık ve turizm kayıplarındaki artış toplam maliyeti 2015'in karşılaştırılabilir değerinin üzerine çıkarırken, hastalık nedeniyle günlük faaliyetlerin aksamasından kaynaklanan kayıplar ve korunma önlemlerine yapılan harcamalar azaldı.
Tahmin, duman kirliliğinin çeşitli sonuçlarına parasal bir değer biçiyor: tıbbi tedavi, sağlık riskleri, ziyaretçilerin harcamalarındaki kayıp, hastalık nedeniyle kaybedilen zaman, korunmaya yönelik alışverişler ve toplumun refahındaki azalma. Sakinler ve işletmeler açısından yük, dumanın en görünür olduğu günlerin ötesine uzanıyor.
Quah ve Or, Singapur'un bulguları kimlerin korunmaya ihtiyaç duyduğunu belirlemek ve yurt dışındaki yangınların önlenmesine yardımcı olmanın, sonuçlarına katlanmaktan daha ucuza gelip gelmeyeceğini değerlendirmek için kullanması gerektiğini savunuyor. Önerileri, yangından sorumlu şirketlerin hesap vermesini; özellikle Endonezya'da ateş kullanmayan yöntemlere mali destek sağlanmasıyla bir araya getiriyor.
NTU profesörü Quah ile SUSS akademisyeni Or, yaptırım ve önlemenin birlikte uygulanması gerektiğini şöyle açıkladı:
"Bu zararın ulaştığı boyut, daha sert yaptırımların yanı sıra önlemeye de kaynak ayrılması gerektiğini gösteriyor," dediler.
2015 ile karşılaştırma nasıl yapılıyor?
Araştırmacılar, 2015'teki duman kirliliğinin maliyetini o dönemin fiyatlarıyla 1,83 milyar Singapur doları olarak hesapladı. Bu tutar, Eylül 2026 fiyatlarına uyarlandığında 2,23 milyar Singapur dolarına çıkıyor. Bu düzeltilmiş tutar 2,32 milyar Singapur dolarıyla karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 4'lük artış ortaya çıkıyor.
Enflasyon düzeltmesi, iki tahmini benzer satın alma gücü temelinde karşılaştırmayı sağlıyor. Bu düzeltme yapılmadığında görünen artışın bir bölümü yalnızca mal ve hizmetlerin 2026'da 2015'e kıyasla daha pahalı olmasından kaynaklanırdı.
Yeni değerlendirme, diğer araştırmacıların incelemesinden geçmiş ve 2015'te Quah, NTU Doçenti Chia Wai Mun ile SUSS'tan Dr. Tan Tsiat Siong tarafından geliştirilen yayımlanmış bir çerçeveyi temel alıyor. Quah ve Or, güncellenmiş bilgiler ve varsayımlarla bu çerçeveyi 2026 için yaptıkları ön hesaplamada kullandı.
Bu tarihler, ekonomik değerlendirmeyi daha geniş kapsamlı müdahalelerle ilişkilendiriyor:
- 2015: Önceki duman kirliliğinin maliyeti 1,83 milyar Singapur doları olarak hesaplandı.
- Eylül 2026: 2015'teki kaybın 2,23 milyar Singapur doları olarak ifade edilmesinde kullanılan fiyatların tarihi.
- 27 Ekim 2026: Singapur ve Endonezya, duman kirliliğine katkıda bulunduğundan şüphelenilen şirketleri soruşturacak ortak bir görev gücü kurma konusunda anlaştı.
- 31 Ekim 2026: 2,32 milyar Singapur dolarlık ön hasar tahmini için verilerin kesildiği tarih.
Kirli gün sayısı az olsa da maliyet neden artabilir?
Quah ve Or, yüksek maliyeti nüfusun büyümesine, gelirlerin yükselmesine, ziyaretçilerin daha fazla harcama yapmasına ve güncellenen sağlık verileri ile varsayımlara bağladı. Bu değişiklikler, kirli havaya maruz kalınan bir dönemin yol açtığı zararın tutarını etkiliyor.
Nüfusun artması, daha fazla kişinin duman kirliliğine maruz kalabileceği anlamına geliyor. Kazançların yükselmesi, hastalık nedeniyle kaybedilen zamana atfedilen parasal değeri artırıyor. Ziyaretçilerin daha fazla harcama yapması da duman kirliliğinin seyahat ve turizmi aksatması durumunda risk altındaki ekonomik değeri büyütüyor.
PSI, hava kirliliğinin durumunu tanımlıyor. Ekonomik değerlendirme ise farklı bir soruyu yanıtlıyor: Bu koşullar insanlara ve ekonomik faaliyetlere ne kadar zarar veriyor? Kirliliğin yoğunluğu ve süresi kadar etkilenen kişi sayısı ve aksayan faaliyetler de önem taşıyor.
2026 hesaplaması, bu etkenlerin farklı yönlere çektiğini gösteriyor. Maruz kalınan sürenin kısalması bazı maliyetleri düşürürken Singapur'un nüfusu, ekonomisi ve tahmin edilen sağlık yükündeki değişiklikler diğer maliyetleri artırdı. Yayımlanan değerlendirme toplam tutarı ve kategorilerdeki değişimlerin yönünü veriyor, ancak her kategori için parasal döküm ya da nihai tahminin tarihi açıklanmıyor.
Sağlık maliyetleri tedavi faturalarının ötesine uzanıyor
Sağlık, tahmini yükün 2015'e göre daha fazla olduğu kategorilerden biriydi. Değerlendirme, tıbbi tedavinin yanı sıra hastalık ve erken ölüm riskini azaltmanın değerini de hesaba katıyor.
Sağlık risklerinin azalmasına parasal değer biçmek, araştırmacıların hastane faturalarında görünmeyen faydaları da hesaba katmasını sağlıyor. Daha temiz hava, hastalanma ihtimalini azaltmanın yanı sıra hastalık ortaya çıktığında tedavi masraflarından tasarruf edilmesine de yardımcı olabilir.
Endonezya'daki sağlık verileri, çok sayıda yangının yaşandığı ülkedeki insani yükü gözler önüne seriyor. Endonezya Sağlık Bakanlığı, etkilenen yedi bölgede 2 Kasım'a kadar 401.586 akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydetti. Dokuz yaş ve altındaki çocuklar 179.617 vakayla toplamın yaklaşık yüzde 44,7'sini oluşturdu. Ayrıntılar, solunum yolu enfeksiyonlarındaki artışa ilişkin haberde yer aldı.
Singapur'un tahmini, insanların daha temiz hava için ödemeye razı oldukları tutar üzerinden ölçülen toplumsal refahı da kapsıyor. Bu yaklaşım; tıbbi masraf ya da ücret kaybı doğurmayan etkiler de dahil olmak üzere, kirli havanın yarattığı rahatsızlık ve aksaklıklardan kaçınmaya ekonomik değer biçiyor.
Korunma maliyetleri düşerken turizm kayıpları arttı
Turizm kayıpları 2026'da 2015'e göre daha yüksekti. Hesaplama, ziyaretçi sayısı ve harcamalarını dikkate alarak hem doğrudan kayıpları hem de turizm faaliyetleriyle bağlantılı işletmelerin uğradığı ek kayıpları kapsıyor.
Seyahatlerin aksaması bölgesel etkiye somut bir örnek oluşturuyor. Endonezya Ulaştırma Bakanlığı, 11 Ağustos ile 19 Ekim arasında yurt içi 2.604 uçuşun etkilendiğini, duman kirliliğinin Singapur'u ilgilendiren 14 uluslararası seferin iptaline yol açtığını bildirdi. Duman kirliliği nedeniyle aksayan uçuşlar arasında Singapur ile Pontianak ve Palembang arasındaki seferler de vardı.
Hastalık nedeniyle Singapur'da kaybedilen zamanın tahmini maliyeti, hem ücretli çalışmayı hem de diğer faaliyetleri kapsayacak şekilde 2015'e göre daha düşüktü. Bu kategoride dumanlı gün sayısının ve ortalama kirliliğin azalması, daha yüksek gelir ve nüfus artışının etkisini aştı.
Maske dahil korunma harcamaları da azaldı. Singapur'da daha fazla hane bulunmasına karşın duman kirliliğinin daha kısa sürmesi, koruyucu ürünlerin gerekli olduğu dönemi kısalttı. Kategorilerdeki değişimler, yardımın en çok nerede işe yarayacağını belirlerken toplam maliyetin bileşenleriyle birlikte incelenmesinin neden önemli olduğunu gösteriyor.
Yaptırım ve önleme farklı amaçlara hizmet ediyor
Singapur ve Endonezya, şirketlerin olası rolüne yönelik daha yakın işbirliği içinde soruşturma yürütme yolunda adımlar attı. Ortak duman kirliliği görev gücüne ilişkin anlaşma; bilgi paylaşımını, mali hareketlerin izlenmesini, sınır ötesinde kanıt toplanmasını ve usulsüzlüklerle bağlantılı varlıklara el konulması olasılığını öngörüyor.
Singapur ayrıca 28 Ekim'de, yaptırımları güçlendirmek ve şirketlerin olası rolüne ilişkin soruşturmaları kolaylaştırmak amacıyla Sınır Aşan Duman Kirliliği Yasası'nda değişiklik yapmayı planladığını duyurdu. Ulusal Çevre Ajansı, Endonezya'daki 10 şirkete önleyici tedbir bildirimi gönderirken Singapur merkezli 10 şirketten de bilgi ve belge istedi.
Daha sert yaptırımlar, duman kirliliğine katkıda bulunmaları halinde işletmelerin neleri kaybetme riskiyle karşı karşıya olduklarını değiştirmeyi amaçlıyor. Önlemeye yönelik finansman ise kararın başka bir yönünü hedefliyor: Yangın çıkmadan önce ateş kullanmayan yöntemleri daha erişilebilir kılmak.
Quah ve Or, iki yaklaşımın birlikte kullanılmasını öneriyor. Sorumlu şirketlerin hesap vermeye devam etmesi gerektiğini savunurken kamu kaynaklarının yangın riskini ölçülebilir biçimde azaltan çalışmaları desteklemesini istiyorlar. Önerileri bu nedenle mali yardımı önleme sonuçlarına bağlıyor; soruşturma ve yaptırımların sürmesini de öngörüyor.
Etkilenen ülkeler neden önlemeye katkıda bulunabilir?
Araştırmacılar, birbirini tamamlayan önerilerini "mağdur öder" yaklaşımı olarak adlandırıyor. Duman kirliliğinden etkilenen Singapur ve diğer ülkeler, kendi sakinlerini ve ekonomilerini koruyabileceği için Endonezya'da da ateş kullanılmayan uygulamaların finansmanına katkıda bulunacak.
Quah ve Or, etkilenen ülkelerden katkı istenmesinin ekonomik gerekçesini şöyle açıkladı:
"Ateşsiz uygulamaları desteklemenin maliyeti, önlenen zarardan düşükse bu ülkeler katkıda bulunarak daha iyi duruma gelebilir," dediler.
Öneri, araştırmacıların da kabul ettiği bir hakkaniyet kaygısını gündeme getiriyor: Kirlilikten zarar gören insanlar, kirliliği durdurmak için ödeme yapacak. Araştırmacılar, şirketlerin hesap verebilirliğini korurken kamu kaynaklarının gelecekteki yangın riskini doğrulanabilir biçimde azaltacak çalışmalara yönlendirilmesini öneriyor.
Bölgesel işbirliği, önerilen ASEAN Sınır Aşan Duman Kirliliğinin Kontrolü Koordinasyon Merkezi aracılığıyla da gelişiyor. ASEAN duman kirliliği merkezi hakkındaki haberde aktarıldığı üzere, merkezin Cakarta'daki sekreterliği kuruldu ancak kuruluş anlaşmasının yürürlüğe girmesi için altı ülkenin onayı gerekiyor. Bu aşamada belgeyi yalnızca Vietnam sunmuştu. Merkezin, ilk müdahale sorumluluğu ulusal makamlarca korunurken bilgi paylaşımı ve yardımlaşmayı koordine etmesi amaçlanıyor.
Önlemeye ne kadar değer biçileceğine nasıl karar verilir?
Quah ve Or, her önleme önerisinin maliyet-fayda analiziyle değerlendirilmesini ve finansmanın sonuçlara bağlanarak aşamalı biçimde sağlanmasını tavsiye ediyor. Basitçe ifade etmek gerekirse karar vericiler, bir önlemin maliyetini önlemesinin beklendiği zararla karşılaştıracak.
2,32 milyar Singapur dolarlık tahmin, söz konusu zararın büyüklüğünü gösteriyor. Önleme bütçesi ise belirli projelerin muhtemel etkinliğine, maliyetine ve ölçülebilir sonuçlarına bağlı olacak. Zararın yalnızca bir bölümünü önleyen bir program, beklenen faydasına göre değerlendirilmelidir.
Aşamalı finansman, hükümetlerin ek kaynak ayırmadan önce ilerlemeyi gözden geçirmesini sağlayabilir. Araştırmacıların yaklaşımı, harcamalar için yangın riskinin azalmasını pratik ölçüt olarak kullanırken zarar değerlendirmesi de koruma ve önlemenin en fazla fayda sağlayabileceği alanları belirlemeye yardımcı oluyor.
Öne Çıkanlar
- Singapur'da duman kirliliğinin tahmini zararı, 31 Ekim 2026 itibarıyla 2,32 milyar Singapur dolarına ulaştı.
- Toplam tutar, Eylül 2026 fiyatlarıyla ifade edilen 2015 maliyeti olan 2,23 milyar Singapur dolarından yaklaşık yüzde 4 daha yüksekti.
- Sağlık ve turizm kayıpları artarken hastalık nedeniyle kaybedilen zamandan kaynaklanan kayıplar ve korunma harcamaları azaldı.
- Quah ve Or, sorumlu şirketlerin hesap vermesiyle birlikte ateş kullanmayan alternatiflerin finanse edilmesini öneriyor.
- Araştırmacılar, önleme projelerinin ayrı ayrı değerlendirilmesini ve finansmanın ölçülebilir sonuçlara bağlanarak aşamalı biçimde sağlanmasını tavsiye ediyor.






