Gösterime girmesi, uzun bekleyişi görünür kılıyor
Dağıtımcı bulamadan geçen iki yılın ardından Vinod Kapri'nin 111 dakikalık filmi Pyre, 30 Ekim'de Hindistan'da 70 salonda gösterime girdi. Başroller Padam Singh Kapri adlı emekli asker ile köy sakini Heera Devi, daha önce kamera karşısında hiç oyunculuk yapmamıştı. Şimdi izleyiciler, 28 yıl önce Mumbai'ye giden oğullarını bekleyen yaşlı bir çifti canlandırmalarını bağrına basıyor.
İçindekiler
- Gösterime girmesi, uzun bekleyişi görünür kılıyor
- Birlikte geçen 65 yıl, 28 yıllık bekleyiş
- Sağlık hizmetinin komşuya bağlı olduğu yerde
- Karakterlerin ardındaki gerçek çiftler
- Uttarakhand'ın göç rakamları ne gösteriyor?
- İnsanlar neden gidiyor, neden geri dönmüyor?
- Yaşanan bir yerin sesleri ve havası
- Festival başarısından sinema biletlerine
- İzleyici kendi ailesini görüyor
- Öne Çıkanlar
Kapri, filmin 2024'te festival yolculuğuna başlamasından bu yana üçü en iyi film, 12'si en iyi film dalında izleyici ödülü olmak üzere 18 ödül kazandığını söylüyor. Dağıtımcılar ve dijital yayın platformları filmi geri çevirdikten sonra, yapımcı bir arkadaşı sinema gösterimini finanse etti. Biletlere talep artınca gösterim sayısı da yükseldi.
Öykü, kurgusal bir hanenin ötesine uzanıyor. Uttarakhand Kırsal Kalkınma ve Göç Komisyonu, 2011 nüfus sayımında 1.048 yerleşimsiz köy kaydetti. Komisyonun ilk raporunda, 10 yıllık dönemde 118.981 kişinin kalıcı olarak göç ettiği, 383.726 kişinin ise başka yerlere taşınmasına rağmen zaman zaman geri döndüğü de belgelendi.
Pyre bu rakamlara insani bir yüz kazandırıyor. Uzak bir Kumaon köyünde komşunun kaybı, hasta bir kadını sağlık hizmetine ulaştırabilecek birinin de kaybı demek. Son yardım edecek kişiler de gitmeye hazırlanırken çiftin korkusu acı bir biçimde somutlaşıyor: Onlara kim bakacak, öldüklerinde bedenlerini kim taşıyacak?
Birlikte geçen 65 yıl, 28 yıllık bekleyiş
Heera Devi'nin canlandırdığı Tulsi ile eşi Padam Singh, Kumaon dilinde dede ve nine anlamına gelen Bubu ve Aama adlarıyla tanınıyor. Dağlarda, yolu ve elektriği olmayan bir evde 65 yıllık evliliklerini paylaşıyorlar. Oğulları Hariya iş bulmak için Mumbai'ye gittiğinden beri neredeyse otuz yıldır uzakta.
Filmi yazıp yöneten eski televizyon gazetecisi Kapri, öykünün merkezindeki ilişkiyi şöyle anlatıyor:
Bu, yoldaşlığın, yalnızlığın ve bekleyişin öyküsü.
Köy postacısı Bishan, Hariya'nın döneceğini müjdeleyen bir mektupla bu bekleyişi böler. Bu ihtimal çiftin günlük düzenini değiştirir. Yıkanır, özenle giyinir ve köyde kalan komşuları için yemek hazırlarlar. Çocuklarını yeniden görmek, günlerini düzenleyebilecekleri bir olaya dönüşür.
Gündelik hayat yine de şakalar, yakınmalar ve alışıldık anlaşmazlıklarla sürer. Padam içer, Tulsi bidi tüttürür. Atışmaları ilişkilerine sıcaklık katar; sevgi büyük sözlerden çok küçük davranışlarla ortaya çıkar. Tulsi hastalanınca Padam'ın yardım bulmak için gösterdiği çaba, bu sevgiyi görünür kılar.
Sağlık hizmetinin komşuya bağlı olduğu yerde
Köyden iki genç olan Laxman ve Jeevan, Tulsi'yi tedavi için dağdan aşağı taşımaya yardım eder. Padam, ibadet ve köy toplantılarıyla ilişkilendirilen geleneksel bir boynuz olan bhankora'yı çalarak yardım çağırır. Yardımın karşılığında keçilerini verir.
Bu düzen, Kapri'nin Munsiyari'de tanıştığı bir çiftten esinleniyor. Yönetmenin anlattığına göre adamın yaklaşık 40-50 keçisi vardı ve eşini hastaneye götürmesine yardım eden köylülere hayvan veriyordu. Hayvanlar, komşular ve fiziksel güç bir araya gelerek hanenin sağlık hizmetine ulaşma yolunu oluşturuyordu.
Bu nedenle Laxman ile Jeevan'ın gitme planları, çiftin sosyal hayatından çok daha fazlasını tehdit ediyor. Onlar olmazsa, Tulsi bir sonraki hastalığında yolda kalabilir. Köyden ayrılan bir kişi Padam'ı, yakında eşlerden birini dağdan aşağı kremasyon için taşıyacak kimsenin kalmayabileceği konusunda uyarır.
Padam, evlerinin dışına iki cenaze odunu yığını kurarak karşılık verir. Pyre, bir bedenin yakıldığı odun yığınıdır. Hazırlıkları filme adını verir: Yaşlılığın, arazinin ve boşalan köyün tek başına başa çıkmayı imkânsız kıldığı bir işi çözmeye çalışmaktadır.
Karakterlerin ardındaki gerçek çiftler
Kapri, filmin başlangıcını Munsiyari'de tanıştığı yaşlı bir çifte dayandırıyor. Bir anlatımında bu buluşmayı 2018'e, başka bir anlatımında ise 2017'ye tarihlendiriyor. Aklında kalan, çiftin birbirini düşünmesiydi: Koca, kendisi önce ölürse eşine kimin bakacağını; kadın ise kocasına kimin yemek yapacağını dert ediyordu.
Bu çiftle film çekmeye yönelik ilk girişim bir hafta sonra sona erdi. Kapri daha sonra Naseeruddin Shah ve Ratna Pathak Shah'a başvurdu. Kapri'ye göre Shah senaryoyu beğendi, ancak bölgeyle bağı olmayan oyuncuların karakterlere hakkını vermekte zorlanacağını düşündü.
Erkek başrolü Kapri kendi ailesinde buldu. Emekli bir ordu havildarı olan amcası oyunculuğa ilgi duyduğunu belirtti ve yönetmenin babasının 80. yaş günü kutlamasında doğaçlama bir seçmeye katıldı. Kurgusal evlilikte yönetmenin amcası ve Tulsi adlı halasına ilişkin anıları da yer aldı; aralarındaki tartışmaların altında kalıcı bir yoldaşlık yatıyordu.
Heera Devi ise başka türden bir aşinalık taşıyordu. Ailesini çiftçilik yaparak, ot biçerek ve manda bakarak geçindiren dul kadın, eşinin ölümünden sonra yakındaki bir okulda yemek pişirerek de para kazandı. Dört çocuğu ovalara taşınınca köyde tek başına yaşamaya başladı.
Heera Devi başlangıçta replikleri ezberlemekten, çocuklarıyla komşularının ne düşüneceğinden endişelendi. Çocukları onu yüreklendirdi. Kendi deneyimiyle Tulsi'nin yalnızlığı arasındaki mesafe, filmdeki dünyayı hemen tanımasına yetecek kadar kısaydı.
Uttarakhand'ın göç rakamları ne gösteriyor?
Kırsal Kalkınma ve Göç Komisyonu'nun ilk göç raporu, fırsatlar bakımından bölünmüş bir eyaleti anlatıyor. 2001 ve 2011 nüfus sayımları arasında Almora ve Pauri Garhwal'ın nüfusu toplam 17.868 kişi azaldı. Nüfus düşüşüne daha küçük köyler yol açarken, 125'ten fazla hanesi bulunan köyler bu ilçelerde büyümeyi sürdürdü.
Komisyon, 2011'de 1.048'i yerleşimsiz olmak üzere 16.793 nüfus sayımı köyü kaydetti. Bu, toplamın yaklaşık yüzde 6,2'sine karşılık geliyor. Komisyonun daha sonraki sayımına göre 2022'de tamamen boşalmış köylerin sayısı 1.792'ye ulaştı; bu da köylerin terk edilmesinin ne kadar yaygınlaştığını gösteriyor.
İlk raporun sonraki araştırmasında, 2011'den sonra boşalan 734 gelir idaresine bağlı köy ve daha küçük yerleşim ile nüfusu yarıya düşen 565 yerleşim de listelendi. Her iki kategoride de en yüksek sayılar Pauri Garhwal'daydı: 186 yerleşim boşalmış, 112'sinin nüfusu en az yarı yarıya azalmıştı.
Bu tablonun yalnızca bir kısmını kalıcı göç oluşturuyor. Komisyon, 10 yıllık araştırma dönemi boyunca 6.338 gram panchayat'tan, yani köy meclisi bölgesinden, 383.726 kişinin yarı kalıcı olarak göç ettiğini kaydetti. 3.946 meclis bölgesinden 118.981 kişi ise kalıcı olarak göç etmişti. İlk gruptakiler zaman zaman evlerine dönmeye devam ediyordu; ikinci gruptakiler ise temelli taşınmıştı.
Film, bu ziyaretler arasında yaşananlara odaklanıyor. Ev hâlâ dolu olsa ve akrabalar ara sıra dönse bile, yaşlı bir köylünün sıradan bir hafta içi gününde, etrafta kimse yokken yardıma ihtiyacı olabilir.
İnsanlar neden gidiyor, neden geri dönmüyor?
Komisyonun bulgularına göre göçün başlıca nedeni istihdamdı; ayrılanların yaklaşık yarısını oluşturuyordu. Onu yaklaşık yüzde 15'le eğitim izliyordu. Kötü yollar, yetersiz su kaynakları ve sınırlı sağlık hizmetleri de göç baskısını artırıyordu.
Ekonomik fırsatlar Uttarakhand'ın üç ova ilçesinde yoğunlaşmıştı. Rapora göre Bageshwar, Champawat, Tehri ve Almora'da kişi başına düşen gelir, Dehradun ve Haridwar'ın yarısından azdı. 2011'de tepe ilçelerinde yaşayanların yaklaşık yüzde 17'si kentsel alanlardayken, ova ilçelerinde bu oran yüzde 42'ydi; arada 25 puan fark vardı.
Komisyonun raporunda ele alınan araştırmalara göre göç edenlerin yaklaşık dörtte üçü uzun süre uzakta kalıyordu. Neredeyse yüzde 74'ü kamuda veya özel sektörde maaşlı işlerde çalışıyordu. Başka bir yerde bulunan düzenli bir iş, eğitim ya da çalışma amacıyla yapılan ilk taşınmayı yıllarca süren bir ayrılığa dönüştürebiliyor.
Haridwar, daha varlıklı ovalarda da göç yaşandığını gösteriyor. İlçe komisyonunun bir araştırması, 2008-2018 arasında 153 köy meclisi bölgesinden 8.166 kişinin zaman zaman geri dönmeye devam ederek taşındığını kaydetti. Bahadarabad'dan 3.091, Roorkee'den 2.376, Bhagwanpur'dan 1.716 kişi göç etti. Aileler, sanayi ve turizm işleri de dahil olmak üzere iş olanaklarının bulunduğu yerlere yöneliyordu.
Padam Singh'in çağrısı, aile sorumluluğunu bu ekonomik coğrafyayla ilişkilendiriyor. Oyuncu, gençleri doğdukları yerle bağlarını korumaya çağırırken hükümetten eğitim ve istihdam olanaklarını evlerine yaklaştırmasını da istiyor. Bu çağrı ayrılığın iki yönüne de sesleniyor: Anne babaların bakıma, çocuklarının ise geçimlerini sağlayacak işe ihtiyacı var.
Yaşanan bir yerin sesleri ve havası
Pyre'nin mekânı Kumaon'a özgü. Ataları ve dağ tanrılarını çağırma ritüeli olan Jaagar, hudka davuluyla birlikte görülüyor. Film müziğinde Gopal Babu Goswami'nin Sarg Tara Junyali Raat adlı halk şarkısı da yer alıyor. Bu ayrıntılar çifti, aile ve köy yaşamıyla öğrenilen geleneklerin içine yerleştiriyor.
Göç, bu geleneklerin kuşaklar arasında aktarılma koşullarını değiştiriyor. Şair, tiyatro sanatçısı ve aktivist Girish Tiwari, namıdiğer Girda, insanların kalabilmesi için yolların tepelere istihdam getirmesi gerektiğini savunuyordu. Daha geniş kaygısı, kültürün onu yaşatıp paylaşacak insanların orada bulunmasına bağlı olmasıydı.
Görüntü yönetmeni Manas Bhattacharyya, çiftin yalnızlığını görünür kılan geniş planlarla dağları sunuyor. Yağmur, gök gürültüsü ve yıpranan evler, manzarayı sürekli çaba gerektiren bir yere dönüştürüyor. Film, iklim değişikliğiyle ilişkilendirilen giderek sertleşen hava koşullarına yönelik kaygıyı da yansıtıyor.
Pithoragarh'ın Berinag çevresinde çekim yapmak da benzer bir fiziksel çaba gerektirdi. Kapri, bazı mekânlara ulaşmanın her yönde neredeyse dört saatlik yürüyüş gerektirdiğini, bu yüzden çekim için elverişli ışıkta yalnızca birkaç saat kaldığını söylüyor. Ekip otellerden gidip gelmek yerine köyde konakladı.
Ses kayıt ve tasarımını üstlenen Soustav Naskar; rüzgâr, gök gürültüsü, sessizlik ve uzaktan gelen seslerle filmin dünyasını kurmaya yardımcı oldu. Kapri, çocukluğunda yaşadığı korkutucu fırtınalara dair anılarının bu yaklaşımı şekillendirdiğini söylüyor. Ortaya çıkan film, çiftin duygusal kırılganlığını evlerini çevreleyen koşullara bağlıyor.
Festival başarısından sinema biletlerine
Pyre, 2024'te Estonya'da ilk gösterimini yaptı ve Tallinn Black Nights Film Festivali'nde İzleyici Ödülü'nü kazandı. Film Uttarakhand dışındaki izleyicilere ulaşmaya başlarken iki başrol oyuncusu da ilk kez yurt dışına çıktı.
Kapri'nin filmin sinemalara ulaşma sürecine ilişkin anlattıkları, dijital yayın hizmetlerine yönelik daha sert bir eleştiri de içeriyor: Platformların, tanınmış yıldızlar bulunmadığı için filmi izlemeden reddettiğini söylüyor. Böylece festival başarısının öncesinde değil, ticari gösterim için verilen uzun mücadelenin başında yer aldığı görülüyor.
- 2017 veya 2018: Kapri, öyküye esin kaynağı olan yaşlı çiftle Munsiyari'de tanışır.
- 2024: Pyre Estonya'da ilk gösterimini yapar ve uluslararası festival yolculuğuna başlar.
- 30 Ekim: Yapımcı bir arkadaşının gösterimi finanse etmesinin ardından film Hindistan'da 70 salonda gösterime girer.
- Gösterim sonrası: İzleyicilerden gelen olumlu tepkiler ve bilet talebi, ek gösterimler yapılmasını sağlar.
Haldwani, bu talebin somut bir örneğini sundu. Walkway Mall ve Laxmi sinemasında gösterimler yapıldı. Cinepolis Walkway Mall'ın genel müdürü Atul, ilk iki seansta sırasıyla 100 ve 92 bilet satıldığını; her iki seansta da doluluk oranının yüzde 90'ı aştığını söyledi.
İlk gişe tahminlerine göre ilk üç günde sırasıyla yaklaşık 10 lakh, 27 lakh ve 49 lakh rupi gelir elde edildi; toplam 86 lakh rupi, yani 8,6 milyon rupiydi. Bir başka açılış tahmini ise yaklaşık sekiz lakh rupiydi. Toplam nihai hasılat veya dijital yayın için doğrulanmış bir tarih henüz açıklanmadı.
İzleyici kendi ailesini görüyor
Padam Singh ve Heera Devi ile karşılaşan izleyiciler onlara sarılmak, ayaklarına dokunmak ve başka yerlerde bekleyen anne babalarından ya da büyükanneleriyle büyükbabalarından söz etmek istiyor. İnternette paylaşılan videolarda gösterimlerden gözyaşları içinde çıkan insanlar görülüyor. Naseeruddin Shah ve Anupam Kher gibi oyuncular da filmi övdü.
Padam Singh, Shah'ın filmi Mumbai'de izleyip ağladığını ve kendisine sarıldığını söylüyor. İlk kez filmde rol alan oyuncu, buluşmayı şöyle anlattı:
Filmin tamamını izledi, gözleri doldu. Bana sarıldı. 'Bubu, canlandırdığın rolü ben yedi ömürde bile başaramazdım' dedi.
Heera Devi, gördüğü karşılığı ekrandaki köyle kendi köyünün benzerliği üzerinden anlatıyor. Öykünün izleyiciyle neden bağ kurduğu sorulduğunda şöyle dedi:
Gerçekte bizim köyümüz de aynen böyle.
Festivallere ve gösterimlere seyahat ettiği yeni hayatı, filmdeki tanıdık bir sorunu beraberinde getirdi: Evde kalanlara kimin bakacağı. Seyahatteyken mandasıyla ilgilenecek kimse olmadığı için hayvanını sattı. Pyre başrol oyuncularını yeni yerlere götürse de onların bağlılığı köylerinde kalıyor.
Kapri göç konusunu daha önce 1232 km adlı kitabında ve 2020 karantinası sırasında Ghaziabad'dan Bihar'a giden yedi işçiyi izleyen belgeselinde ele almıştı. Pyre konuya yolculuğun diğer ucundan yaklaşıyor: Evde bekleyen insanlar ve köy çalışan kuşağını kaybettiğinde ortadan kalkan gündelik bakım.
Öne Çıkanlar
- Pyre, 28 yıldır ayrı olduğu oğullarını bekleyen yaşlı bir Kumaon çiftini konu alıyor.
- Başroller Padam Singh Kapri ve Heera Devi, daha önce film oyunculuğu deneyimi olmayan köy sakinleriydi.
- Kapri, filmin 18 ödül kazandığını ancak 30 Ekim'de 70 salonda gösterime girmeden önce iki yıl boyunca dağıtımcı bulamadığını söylüyor.
- Uttarakhand Göç Komisyonu, 2011'de nüfus sayımına dahil 1.048 yerleşimsiz köy ve 10 yıllık araştırma döneminde 118.981 kalıcı göçmen kaydetti.
- Film, yalnızlığı; sağlık hizmetine ulaşım ve cenaze törenleri için yardım eden komşuların kaybı gibi somut sonuçlarla ilişkilendiriyor.
- İzleyicilerden gelen güçlü tepkiler ek gösterimler yapılmasını sağladı; nihai hasılat ve dijital yayın tarihi ise henüz açıklanmadı.






