Kamu yararını korumaya yönelik özel bir yasa
Çin, savcıların ulusal çıkarları ve toplumun genelinin çıkarlarını koruyan davalar açabilmesi için özel bir yasal çerçeve oluşturan Çin Halk Cumhuriyeti Savcılık Kamu Yararı Davaları Yasası’nı 6 Kasım 2026’da kabul etti. Yasa, 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.
İçindekiler
- Kamu yararını korumaya yönelik özel bir yasa
- Kamu yararı davası ne anlama geliyor?
- Mahkemeye gitmeden önce sorunların giderilmesi
- Erişilebilirlik ve kültürel miras son görüşmelerde gündeme geldi
- Hukuki davayı kim açmalı?
- Yasanın çevre mevzuatıyla bağlantısı
- Kamuoyu görüşleri düzenlemeleri şekillendirdi
- Deneme uygulamasından ulusal yasaya
- Öne Çıkanlar
Yasa, 14. Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi’nin 25. oturumunda kabul edildi. Altı bölümde düzenlenen 53 madde; genel hükümleri, yargı yetkisini, dava açma ve soruşturma süreçlerini, dava başlatılmasını, yargılamayı, kararların uygulanmasını ve tamamlayıcı hükümleri kapsıyor.
Mevzuat, 2015’te deneme uygulaması olarak başlayan ve 2017’de ülke geneline yayılan sisteme ayrı bir yasal çerçeve kazandırıyor. Yüksek Halk Savcılığı’nın yayımladığı resmî verilere göre savcılar, Temmuz 2015 ile Eylül 2025 arasında 1,22 milyondan fazla kamu yararı davasını ele aldı.
Yasa, etkileri tek bir kişiyi aşan çevre tahribatı, gıda güvenliği sorunları, çocukların korunmasındaki eksiklikler ve engellilerin karşılaştığı engeller gibi sorunları ilgilendiriyor. Savcıların bu sorunları nasıl soruşturacağı, düzeltici adımlar atılmasını nasıl talep edeceği ve nasıl dava açacağına ilişkin kurallar getiriyor.
Kamu yararı davası ne anlama geliyor?
Kamu yararı davaları, bir topluluğun ya da toplumun ortak çıkarlarına verilen zararı ele alır. Olağan bir davada tek kişinin uğradığı zarar için tazminat talep edilebilir. Kamu yararı davası ise kendi başına talepte bulunmamış kişiler de dahil olmak üzere çok sayıda kişiyi etkileyen bir soruna karşı adım atılmasını sağlayabilir.
Savcıların görev yaptığı kurumlar olan Çin savcılıkları, hem idari hem de hukuki kamu yararı davaları açabiliyor. İdari davalar, bir kamu kurumunun yasal sorumluluklarını gereği gibi yerine getirip getirmediğiyle ilgilidir. Hukuki davalar ise hukuk yargısı yoluyla kamu yararına zarar veren davranışları ele alır.
Kabul edilen yasa, her iki yolun kapsadığı alanları, savcılık tavsiyelerinin içeriğini ve usullerini, ayrıca mevzuatın diğer yasalarla nasıl ilişkilendirileceğini belirtiyor. Bu bağlantılar önem taşıyor; çünkü savcıların, mahkemelerin, kamu kurumlarının ve davaya katılmaya uygun diğer kuruluşların aynı dava kapsamında farklı sorumlulukları bulunuyor.
Mahkemeye gitmeden önce sorunların giderilmesi
Savcılar, kamu yararına ilişkin sorunları genellikle dava açmadan önce çözmeye çalıştı. Başlıca araçlardan biri, idari makama yasal görevlerini yerine getirmesi ve sorunu ele alması için yapılan resmî bir talep olan savcılık tavsiyesidir.
Yüksek Halk Savcılığı’nın 2 Kasım tarihli açıklamasında, savcıların Temmuz 2015 ile Eylül 2025 arasında idari makamlara 868 binden fazla tavsiye sunduğu belirtildi. Açıklamaya göre düzeltici adım atılma oranı yüzde 98,5 oldu.
Bu yaklaşım, dava açılmadan önceki aşamayı özellikle önemli kılıyor. Tavsiye alan bir makam, uyuşmazlık mahkemeye taşınmadan önce düzeltici adım atma fırsatı buluyor. Yeni yasa, yaygın olarak kullanılan bu uygulamayı özel yasal çerçevesine dahil ederek tavsiyelerin içeriğini ve usullerini açıkça düzenliyor.
Veriler, mahkeme dışındaki çalışmaların ölçeğini de gösteriyor: Savcıların 1,22 milyondan fazla davayı ele aldığı dönemde 868 binden fazla tavsiye sunuldu. Kamu yararına ilişkin bir sorundan etkilenen kişiler için düzeltici adımlar, mahkeme kararını beklemek yerine bu süreç aracılığıyla başlatılabiliyor.
Erişilebilirlik ve kültürel miras son görüşmelerde gündeme geldi
Milletvekilleri, yasama sürecinde koruma kapsamını genişletti. Haziran 2026’daki ikinci görüşmede yaşlılar, engelliler ve diğer gruplar için koruma hükümleri eklendi. 2 Kasım’da sunulan üçüncü görüşme taslağında erişilebilir çevrelerin oluşturulması açıkça kapsama alındı.
Erişilebilirlik, mekân ve hizmetlerin farklı fiziksel ya da başka ihtiyaçları olan kişiler tarafından kullanılabilir hale getirilmesi anlamına geliyor. Erişilebilirliğin kamu yararı davalarının kapsamındaki bir alan olarak belirtilmesi, savcılara çok sayıda kullanıcıyı etkileyen eksiklikleri ele almak için açık bir dayanak sağlayabilir. Böylece her engel yalnızca bireysel bir uyuşmazlık olarak değerlendirilmez.
Ulusal Halk Kongresi temsilcileri Dai Yin ve Zhang Ronghua, erişilebilirlik hükümlerinin eklenmesini önerenler arasındaydı. Üçüncü görüşme taslağında, kapsamdaki başka bir alanın tanımı da “kültürel kalıntıların ve diğer kültürel mirasın korunması” ifadesinden daha geniş olan “kültürel mirasın korunması” ifadesine dönüştürüldü.
Kasım ayındaki görüşmelerde açıklanan ayrıntılı hükümler, üçüncü görüşme taslağına aitti. Kabul duyurusunda yasanın geçtiği, yapısı ve başlıca konuları doğrulandı; ancak maddelerin son hali tek tek yayımlanmadı.
Hukuki davayı kim açmalı?
Üçüncü görüşme taslağı, başka bir kurum ya da kuruluşun hukuken hukuki kamu yararı davası açma hakkına sahip olduğu durumları da ele aldı. Savcılık, kendi davasını açmadan önce kamuya duyuru yapmak veya dava açmaya uygun kurum ya da kuruluşları buna teşvik etmek için başka bir yönteme başvurmak zorunda olacaktı.
Bu usul, yasayla yetkilendirilmiş bir kuruma harekete geçme fırsatı tanıyor. Ayrıca savcılar kendi başlarına yargı sürecini başlatmadan önce izleyecekleri yolu belirleyerek birden fazla kurumun dahil olabileceği durumlarda işlem sırasını netleştiriyor.
Temsilciler Shi Jialun ve Wang Lifeng, kamuya duyuru usulüne istisnalar eklenmesini önermişti. Üçüncü görüşme için sunulan metin, yetkili kurumların dava açmaya teşvik edilmesinde kamuya duyuru yapılmasına ya da başka yöntemlere başvurulmasına imkân tanıdı.
Aynı taslak, ilk derece mahkemesinin kararının ne zaman kesinleşeceğini de açıkladı: Davalı, belirlenen süre içinde karara itiraz etmediğinde ve savcılık da kendi süresi içinde temyiz başvurusu yapmadığında. Savcılık itirazı, mahkeme kararına karşı yapılan resmî başvurudur. Süreler önem taşır; çünkü ilk hüküm ya da kararın ne zaman hukuken yürürlüğe gireceğini belirler.
Yasanın çevre mevzuatıyla bağlantısı
Çevrenin korunması, Çin’in savcılık kamu yararı davaları sisteminin ilk kapsadığı alanlardan biriydi. Yeni mevzuat, Ağustos 2026’da yürürlüğe giren Ekoloji ve Çevre Kanunu ile birlikte geliştirildi.
Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Yasama İşleri Komisyonu Sözcüsü Huang Haihua, son görüşme öncesinde taslağın iki yasal çerçeveyi ilişkilendirdiğini açıkladı. Ekolojik çevreyi hem idari hem de hukuki kamu yararı davalarına konu olabilecek alanlar arasında saydığını belirtti.
Huang, taslağın idari dava açılmadan önce savcılık tavsiyelerinden yararlanılarak kamu kurumlarının sorumluluklarını yerine getirmeye yönlendirilmesine ilişkin ayrıntılar içerdiğini söyledi. Taslak ayrıca hukuki dava öncesindeki usulleri, dava açma sürelerini, savcıların mahkemelerden talep edebileceği kararları ve delil sunma sorumluluğunu ele aldı.
Bunlar, bir davanın uygulamadaki aşamalarını ilgilendiriyor. Dava açma süresi, savcının yargı sürecini başlatmak için ne kadar zamanı olduğunu belirliyor. Mahkemeden talep edilen karar, istenen adımı ortaya koyuyor. Delil kuralları ise hangi tarafın iddiasını olgularla desteklemesi gerektiğini belirliyor. Bu kurallar birlikte, çevreyle ilgili bir sorunun soruşturmadan uygulanabilir bir karara nasıl ulaşacağını şekillendiriyor.
Kamuoyu görüşleri düzenlemeleri şekillendirdi
Taslak, ikinci görüşmenin ardından 26 Haziran-25 Temmuz 2026 tarihleri arasında kamuoyunun görüşüne açıldı. Ulusal Halk Kongresi’nin internet sitesine bu istişare sürecinde 758 katılımcı başvurusuyla 2.482 görüş iletildi.
Yasama organı üyeleri, Ulusal Halk Kongresi temsilcilerine yönelik bir platform üzerinden de görüş aldı ve bazı temsilcileri tartışmalara davet etti. Öneriler, davaların kapsadığı alanlar, dava mahkemeye taşınmadan önce izlenecek usuller ve karar sonrasında yapılacakların denetlenmesi gibi konuları ele aldı.
Kamuoyu üyeleri, daha geniş kapsamlı “kültürel mirasın korunması” ifadesinin kullanılmasını ve savcılığın kararların uygulanmasını denetlemesine ilişkin hükümlerin eklenmesini önerdi. Uygulama aşamasında bir mahkeme kararı hayata geçirilir; dolayısıyla bu aşamanın kuralları, davanın kazanılmasının gerekli adımların atılmasını sağlayıp sağlamayacağını etkiler.
Huang, 30 Ekim’deki bilgilendirme toplantısında düzenlemelerin dört ana başlıkta gözden geçirildiğini belirtti: Dava açılabilecek konuların kapsamı, yargı yetkisi ve yargılama usulleri, hukuki davalardan önceki süreçler ve savcıların kamu yararı davaları çalışmalarının denetlenmesi. Huang, mevzuatın savcılık faaliyetlerini düzenlerken ve sürece katılanların yasal haklarını korurken ulusal ve kamu yararını korumayı amaçladığını söyledi.
Deneme uygulamasından ulusal yasaya
Çin’in kamu yararı davaları sistemi, bu alana özgü bir yasaya kavuşmadan önce on yılı aşkın süre içinde gelişti. Sistemin sorumlulukları çevrenin korunması ile gıda ve ilaç güvenliğinden çocukların korunmasına, iş güvenliğine, veri gizliliğine ve telekomünikasyon dolandırıcılığıyla mücadeleye uzandı.
Yasama takvimi, bu deneyimi, kamuoyu istişaresini ve art arda yapılan incelemeleri bir araya getirdi:
- 2015: Savcılık kamu yararı davaları deneme uygulaması olarak başladı.
- 2017: Sistem ülke genelinde uygulamaya kondu.
- Haziran 2026: Milletvekilleri taslağın ikinci görüşmesini yaptı.
- 26 Haziran-25 Temmuz 2026: Taslak kamuoyunun görüşüne açıldı.
- Ağustos 2026: Ekoloji ve Çevre Kanunu yürürlüğe girdi.
- 2 Kasım 2026: Üçüncü görüşme taslağı Daimi Komite’ye sunuldu.
- 6 Kasım 2026: Daimi Komite yasayı kabul etti.
- 1 Ocak 2027: Yasa yürürlüğe girecek.
Savcılıklar, mahkemeler ve idari makamlar artık yeni çerçevenin yürürlüğe gireceği kesin bir tarihe sahip. Yasanın temel amacı, kamu yararı davalarının tüm aşamaları için daha açık kurallar koymak: zararın tespit edilmesinden ve delil toplanmasından düzeltici adımlar talep edilmesine, hüküm alınmasına ve kararın uygulanmasına kadar.
Öne Çıkanlar
- Çin, Savcılık Kamu Yararı Davaları Yasası’nı 6 Kasım 2026’da kabul etti. Yasa, 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek.
- 53 maddeden ve altı bölümden oluşan yasa, idari ve hukuki kamu yararı davalarını kapsıyor.
- Savcılar, Temmuz 2015-Eylül 2025 arasında 1,22 milyondan fazla kamu yararı davasını ele aldı.
- Aynı dönemde idari makamlara sunulan 868 binden fazla tavsiye sonucunda bildirilen düzeltici adım atılma oranı yüzde 98,5 oldu.
- Üçüncü görüşme taslağı erişilebilirlik, kültürel miras, hukuki usuller, mahkeme kararları ve çevre mevzuatıyla bağlantıları ele aldı.






