Sri Lanka’da 289 Fil Öldü: Silahlı Saldırılar ve Patlayıcı Tuzaklar Koruma Çabalarını Hızlandırdı

10 dakikalık okuma
Sri Lanka Records 289 Elephant Deaths as Shootings and Explosive Traps Drive Protection Push

Kaydedilen ölümlerin yaklaşık üçte birinin nedeni belirlenemedi

Sri Lanka Yaban Hayatı Koruma Dairesi, 1 Ocak-23 Ekim 2026 tarihleri arasında 289 yabani fil ölümünü kaydetti. Bunların 42’si ateşli silah yaralanmaları, 34’ü elektrik çarpması, 34’ü ise hakka patas olarak bilinen patlayıcı düzenekler nedeniyle gerçekleşti. Ölümlerin 95’inin, yani neredeyse üçte birinin nedeni belirlenemedi.

İçindekiler
  1. Kaydedilen ölümlerin yaklaşık üçte birinin nedeni belirlenemedi
  2. Ölüm kayıtları ne gösteriyor?
  3. Kayıplar hangi bölgelerde yoğunlaşıyor?
  4. Silahlı saldırı, protesto ve koruma operasyonu
  5. Askerî operasyon neleri kapsıyor?
  6. Aileler yaralanmalar, gelir kaybı ve aksayan günlük yaşamla karşı karşıya
  7. Daha fazla fil insanlarla iç içe yaşıyor
  8. Çitlerin konumu, personel sayısı kadar önemli
  9. Mevcut ölüm sayısı önceki yıllarla nasıl karşılaştırılıyor?
  10. Hesap verebilirlik, her iki taraf için de daha güvenli bir yaşam demek
  11. Öne Çıkanlar

Doğu Yaban Hayatı Bölgesi’nde 60, Anuradhapura’da 57, Polonnaruwa’da ise 42 ölüm kaydedildi. Bu üç bölgedeki ölümler, toplamın 159’una, yani yaklaşık yüzde 55’ine karşılık geldi. 1 Ocak-15 Mayıs dönemini kapsayan daha önceki sayımda da en yüksek ölüm sayısı Doğu Bölgesi’nde görülmüştü.

Veriler, yaban hayatının yanı sıra insanları da etkileyen bir krize işaret ediyor. Daire, 15 Mayıs’a kadar fillerin saldırıları sonucu 128 filin ve 35 kişinin öldüğünü kaydetmişti. Fil ölümlerinin sayısı, 23 Ekim’de sona eren sayım dönemine kadar 161 arttı.

16 Ekim’de vurulan Kawanthissa adlı dişli filin 30 Ekim’de ölmesinin ardından kamuoyundaki öfke büyüdü. Fil, istatistiklerin kapsadığı son tarihten sonra hayatını kaybetti. Ertesi gün Kandy’de 300’den fazla aktivist, bağımsız soruşturma yürütülmesi ve filleri ve toplulukları korumak için daha etkili adımlar atılması talebiyle miting yaptı.

Hükümetin müdahalesi artık yaban hayatı görevlilerine askerî destek verilmesini, ruhsatsız ateşli silahların ve patlayıcı tuzakların aranmasını ve başlangıçta risk altındaki 17 file odaklanan bir operasyonu kapsıyor. Ölümler, bu tedbirlerin yanı sıra elektrikli çitler, daralan yaşam alanları ve mevcut koruma planlarının kırsal aileler için daha güvenli koşullar sağlayıp sağlamadığı konusundaki tartışmaları da yeniden alevlendirdi.

Reklam

Ölüm kayıtları ne gösteriyor?

Ateşli silahlar, elektrik çarpması ve hakka patas toplam 110 ölüme, bildirilen toplamın yaklaşık yüzde 38’ine yol açtı. Hakka patas, yemin içine gizlenen ve hayvan ısırdığında patlayabilen düzeneklerdir. Bu tuzaklar ağız ve çenede ağır yaralanmalara neden olabilir.

Dairenin diğer kayıtlarında 23 ölüm çürüme, 11 ölüm enfekte yaralar, dokuz ölüm kurt istilası, sekiz ölüm kuyu veya çukurlara düşme, yedişer ölüm ise boğulma ve kazalar nedeniyle gerçekleşti. Dört ölüm zehirlenmeye, üçü tren kazalarına bağlandı.

İkişer ölüm doğal nedenler, ayrışma ve English polythene adlı kategori altında kaydedildi. Üç ölüm başka nedenler olarak listelenirken, kan dolaşımını etkileyen ciddi bir enfeksiyon olan septisemi nedeniyle ölüm kaydedilmedi. Çürüme ve ayrışma, ölümün ardından bedenin parçalanmasını ifade ediyor; bu sınıflandırmalar, ölüme yol açan ilk yaralanma veya hastalığın ne olduğunu açıklamıyor.

Listelenen neden kategorilerinin toplamı 286. Bu sayı, başlıkta belirtilen 289 ölümden üç eksik. Bölgesel verilerin toplamı ise 289 ediyor. Kayıtlardaki bu farkın nedeni ve English polythene kategorisinin anlamı, dökümde açıklanmadı.

Kayıplar hangi bölgelerde yoğunlaşıyor?

Uva’da 33, Kuzeybatı Yaban Hayatı Bölgesi’nde 21, Güney Yaban Hayatı Bölgesi’nde 19, Vavuniya’da 18, Merkez Bölgesi’nde 15 ve Trincomalee’de 14 fil öldü. Puttalam’da dokuz, Kilinochchi’de ise bir ölüm kaydedildi.

Ölümlerin Doğu Bölgesi, Anuradhapura ve Polonnaruwa’da yoğunlaşması, yetkililere koruma çalışmalarını planlamak için coğrafi bir başlangıç noktası sunuyor. Veriler, yaban hayatı idari bölgelerine göre tutulduğu için ölümleri devriyeler, veteriner ekipleri ve çit bakımıyla eşleştiren planlamaların da bu sınırları izlemesi gerekiyor.

Galgamuwa, ulusal toplamların ardındaki günlük baskıyı gözler önüne seriyor. Kuzeybatıdaki bir su rezervuarı olan Siyambalangamuwa tankı boyunca 14 kilometre uzanan çit, yakındaki köylerde yaşayan 2 binden fazla aileyi koruyor. Bu bariyeri işler durumda tutmak, tek seferlik bir inşaat projesi değil; yaban hayatı görevlileriyle bölge sakinlerinin sürekli çaba göstermesini gerektiren bir iş.

Reklam

Silahlı saldırı, protesto ve koruma operasyonu

Kawanthissa’nın son günlerinde yaralı dişli fili görmek için ziyaretçiler ve ona dua eden Budist rahipler bölgeye geldi. Ölümünün ardından saldırıyla ilgili soruşturma yürütülmesi ve korunması ile tedavisinden sorumlu yetkililerin görevlerini yerine getirip getirmediğinin incelenmesi talepleri yükseldi.

Olayların sıralaması, ekim ayındaki ölüm sayımının ardından yeni yaralanmaların, halk protestolarının ve hükümetin müdahalesinin geldiğini gösteriyor:

  • 16 Ekim 2026: Kawanthissa, daha sonra ölümüne yol açan kurşun yarasını aldı.
  • 23 Ekim: Yaban Hayatı Koruma Dairesi’nin kaydettiği fil ölümlerinin sayısı 289’a ulaştı.
  • 28 Ekim: Bir başka tanınmış dişli fil Agbo’nun vurulduğu bildirildi.
  • 30 Ekim: Kawanthissa hayatını kaybetti.
  • 31 Ekim: 300’den fazla çevreci ve hak savunucusu Kandy’de miting yaptı.
  • 1 Kasım: Muhalefet lideri Sajith Premadasa, Ambanpola’da Kawanthissa heykeli, yaban hayatı araştırma merkezi ve kütüphane kurulması için girişim başlattı.
  • 2 Kasım: Savunma Bakanlığı, Hasthi Sena koruma operasyonunun Galgamuwa’da başladığını açıkladı.

Önerilen araştırma merkezi ve kütüphane, kamuoyunun tepkisini fillerin yönetimine yönelik uzun vadeli çalışmalarla buluşturacak. Girişimi destekleyen aktivistler, planlamalara yön vermesi için araştırma yapılması ve çiftçi topluluklarına ürünleri koruma ve elektrikli çitler konusunda pratik bilgiler verilmesi çağrısında bulundu.

Askerî operasyon neleri kapsıyor?

Sri Lanka Savunma Bakanlığı, Kekirawa bölgesindeki Meekiriyawa ve Neeginiyawa’da düzenlenen ortak operasyonlarda bir kadın da dahil üç kişinin tutuklandığını açıkladı. Görevliler ruhsatsız bir fişekli silah, tuzak tüfekler, mühimmat, kurşun saçmalar, geyik boynuzları ve geyik boynuzlarından yapılmış bıçaklar ele geçirdi. Bakanlık ayrıca patlayıcı tuzakların tespit edildiğini bildirdi.

Bakanlığın Hasthi Sena açıklamasında, emekli Hava Korgeneral Savunma Bakanı Sekreteri Sampath Thuyacontha’nın orduyu operasyona dahil etme talimatı verdiği belirtildi. Kara Kuvvetleri Karargâhı’ndaki Harekât Odası, silahlı kuvvetleri Çevre Bakanlığı, yaban hayatı yetkilileri ve diğer kurumlarla koordineli çalıştırıyor.

Ordunun ilk aşamada, risk altındaki 17 file odaklanan operasyonda görev yapmak üzere altı grup altında 10 operasyon ekibine ayrılmış 60 personel görevlendirdiği belirtildi. Ortak saha operasyonlarına yaban hayatı görevlileri ve Hava Kuvvetleri’nden bir veteriner hekim de katıldı.

Bakanlık, daha kapsamlı operasyonun fillerin dolaştığı belirlenmiş ormanlık alanların yaklaşık yüzde 80’ini kapsamasının amaçlandığını söylüyor. Operasyon; gözetleme, istihbarat paylaşımı, saha aramaları ve yasal yaptırımlar yoluyla ruhsatsız ateşli silahları, patlayıcı yemleri, izinsiz elektrikli çitleri ve kapanları hedef alıyor.

Reklam

Aileler yaralanmalar, gelir kaybı ve aksayan günlük yaşamla karşı karşıya

Galgamuwa yakınlarında görev yapan yaban hayatı görevlisi Dewagiri Mudiyanselage Thilakaratne Bandara, tehlikeyi hem işi hem de evinde yaşadığı saldırı nedeniyle yakından tanıyor. Aralık 2025’te bir fil mango yemek için arka bahçesine girdi ve ona saldırdı. Yardıma koşan eşi Rathnayake Mudiyanselage Shirani Rathnayake de saldırıya uğradı.

Bandara’nın bacağı kırıldı, omzu çıktı. Rathnayake’in sağ bacağının kesilmesi gerekti ve kendisi artık tekerlekli sandalye kullanıyor. Çiftin tarım işleri ve ev düzeni değişirken bakım ihtiyaçları ve duygusal yükleri de arttı.

Bandara, ormanların temizlenmesinin köyle yakındaki filler arasındaki ilişkiyi nasıl değiştirdiğini şöyle anlattı:

Biz küçükken filleri görebilmek için su rezervuarının bir köşesine gitmemiz gerekirdi. Şimdi geceleri filler bizi görmeye geliyor.

Bölge sakinleri okul, iş ve topluluk etkinliklerini risklere göre düzenliyor. Yakındaki bir okul, sabah erken saatlerde tehlikeye maruz kalmayı azaltmak için ülke genelinde zorunlu başlangıç saatinden yarım saat sonra, sabah 8’de açılıyor. İnsanlar hava kararmadan dönmek için işlerini daha erken bitiriyor; düğünler ve cenazeler de fillerin hareketleri göz önünde bulundurularak planlanıyor.

Komşular, fil görüldüğünde haber vermek ve yaralananları hastaneye götürmeye yardım etmek için bir WhatsApp grubu kullanıyor. Başka bölgelerde ölümcül karşılaşmalar sürüyor: İki çocuk babası 42 yaşındaki E.M. Rajeev Saman Bandara, Hingurakgoda’da sığır otlatırken bir filin saldırısı sonucu hayatını kaybetti.

