Daha Maliyetli Krediler Geri Ödeme Baskısını Artırırken Pakistan’ın Dış Borcu 135,1 Milyar Dolara Yaklaştı

10 dakikalık okuma
Pakistan's External Debt Nears $135.1 Billion as Costlier Loans Add Repayment Pressure

On Yılda 66,4 Milyar Dolarlık Artış

Dünya Bankası’nın Uluslararası Borç Raporu 2026’ya atfedilen verilere göre Pakistan’ın dış borcu, 2015’teki 68,673 milyar dolardan 2025 sonunda 135,107 milyar dolara yükseldi. Yaklaşık 66,4 milyar dolarlık, yani yüzde 96,7’lik artış, ülkenin on yıl öncesine kıyasla yurt dışındaki alacaklılara neredeyse iki kat daha fazla borçlu olduğu anlamına geliyor.

İçindekiler
  1. On Yılda 66,4 Milyar Dolarlık Artış
  2. Borç Kimin?
  3. Çin Geniş Bir Kreditör Grubunun Başında
  4. Özel Borçlanma Neden Daha Pahalı?
  5. İhracat Yükün Boyutunu Gösteriyor
  6. Çin ve IMF Desteği Ne Değiştirdi?
  7. Piyasalar Yeniden Açılırken Gelişmekte Olan Ülkeler Daha Fazla Borçlandı
  8. En Yoksul Borçlular En Yüksek Faizlerle Karşılaştı
  9. Daha Fazla Finansman Sağlandı, Ancak Ödemeler Artmayı Sürdürdü
  10. Öne Çıkanlar

Son yıllık artış daha sınırlı kaldı: Borç, 2024’teki yaklaşık 129,9 milyar dolardan yaklaşık yüzde 4 yükseldi. Pakistan’ın acil sınaması yalnızca borcun büyüklüğü değil, borçlanma koşulları da. Özel alacaklılardan sağlanan yeni taahhütlerde ortalama faiz oranı yüzde 8,6 olurken resmî finansmanda bu oran yüzde 3,6’da kaldı; özel finansman çok daha kısa geri ödeme vadeleriyle sağlandı.

Borç ödemeleri 2025’te Pakistan’ın ihracat gelirlerinin yüzde 33’üne eşdeğer bir tutara ulaştı. Bu oran, geri ödeme yükünü önemli bir döviz kaynağıyla, yani yurt dışındaki kreditörlere ödeme yapmak ve ithalatı karşılamak için gereken parayla karşılaştırıyor.

Çin, 2025’te yaklaşık 2 milyar dolarlık kredinin geri ödeme vadelerini uzatırken Uluslararası Para Fonu (IMF) iki finansman düzenlemesi kapsamında 2,3 milyar dolar aktardı. Bu adımlar, Pakistan dış yükümlülüklerini yönetmeye çalışırken ülkeye daha fazla zaman veya ek finansman sağladı.

Pakistan’ın yaşadıkları daha geniş bir eğilimin parçası. Düşük ve orta gelirli ülkelerin toplam dış borcu 2025’te rekor düzey olan 9,4 trilyon dolara ulaşırken yıllık anapara ve faiz ödemeleri 1,4 trilyon dolara çıktı. Uluslararası kreditörler finansman sağlama konusunda daha istekliydi ancak özellikle mali kaynakları sınırlı ülkeler için finansmana erişim pahalı olmaya devam etti.

Dış borç, ülkede yerleşik kişiler, işletmeler veya kamu kurumlarının ülke dışındaki alacaklılara olan borcunu ifade eder. Dolayısıyla toplam tutar, özel şirketlerin borçlanmalarının yanı sıra devlet yükümlülüklerini de kapsar.

Reklam

Borç Kimin?

Ayrıntılı dağılıma göre, Pakistan’ın dış yükümlülüklerinin 107,076 milyar doları kamu borcu ve kamu garantili borçlardan oluşuyordu. Kamu garantili borçlanma, asıl borçlunun krediyi geri ödeyememesi halinde hükümetin borcu ödeme sözü verdiği anlamına gelir.

Devlet garantisi bulunmayan özel sektör borcu 17,58 milyar dolar, kısa vadeli yükümlülükler ise yaklaşık 10,451 milyar dolardı. Bu üç kategori, bildirilen toplam 135,107 milyar dolarlık borcu oluşturuyor.

Kamu borcu ve kamu garantili borçlar, 107,076 milyar doların 135,107 milyar dolara bölünmesiyle hesaplandığında toplamın yaklaşık yüzde 79’unu oluşturuyordu. Garantisiz özel sektör borcunun payı yaklaşık yüzde 13, kısa vadeli yükümlülüklerin payı ise yaklaşık yüzde 8’di.

Ayrı bir bildirimde, kamu sektörü ile kamu garantili uzun vadeli kredilerin yaklaşık 92,9 milyar dolar olduğu belirtiliyor. Ayrıntılı dağılımda kamu borcu ve kamu garantili borçlar için 107,076 milyar dolar veriliyor; kapsam farkının nedeni açıklanmıyor.

Dünya Bankası’nın Uluslararası Borç Raporu 2025’teki Pakistan ülke tablosu, 2024 için ayrı bir referans sunuyor. Milyon ABD doları cinsinden hazırlanan “Özet Dış Borç Verileri” tablosunda toplam dış borç stoku 129,718 milyar dolar, uzun vadeli dış borç stoku 107,788 milyar dolar ve “Kamu borcu ve kamu garantili borçlar:” başlıklı seri 89,556 milyar dolar olarak gösteriliyor. Raporun tabloları ağırlıklı olarak ülkelerin Borçlu Raporlama Sistemi aracılığıyla ilettiği verilere dayanan Dünya Bankası Uluslararası Borç İstatistikleri veri tabanından yararlanıyor. 2024’e ait bu veriler, Pakistan’ın 2025 rakamları için makalede kullanılan kaynak tabloyu veya seriyi belirtmiyor.

Borçlu Raporlama Sistemi’nde uzun vadeli kamu borcu ve kamu garantili dış borç; kamu kuruluşlarının borçlanmalarını ve borçlu ülkedeki bir kamu kuruluşunun garanti ettiği özel sektör borçlanmalarını kapsıyor. Bu kayıtlar kredi bazında tutulurken garantisiz özel sektör borçlanmaları toplu olarak bildiriliyor. Toplam dış borç stoku ayrıca uzun vadeli garantisiz özel sektör borcunu, IMF kredilerinin kullanımını, özel çekme hakları tahsislerini ve kısa vadeli dış borcu da kapsıyor. Sağlanan rapor materyalinde ayrı olarak belirtilen 92,9 milyar dolarlık rakım tanımlanmıyor ve kapsamı netleştirilmiyor; dolayısıyla bu rakamla 107,076 milyar dolarlık dağılım arasındaki fark açıklığa kavuşmuyor.

On yılın temel referans noktaları, borç stokunun nasıl biriktiğini gösteriyor:

  • 2015: Dış borç 68,673 milyar dolardı.
  • 2024: Dış borç yaklaşık 129,9 milyar dolara ulaştı.
  • 2025: Dış borç yaklaşık yüzde 4 artarak 135,107 milyar dolara çıktı.
  • 2025 boyunca: Çin yaklaşık 2 milyar dolarlık kredinin vadesini uzattı, IMF ise yeni ödemeler kapsamında 2,3 milyar dolar sağladı.

Çin Geniş Bir Kreditör Grubunun Başında

Üye ülkelerden oluşan grupların desteğiyle faaliyet gösteren çok taraflı kurumlar, Pakistan’ın kamu borcu ve kamu garantili dış borcunun 56,832 milyar dolarını elinde bulunduruyordu. Tek tek yabancı hükümetler ve bunların kredi kuruluşları anlamına gelen ikili kreditörlerin alacağı 42,439 milyar dolardı. Özel kreditörlerin alacağı ise 7,805 milyar dolardı.

Pakistan’ın en büyük tekil kreditörü, 22,419 milyar dolarlık alacağıyla Çin’di. Uluslararası Kalkınma Birliği finansmanı da dahil Dünya Bankası’nın alacağı 19,214 milyar dolar, Asya Kalkınma Bankası’nın alacağı ise 16,830 milyar dolardı.

Diğer ikili kreditörlerin toplam 11,850 milyar dolarlık alacağı bulunuyordu. 107,076 milyar dolarlık toplam kamu borcu ve kamu garantili dış borç karşısında 99,271 milyar dolarlık resmî alacakla, çok taraflı ve ikili kreditör kategorileri bu borcun yaklaşık yüzde 93’ünü oluşturuyordu.

Bu yoğunlaşma, resmî finansmanı Pakistan’ın geri ödeme yönetiminde merkezi bir konuma getiriyor. Hükümetlerin ve uluslararası kurumların yeni krediler, geri ödeme takvimleri ve kredi koşulları hakkındaki kararları, ülkenin kamu dış yükümlülüklerinin büyük bölümünü etkiliyor.

Reklam

Özel Borçlanma Neden Daha Pahalı?

Resmî kreditörlerin 2025’te Pakistan’a yönelik yeni taahhütlerinde ortalama vade 16 yıl, ödemesiz dönem dört yıl ve ortalama faiz oranı yüzde 3,6’ydı. Vade, borcun tamamen geri ödenmesine kadar geçen süredir; ödemesiz dönem ise genellikle kredi koşulları kapsamında borçlunun anapara ödemelerini ertelemesine olanak tanır.

Özel kreditörlerin yeni taahhütlerinde ortalama faiz oranı yüzde 8,6, ortalama vade üç yıl ve ödemesiz dönem bir yıldı. Faiz oranları arasındaki fark beş yüzde puandı; son geri ödeme tarihi ise ortalama olarak 13 yıl daha erkendi.

Basit bir örnek vermek gerekirse, değişmeyen 1 milyar dolarlık bir borç bakiyesine bu oranların bir yıl boyunca uygulanması, yüzde 3,6 faizle 36 milyon dolar, yüzde 8,6 faizle ise 86 milyon dolar faiz ödemesi anlamına gelir. Gerçek ödemeler her bir anlaşmanın geri ödeme takvimine, ücretlerine ve diğer koşullarına bağlıdır.

Daha kısa vadeler başka bir baskı da yaratır: Borçlunun anaparayı geri ödemek veya yeni bir kredi ayarlamak için daha erken kaynak bulması gerekir. Vadesi dolan bir kredinin yerine başka bir kredi kullanmaya yeniden finansman denir. Bu sırada kreditörler daha yüksek faiz talep ederse borçlanma miktarı fazla artmasa bile gelecekteki borç ödemeleri yükselebilir.

İhracat Yükün Boyutunu Gösteriyor

Pakistan’ın dış borcu 2025’te yıllık ihracat gelirlerinin yüzde 324’üne eşitti. Daha basit bir ifadeyle, ödenmemiş borç stoku bir yıllık ihracat değerinin yaklaşık 3,24 katıydı. Dış borç, ülke sakinleri ve işletmelerinin elde ettiği geliri ölçen gayrisafi millî gelirin de yüzde 34’üne karşılık geliyordu.

Yıl içinde fiilen ödenen anapara ve faizi ifade eden borç servisi, ihracatın yüzde 33’üne ve gayrisafi millî gelirin yüzde 3’üne eşitti. Ülke, her 100 dolarlık ihracat geliri karşılığında yaklaşık 33 dolar tutarında dış borç ödemesi yaptı.

Karşılaştırma için Uluslararası Borç Raporu 2025’teki “Pakistan 2024 Özeti” tablosu, dış borç servisini ihracatın yüzde 40’ı ve gayrisafi millî gelirin yüzde 4’ü olarak veriyor. Tabloda dış borç stoku da ihracatın yüzde 315’i ve gayrisafi millî gelirin yüzde 36’sı düzeyinde. Bunlar 2024’e ait Pakistan’a özgü oranlardır; yukarıda belirtilen 2025 oranlarının dayandığı veriler değildir.

İhracat gelirleri önemlidir çünkü ülkeye döviz kazandırır. Daha geniş bir ihracat tabanı yurt dışı yükümlülüklerin yönetimini kolaylaştırabilir. Öte yandan ağır bir geri ödeme takvimi, ithalat ve diğer uluslararası ödemeler için gereken dövizle rekabet eder.

Orta Doğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan bölgesinde borç servisi ve faiz oranlarında iyileşme kaydedildi. Buna karşın bölgenin gayrisafi millî gelirine oranla dış borcu yüzde 26,7’den yüzde 29,4’e yükseldi. Bu, 2,7 yüzde puanlık artışla kapsanan bölgeler arasındaki en büyük yıllık yükseliş oldu.

Reklam

Çin ve IMF Desteği Ne Değiştirdi?

Çin, 2025’te vadesi dolacak yaklaşık 2 milyar dolarlık borcu kapsayan anlaşmaların vadelerini uzattı. Geri ödeme tarihinin ertelenmesi, borçluya yükümlülüğünü yerine getirmek için gereken fonları bulması amacıyla daha fazla zaman sağlar. Pakistan’ın yine de gözden geçirilmiş takvim kapsamındaki ödemeleri yapması gerekiyor.

IMF, Genişletilmiş Fon Kolaylığı ve Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Kolaylığı düzenlemeleri kapsamında 2,3 milyar dolarlık yeni kaynak aktardı. Finansman, Pakistan’ın kalıcı ekonomik istikrar ve büyüme sağlama çabalarına destek oldu.

İki önlem farklı şekillerde işledi. Çin’in vade uzatımları geri ödeme zamanlamasını değiştirirken IMF ödemeleri ek finansman sağladı. Pakistan’ın yıl boyunca dış finansman ihtiyacını yönetmesine her iki adım da yardımcı oldu; ülkenin mevcut geri ödeme yükümlülükleri ise sürdü.

Piyasalar Yeniden Açılırken Gelişmekte Olan Ülkeler Daha Fazla Borçlandı

Düşük ve orta gelirli ülkelerin dış borcu 2025’te yüzde 5,5 artarak 9,4 trilyon dolara ulaştı; bu, dört yılın en hızlı yükselişiydi. Yeniden başlayan tahvil ihraçları, yatırımcıların kredi vermeye daha istekli olması ve ABD dolarının değer kaybetmesi artışa katkıda bulundu.

Özel kreditörlere olan borç yüzde 5,2 artarak yaklaşık 5 trilyon dolara çıktı; 2024’te artış yalnızca yüzde 0,6’ydı. Bu kategoride tahvil sahiplerine olan borç yüzde 5,7 artışla yaklaşık 2,4 trilyon dolara, ticari bankalara ve diğer özel kreditörlere olan yükümlülükler ise yüzde 4,7 artışla yaklaşık 2,7 trilyon dolara yükseldi.

Tahviller, hükümetlerin veya şirketlerin faiz ödeme ve kararlaştırılan bir tarihte borcu geri ödeme sözü vererek yatırımcılardan borç almasını sağlar. Bu piyasaya erişimin yeniden başlaması, borçlulara başka bir finansman kaynağı sundu; ancak yüksek faiz oranları bu kaynağı pahalı hale getirdi.

Düşük ve orta gelirli ekonomilerde gayrisafi millî gelir yüzde 5,1 büyüdü. Gelirlerdeki güçlü büyüme, borç oranlarının bir bölümünü destekleyip borç vermeyi teşvik ederken borç miktarı artmaya devam etti.

Doların değer kaybetmesi, başka para birimleri üzerinden belirlenen borçların dolar cinsinden değerini de artırdı. Bu ekonomilerde kamu borcu ve kamu garantili dış borçtaki artışın yüzde 28,2’si kur değişikliklerinden kaynaklandı. Borçlu ödemelerini yapmaya devam etse bile başka bir para birimi üzerinden belirlenen kredi, dolar cinsinden ifade edildiğinde daha büyük görünebilir.

Reklam

En Yoksul Borçlular En Yüksek Faizlerle Karşılaştı

Daha yoksul ekonomilere imtiyazlı finansman sağlayan Dünya Bankası Uluslararası Kalkınma Birliği’nden finansman almaya uygun ülkelerin dış borcu yüzde 8,1 artarak 1,3 trilyon dolara ulaştı. Bu artış, düşük ve orta gelirli ülkelerde kaydedilen yüzde 5,5’lik büyümeyi aştı.

Düşük gelirli ülkelerin dış borcu ise daha hızlı, yüzde 8,9 arttı ve 262,4 milyar dolara çıktı. Bu, 2020’den bu yana kaydedilen en büyük yıllık artıştı.

Uluslararası Kalkınma Birliği’nden finansman almaya uygun ülkelerin yeni taahhütlerinde ortalama faiz oranı yüzde 8,2’ye ulaşarak 1980’lerin sonlarından bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Resmî ve özel sektör borçlanma oranları arasındaki fark 2016’da 3,4 yüzde puanken 2025’te 5,5 yüzde puana çıktı.

Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası’ndan borç alan ülkeler farklı koşullarla karşılaştı. Yeni taahhütlerdeki ortalama faiz oranları bir yıl önceki yüzde 5,8’den yüzde 5,5’e geriledi.

Bu karşıtlık, kredi olanaklarının yeniden canlanmasının ülkelere eşit ölçüde yansımadığını gösteriyor. Daha uygun fiyatlı finansmana erişebilen ülkeler daha elverişli koşullarda borçlanabilirken daha yoksul borçlular daha yüksek maliyetlerle karşılaştı. Dünya Bankası, artan borç ve borçlanma maliyetlerinin altyapı, eğitim, sağlık ve diğer kalkınma yatırımlarına ayrılabilecek kaynakları kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.

Daha Fazla Finansman Sağlandı, Ancak Ödemeler Artmayı Sürdürdü

Düşük ve orta gelirli ülkeler 2025’te 1,4 trilyon dolar anapara ve faiz ödedi. Bu, yüzde 1,9’luk artışa ve yıllık yükselişin art arda beşinci kez yaşanmasına işaret ediyor. Tahvil sahiplerine yapılan ödemeler çok daha hızlı arttı ve yüzde 13,7 yükselerek 363,1 milyar dolara ulaştı.

2022-2025 döneminde bu ekonomilerin borç servisi ödemeleri, yeni sağlanan finansmanı yaklaşık 436,1 milyar dolar aştı. Bu kümülatif net çıkış, dış borç ödemeleri yapıldıktan sonra elde kalan finansmanı azalttı.

Uzun vadeli borç transferleri 2025’te pozitife döndü. Ülkeler 2024’te 118,4 milyar dolarlık net çıkışın ardından 45,4 milyar dolarlık net giriş kaydetti. Bu, yıl boyunca sağlanan yeni uzun vadeli finansmanın ilgili anapara ve faiz ödemelerini aştığı anlamına geliyor.

Pakistan’ın borç rakamları da finansmana erişim ile geri ödeme maliyeti arasındaki aynı gerilimi ortaya koyuyor. Kamu dış yükümlülüklerinin büyük bölümünü resmî kreditörler elinde tutuyor ve vade uzatımları zaman kazandırıyor. Özel sektör borçlanması başka bir finansman kanalı sunuyor, ancak daha yüksek faizler ve daha kısa vadeler ödemeleri öne çekip maliyetlerini artırıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Pakistan’ın dış borcu 2015’teki 68,673 milyar dolardan 2025’te 135,107 milyar dolara yükseldi; artış yaklaşık yüzde 96,7 oldu.
  • Son yıllık artış, 2024’teki yaklaşık 129,9 milyar dolardan yaklaşık yüzde 4 düzeyindeydi.
  • Ayrıntılı dağılımda kamu borcu ve kamu garantili borçlar 107,076 milyar doları oluşturdu.
  • En büyük tekil kreditör Çin’i Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası izledi.
  • Yeni özel sektör finansmanında ortalama faiz oranı yüzde 8,6 iken resmî taahhütlerde bu oran yüzde 3,6’ydı.
  • Pakistan’ın dış borç servisi 2025’te ihracat gelirlerinin yüzde 33’üne eşitti.
  • Çin yaklaşık 2 milyar dolarlık kredinin vadesini uzatırken IMF 2,3 milyar dolar aktardı.
  • Düşük ve orta gelirli ülkelerin dış borcu 9,4 trilyon dolara, yıllık borç servisi ise 1,4 trilyon dolara ulaştı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir