Doğumlar Daha Güvenli Hale Gelirken Nepal’deki Doğum Hastanelerinde Uzman ve Yoğun Bakım Eksikliği Sürüyor

10 dakikalık okuma
Nepal's Maternity Hospitals Face Specialist and Critical Care Gaps Despite Safer Births

Doğumdan 18 saat sonra ölümcül çöküş

Otuzlu yaşlarının başındaki bir kadın, Katmandu’daki Paropakar Doğum ve Kadın Hastalıkları Hastanesinde aniden fenalaştıktan dakikalar sonra hayatını kaybetti. Olay, Nepal’in ulusal doğum sevk merkezindeki acil bakım eksikliklerini gözler önüne serdi. Hastanenin anneler için 10 yoğun bakım yatağı var, ancak yöneticisine göre kardiyoloji, böbrek hastalıkları veya yoğun bakım uzmanı bulunmuyor.

İçindekiler
  1. Doğumdan 18 saat sonra ölümcül çöküş
  2. İki pıhtı acili, farklı sonuçlar
  3. Doğum yoğun bakımının sağlayabildikleri
  4. Sevk, başka bir tehlikeli yolculuk anlamına gelebilir
  5. Ölüm nedenlerinin bir kısmı neden belirsiz kalıyor?
  6. Nepal anne ölümlerini izlemeye nasıl başladı?
  7. Sağlık kuruluşlarında doğumlar arttı, anne ölümleri azaldı
  8. Kilometre taşları ve bir sonraki hedef
  9. Donanımın ötesinde yatırım
  10. Öne Çıkanlar

Kadının ailesi, güvenli doğum hizmeti almasını umarak onu Dhading’den Thapathali’deki uzmanlık hastanesine getirmişti. Doğumdan 18 saat sonra ameliyat sonrası servisten genel servise tekerlekli sandalyeyle götürüldü. Yatağa geçmek için ayağa kalktığında yere yığıldı.

Hastane yöneticisi Dr. Shree Prasad Adhikari, kadının durumunun ne kadar hızlı değiştiğini şöyle anlattı:

Ancak tekerlekli sandalyeden kalkıp yatağa uzanmak istediğinde yere yığıldı ve doktorlar durumunu değerlendiremeden dakikalar içinde hayatını kaybetti.

Hastane doktorları ölüm nedenini, akciğerlerdeki bir damarı tıkayan kan pıhtısı, yani pulmoner emboli olarak açıkladı. Yakınları hastanede protesto düzenleyerek ihmal iddiasında bulundu. Bu iddiaya yönelik soruşturmanın bulguları paylaşılmadı.

Bu ölüm, Nepal’in doğumları daha güvenli hale getirme çabalarının zorlu bir aşamasını gözler önüne seriyor. Daha fazla kadın sağlık kuruluşlarına ulaşıyor ve anne ölümleri keskin biçimde azaldı. Ancak hastaneler, hastanın aniden kritik duruma geldiği vakalarda gereken çeşitli uzmanlıkları, hemşirelik bakımını ve acil tedaviyi sunmakta hâlâ zorlanıyor.

İki pıhtı acili, farklı sonuçlar

Paropakar’da başka bir kadında doğum sonrası derin ven trombozu gelişti. Bir Hastanesi’nin yoğun bakım ünitesine sevk edildikten sonra hayatta kaldı. Adhikari, bu acil durumun ölümcül çöküşten birkaç hafta sonra, bir pazar akşamı yaşandığını söyledi.

Reklam

Derin ven trombozu, çoğunlukla bacakta bulunan derin bir toplardamarda pıhtı oluşmasıdır. Pulmoner emboli ise bir pıhtının akciğerlerdeki kan akışını engellemesiyle ortaya çıkar; pıhtı bazen vücudun başka bir yerinden taşınır. Gebelik ve doğum sonrası dönem kan pıhtısı riskini artırır.

Adhikari, ekibinin hayatta kalan hastayı hemen Bir Hastanesi’ne sevk ettiğini söyledi. İki acil vaka, doğum hastanelerinin karşılaştığı farklı ihtiyaçları gösteriyor: Bebeğin güvenli doğumunu sağlamak bir görev; annenin akciğerlerini, kalbini veya diğer organlarını tehdit eden ani bir durumu tedavi etmek ise başka bir ekip ve farklı düzeyde yoğun bakım gerektirebilir.

Bu nedenle doğumdan sonraki dönem, doğum sorunsuz geçmiş görünse bile aileler için tehlikeli olmaya devam edebilir. Dhading’den gelen kadın, doğumdan yalnızca 18 saat sonra durumu değiştiğinde hâlâ hastanedeydi.

Doğum yoğun bakımının sağlayabildikleri

Paropakar’ın anne yoğun bakım ünitesi B Kategorisi olarak sınıflandırılıyor. Doktorlar bunu yakın takip gerektiren hastalara yönelik orta düzeyde bakım olarak tanımlıyor. Kritik durumdaki hastaların, yoğun bakım hekimlerinin onları izleyip tedavi edebileceği A Kategorisi ünitelere ihtiyaç duyduğunu belirtiyorlar.

Hastanedeki personel eksikliği, yoğun bakım sınıflandırmasının ötesine uzanıyor. Adhikari, kalp rahatsızlıklarını tedavi edecek kardiyolog, böbrek sorunlarıyla ilgilenecek nefrolog ve en ağır durumdaki hastaların tedavisini koordine edecek yoğun bakım uzmanı bulunmadığını söyledi.

Adhikari, hemşirelerin iş yükünü ve dışarıdan destek alma gerekliliğini şöyle anlattı:

Yoğun bakım ünitesine yatırılan 10 hastaya aynı anda iki hemşire bakmak zorunda. Komplikasyonlar ortaya çıktığında başka hastanelerden uzmanları çağırmamız gerekiyor. Tedavide yaşanan gecikmeler hastaların hayatını riske atabiliyor.

Yoğun bakımdaki 10 yatağın tamamı dolu olduğunda her hemşire beş hastadan sorumlu oluyor. Hastane, her ay yaklaşık bir düzine kritik durumdaki anneyi ve 36’ya yakın bebeği özel yoğun bakım hizmeti için başka yerlere sevk ediyor. Bu nedenle Paropakar’da yatak bulmak, hastanın acil tedavisinin yalnızca ilk aşaması olabiliyor.

Reklam

Sevk, başka bir tehlikeli yolculuk anlamına gelebilir

Paropakar’daki doktorlar, başka bir devlet hastanesinde yoğun bakım yatağı bulmanın çoğu zaman zor olduğunu söylüyor. Yatak ayarlansa bile hastanın oraya ulaşacak yolculuğu atlatması gerekiyor. Doktorlara göre Nepal’deki ambulansların çoğunda, nakil sırasında ileri yaşam desteği sağlayacak donanım bulunmuyor.

İleri yaşam desteği, hasta kritik durumdayken solunum ve dolaşım gibi temel işlevlerin sürdürülmesini ifade ediyor. Sevk sırasında durumu kötüleşen bir kişinin, hastaneye varmayı beklemek yerine hemen tedavi görmesi gerekebilir.

Surkhet’teki Karnali Eyalet Hastanesi de benzer baskılarla karşı karşıya. Yirmili yaşlarının ortasındaki bir kadın, doğumdan sonra durumu kötüleşince Katmandu’ya sevk edilirken helikopterde hayatını kaybetti. Doktorlar onu ileri tedavi için sevk etmişti.

Surkhet Hastanesi her hafta komplikasyonlu iki ila üç doğum vakasını kabul ediyor. Yakın zamandaki acil vakaları anlatan kayıtta, doğum sancısı çeken bir kadının da salı günü Dolpa’dan hava yoluyla hastaneye getirildiği belirtiliyor. Bu yolculuklar, bakım sürecinin uzak bir ilçeden eyalet hastanesine, bazı hastalar içinse oradan Katmandu’ya uzanan birkaç aşamadan oluşabileceğini gösteriyor.

Durumu kritik ve dengesiz bir anne için her aşamada hastayı devralacak bir ekip, uygun bir yatak ve durumunu destekleyebilecek bir nakil aracı gerekiyor. Sevk sisteminin bu üçünü birlikte sağlayabilmesi şart.

Ölüm nedenlerinin bir kısmı neden belirsiz kalıyor?

Surkhet Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü Başkanı Dr. Amit Singh, ekibinin bazen bir anne veya yenidoğan hayatını kaybettiğinde kesin nedeni belirleyemediğini söyledi. Klinisyenlerin karşılaştığı sınırları şöyle anlattı:

Çoğu vakada ölümün gerçek nedenini saptayamıyoruz. Bunun şu ya da bu komplikasyondan kaynaklanmış olabileceğini ancak tahmin edebiliyoruz.

Nepal’de anne sağlığı üzerine yürütülen tartışmalarda atıfta bulunulan araştırmalar; doğum sonrası şiddetli kanamayı, yüksek tansiyon bozukluklarını, sevk gecikmelerini ve kötü yönetilen bakım süreçlerini anne ölümlerinin başlıca nedenleri arasında gösteriyor. Diğer nedenler arasında enfeksiyonlar, kürtaj komplikasyonları, mevcut kalp rahatsızlıkları ve amniyotik sıvı embolisi bulunuyor. Amniyotik sıvı embolisi, amniyotik sıvının annenin kan dolaşımına karışmasıyla ilişkili, ağır reaksiyona yol açan nadir bir acil durumdur.

Reklam

Preeklampsi, yüksek tansiyonu ve organların etkilenebileceğine ilişkin belirtileri içeren gebelikle ilişkili bir bozukluktur. Eklampsi nöbetlerle seyreder. Doğum sonrası kanama olarak da adlandırılan şiddetli kanama, kısa sürede hayati tehlikeye dönüşebilir. Bu durumlar farklı tedaviler gerektiriyor. Bu da karmaşık acil vakalarda yalnızca doğum alanındaki uzmanlığın neden yetersiz kalabileceğini açıklıyor.

Singh, yoğun bakım hizmeti sunan bir birimin büyük fark yaratabileceğini söyledi. Bu kaygı, hastaları hemen kurtarma ihtiyacını ölümlerin nedenlerini doğru anlama gerekliliğiyle birleştiriyor. Böylece hastaneler tedavide veya sevk düzenlemelerinde hangi değişikliklerin gerektiğini belirleyebilir.

Nepal anne ölümlerini izlemeye nasıl başladı?

Nepal, 2021 nüfus sayımı aracılığıyla ülke çapındaki nüfus sayımıyla bağlantılı ilk anne ölümleri araştırmasını başlattı. Yerel olarak 2078 nüfus sayımı olarak bilinen çalışma kapsamında, Sağlık ve Nüfus Bakanlığı ölümleri belirlemek ve nedenlerini araştırmak için Merkezi İstatistik Bürosu ile birlikte çalıştı.

Araştırma planında, sayım görevlilerinin hanelere son 12 ayda 15-49 yaşlarında bir kadının ölüp ölmediğini sorması öngörülüyordu. Ardından sağlık çalışanları, ölümün gebelik sırasında, doğumda veya doğumdan sonraki altı hafta içinde gerçekleşip gerçekleşmediği de dahil olmak üzere koşullara ilişkin ayrıntılı bilgi toplayacaktı.

Plana 847 anket görevlisi ve sözel otopsi anketiyle yapılacak takip görüşmeleri dahil edildi. Sözel otopsi, ölümün olası nedenini değerlendirmeye yardımcı olmak için yakınlardan veya bakım verenlerden ölüm öncesindeki belirtiler ve olaylar hakkında bilgi topluyor.

Bakanlıkta o dönem ortak sekreter olarak görev yapan Indramani Pokharel, çalışmanın anne ölümlerini ve nedenlerini belirlemeyi, böylece güvenli annelik hizmetlerini daha iyi, erişilebilir ve kolay ulaşılabilir hale getirmeyi amaçladığını söyledi. Araştırmanın duyurusunda, üreme çağındaki kadın ölümlerinin yüzde 12’sini anne ölümlerinin oluşturduğuna ilişkin bir tahmine de yer verildi.

Sağlık ve Nüfus Bakanlığı ile Ulusal İstatistik Ofisi tarafından 2022’de yayımlanan Nepal 2021 Anne Ölümleri Araştırması, yedi eyaletin tamamını kapsadı. Nepal Sağlık Araştırmaları Konseyi ve sağlık alanındaki kalkınma ortaklarıyla yürütülen çalışma, anne ölümlerinin yaklaşık dörtte üçünün sağlık kuruluşlarında veya nakil sırasında gerçekleştiğini ortaya koydu. Araştırmada sevk düzenlemelerinin yetersizliği, sağlık kuruluşlarının sınırlı kapasitesi ve zamanında, nitelikli bakıma ulaşmadaki gecikmeler belirlendi.

Araştırmada, 2021 nüfus sayımında önceki 12 ay için bildirilen gebelikle ilişkili ölümler kullanıldı; ardından eğitimli sağlık çalışanları sözel otopsiler yaptı. Gebelikle ilişkili 653 ölümden 622’si anne ölümü olarak sınıflandırıldı. Bu ölümler ve nüfus sayımında kaydedilen 412.935 canlı doğum kullanılarak, her 100.000 canlı doğumda 151 anne ölümü olduğu tahmin edildi. Bu oran Bagmati’de 98’den Lumbini’de 207’ye uzanırken Karnali’de 172 oldu. Ayrıntılı analiz, bilgilerin eksik olduğu 11 ölüm dışındaki 611 anne ölümünü kapsadı. Nedenler klinik raporlara değil sözel otopsi bilgilerine dayanarak belirlendi. Bu nedenle bulgular hatırlama ve diğer bildirim yanlılıklarına açık kaldı.

Analiz edilen ölümlerin yüzde 57’si sağlık kuruluşlarında, yüzde 26’sı evde ve yaklaşık yüzde 17’si sağlık kuruluşlarına gidiş veya kuruluşlar arasındaki yolculuklarda gerçekleşti. Ölümlerin yüzde 61’i doğum sonrasında meydana geldi. Anne ölümlerinin yüzde 32’sini doğum dışı komplikasyonlar, yüzde 26’sını doğumla ilişkili kanamalar ve yüzde 12’sini hipertansif bozukluklar oluşturdu. Doğum sırasında veya sonrasında hayatını kaybeden kadınların yüzde 76’sı sağlık kuruluşlarında doğum yapmıştı; ancak önerilen dört doğum öncesi muayenenin tamamına katılanların oranı yalnızca yüzde 53’tü.

Kadınların yüzde 74’ü bakım sürecinde en az bir gecikme yaşamış, yüzde 17’si ise üç gecikme türünün tamamıyla karşılaşmıştı: bakım arama, sağlık kuruluşuna ulaşma ve bakım alma. Bakım aramadaki gecikmeler kadınların yüzde 57’sini, bakım almadaki gecikmeler yüzde 40’ını, sağlık kuruluşuna ulaşmadaki gecikmeler ise yüzde 33’ünü etkiledi. Zamanında sevk için risklerin belirlenmesindeki gecikmeler, hastayı kabul eden sağlık kuruluşlarındaki idari gecikmeler, nakil düzenlemeleri, sağlık kuruluşları arasındaki iletişim eksikliği ve donanım, eğitimli personel, kan ve ilaç yetersizliği bildirilen sorunlar arasındaydı.

Sağlık kuruluşlarında doğumlar arttı, anne ölümleri azaldı

Nepal’de doğum hizmetlerinin yaygınlaştırılması önemli kazanımlar sağladı. Devlet sağlık kuruluşlarında ücretsiz sağlık kuruluşunda doğum hizmetleri 2009’da başlatıldı ve ülke genelinde 2.800’ü aşkın doğum merkezi açıldı.

Reklam

Sağlık kuruluşlarında gerçekleşen doğumların oranı, ücretsiz doğum hizmetlerinin başlatıldığı dönemde yaklaşık yüzde 18 iken 2025’te yüzde 90,5’e yükseldi. Bu, 72,5 yüzde puanlık bir artışla doğumların büyük bölümünü eğitimli sağlık hizmeti sunması amaçlanan kuruluşlara taşıdı.

Anne ölüm oranı, 1996’da her 100.000 doğumda 539 iken 2016’da 239’a geriledi. Hastanelerdeki yakın tarihli değerlendirmelerde aktarılan Dünya Sağlık Örgütü tahmini, her 100.000 canlı doğumda 142 anne ölümü olduğu yönünde. DSÖ, 2000’den bu yana yüzde 70’i aşan bir düşüş de bildirdi.

Anne ölüm oranı, gebelik veya gebeliğin yönetimiyle bağlantılı ölümlerin her 100.000 canlı doğuma düşen sayısını ifade eder. Bu oran, ülke ve sağlık hizmetlerinin yalnızca toplam ölüm sayısına bakmak yerine gebelik ve doğumla ilişkili riski izlemesini sağlar.

Nepal’in belirlediği Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları hedefi, 2030’a kadar her 100.000 canlı doğumda 70 anne ölümüne ulaşmak. Aktarılan 142’lik DSÖ tahmininden 70’e inmek için, her 100.000 canlı doğumda 72 ölüm azaltılması, yani oranın yarıdan biraz fazla düşmesi gerekiyor.

Kilometre taşları ve bir sonraki hedef

Nepal’in ilerlemesi onlarca yıla yayıldı. Önemli tarihler; hizmetlere erişimin genişlemesini, ölümleri anlama çabalarını ve ülkenin önünde duran hedefi bir araya getiriyor:

  • 1996: Anne ölüm oranı, her 100.000 doğumda 539 ölüm olarak kaydedildi.
  • 2009: Hükümet, devlet sağlık kuruluşlarında ücretsiz sağlık kuruluşunda doğum hizmetlerini başlattı.
  • 2016: Anne ölüm oranı, her 100.000 doğumda 239 oldu.
  • 2021: Nepal, ülke çapındaki nüfus sayımıyla bağlantılı bir anne ölümleri araştırması başlattı.
  • 2025: Sağlık kuruluşlarında gerçekleşen doğumların bildirilen oranı yüzde 90,5’e ulaştı.
  • 2030: Nepal, her 100.000 canlı doğumda 70 anne ölümü hedefine ulaşmayı amaçlıyor.

Yakın zamanda yaşanan ölümler ve acil sevkler, bu çabaların artık nerede baskıyla karşılaştığını gösteriyor: Kadınlar sağlık hizmetine ulaştıktan sonra hastanelerin ağır komplikasyonları tedavi edebilme kapasitesi. Dhading veya Dolpa gibi ilçelerden sevk edilen hastalar için bir sonraki hastanede uzman tedavisine erişim, yolculuğun geri kalanını belirleyebiliyor.

Donanımın ötesinde yatırım

Anne sağlığı uzmanı Dr. Pawan Sharma, ölümleri daha da azaltmak için sürekli harcama ve hükümetin kararlı olması gerektiğini söyledi. Yalnızca makine satın almanın neden önemli eksiklikleri gidermeyeceğini şöyle anlattı:

Tek başına pahalı donanım anne ölümlerini azaltamaz. Sınırlı çabayla kısa sürede kazanım sağlanabilir, ancak daha fazla ilerleme için ciddi yatırım ve güçlü siyasi irade gerekir.

Reklam

Paropakar’ın deneyimi, personel sorununu somutlaştırıyor. Bir hastanede yoğun bakım ünitesi olsa bile dışarıdan uzman çağırması, başka bir yoğun bakım yatağı bulması ve nakil ayarlaması gerekebilir. Durumu hızla değişebilecek hastaları izleyebilmeleri için hemşirelerin de yeterli kapasiteye sahip olması gerekir.

Farklı tıp alanlarından uzmanların birlikte çalıştığı hastaneler; doğum bakımını, kalp ve böbrek uzmanlığını ve yoğun bakımı aynı tedavi sürecinde buluşturabilir. Ağır komplikasyon yaşayan anneler için bu, hastaneler arasında acil yolculuklara duyulan ihtiyacı azaltabilir.

Nepal, doğum için sağlık kuruluşlarına başvuran kadınların sayısını önemli ölçüde artırdı. Bundan sonraki görev, rutin doğum bakımının acil duruma dönüştüğü vakalarda, bebek doğduktan sonra da dahil olmak üzere, bu kuruluşların müdahale edebilmesini sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • Dhading’den gelen bir kadın, doğumdan 18 saat sonra Paropakar Doğum ve Kadın Hastalıkları Hastanesinde hayatını kaybetti; doktorlar ölüm nedenini pulmoner emboli olarak açıkladı.
  • Doğum sonrası kan pıhtısı oluşan başka bir hasta, Bir Hastanesi’ne sevk edildikten sonra hayatta kaldı.
  • Paropakar’ın 10 yataklı, B Kategorisi bir anne yoğun bakım ünitesi var; ancak kalp, böbrek ve yoğun bakım uzmanı bulunmuyor.
  • Hastane her ay yaklaşık 12 kritik durumdaki anneyi ve 36’ya yakın bebeği başka yerlere sevk ediyor.
  • 2022’de yayımlanan Nepal 2021 Anne Ölümleri Araştırması, anne ölümlerinin yaklaşık dörtte üçünün sağlık kuruluşlarında veya nakil sırasında gerçekleştiğini ortaya koydu; kadınların yüzde 74’ü bakım sürecinde en az bir gecikme yaşadı.
  • Sağlık kuruluşlarında gerçekleşen doğumların oranı 2025’te yüzde 90,5’e ulaştı. Nepal’in hedefi, 2030’a kadar her 100.000 canlı doğumda 70 anne ölümüne inmek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir