Yeni Zelanda Seçimlerinde Rekabet Kızışıyor: Yaşam Maliyetleri ve Küçük Partiler İktidar Yarışını Şekillendiriyor

11 dakikalık okuma
New Zealand Election Tightens as Living Costs and Small Parties Shape Race for Power

Fark dar, ancak iktidara giden yol belirsiz

Yeni Zelanda'nın ana muhalefet partisi İşçi Partisi, 7 Kasım 2026 genel seçimi öncesinde kampanyanın son anketinde iktidardaki Ulusal Parti'nin önünde. Ancak iki siyasi bloktan hiçbiri tek başına hükümet kurmak için yeterli sandalye sayısına ulaşamıyor. Seçmenlerin kaygılarında hane halkı giderleri öne çıkarken, Fırsat Partisi'nin yüzde 5,1'lik desteği kimin başbakan olacağı konusunda yeni bir partiye belirleyici rol verebilir.

İçindekiler
  1. Fark dar, ancak iktidara giden yol belirsiz
  2. Son anketler ne gösteriyor?
  3. Fırsat Partisi'nin seçim eşiği neden bu kadar önemli?
  4. Yaşam maliyetleri ilk sırada, akaryakıt kaygısı hızla yükseliyor
  5. En önemli kaygılarda İşçi Partisi'ne güven artıyor
  6. İstihdam verileri ekonomi tartışmasını kızıştırıyor
  7. İki oy ve değişebilen bir çoğunluk
  8. Farklı kuşaklar, farklı politika tercihleri
  9. Oy verme sona erdiğinde ve sayım kesinleştiğinde
  10. Öne Çıkanlar

Infrastructure New Zealand ile birlikte 29 Ekim-3 Kasım tarihleri arasında yapılan ve 6 Kasım Cuma günü yayımlanan Freshwater Strategy anketinde İşçi Partisi yüzde 30,7, Ulusal Parti yüzde 26,4 oy aldı. 120 üyeli Parlamento için yapılan tahminde Ulusal Parti ile ortakları ACT ve Yeni Zelanda Birinci Partisi toplam 59 sandalye kazanıyor; bu, çoğunluk için gereken sayının iki altında. İşçi Partisi, Yeşiller ve Te Pāti Māori ise toplam 55 sandalyeye sahip oluyor.

Başbakan Christopher Luxon hükümeti üzerindeki baskı, seçim aritmetiğinin ötesine geçiyor. Ipsos anketinde katılımcıların yüzde 64'ü en büyük üç kaygısından biri olarak enflasyonu ve yaşam maliyetlerini gösterdi. Sağlık hizmetleri yüzde 45 ile, akaryakıt fiyatları ise yüzde 31 ile onları izledi. Eylül çeyreğinde işsizlik yüzde 5,7'ye çıkarak 2015'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Seçim Komisyonu verilerine göre perşembe gününe kadar yaklaşık 1,67 milyon kişi oyunu kullanmıştı. Cumartesi günü oy verecekler için sandıkların 09.00-19.00 saatleri arasında açık olması planlanıyor. İlk sonuçlar aynı akşam açıklanmaya başlayacak; özel oylar dâhil kesin sonuçların ise 27 Kasım'da duyurulması bekleniyor.

Son anketler ne gösteriyor?

İşçi Partisi, 26 Ekim'de yayımlanan önceki Freshwater anketine göre iki puan yükselirken Ulusal Parti 1,2 puan geriledi. Yeşiller yüzde 13, Yeni Zelanda Birinci Partisi yüzde 12, ACT yüzde 9,8 ve Te Pāti Māori yüzde 2 seviyesinde. Fırsat Partisi 0,3 puan düşerek yüzde 5,1'e indi; böylece ülke çapındaki parti oyuyla sandalye kazanmak için genellikle gereken eşiğin hemen üzerinde kaldı.

Reklam

Diğer son anketlerde en büyük iki parti arasındaki fark daha azdı. Curia, Ulusal Parti'yi yüzde 28,9, İşçi Partisi'ni yüzde 28,4 gösterirken Verian bu oranları sırasıyla yüzde 30 ve yüzde 29 olarak ölçtü. Reid Research anketinde İşçi Partisi yüzde 30,6, Ulusal Parti yüzde 24,8 oy aldı. Curia anketinde Fırsat Partisi yüzde 5,8, Verian anketinde ise yüzde 6 seviyesindeydi.

Küçük partilerin oy oranları da anketlere göre değişti. Yeşiller Curia'da yüzde 14,4, Verian'da yüzde 16, Reid Research'te yüzde 14,5 destek aldı. Bu üç ankette ACT yaklaşık yüzde 10 seviyesindeyken Yeni Zelanda Birinci Partisi'nin oy oranı yüzde 8 ile yüzde 9,9 arasında değişti. Bu farklar önemli; çünkü kurulacak hükümetin, İşçi Partisi'nin ya da Ulusal Parti'nin birinci gelmesinden ziyade birkaç partinin desteğine ihtiyacı var.

Kampanyanın son gününde Luxon, destekçilerini sandığa gitmeye çağırdı. Başbakan, yarışın sonucunu henüz kullanılmamış oylara bağladı:

Önemli olan tek anket yarın akşam yapılacak.

Jacinda Ardern'in ardından 2023'te başbakan olan, aynı yıl yapılan seçimi Luxon'a kaybeden İşçi Partisi lideri Chris Hipkins, öncelikli hedefinin en büyük partinin lideri olmak olduğunu söyledi. Olası koalisyon düzenlemelerini daha sonraya bıraktı:

Parlamento'daki en büyük parti olacağımıza güveniyoruz. Bu konuda giderek daha emin hissediyorum.

Fırsat Partisi'nin seçim eşiği neden bu kadar önemli?

38 yaşındaki Fırsat Partisi lideri Qiulae Wong, liderlik pozisyonu için verilen bir ilana başvurduktan yaklaşık bir yıl önce siyasete girdi. Sürdürülebilir iş alanında danışmanlık yapan Wong'un liderliğindeki parti, sosyal yardımların yerini alması amaçlanan düzenli bir ödeme olan evrensel temel gelir ile arazi vergisi öneriyor.

Fırsat Partisi, her iki tarafla da çalışmaya açık olduğunu ve önce en fazla sandalyeyi kazanan partiyle görüşeceğini söyledi. Olası seçenekler arasında koalisyona katılmak, güvenoyu ve bütçe konularında hükümeti desteklemek ya da hükümet dışı sıralarda kalmak var. Güvenoyu ve bütçe desteği, kabineye katılmadan hükümetin temel Parlamento oylamalarında ayakta kalmasına ve bütçesini geçirmesine yardımcı olmak anlamına geliyor.

Freshwater tahmininde iki ana blok dışında kalan sandalye sayısı altı. Bu sandalyeler Fırsat Partisi'ne giderse, iki bloktan biri onun desteğiyle 61 sandalyeye ulaşabilir. Parti, seçmen çevrelerinden birini kazanmadan yüzde 5'in altında kalırsa Parlamento dışında kalır ve sandalyeler eşiği aşan partiler arasında farklı biçimde dağılır.

Reklam

Luxon, sayısal engelin yanı sıra siyasi bir kısıt da yaratarak Fırsat Partisi'yle anlaşma yapmayı reddetti. Hipkins'in de olası ortaklarla şartları müzakere etmesi gerekecek. Henüz herhangi bir koalisyon anlaşması yapılmış değil. Partiler kesin sonuçları bekleyip politikalar ve bakanlık görevleri üzerinde pazarlık ederken görüşmeler haftalar sürebilir.

Victoria Üniversitesi Wellington Siyaset Bölümü doçentlerinden Lara Greaves, küçük partilerin müzakere konumunu "emsalsiz bir durum" olarak nitelendirdi. Bu partilerin toplam desteği, oylarına ihtiyaç duyan büyük partilerden önemli politika taahhütleri istemelerine imkân veriyor.

Yaşam maliyetleri ilk sırada, akaryakıt kaygısı hızla yükseliyor

Ipsos'un 35'inci Sorunlar Monitörü anketi, 19-27 Ekim tarihleri arasında çevrim içi paneller üzerinden 18 yaş ve üzeri 1.008 Yeni Zelandalıyla yapıldı. Katılımcılar en önemli üç kaygısını seçebildiği için yüzdeler, insanların her bir konudan ne ölçüde etkilendiğini gösteriyor; seçmenleri ayrı gruplara ayırmıyor. Ankette artı eksi 3,5 puanlık bir güvenilirlik aralığı bildirildi.

Akaryakıt fiyatlarına ilişkin kaygı eylülden bu yana 14 puan artarak yüzde 31'e ulaştı. Böylece konu yedinci sıradan üçüncü sıraya yükseldi ve 2018'de başlayan monitörün tarihindeki en yüksek seviyesine çıktı. Eylül ayındaki oran yüzde 17'ydi. Yani akaryakıtı önde gelen kaygılarından biri olarak belirtenlerin oranı bir ayda neredeyse ikiye katlandı.

Ipsos Yeni Zelanda Kamu İşleri Direktörü Amanda Dudding bu değişimi günlük giderlerin yarattığı baskıyla ilişkilendirdi:

Yeni Zelanda genelinde akaryakıt fiyatları rekor seviyelere yaklaşırken, akaryakıt maliyetlerine ilişkin kaygı ülkenin karşı karşıya olduğu ilk üç sorun arasına hızla yükseldi. Sonuçlar, Yeni Zelandalıların günlük hane halkı giderlerindeki artışlara ne kadar duyarlı olduğunu gösteriyor ve seçim öncesinde yaşam maliyeti baskılarının seçmen eğilimlerini şekillendirmedeki önemini pekiştiriyor.

Sağlık hizmetlerine ilişkin kaygı da yüzde 45'le monitörün başladığı tarihten bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Ekonomi yüzde 30'la dördüncü sırada yer alırken onu yüzde 19'la işsizlik izledi. Konut yüzde 18, yoksulluk ve eşitsizlik yüzde 16, suç ve kamu düzeni yüzde 14, iklim değişikliği yüzde 12, eğitim ise yüzde 8 olarak ölçüldü.

Ipsos Yeni Zelanda Ülke Müdürü Carin Hercock, anketin siyasetçilerin çetelerle temaslarının medyada öne çıktığı bir döneme denk geldiğini söyledi. Buna karşın katılımcılar hane halkı mali durumunu suçun önünde tuttu. Suç konusu, Ekim 2024 seviyesinin 13 puan altında kaldı.

En önemli kaygılarda İşçi Partisi'ne güven artıyor

Üst üste üçüncü Ipsos anketinde İşçi Partisi, öne çıkan beş sorunun tümünde en başarılı olacağı düşünülen parti oldu. Enflasyon ve yaşam maliyetleri konusunda partinin oranı yedi puan artarak yüzde 38'e çıktı; Ulusal Parti'nin oranı yüzde 24'tü. Ulusal Parti de bu konuda üç puan yükseldi ancak İşçi Partisi'nin daha büyük artışı aradaki farkı açtı.

Reklam

Öne çıkan beş sorun arasında İşçi Partisi'nin en büyük üstünlüğü sağlık hizmetlerinde görüldü: Katılımcıların yüzde 42'si bu konuda en başarılı olabilecek parti olarak İşçi Partisi'ni, yüzde 21'i ise Ulusal Parti'yi seçti. Akaryakıtta oranlar yüzde 35 ve yüzde 20; ekonomide yüzde 34 ve yüzde 29; işsizlikte ise yüzde 38 ve yüzde 21 oldu. İşçi Partisi konut konusunda da yüzde 35'e karşı yüzde 22 ile Ulusal Parti'nin önündeydi.

Ulusal Parti, suç ve kamu düzeni konusunda yüzde 29'a karşı yüzde 28'le küçük bir üstünlüğünü korudu. Böylece anketteki en güçlü olduğu konu, seçmenlerin en sık belirttiği beş kaygının dışında kaldı.

Hükümetin ortalama performans notu 10 üzerinden 4,1'de kaldı. Katılımcıların yüzde 26'sı hükümete 7-10 arasında olumlu not verirken yüzde 42'si 0-3 arasında olumsuz not verdi. Olumsuz değerlendirme yapanların oranı olumlu değerlendirme yapanlardan 16 puan fazlaydı.

Kampanyadaki politika tercihleri bu baskıları yansıtıyor. İşçi Partisi, ücretsiz doktor ziyaretleri ve fiyatları sınırlandırılmış toplu taşıma gibi önlemleri finanse etmek için sermaye kazancı vergisi öneriyor. Sermaye kazancı vergisi, varlıklar satıldığında elde edilen belirli kazançlardan alınan vergi. Ulusal Parti yeni vergilere karşı kampanya yürütüyor ve güçlü ticaret ile gereksiz kamu harcamalarının azaltılmasının ekonomiye yardımcı olacağını savunuyor.

İstihdam verileri ekonomi tartışmasını kızıştırıyor

Yeni Zelanda İstatistik Kurumu'nun 4 Kasım'da yayımladığı verilere göre, eylülde sona eren üç aylık dönemde işsizlik yüzde 5,7'ye çıktı. Önceki çeyrekte bu oran yüzde 5,5'ti. İstihdam yüzde 0,1 gerilerken, çalışma çağındaki nüfus içinde çalışan ya da aktif olarak iş arayanların oranı olan işgücüne katılım oranı yüzde 70,4'e düştü.

Ücret artışı da yavaşladı. Fazla mesaiyi hariç tutan özel sektör işgücü maliyet endeksi, çeyrek boyunca yüzde 0,4 yükseldi; önceki üç aylık dönemde artış yüzde 0,7 olmuştu. Yıllık artış yüzde 2,1'den yüzde 2'ye geriledi. Hane halkları açısından veriler, istihdam fırsatlarının azalması ve ücret artışının yavaşlamasının, faturalarla ilgili süregelen kaygılara eklendiği zorlu bir tablo ortaya koyuyor.

İşçi Partisi'nin maliye sözcüsü Barbara Edmonds, verileri "Christopher Luxon'ın ekonomi yönetimine yönelik ağır bir hüküm" olarak nitelendirdi. Maliye Bakanı Nicola Willis ise ekonomik belirsizliğin verileri açıkladığını söyledi ve ekonomiyi yeniden inşa etmek için hükümetin planına bağlı kalınmasını savundu.

Merkez Bankası, önceki iki faiz artışının etkilerini değerlendirmek için zaman istediğini belirterek resmi faiz oranını yüzde 2,75'te tutmuştu. Faiz oranları borçlanma maliyetlerini ve harcamaları etkilediği için istihdamdaki zayıflama, enflasyona ilişkin kararlarda dikkate alınması gereken bir başka unsur. İşçi Partisi, bankanın hem fiyat istikrarını hem de sürdürülebilir istihdamı gözetmesini zorunlu kılan ikili yetkiyi yeniden yürürlüğe koyma sözü verdi.

Reklam

İki oy ve değişebilen bir çoğunluk

Genellikle MMP olarak anılan Yeni Zelanda'nın karma üyeli nispi temsil sistemi, her seçmene iki tercih sunuyor. Parti oyu, eşiği aşan her partinin Parlamento'daki sandalye payını büyük ölçüde belirliyor. Seçim çevresi oyu ise seçmenin yerel bölgesini temsil edecek üyeyi belirliyor; en fazla oyu alan aday kazanıyor.

Bir parti, sandalye payı elde etmek için normalde parti oylarının en az yüzde 5'ini almalı ya da bir seçim çevresini kazanmalı. Bu ikinci yol, Parlamento'daki gücü ülke çapındaki oy oranından çok Māori seçim çevrelerindeki zaferlerine bağlı olabilecek Te Pāti Māori için önem taşıyor. Kampanya tahminleri, yerel sonuçlara bağlı olarak partinin yaklaşık dört milletvekili çıkarabileceğine işaret ediyor.

Parlamento normalde 120 sandalyeden oluşuyor ancak fazla temsil edilen sandalye sayısı bu toplamı artırabiliyor. Bir partinin ülke genelindeki oy oranı 30 sandalye hakkı veriyor ama parti 32 seçim çevresini kazanıyorsa 32 sandalyenin tamamını koruyor ve Parlamento'ya iki sandalye ekleniyor. Bu durumda çoğunluk için gereken sandalye sayısı da Parlamento'nun büyüklüğüyle birlikte artıyor.

Te Pāti Māori, destekçilerini parti oylarını İşçi Partisi'ne ya da Yeşiller'e verirken seçim çevrelerindeki adaylarını desteklemeye teşvik etti. Ulusal Parti de parti oyunun normalde sağlayacağından daha fazla seçim çevresini elinde tutarsa Parlamento'da fazla temsil edilebilir. Ulusal Parti, parti oylarının ACT'ye ya da Yeni Zelanda Birinci Partisi'ne yönlendirilmesi önerisini reddetti.

Bu nedenle nihai sandalye dağılımı, ülke çapındaki oy oranlarının yanı sıra seçim çevresi zaferlerine de bağlı. Freshwater tahmininde kullanılan 61 sandalyelik hedef, 120 üyeli bir Parlamento varsayımına dayanıyor; Parlamento büyürse çoğunluk için gereken sayı da değişir.

Farklı kuşaklar, farklı politika tercihleri

Freshwater anketinde genç ve yaşlı seçmenlerin tercihleri belirgin biçimde ayrışıyor. 35 yaş altındakiler arasında İşçi Partisi yüzde 40,7, Yeşiller yüzde 22,8, Ulusal Parti ise yüzde 17,9 oy aldı. Bu grupta İşçi Partisi ile Yeşiller'in toplamı yüzde 63,5'e ulaştı.

55 yaş üstündeki seçmenlerde Ulusal Parti yüzde 32, Yeni Zelanda Birinci Partisi yüzde 15,5, ACT ise yüzde 14,3 seviyesindeydi. Bu partilerin toplam desteği yüzde 61,8 oldu. Bu nedenle söz konusu yaş gruplarındaki katılım, hem birinci gelecek partiyi hem de olası ortaklar arasındaki dengeyi etkileyebilir.

Olası ortakların gündemleri birbirinden farklı. Yeşiller servet vergisi, büyük teknoloji şirketlerine vergi ve süpermarketlerin piyasa hâkimiyetine karşı adımlar öneriyor. Fırsat Partisi'nin arazi vergisi mülk sahiplerine vergi getirecek; önerilen evrensel temel gelir ise hanelere sağlanan mali desteğin biçimini değiştirecek.

Reklam

ACT, tıp fakültelerindeki pozitif ayrımcılık programlarının kaldırılmasını öneriyor. Yeni Zelanda Birinci Partisi ise göç politikalarında büyük değişiklikler, Paris İklim Anlaşması'ndan çekilme ve dönüşüm terapisi yasağının gözden geçirilmesini istiyor. ACT ve Yeni Zelanda Birinci Partisi, Kraliyetin Māori halkına yönelik muamelesiyle ilgili iddiaları inceleyen Waitangi Mahkemesi'nin yetkilerini sınırlandırmak için kampanya yürüttü.

Yeni katılan küçük partiler de ülke içindeki ekonomi politikalarının ötesinde dikkat çekmeye çalışıyor. Özgür Filistin Partisi lideri Paul Hopkinson, partisinin Filistin meselesini kampanyanın gündemine taşımayı amaçladığını söyledi. Hangi önerilerin hükümet programına gireceği, sandalye kazanacak partilere ve aralarında varılacak anlaşmalara bağlı olacak.

Oy verme sona erdiğinde ve sayım kesinleştiğinde

7 Kasım'da ülke genelinde yaklaşık 2.300 oy verme noktasının açılması planlanıyor. Seçim çevrelerinde ya da parti listelerinde 530 aday yarışıyor. Seçim reklamlarının 6 Kasım gece yarısından önce sona ermesi ve afişlerin kaldırılması gerekiyor. Ardından oy verme kapanana kadar kampanya faaliyetlerine kısıtlamalar uygulanacak.

Yurt dışından katılım da arttı. Yaklaşık 126.000 kayıtlı seçmen, Seçim Komisyonu'na yurt dışında yaşadığını bildirdi. Bu sayı 2023'te 92.600'dü; artış yaklaşık yüzde 36 oldu. Yurt dışında yaşayan kayıtlı seçmenlerin yüzde 64'ü Avustralya'da bulunuyor.

Önemli tarihler şöyle:

  • 26 Ekim: Erken oy verme başladı.
  • 6 Kasım: Kampanyanın son günü; reklamlar gece yarısından önce sona eriyor.
  • 7 Kasım: Seçim günü oy verme 09.00-19.00 saatleri arasında sürüyor, ardından ilk sonuçlar açıklanıyor.
  • 27 Kasım: Özel ve yurt dışı oyları dâhil kesin sonuçların açıklanması planlanıyor.
  • 3 Aralık: Seçim Komisyonu'nun resmi sonuçları içeren seçim tutanağını teslim etmesi için son tarih.

Oylar elle sayılıyor. Özel oylar, yurt dışında kullanılan oyların yanı sıra bazı seçmenlerin ikamet ettikleri bölgenin dışında kullandıkları oyları da kapsıyor. Fırsat Partisi'nin yüzde 5 eşiğine bu kadar yakın olması, kesin sayımın partinin Parlamento'ya girip giremeyeceğini ve kurulabilecek hükümetleri belirlemede etkili olabileceği anlamına geliyor.

Öne Çıkanlar

  • Son Freshwater anketinde İşçi Partisi yüzde 30,7 ile Ulusal Parti'nin yüzde 26,4'lük oy oranının önünde; ancak diğer anketlerde yarış daha yakın.
  • Anket, 120 üyeli Parlamento'da iktidar bloğuna 59; İşçi Partisi, Yeşiller ve Te Pāti Māori'ye ise 55 sandalye öngörüyor.
  • Fırsat Partisi'nin yüzde 5,1'lik desteği, partiyi eşiğin hemen üzerinde ve olası belirleyici konumda tutuyor.
  • Ipsos katılımcılarının yüzde 64'ü yaşam maliyetlerinden, yüzde 45'i sağlık hizmetlerinden, yüzde 31'i akaryakıt fiyatlarından kaygılı.
  • İşsizlik, eylül çeyreğinde yüzde 5,7'ye çıkarak 2015'ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
  • Oy verme 7 Kasım saat 19.00'da sona eriyor. Kesin sonuçların 27 Kasım'da açıklanması planlanıyor; koalisyon görüşmeleri haftalar sürebilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir