Yeni Zelanda'da Ulusal Parti Koalisyonu 67 Sandalyeyle Önde; Kesin Sonuçlar Bekleniyor

10 dakikalık okuma
New Zealand's National Coalition Leads With 67 Seats as Final Count Awaits

Luxon şimdilik gerekli sayıya ulaştı, ancak fark dar

Ulusal Parti öncülüğündeki Yeni Zelanda hükümet koalisyonunun, 7 Kasım 2026 seçimlerinin ardından parlamentoda 67 sandalyeye sahip olması bekleniyor. Bu sonuç, Başbakan Christopher Luxon'u ikinci bir dönem için iktidara yakın tutuyor. Seçim Komisyonunun geçici verilerine göre Ulusal Parti 42, ACT New Zealand 13 ve New Zealand First 12 sandalye kazanıyor; böylece öngörülen 66 sandalyelik çoğunluk eşiği aşılmış oluyor.

İçindekiler
  1. Luxon şimdilik gerekli sayıya ulaştı, ancak fark dar
  2. Geçici sandalye dağılımı ne gösteriyor?
  3. Parlamentoda neden 120'den fazla sandalye var?
  4. Sonucu değiştirebilecek özel oylar
  5. Ulusal Partinin başa baş giden beş yarışı daha geniş sonuçlar doğurabilir
  6. Parlamentoya giren Opportunity'nin önünde kararlar var
  7. Ulusal Partinin yerel seçimlerdeki başarısı deneyimli isimleri sandalyesiz bıraktı
  8. Māori seçim bölgeleri ve bölünmüş oy kullanımı parlamentonun yapısını etkiliyor
  9. Kampanyada yaşam maliyeti öne çıktı; sırada hükümet görüşmeleri var
  10. Öne Çıkanlar

Özel oylar ve sonuçları başa baş giden birkaç seçim bölgesi yarışı, 27 Kasım'da kesin sonuçlar açıklanana kadar bu tabloyu değiştirebilir. Luxon zafer ilan etmekten kaçınırken İşçi Partisi lideri Chris Hipkins de yenilgiyi kabul etmedi.

En kapsamlı geçici sayıma göre, seçim sisteminin oluşturduğu 11 ek sandalye dahil parlamentoda 131 üye olacak. İşçi Partisi 36, Yeşiller 16, Te Pāti Māori beş ve parlamentoya ilk kez girmesi beklenen Opportunity yedi sandalye kazanıyor. Bu dört partinin toplam sandalye sayısı 64; hükümet kurmak için gereken sayının iki altında.

Ulusal Partinin avantajı, ülke genelinde parti oylarında belirgin bir farktan değil, sandalye sayısından kaynaklanıyor. En güncel geçici verilere göre İşçi Partisi 710.223 oyla yüzde 29,4, Ulusal Parti ise 706.642 oyla yüzde 29,2 oranında. Buna karşın Ulusal Parti, çok sayıda yerel seçim bölgesinde önde olduğu için İşçi Partisinin altı sandalye önünde.

Başbakan ve Ulusal Parti lideri sıfatıyla Auckland'da destekçilerine seslenen Luxon, partisinin önündeki fırsatı ve sonuçlara ilişkin belirsizliği kabul etti.

Şu ana kadarki sonuçlara göre Ulusal Partinin parlamentodaki en büyük parti olması ve yeni hükümeti kurma yoluna sahip olmamız sevindirici.

Ardından destekçilerini şu sözlerle uyardı:

Ancak şu anda sonucun belli olmadığını söylemem gerekiyor.

Reklam

Geçici sandalye dağılımı ne gösteriyor?

Üç iktidar partisi, toplam 67 sandalyeleri kesin sayımda da korunursa hükümet kurabilecek durumda. Ulusal Parti tek başına hükümet kuramıyor; başka bir partiden destek almadan ACT ya da New Zealand First'ü bu koalisyonun dışında bırakması da mümkün değil.

  • Ulusal Parti: 42 sandalye; tamamı seçim bölgelerinden.
  • ACT New Zealand: 13 sandalye; biri seçim bölgesinden.
  • New Zealand First: 12 sandalye; tamamı parti listesinden.
  • İşçi Partisi: 36 sandalye; 21'i seçim bölgelerinden.
  • Yeşiller: 16 sandalye; ikisi seçim bölgelerinden.
  • Te Pāti Māori: beş sandalye; tamamı Māori seçim bölgelerinden.
  • Opportunity: yedi sandalye; tamamı parti listesinden.

Sayım sırasında öngörülen parlamento büyüklüğü değişti. Önceki sandalye dağılımında 130 üyeli parlamentoda İşçi Partisine 35 sandalye verilirken, daha sonraki sayımda bu sayı 131 üyeli parlamentoda 36'ya çıktı. Her iki dağılımda da Ulusal Parti, ACT ve New Zealand First toplam 67 sandalyeye sahip; çoğunluk için gereken sayı 66.

Bu durumda iktidar bloğu, gereken asgari sayının yalnızca bir sandalye üzerinde. Kesin dağılım hem ülke genelindeki parti oylarına hem de tek tek seçim bölgelerindeki yarışların sonuçlarına bağlı olacak.

Parlamentoda neden 120'den fazla sandalye var?

Yeni Zelanda, genellikle MMP olarak anılan karma üyeli nispi temsil sistemini kullanıyor. Her seçmen iki tercih yapıyor: Biri yerel seçim bölgesinin temsilcisi, diğeri siyasi parti için. Sandalye sayısını büyük ölçüde parti oyu belirliyor; yerel seçim bölgelerinde kazanılan sandalyelerin ötesindeki yerler parti listelerindeki adaylarla dolduruluyor.

Bir parti, temsil hakkı kazanmak için normalde parti oylarının en az yüzde 5'ini almalı ya da bir seçim bölgesini kazanmalı. Parlamento genellikle 120 sandalyeyle başlıyor, ancak bir parti parti oylarının normalde sağlayacağından daha fazla yerel sandalye kazandığında büyüyor. Bu ek sandalyelere taşma sandalyesi deniyor.

Ulusal Partinin öngörülen 42 seçim bölgesi zaferi, parti oylarının sağlayacağı sandalye sayısını aşarken Te Pāti Māori'nin kazandığı beş seçim bölgesi de taşma yaratıyor. En güncel öngörüye göre taşma sandalyesi sayısı toplam 11; böylece parlamentoda 131 sandalye bulunacak. 2023'te seçilen parlamentoda 123 sandalye vardı.

Pratikte bunun sonucu, parlamento büyüdükçe çoğunluk için gereken sandalye sayısının da değişmesi. 131 üyeli parlamentoda çoğunluk için 66 üye gerekiyor. Dolayısıyla yerel yarışlar iki açıdan önem taşıyor: Bir topluluğun temsilcisini belirliyor ve parlamentonun büyüklüğünü, dolayısıyla hükümet kurma hesabını değiştirebiliyor.

Reklam

Sonucu değiştirebilecek özel oylar

Özel oylar henüz geçici sayımlara dahil edilmedi. Bu oylar, yurt dışından kullanılan oyları ve yayımlanmayan seçmen kütüğündeki kişilerce ya da özel oy düzenlemeleri kapsamında kullanılanlar gibi ek inceleme gerektiren pusulaları kapsıyor.

Luxon, sayılması gereken yaklaşık 300.000 özel oy kaldığını söyledi; seçim gecesi yapılan diğer tahminlerde bu sayı yaklaşık 700.000 olarak verildi. Kesinleşmiş bir toplam açıklanmadı. Komisyonun 27 Kasım'da duyurması beklenen kesin sonuçlar, bu pusulaların yanı sıra geçici sayımın kontrollerini de içerecek.

Özel oylar geçmişte İşçi Partisi ve Yeşillerin konumunu sık sık güçlendirdi. 2023'te özel oylar hesaba katılınca Ulusal Partinin sandalye sayısı geçici sonuçlardaki 50'den 48'e düştü. İşçi Partisi de o seçimin kesin sayımında Nelson ve Te Atatū bölgelerini Ulusal Partiden aldı.

Canlı sonuç sayfalarında gösterilen yüzdelere dikkat etmek gerekiyor. Örneğin, oyların yüzde 99,9'unun sayılmış olması, kullanılan tüm pusulaların değil, sonuç bildiren oy kullanma yerlerinin oranını ifade ediyor. Bu nedenle oy kullanma yerlerinin neredeyse tamamı sonuç bildirmiş olsa bile yüz binlerce özel oy henüz sayılmamış olabilir.

Önümüzdeki süreç için takvim kısa:

  • 7 Kasım: Geçici sayım, Ulusal Parti, ACT ve New Zealand First'ün toplamda çoğunluğu elde edebileceğini gösteriyor.
  • 27 Kasım'a kadar: Özel oylar sayılıyor ve geçici sonuçlar kontrol ediliyor.
  • 27 Kasım: Kesin sonuçların açıklanması bekleniyor; kapsamlı koalisyon görüşmeleri için sandalye dağılımı netleşecek.
  • Kesin sayımdan sonra: Başa baş yarışlar için yeniden sayım talep edilebilir ya da hukuki itirazda bulunulabilir; partiler hükümet düzenlemeleri üzerine görüşür.

Ulusal Partinin başa baş giden beş yarışı daha geniş sonuçlar doğurabilir

Wairarapa, Ulusal Partinin kaybetme ihtimalinin en yüksek olduğu sandalyelerden biri. Mike Butterick, seçim gecesi İşçi Partisinden Kieran McAnulty'nin yalnızca 139 oy önündeydi. Hamilton East'te ise Ulusal Partiden Ryan Hamilton, İşçi Partisinden Georgie Dansey'nin 456 oy önündeydi.

Ulusal Partinin üç seçim bölgesindeki diğer farkları da dardı: Whangārei'de Lloyd Budd 1.061, Nelson'da Blair Cameron 1.210 ve Takanini'de Rima Nakhle 1.484 oyla öndeydi. Adayların konumları netleşmeden önce özel oyların sayılmasını beklemesi gerekiyor.

Ulusal Partinin taşma sandalyesi nedeniyle bu yarışlar özellikle önemli. Bir parti, parti oylarının desteklediğinden daha fazla seçim bölgesi sandalyesine zaten sahipse yerel bir yarışı kaybetmesi, sandalyenin listedeki başka bir adaya geçmesinden ziyade toplam temsilci sayısını azaltabilir. Bu nedenle birkaç seçim bölgesindeki değişiklik koalisyonun çoğunluğunu etkileyebilir.

Başa baş giden başka yarışlar da muhalefet partilerinin sandalye dağılımını değiştirebilir. Te Tai Tokerau'da Te Pāti Māori'den Aperahama Edwards, Yeşillerden Hūhana Lyndon'un 499 oy önündeydi. Her iki parti de mevcut iktidar bloğunun dışında; ancak sonuç, partilerin güçlerini ve kesin sandalye hesabını yine de etkiliyor.

Reklam

Parlamentoya giren Opportunity'nin önünde kararlar var

Opportunity'nin parti oylarının yüzde 6'sını alarak yedi sandalyeyle ilk kez parlamentoya girmesi bekleniyor. Bu oran, seçim bölgesi kazanamayan partiler için gereken yüzde 5'lik eşiğin bir puan üzerinde.

Lider Qiulae Wong, her iki tarafla da görüşmeye açık olduğunu söyledi. Luxon seçim kampanyası sırasında Opportunity ile hükümet kurmayı reddetmişti; ancak kesin sandalye dağılımındaki bir değişiklik, partinin desteğini iki büyük partiden biri için daha değerli hale getirebilir.

Wong'un müzakere ortağını seçme yaklaşımı, seçim yayınları sırasında en çok oyu alan partiyle en çok sandalyeyi kazanan parti arasında değişiklik gösterdi. Müzakerelerde izleyeceği sırayı doğrudan açıkladığında ise en fazla sandalyeyi kazanan partiyle başlayacağını söyledi.

Opportunity lideri Wong, gerekçesini şöyle açıkladı:

Bu kararı, hükümet kurabilmek için parlamentoda çoğunluk sandalyesine sahip olmamız gerektiği için aldık. Dolayısıyla bu tutumumuzu sürdüreceğiz.

Opportunity'nin ayrıca kendi içinde bir onay şartı var: Partinin yönetim kurulu, koalisyon ya da güven ve bütçe desteği anlaşmasını yüzde 75 oyla onaylamalı. Güven ve bütçe desteği anlaşması, partinin kabineye katılması gerekmeksizin hükümetin görevde kalmasına ve harcama planlarına destek vermesini sağlayabilir.

En güncel geçici verilere göre İşçi Partisi, Yeşiller ve Te Pāti Māori toplam 57 sandalyeye sahip. Opportunity'nin yedi sandalyesi eklenince sayı 64'e çıkıyor; bu da 66'nın altında. Wong'un partisi ancak kesin sayımda çoğunluk eşiğine ulaşabilecek bir ittifak ortaya çıkarsa belirleyici hale gelecek.

Ulusal Partinin yerel seçimlerdeki başarısı deneyimli isimleri sandalyesiz bıraktı

Ulusal Partinin parlamentoda 42 sandalye kazanması bekleniyor ve bu sandalyelerin tamamı seçim bölgesi temsilcilerine ait. Bu nedenle parti listesinden parlamentoya girmeyi bekleyen adaylara yer kalmıyor; Luxon'un ikinci bir dönem için iktidara gelme olasılığı sürerken partinin deneyimli isimlerinden bazıları parlamentonun dışında kalıyor.

Genel Başkan Yardımcısı Nicola Willis, Adalet Bakanı Paul Goldsmith ve Meclis Başkanı Gerry Brownlee, parlamentodan ayrılması beklenen deneyimli isimler arasında. Ulaştırma Bakanı Chris Bishop, İşçi Partisinden Ginny Andersen'in seçim gecesi 889 oy önde olduğu Hutt South seçim bölgesini kaybettiğini kabul etti; ayrıca parti listesinden sandalye kazanması da beklenmiyor.

Luxon, destekçilerine yaptığı konuşmada kayıpları kabul etti. Ulusal Partinin, yeni bir hükümetin yapısı üzerine ACT ve New Zealand First ile pazarlık yürütürken parlamento liderliğinin bazı bölümlerini yeniden oluşturması gerekecek.

Partinin oy oranı da konumunun ne kadar değiştiğini gösteriyor. Ulusal Parti 2023'te yaklaşık yüzde 38 oy almıştı; en güncel geçici sayımda bu oran yüzde 29,2. Yaklaşık dokuz puanlık düşüşe rağmen yerel yarışlardaki gücü, yalnızca parti oylarının sağlayacağından daha fazla sandalye kazanmasını sağladı.

Reklam

Māori seçim bölgeleri ve bölünmüş oy kullanımı parlamentonun yapısını etkiliyor

Te Pāti Māori'nin ülke genelindeki parti oylarının yalnızca yaklaşık yüzde 0,6'sını almasına rağmen yedi Māori seçim bölgesinin beşini kazanması bekleniyor. Diğer iki Māori sandalyesini İşçi Partisinin alması öngörülüyor.

Māori seçim bölgeleri, Māori seçmen kütüğünde kayıtlı seçmenlerin temsil edildiği seçim bölgeleri. Te Pāti Māori, destekçilerini kendi adaylarına seçim bölgesi oyu verirken parti oylarını sol görüşlü diğer partilere vermeye teşvik etti. Bu yaklaşım, yerel seçimlerdeki zaferleriyle düşük parti oyu toplamı arasındaki farkı açıklamaya yardımcı oluyor.

Önde görünen adaylar arasında Hauraki-Waikato'da Hana-Rawhiti Maipi-Clarke, Te Tai Hauāuru'da Debbie Ngarewa-Packer, Tāmaki Makaurau'da Oriini Kaipara ve Waiariki'de Rawiri Waititi bulunuyor. Te Tai Tokerau'daki daha dar farkla önde olan Edwards'ın zaferi, partinin geçici olarak beş sandalyesini tamamlıyor.

ACT ve New Zealand First de seçmenlerini oylarını bölmeye teşvik ederek Ulusal Parti adaylarına seçim bölgesi oyu, küçük koalisyon partilerinden birine ise parti oyu vermelerini istedi. Ulusal Parti bu stratejiye kamuoyu önünde karşı çıktı. Her iki büyük partinin liderleri de bölünmüş oy kullanarak taşma yoluyla ek sandalye kazanma girişimlerini eleştirdi.

Kampanyada yaşam maliyeti öne çıktı; sırada hükümet görüşmeleri var

Seçim yarışında hane bütçeleri, sağlık hizmetleri ve ekonomi öne çıktı. İşsizlik üçüncü çeyrekte yüzde 5,7'ye ulaşarak 11 yılın en yüksek seviyesini gördü. Seçmenler temel ürünlerdeki yüksek fiyatlarla ve konutların karşılanabilirliğine ilişkin süregelen kaygılarla karşı karşıyaydı.

Ulusal Parti yeni vergi getirmeme vaadiyle kampanya yürüttü. İşçi Partisi ise ücretsiz doktor ziyaretleri ve reçetelerin yanı sıra toplu taşıma ücretlerine üst sınır getirerek yaşam maliyetine destek olmayı önerdi. Hangi politikaların hükümet programına gireceği, kesin sandalye dağılımına ve partiler arasındaki görüşmelere bağlı olacak.

Seçmenler erken oy kullanmaya yoğun ilgi gösterdi. Yaklaşık 1,91 milyon kişi erken oy kullandı; COVID-19 salgını sırasındaki 2020 seçiminde bu sayı 1,98 milyondu. Seçim Komisyonu, erken oy kullanımının ilk beş gününde 913.762 oy kaydedildiğini, bunun 2023'ün aynı döneminden yüzde 28 fazla olduğunu bildirdi.

Luxon, sonuçlar netleşene kadar geçici hükümet kurallarının uygulanacağını söyledi. Bakanlar görevde kalıyor ve rutin hükümet işleri sürüyor; yeni hükümet kurulurken önemli kararlar konusunda ise temkinli davranılıyor.

İşçi Partisi lideri sıfatıyla Upper Hutt'ta destekçilerine seslenen Hipkins de bekleyişe değindi:

Bu gece Yeni Zelanda sözünü söyledi. Tam olarak ne dediğinizi anlamamız biraz daha uzun sürebilir.

Kesinleşmiş bir sonraki tarih 27 Kasım. Luxon, anlamlı koalisyon görüşmelerinin kesin sonuçlardan sonra başlayacağını söyledi. Böylece Yeni Zelanda'da mevcut iktidar partilerinin geçici bir parlamento çoğunluğu bulunurken, ülkeyi kimin yöneteceği sorusu henüz yanıtlanmış değil.

Öne Çıkanlar

  • Ulusal Parti, ACT ve New Zealand First'ün toplam 67 sandalye kazanması bekleniyor; bu sayı 66 sandalyelik çoğunluk eşiğinin üzerinde.
  • En güncel geçici dağılıma göre 11 taşma sandalyesi dahil parlamentoda 131 sandalye bulunacak.
  • Parti oylarında İşçi Partisi az farkla önde; seçim bölgelerindeki zaferler sayesinde Ulusal Parti daha fazla sandalye kazanıyor.
  • Özel oylar ve yerel seçim bölgelerindeki başa baş yarışlar, 27 Kasım'da açıklanması beklenen kesin dağılımı değiştirebilir.
  • Opportunity'nin yedi sandalye kazanması bekleniyor; ancak iktidar bloğu dışındaki dört partinin mevcut toplamı yalnızca 64.
  • Luxon zafer ilan etmedi; sonuçlar ve hükümetin kurulması netleşene kadar geçici hükümet kuralları geçerli.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir