Rekor düşüşten dalgalı toparlanmaya
Filipin pesosu, 27 Ekim 2026’da dolar başına 64 seviyesinin altına gerileyerek kapanışta 64,17 ile rekor düşük seviyeyi gördü. Bu düşüş, bir önceki gün erken işlemlerde kuru 63,80’e kadar indiren gerilemenin devamıydı. Para birimi 4 Kasım’a kadar 63,535’e toparlandı; ancak gün içindeki yeni düşüş baskının ortadan kalkmadığını gösterdi.
İçindekiler
- Rekor düşüşten dalgalı toparlanmaya
- Döviz kuru nasıl hareket etti?
- Peso, Asya’nın en zayıf para birimleri arasındaydı
- ABD faizleri ve petrol neden etkili oldu?
- Hanehalklarını ve işletmeleri neler bekliyor?
- Yurt dışından para alanlar daha çok peso elde ediyor, ancak bunun da sınırları var
- BSP enflasyonu para birimini savunmaktan neden ayırıyor?
- Döviz rezervleri tampon oluşturuyor
- Güven oluşturmak için faizleri artırmak yetmez
- Öne Çıkanlar
Bu hareketin etkisi döviz işlemlerinin çok ötesine uzanıyor. Pesonun değer kaybetmesi, ithal yakıt, gıda malzemeleri ve makine alımlarında dolar edinmenin yerel para cinsinden maliyetini artırıyor. Dolar cinsinden para alan aileler daha fazla peso elde edebilirken dolar borcu bulunan işletmeler ve borçlular daha yüksek giderlerle karşılaşıyor.
Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP), 22 Ekim’de politika faizini 50 baz puan, yani yarım yüzde puan artırarak yüzde 5,5’e çıkarmıştı. Bu, art arda yapılan dördüncü faiz artışıydı. Buna rağmen yatırımcıların ABD para politikasını, doların gücünü ve petrol fiyatlarını yükselten İran kaynaklı gerilimleri değerlendirmesiyle peso değer kaybetmeye devam etti.
BSP Başkanı Eli Remolona Jr., gazetecilere konuşurken faiz artışının amacını açıkça şöyle ifade etti:
Politika faizini pesoyu savunmak için artırmıyoruz,
Remolona’nın açıklaması, alınan önlemlerin odağına enflasyonu koyuyor. Faizlerin yükselmesi harcamaları ve borçlanmayı azaltarak fiyat artışlarını dizginlemeye yardımcı olabilir. Eski BSP Başkan Yardımcısı Diwa C. Guinigundo’ya göre para birimini desteklemek için daha geniş kapsamlı adımlar gerekiyor; bunlar arasında ihracatın güçlendirilmesi, üretken yatırımlar ve kamu kurumlarına güvenin artırılması yer alıyor.
Döviz kuru nasıl hareket etti?
Bankers Association of the Philippines (BAP) verilerine göre peso, 26 Ekim Pazartesi günü dolar başına 63,535 seviyesinden açıldı ve saat 09.33’te 63,80’e kadar geriledi. Böylece önceki rekor olan 63,62 aşıldı; bir başka gün içi veride 26 Ekim’deki en düşük seviye 63,81 olarak kaydedildi.
Ertesi işlem gününde düşüş derinleşti. Peso 63,95’ten açıldı, kısa süreliğine 63,90’a yükseldi ve ardından işlemler sırasında dolar başına 64,20’ye ulaştı. Önceki kapanış olan 63,95’e kıyasla 64,17’den kapandı ve üst üste altıncı kez rekor kapanış düşüğü kaydedildi.
Önemli tarihler hem düşüşü hem de ardından gelen toparlanmayı gösteriyor:
- 22 Ekim: BSP, politika faizini yarım yüzde puan artırarak yüzde 5,5’e çıkardı.
- 26 Ekim: Peso, sabah işlemlerinde dolar başına yaklaşık 63,80’e geriledi.
- 27 Ekim: Para birimi gün içinde 64,20’ye ulaştı ve rekor seviye olan 64,17’den kapandı.
- 27 ve 28 Ekim: ABD Merkez Bankasının toplantısı planlanmıştı; piyasalar karar öncesinde faizlerin değişmeyeceğini bekliyordu.
- 3 Kasım: Peso, dolar başına 63,47’den kapandı.
- 4 Kasım: Dört günlük yükselişin ardından 6,5 sentavo değer kaybederek 63,535’ten kapandı.
4 Kasım’daki kapanış kuruyla, masraflar hariç 1.000 dolar almak 63.535 pesoya mal oluyordu. 27 Ekim’deki 64,17 kapanış kurunda ise aynı tutar 64.170 pesoydu. Aradaki 635 pesoluk fark, para biriminin kısmen toparlanmasının bile dolar ödemelerinin maliyetini nasıl değiştirdiğini gösteriyor.
Peso, Asya’nın en zayıf para birimleri arasındaydı
26 Ekim saat 02.11 GMT itibarıyla alınan bir anlık görüntüde peso, önceki işlem günündeki 63,561 seviyesinden yüzde 0,36 düşerek dolar başına 63,788’den alış görüyordu. Endonezya rupisi ise dolar başına 18.087 seviyesinde yüzde 0,26 gerilemişti. Bu karşılaştırmada iki para birimi de diğer Asya para birimlerinden daha fazla değer kaybetti.
Aynı verilere göre peso, dolar karşısında 2025 sonundan bu yana değerinin yüzde 7,82’sini kaybetmişti. O tarihte döviz kuru 58,800’dü. Endonezya rupisi de dolar başına 16.670 seviyesinden neredeyse aynı oranda, yüzde 7,83 düşmüştü.
Asya para birimleri yıl boyunca farklı yönlerde hareket etti. Tayland bahtı yüzde 6,90 değer kaybederken Güney Kore wonu yüzde 8,82, Çin yuanı ise yüzde 4,77 değer kazandı. Bu farklılıklar, peso üzerindeki baskının daha geniş bir piyasa tablosunun parçası olduğunu; her para biriminin performansını ülkelere özgü ekonomik koşulların da şekillendirdiğini gösteriyor.
Döviz kurunu bir alışveriş örneğiyle anlamak daha kolay. Kur 58,800 iken 100 dolarlık banknot almak 5.880 peso gerektiriyordu. 26 Ekim’deki 63,788 alış kurunda ise masraflar hariç 6.378,80 peso gerekiyordu; bu, 498,80 peso artış demekti. Dolar almanın peso cinsinden maliyeti yaklaşık yüzde 8,5 yükseldi; bildirilen yüzde 7,82’lik düşüş ise pesonun dolar cinsinden değerindeki değişimi ölçüyor.
ABD faizleri ve petrol neden etkili oldu?
27 ve 28 Ekim’deki Federal Rezerv toplantısı, rekor düşüşün ilk aşamasında yatırımcıların odağındaydı. ABD para politikasını belirleyen Federal Açık Piyasa Komitesinin faizleri sabit tutması geniş ölçüde bekleniyordu.
ABD faizleri, yatırımcıların dolar cinsinden varlıklardan elde edebileceği getirileri etkiliyor. Bu getirilere ilişkin beklentiler dolar talebini değiştirebiliyor ve diğer para birimlerinin değerini etkiliyor. Yatırımcılar yalnızca faizleri karşılaştırmakla kalmıyor, ellerinde tuttukları para biriminin değer kaybedip kaybetmeyeceğini de hesaba katıyor.
Petrol de baskının bir başka kaynağı oldu. ABD Başkanı Donald Trump’ın yeniden askerî müdahale olasılığını gündeme getirmesiyle İran’la bağlantılı gerilimlerin tırmandığı dönemde Brent petrolün varil fiyatı 117 dolara ulaştı. Belirsizlik, piyasa dalgalanmaları sırasında parayı tutacak bir liman olarak dolara talebi de artırdı.
Filipinler enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalatla karşılıyor. Petrolün pahalanması bu alımların dolar cinsinden faturasını artırıyor. Pesonun zayıflaması da faturayı ödemenin yerel para cinsinden maliyetini yükselterek ithalatçıları hem petrol fiyatındaki hem de döviz kurundaki değişimlere açık hâle getiriyor.
Hanehalklarını ve işletmeleri neler bekliyor?
Yakıt, gıda malzemeleri, ham madde ve makine alımı yapan ithalatçılar, dolar ödemelerinin vadesi geldiğinde daha fazla peso bulmak zorunda kalıyor. İşletmeler artışın bir kısmını daha düşük kârla karşılayabilir veya yüksek fiyatlar yoluyla müşterilere yansıtabilir.
Malların taşınması, fabrikaların da enerji kullanması gerektiğinden yakıt maliyetleri ekonominin geneline yayılabilir. Fiyat artışının ne kadar olacağı ve ne zaman gerçekleşeceği; satın alma sözleşmelerine, stoklara, rekabete ve işletmenin maliyetin ne kadarını üstlenebileceğine bağlı.
Enflasyonun üç yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 7,2’ye ulaştığı bildirildi; bu da merkez bankasının adım atma aciliyetini artırdı. Enflasyon, tüketici fiyatlarının ne kadar hızlı yükseldiğini ölçüyor. Geliri değişmeyen bir hane için yükselen fiyatlar, aynı bütçeyle daha az ürün alınabilmesi anlamına geliyor.
Dolar geliri veya kur hareketlerine karşı koruma sağlayan düzenlemeleri bulunmayan şirketler ve hükümet de dolar cinsinden borçlarını geri öderken peso bazında daha yüksek maliyetlerle karşılaşıyor. Aynı nedenle makine alımları ve diğer yatırım planları da pahalılaşabiliyor.
Yurt dışından para alanlar daha çok peso elde ediyor, ancak bunun da sınırları var
Yurt dışındaki yakınlarından dolar alan aileler, pesonun değer kaybetmesinden yararlanabiliyor. 63,788 kuruyla 100 dolarlık bir transfer, masraflar hariç 6.378,80 peso getirirdi. 2025 sonundaki kurla ise bu tutar 5.880 pesoydu.
Ailenin eline geçecek miktar, sağlayıcının uyguladığı kura, transfer ücretlerine ve gönderilen tutara bağlı. Özellikle hanehalkı harcamalarında ithal yakıttan veya malzemelerden etkilenen ürünler varsa, yerel fiyatların yükselmesi ek pesoların bir kısmını da eritebilir.
Dolar geliri elde eden ihracatçılar, gelirlerini bozdurduklarında daha fazla peso alabilir. Ancak kazançlarının bir bölümü kendi maliyetlerine bağlıdır: ithal malzeme alan veya dolar borcu ödeyen bir ihracatçı da peso cinsinden daha yüksek giderlerle karşılaşır. Dolayısıyla kur hareketi aynı sektördeki işletmeleri bile farklı biçimlerde etkiler.
BSP enflasyonu para birimini savunmaktan neden ayırıyor?
Remolona, BSP’nin döviz piyasasına esas olarak enflasyonu besleyebilecek kur dalgalanmalarını sınırlamak amacıyla müdahale ettiğini söyledi. Müdahale, alıcılara sunulan dolar miktarını artırmak için rezervlerden dolar satılmasını içerebilir.
Başkan, bu yaklaşımın ardındaki kaygıyı şöyle açıkladı:
Kurda büyük dalgalanmalardan endişe duyuyoruz; çünkü dalgalanma yeterince büyük olursa enflasyonu körükler. Görevimiz enflasyonla mücadele etmeyi sürdürüyor,
Remolona, değer kaybının enflasyonist hâle geldiğine karar verirken BSP’nin kullandığı eşiği açıklamayı reddetti; böyle bir bilginin spekülatörlerin ne zaman işlem yapacaklarına karar vermesine yardımcı olabileceğini söyledi. Bankanın açıkladığı yaklaşım, kamuoyuna ilan edilmiş belirli bir peso kurunu korumaktan ziyade bozucu hareketlere odaklanıyor.
Bank of the Philippine Islands başekonomisti Emilio Neri Jr., para birimindeki düşüşün çok hızlanması hâlinde BSP’nin olağan toplantı takvimi dışında faiz artışını değerlendirebileceğini söyledi. Böyle bir adım, bir sonraki planlı değerlendirmeyi beklemek yerine politika kararını öne alırdı.
Şimdi GlobalSource Partners’ta ülke analisti olarak çalışan Guinigundo, faiz kararlarının enflasyonu ve daha geniş ekonomik koşulları dikkate alması gerektiğini savundu. Daha yüksek faizler peso yatırımlarını cazip hâle getirebilir; ancak hanehalkları ve işletmeler için borçlanma maliyetlerini de artırır.
Döviz rezervleri tampon oluşturuyor
BSP’nin brüt uluslararası rezervleri eylülde 99,997 milyar dolardı ve bu miktar üç yılın en düşük seviyesi olarak nitelendirildi. Başka bir açıklamada, ölçüm tarihi belirtilmeksizin rezervlerin 99,5 milyar dolar olduğu, şubat ayında ise 113,264 milyar dolarla rekor kırıldığı belirtildi.
Eylül verisi baz alındığında şubat ayından bu yana düşüş 13,267 milyar dolar, yani yaklaşık yüzde 11,7 oldu. Rezervler, merkez bankasının dış finansman ihtiyaçlarını karşılamasına ve piyasa baskısına yanıt vermesine yardımcı olan yabancı varlıklardır.
BSP, rezervleri yalnızca pesonun değer kaybını önlemek amacıyla kullanmadığını belirtti. Remolona ayrıca, genel olarak güçlenen dolara karşı agresif müdahalenin dış baskı sürerken rezervleri azaltabileceği uyarısında bulundu.
Neri, Orta Doğu’daki çatışmanın ne kadar süreceği belirsiz olduğundan yeterli bir rezerv tamponunun korunması gerektiğini söyledi. Uzun sürecek bir aksama, ülkenin ithalatı ve diğer dış ödemeleri finanse etme kapasitesine yönelik ilgiyi canlı tutar.
Güven oluşturmak için faizleri artırmak yetmez
Guinigundo’nun önerdiği yaklaşım, Filipinler’in daha fazla döviz geliri elde etmesiyle başlıyor. Tarım ve imalatın güçlendirilmesi, ihracatın daha rekabetçi hâle getirilmesi, enerji ve ulaşım maliyetlerinin düşürülmesi ve ölçülebilir ekonomik ve sosyal getiriler sağlayan kamu yatırımları yapılması çağrısında bulundu.
Yurt içi üretimin artması, bazı malların ithalatına duyulan ihtiyacı azaltabilir. Daha güçlü ihracat, yurt dışından yapılan alımların ödenmesine yardımcı olacak dövizi ülkeye kazandırır. Üretken yatırımlar da zaman içinde bu döviz kazanma kapasitesini genişletebilir.
Guinigundo ayrıca, yurt dışında çalışan Filipinlileri ve iş süreci dış kaynak kullanımı şirketlerini, ticari açıdan cazip getiriler ve güvenilir güvenceler sunmaları koşuluyla, döviz gelirlerinin daha fazlasını ülkede tutmaya ve yatırıma yönlendirmeye teşvik edecek düzenlemelerin değerlendirilmesini önerdi.
Kamu harcamaları ve kurumlara duyulan güven, Guinigundo’nun savının merkezinde yer alıyordu. Yatırımcıların beklenen getirilerin yanı sıra yatırımlarının korunup korunmadığını da değerlendirdiğini belirterek bağımsız denetim, şeffaf ihale süreçleri, hesap verebilirlik ve öngörülebilir politikalar çağrısı yaptı.
BSP’nin eski başkan yardımcısı Guinigundo, daha güçlü bir para biriminin nasıl kalıcı biçimde desteklenebileceğine ilişkin görüşünü şöyle özetledi:
Daha güçlü ekonomik temeller, sürdürülebilir döviz gelirleri, üretken yatırımlar ve kurumsal güvenilirlik sayesinde elde edilmelidir,
Pesonun 4 Kasım’a kadar 63,535’e toparlanması, doların peso cinsinden maliyetini ekim ayındaki rekor seviyeden aşağı çekti. Hanehalkları, şirketler ve politika yapıcılar için temel sorun ise değişmedi: Ekonominin mal üretme, yatırım çekme ve döviz kazanma kapasitesini artırırken acil fiyat baskısını yönetmek.
Öne Çıkanlar
- Peso, 27 Ekim’de işlemler sırasında dolar başına 64,20’ye ulaştı ve rekor seviye olan 64,17’den kapandı.
- Dört işlem seansındaki yükselişin ardından o gün değer kaybetse de 4 Kasım’a kadar 63,535’e toparlandı.
- BSP, politika faizini 22 Ekim’de yüzde 5,5’e çıkardı ve önceliğinin belirli bir döviz kurunu savunmak değil enflasyonla mücadele olduğunu belirtti.
- Doların gücü, ABD para politikasına ilişkin belirsizlik ve petrol fiyatlarındaki oynaklık para birimi üzerinde baskı oluşturdu.
- Pesonun zayıflaması ithalat ve dolar borcu maliyetlerini artırırken dolar cinsinden havalelerin ve ihracat gelirlerinin peso değerini yükseltiyor.
- Guinigundo, kalıcı toparlanmayı desteklemek için üretimin ve ihracatın güçlendirilmesi, üretken yatırımlar ve kurumsal güvenilirliğin artırılması çağrısında bulundu.