Daha fazla fil insanlarla iç içe yaşıyor

Sri Lanka’nın en son sayımında yabani fil nüfusu 7.451 olarak tahmin edildi. Bu, on yılda yüzde 27’lik artış anlamına geliyor. Fillerin tahminen yüzde 70’i koruma altındaki bölgelerin dışında yaşıyor. Bu nedenle güvenlikleri büyük ölçüde çiftliklerin, köylerin, yolların ve insanların kullandığı diğer arazilerin çevresinde yaşananlara bağlı.

Dünya Bankası verilerine dayanan çatışma değerlendirmelerine göre orman örtüsü 1920’lerde yaklaşık yüzde 70 düzeyindeyken bugün yüzde 34’e geriledi. Tarım, yerleşim ve diğer kalkınma faaliyetleri insanları, fillerin beslendiği alanlara ve göç yollarına yaklaştırdı.

Yaban Hayatı Koruma Dairesi Genel Müdürü Ranjan Marasinghe, kuraklığın da besin kaynakları üzerinde baskı yarattığını belirtti. Hava koşullarıyla ürünlere verilen zarar arasındaki ilişkiyi şöyle açıkladı:

Uzun süreli kuraklıklarda, doğal yaşam alanlarında yiyecek azalınca fillerin ekinlere girme olasılığı artıyor.

Çiftçi aileler için hasadın zarar görmesi, hem gıda kaybı hem de tohum, gübre ve ekipman için aldıkları borçları ödemekte kullandıkları gelirin azalması anlamına gelebilir. Yaşam alanlarını ve ürünleri koruma çabaları bu noktada kesişiyor: Her ikisi de fillerin ekili arazilere ne sıklıkta girdiğini ve bölge sakinlerinin nasıl karşılık verdiğini etkiliyor.

Reklam

Çitlerin konumu, personel sayısı kadar önemli

Yaban Hayatı Koruma Dairesi, elektrikli çitlerin bakımını yapmak üzere yaklaşık 3 bin personel istihdam etti. Fil araştırmacısı ve Ulusal Kırmızı Liste’nin fauna bölümünün koordinatörü Devaka Weerakoon, birçok çitin yanlış yerde olduğunu, kötü tasarlandığını veya bakımının yetersiz kaldığını belirtti.

Koruyucu elektrikli çitler, fillerin bir sınırı aşmasını engellemek için tasarlanıyor. Buna karşılık yasa dışı elektrik düzenekleri hayvanları öldürebiliyor. 2026 sayımındaki 34 elektrik çarpması ölümü, bariyerlerin nereye yerleştirilmesi gerektiği sorusunun yanı sıra elektrik güvenliğini de koruma çalışmalarının merkezine taşıyor.

Weerakoon, Sivil Savunma Gücü’nün uygun eğitim almadan görevlendirilmesi önerilerini de sorgulayarak çit bakımında daha önce yaşanan sorunlara dikkat çekti. Ona göre personel, araziye, yakınlardaki topluluklara ve fil davranışlarına uygun yönlendirme almalı. Ek personel istihdamı, işlevsel çit konumları ve düzenli bakımla desteklenmeli.

Sri Lanka’da, Prithviraj Fernando ve Sumith Pilapitiya’nın başkanlığındaki bir cumhurbaşkanlığı görev gücü tarafından 2020’de hazırlanan İnsan-Fil Çatışmasını Azaltmaya Yönelik Ulusal Eylem Planı zaten mevcut. Planda, insanların fillerin yaşadığı alanların yaklaşık yüzde 70’ini kullandığı kabul ediliyor; bu nedenle ortak yaşam alanlarının yönetimi, koruma çalışmalarının önemli bir parçası olarak görülüyor.

Mevcut ölüm sayısı önceki yıllarla nasıl karşılaştırılıyor?

Yaban Hayatı Koruma Dairesi, 2023’te rekor düzeyde 488 fil ölümü kaydetti. Dairenin verilerine dayanan değerlendirmelere göre 2019’dan bu yana yıllık ortalama fil ölümü yaklaşık 370 ile 402 arasında. Ayrıntılı değerlendirmelerde yılda 402 filin ve 138 insanın öldüğü belirtiliyor.

Daire kayıtlarının bir analizinde, Temmuz 2025’e kadar 245 fil ölümü sayıldı; ancak aynı değerlendirmede başlangıçta bu sayı 238 olarak verildi. Ocak-Temmuz dönemine ait benzer toplamlar 2022’de 257, 2023’te ise 260’tı. 245 sayısı esas alındığında, 2025’teki ölüm sayısı 2023’ün aynı döneminden 15, yani yaklaşık yüzde 6 daha düşüktü.

23 Ekim 2026’ya kadar kaydedilen 289 ölüm, yılın farklı bir dönemini kapsıyor. Ölüm oranlarındaki değişimi anlamlı biçimde karşılaştırmak için yıllar arasında aynı tarihler esas alınmalı. Bu özellikle önemli, çünkü kuraklık ve mevsimsel diğer baskılar karşılaşmaları etkiliyor.

2025’te kamuoyunda artan endişe üzerine Çevre Bakanı Dammika Patabendi, olası organize öldürme vakaları hakkında Kriminal Soruşturmalar Dairesi’nden soruşturma yürütmesini istedi. Fil araştırmacısı ve aktivist Sameera Weerathunga, diz altındaki birçok yaralanmayı yaban domuzu ve geyik gibi daha küçük hayvanlar için kurulan tuzak tüfeklere bağladı. Bu açıklama, yasa dışı avcılıkta kullanılan düzeneklere yönelik aramaları fil yaralanmalarını azaltma çabalarıyla ilişkilendiriyor.

Reklam

Hesap verebilirlik, her iki taraf için de daha güvenli bir yaşam demek

Kawanthissa’nın ölümünün ardından başlayan tartışmalarda, filin tedavisi ve korunmasının soruşturulması, resmî görevi ihmal edenlerin belirlenmesi ve 2020 eylem planındaki ilerlemenin kamuoyuyla paylaşılması talepleri yer alıyor. Önerilen tedbirler arasında adil tazminat, ürün zararlarını önleme çalışmaları ve etkilenen kırsal ailelere alternatif gelir kaynakları sağlanması bulunuyor.

İlçe düzeyinde koruma programları oluşturulması yönündeki çağrılar, yaban hayatı görevlilerini, yerel yönetimleri, çiftçi örgütlerini, araştırmacıları ve bölge sakinlerini kararlara dahil etmeyi amaçlıyor. Köylüler, fil rotaları, hasarlı çitler ve tehlikenin tekrarladığı noktalar hakkında bilgi sağlarken yetkililer yasal yetkileri, veteriner bakımını ve bilimsel uzmanlığı sunuyor.

Başarının ölçütleri somut: Daha az insan ve fil ölümü, daha az ürün zararı, korunan yaşam alanları ve yaralı hayvanların daha hızlı tedavi edilmesi. Bu sonuçlar, ateşli silah aramaları ve askerî devriyeleri, ortak yaşam alanlarını daha güvenli kılmaya yönelik uzun vadeli çalışmalarla birleştiriyor.

Öne Çıkanlar

  • Sri Lanka’da 1 Ocak-23 Ekim 2026 arasında 289 yabani fil ölümü kaydedildi; 95’inin nedeni belirlenemedi.
  • 42 fil ateşli silahlarla, 34 fil elektrik çarpmasıyla, 34 fil ise patlayıcı yemlerle öldü.
  • Doğu Bölgesi, Anuradhapura ve Polonnaruwa’da toplam 159 ölüm gerçekleşti. Bu sayı, toplamın yaklaşık yüzde 55’i.
  • Kawanthissa, istatistiklerin kapsadığı son tarihten sonra, 30 Ekim’de öldü. Ölümü protestolara ve bağımsız soruşturma taleplerine yol açtı.
  • Savunma Bakanlığı, Hasthi Sena operasyonunun ilk aşamada risk altındaki 17 fili hedef aldığını ve 60 ordu personelinin destek verdiğini söylüyor.
  • Ülkedeki tahminen 7.451 yabani filin yaklaşık yüzde 70’i koruma altındaki alanların dışında yaşıyor. Bu nedenle toplulukların güvenliği ve yaşam alanlarının yönetimi korumada merkezi önem taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir