Pencap’taki Tarla Yangınları Lahor’u Sisi Altında Bırakırken Pakistan 750 Kirlilik Görevlisi Görevlendirdi

9 dakikalık okuma
Pakistan Deploys 750 Pollution Officers as Punjab Farm Fires Keep Lahore Under Smog

Tarlalardaki dumanı durdurma yarışı

Pakistan’ın Pencap hükümeti, ekin yangınlarıyla mücadele etmek için 67 hızlı müdahale biriminde 750 kirlilik görevlisini görevlendirdi. Lahor bir başka tehlikeli hava kirliliği sezonuyla mücadele ederken yetkililer, bildirilen yangınlara 10 ila 15 dakika içinde ulaşma sözü verdi. Bu hafta 24 saatlik bir dönemde eyaletin çevre dairesine tarlalarda yangın çıktığına ilişkin 679 ihbar ulaştı; daire ekiplerinin bunların 650’sini söndürdüğünü, yani ihbarların yaklaşık yüzde 96’sını karşıladığını bildirdi.

İçindekiler
  1. Tarlalardaki dumanı durdurma yarışı
  2. Yeni birimler nasıl müdahale ediyor?
  3. Çiftçiler anızı neden hâlâ yakıyor?
  4. Yangınlar hangi bölgelerde yoğunlaşıyor?
  5. Duman Lahor’a nasıl ulaşıyor?
  6. Ölçümlerdeki iyileşmeye rağmen hastalar zorlanıyor
  7. Denetimler çiftliklerin ötesine uzanıyor
  8. İki Pencap ortak bir sorunla karşı karşıya
  9. Sezonun zaman çizelgesi ne gösteriyor?
  10. Öne Çıkanlar

Operasyon, art arda çıkan çok sayıda yeni yangınla karşı karşıya. Pakistan Hava Kalitesi Girişimi’nin (PAQI) analiz ettiği uydu gözlemleri, 1 Ekim-9 Kasım arasında Pakistan Pencabı’nda 18.825 yangın tespiti yapıldığını ve bunların yaklaşık yüzde 89’unun muhtemelen ekin artığı yakılmasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Bu dönemde Lahor’daki ince partikül kirliliğinin ortalama yoğunluğu metreküp başına 126 mikrogramdı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 daha düşük olsa da geçerli verilerin bulunduğu 40 günün tamamında Pakistan’ın günlük sınır değerini aştı.

Perşembe günü bir ekip, Lahor’un dışındaki bir çeltik tarlasında çıkan yangını dakikalar içinde kontrol altına aldı. Yetkililer bu gücü Pakistan’da kirlilikle mücadeleye adanmış ilk birim olarak tanımlıyor. Birim, çiftçilerin pirinç hasadından sonra tarlayı bir sonraki ekime hazırlamak için yaktığı saman ve sapların bulunduğu alanlarda doğrudan denetim yürütüyor.

Hükümetin kampanyası, cezaları makine desteğiyle bir araya getiriyor. Anız yakan çiftçilere dönüm başına 15.000 Pakistan rupisi para cezası veriliyor. Eyalet yönetimi ise tarlaları ateşe vermeden ekim yapmalarına yardımcı olmak için 10.000’den fazla sübvansiyonlu süper mibzer dağıttığını söylüyor. Dumanı soluyan bölge sakinleri için asıl ölçüt, bu önlemlerin havayı yalnızca geçen yıla göre daha temiz kılmakla kalmayıp daha güvenli hâle getirip getirmediği.

Reklam

Yeni birimler nasıl müdahale ediyor?

Pencap Çevre Koruma ve İklim Değişikliği Dairesi Başkanı Silwat Saeed, 67 birimin pirinç üretiminin yoğun olduğu başlıca ilçelerde faaliyet gösterdiğini söyledi. Görevliler çeltik ekim alanlarında devriye geziyor, ihbarları alıyor ve yangın tespitlerine ilişkin bilgileri kullanarak müdahalelerini yönlendiriyor.

Gücün müdür yardımcılarından Ashfaq Hussain, ekiplerin nasıl ihbar aldığını şöyle anlattı:

"İhbarları çeşitli kanallardan alıyor ve mümkün olan en kısa sürede müdahale ediyoruz," dedi.

Uydu uyarıları yetkililerin geniş bir alandaki yangınları tespit etmesini sağlarken devriyeler ve bölge sakinlerinin ihbarları, uyduların geçişleri arasındaki yangınların yerini belirlemeye yardımcı olabiliyor. Pencap, daha geniş kapsamlı kirlilik kampanyasının parçası olarak insansız hava araçlarını, geceleri çalışan özel ekipleri ve saha ekiplerini de görevlendirdi.

Dairenin bir günde söndürülen 650 yangına karşılık 679 ihbar verisi, o günkü faaliyetlerin anlık bir görüntüsünü sunuyor. Sezon boyunca ekiplerin, söndürülen yangınların ardından yenilerinin çıkabildiği tarım ilçelerinde tekrar tekrar görev yapması gerekiyor.

Çiftçiler anızı neden hâlâ yakıyor?

Pirinç hasadının ardından, bir sonraki ürün ekilmeden önce yönetilmesi gereken tarımsal artıklar kalıyor. Yakmak bunları hızla temizliyor. Uygulamanın, cezalara ve yakınlardaki toplulukların ödediği sağlık bedeline rağmen sürmesinin nedenlerinden biri de bu.

Anız yakmayı bırakan çiftçi Saleem Abbas, birçok çiftçinin hâlâ ateşi en ucuz ve en hızlı seçenek olarak gördüğünü söyledi. Hükümetin sunduğu alternatif, bir sonraki ürün ekilirken tarımsal artıkları işleyebilen makinelerin maliyetini düşürmek.

Pencap, sübvansiyonlu süper mibzerlerin maliyetinin yüzde 60’ını karşılıyor; kalan yüzde 40’ı çiftçiler ödüyor. Süper mibzer, ekin artıklarını toprağa karıştırıp tohum ekiyor ve böylece çiftçilerin tarlayı önce yakmadan buğday ekimine hazırlamasını sağlıyor. 50 dönüm arazi işleten Muhammad Ismail, sübvansiyonlu bir süper mibzere ve başka ekipmanlara geçmesinin dönüm başına buğday verimini önemli ölçüde artırdığını söyledi.

Pencap Tarım Dairesi müdür yardımcılarından Muhammad Farooq, anız yakarken yakalanan çiftçilere dönüm başına yaklaşık 54 dolara denk gelen 15.000 rupi ceza verildiğini söyledi. Cezanın ödenmemesi kovuşturmaya ve altı aya kadar hapis cezasına yol açabiliyor. Böylece politika, çiftçinin hesabının her iki tarafını da değiştiriyor: kamu desteği makineyi ucuzlatırken yakmak mali ve hukuki risk taşıyor.

Reklam

Yangınlar hangi bölgelerde yoğunlaşıyor?

NASA uydu gözlemlerinin ayrı bir analizinde, 1-29 Ekim 2026 arasında Pakistan Pencabı’nda 13.241 yangın tespiti sayıldı. Bunların yaklaşık yüzde 92’si tarım arazilerinde görüldü ve muhtemelen ekin yakmayla bağlantılı olduğu değerlendirildi. Bu dönemdeki tespitlerin yaklaşık yarısı, yani 6.655’i, son yedi günde gerçekleşti.

Okara’da 2.144, Gujranwala’da 1.011 ve Nankana Sahib’de 1.003 yangın tespiti yapıldı. Bu üç ilçe toplam 4.158 tespitle eyalet genelindeki sayının yaklaşık yüzde 31’ini oluşturdu. Bu yoğunlaşma, yetkililerin kaynakları eşit biçimde dağıtmak yerine devriyeleri ve makine desteğini belirli tarım bölgelerine yöneltmesi için pratik bir gerekçe sunuyor.

PAQI’nin 9 Kasım’a kadar yaptığı değerlendirmede 2.559 şüpheli ekin yangınıyla Sheikhupura ilk sırada yer aldı. Onu 2.192 yangınla Jhang, 2.062 ile Okara, 1.893 ile Hafizabad ve 1.417 ile Gujranwala izledi. Bu beş ilçe, tespitlerin yaklaşık yüzde 54’ünü oluşturdu. Değerlendirmelerde farklı izleme ve sınıflandırma yöntemleri kullanıldığı için gözlem dönemleri örtüşse bile ilçelere ilişkin toplamlar farklılık gösteriyor.

Uydu yangın tespitleri, uydu üzerinden geçerken gözlemlenen noktalardaki ısıyı kaydediyor. Yanmış alan, yangından etkilenen araziyi ölçerken duman miktarı ne kadar malzemenin ve nasıl yandığına bağlı. Bulutlar, yoğun duman ve uydu geçişleri arasında çıkan yangınlar da kayıtlarda boşluklara yol açabiliyor. Bu ölçüm farklılıkları, yetkililerin yanmış alanın tarihî ortalamanın altında olduğunu söylerken diğer izleme çalışmalarının çok sayıda aktif yangın göstermesini açıklamaya yardımcı oluyor.

Duman Lahor’a nasıl ulaşıyor?

PAQI, hava akımları yangınlardan etkilenen bölgelerin üzerinden geçtiğinde Lahor’daki ortalama PM2.5 yoğunluğunun metreküp başına 175 mikrograma çıktığını, diğer günlerde ise 93 mikrogram olduğunu belirledi. Aradaki 82 mikrogramlık, yaklaşık yüzde 88’lik fark, yanan bölgelerden gelen rüzgârlarla şehirdeki hava kirliliğinin ciddi ölçüde artması arasındaki bağlantıyı ortaya koyuyor.

PM2.5, çapı 2,5 mikrometreyi aşmayan havadaki partiküller anlamına geliyor. Akciğerlerin derinliklerine ulaşabilecek kadar küçük olan bu parçacıkların bazıları kana karışabiliyor. Metreküp başına mikrogram cinsinden yoğunluk, belirli bir hava hacmindeki bu parçacıkların kütlesini ifade ediyor.

Multan ve Bahawalpur’da da tarımsal yangınlar, rüzgâr yönü ve kirlilik arasında benzer örüntüler görüldü. Soğuk ve durgun hava koşulları da emisyonları yere yakın seviyelerde hapsederek dumanın araç egzozu, sanayi emisyonları ve inşaat tozuyla birlikte birikmesine yol açıyor.

Lahor’da metreküp başına 126 mikrogram olan ortalama yoğunluk, Dünya Sağlık Örgütünün 24 saatlik ortalama için belirlediği 15 mikrogramlık kılavuz değerin sekiz katından fazlaydı. Pakistan’ın günlük sınırı 35 mikrogram. Sezon ortalaması ile günlük eşik değerler farklı zaman dilimlerini kapsıyor; ancak PAQI, izlenen günlerin tamamında ulusal günlük sınırın aşıldığını da belirledi.

Reklam

Ölçümlerdeki iyileşmeye rağmen hastalar zorlanıyor

Pencap yetkilileri hem kirlilik hem de sağlık göstergelerinde iyileşmeye dikkat çekiyor. Çevre Genel Müdürü Abdullah Nayyar, sağlık dairesi verilerinin, geçen ay sisteki hava kirliliğiyle bağlantılı boğaz sorunları nedeniyle hastaneye yatışların Ekim 2025’teki düzeyin yüzde 69’una indiğini, yani yüzde 31’lik düşüş yaşandığını gösterdiğini söyledi.

Buna rağmen Lahor’daki Sir Ganga Ram Hastanesi’nde son günlerde hastalar bankları ve koridorları doldurdu. Diyabet hastası olan ve kalp bypass ameliyatı geçiren Ahmed Abubakar, sisin nefes alma güçlüğüne ve göz enfeksiyonlarına yol açtığını söyledi. Hâlihazırda ciddi bir hastalıkla mücadele eden biri için kirli havanın yeniden etkili olduğu bir dönem, sağlığı daha da ağır biçimde etkiliyor.

Bir başka hasta Mohammad Niaz Butt, burnunun ve boğazının tıkandığını anlatarak yangınların sürmesine tepki gösterdi:

Yakıyorlar, buna karşı hiçbir şey yapılmıyor.

Lahor’daki aksaklıklar hastanelerle sınırlı kalmadı. Pakistan Kriket Kurulu, sis nedeniyle Sri Lanka’ya karşı oynanacak ikinci Test maçını Lahor’dan Rawalpindi’ye taşıdı; maç 17-21 Kasım’daki planlanan tarihlerinde oynanacak. Böylece seyirciler, oyuncular, yetkililer ve yayın ekipleri Lahor’da yapılması planlanan maçtan mahrum kaldı.

Denetimler çiftliklerin ötesine uzanıyor

Pencap Çevre Koruma Ajansı, tuğla fırınlarını, fabrikaları, plastik yakılmasını ve inşaat tozunu da hedef aldı. 28 Eylül-27 Ekim dönemine ilişkin verilerde 11.580 fırın denetimi, şartları karşılamayan 197 fırının yıkılması, 163 tesisin mühürlenmesi, 162 dava ve toplam 40,7 milyon rupi para cezası kaydedildi.

Sanayi denetimleri 6.650 tesisi kapsadı; 22 tesis yıkıldı, 191’i mühürlendi ve 28 milyon rupi para cezası kesildi. Plastik yakılmasına karşı operasyonlarda 6.064 denetim yapıldı, 152 alan mühürlendi ve 45.100 kilogram plastik müsadere edildi.

Sanayi emisyonlarını yakalamaya yönelik ekipmanlar da denetimlerin odağındaydı. Emiş davlumbazları için denetlenen 4.204 tesisten 1.863’ünde gerekli ekipman kurulmuştu; bu, yaklaşık yüzde 44’e karşılık geliyor. Kurallara uymayan 333 alan mühürlendi. İnşaat tozuna karşı yürütülen çalışmalar 397 birlik konseyini kapsadı ve 49 noktaya sis püskürtme sistemi kuruldu.

Çevre dairesi ayrıca Lahor’daki Hava Kalitesi Endeksi’nin (AQI) pazartesi sabah 09.00’da 489’dan öğleden sonra 15.00’te 232’ye gerilediğini ve 11 ölçüm istasyonunun tamamında düşüş kaydedildiğini bildirdi. Operasyonlar kapsamında yaklaşık 640 kilometrelik yola sis püskürtüldü. AQI, kirlilik ölçümlerini sağlık riski endeksine dönüştürüyor; daha düşük değer daha iyi koşullar anlamına gelse de IQAir’in kullandığı ölçekte 232 hâlâ “çok sağlıksız” kategorisinde.

Reklam

İki Pencap ortak bir sorunla karşı karşıya

1-29 Ekim dönemini kapsayan uydu analizi, Hindistan Pencabı’nda 3.158, Pakistan Pencabı’nda ise 13.241 yangın tespiti saydı; oran yaklaşık 4,2’ye 1 oldu. Yalnızca Suomi NPP uydusuyla sınırlı karşılaştırmada bu sayılar sırasıyla 918 ve 4.562 olarak kaydedildi. Tek bir uydu kullanmak, farklı yılları karşılaştırmak için daha tutarlı bir zemin sunuyor.

Tarihsel tablo değişti. 2019’un aynı ekim döneminde Hindistan Pencabı’nda 14.002, Pakistan Pencabı’nda ise 2.908 yangın tespiti yapıldı. Analiz, Hindistan Pencabı’ndaki tespitlerin 2021-2025 arasında yüzde 95 azalırken Pakistan Pencabı’ndakilerin 2019-2025 arasında yüzde 33 arttığını ortaya koydu.

Hindistanlı yetkililer de çok sayıda yangınla mücadele ediyor. Hava Kalitesi Yönetimi Komisyonu, denetimin kapsadığı sezon boyunca çiftliklerde 5.785’ten fazla yangın olayı kaydetti; bunların 150’si tek bir günde çıktı. Komisyon ekibi Sangrur, Patiala ve Bathinda’yı ziyaret ettikten sonra Ludhiana’da yetkililerle görüştü ve yakmaya alternatif yöntemler kullanan çiftçilerle konuştu. Ferozepur’da 800’e yakın vaka görülürken Tarn Taran ve Sangrur’da da yüksek sayılara ulaşıldı.

Delhi çevresinde sorumluluk tartışması, Pencap’taki yangınlardaki artış ile denetimler ve makinelere erişim konusundaki tartışmaların ardından yoğunlaştı. Saeed, Pakistan’ın kirlilik sorununu uluslararası platformlarda Hintli yetkililerle gündeme getirdiğini söyledi. Hindistan Dışişleri Bakanlığı yorum talebine yanıt vermedi.

Sezonun zaman çizelgesi ne gösteriyor?

Lahor’daki kirlilik birkaç hafta içinde, hatta tek bir gün içinde keskin değişiklikler gösterdi. Bu seyir, aylık ortalama iyileşirken hastaneleri, ulaşımı ve açık hava etkinliklerini etkileyen ağır kirlilik dönemlerinin nasıl yaşanabildiğini ortaya koyuyor.

  • 28 Eylül-27 Ekim: Pencap, fırınları, sanayiyi, plastik yakılmasını ve diğer kirlilik kaynaklarını hedef alan binlerce denetim gerçekleştirdi.
  • 1-29 Ekim: Uydu analizinde Pakistan Pencabı’nda 13.241 yangın tespiti sayıldı; bunların yaklaşık yarısı son yedi günde kaydedildi.
  • 2 Kasım: Lahor’da sabah saatlerinde tehlikeli düzeye ulaşan kirlilik sırasında AQI 535’e, PM2.5 yoğunluğu ise metreküp başına 343 mikrograma çıktı.
  • 1 Ekim-9 Kasım: PAQI, Pencap genelinde 18.825 yangın tespiti kaydetti; Lahor’da geçerli ölçümlerin bulunduğu 40 günün tamamında kirlilik ulusal sınırın üzerindeydi.
  • 10 Kasım: Kriket kurulu, 17-21 Kasım’da Lahor’da oynanacak Test maçının Rawalpindi’ye taşınacağını duyurdu.

PAQI, Diwali dönemindeki kirlilik incelenirken havai fişeklerden ve tarımsal dumanlardan kaynaklanan emisyonları birbirinden ayırmak için partiküllerin kimyasal analizinin gerektiğini söyledi. Kurumun değerlendirmesi, Lahor’un rüzgâr yönündeki bölgelerde önemli yangın faaliyeti olduğunu ve hava koşullarının kirli havanın dağılmasını kısıtladığını ortaya koydu.

Pencap Afet Yönetim Kurumu, uyarısından sonraki iki gün boyunca Lahor ve başka ilçelerde yağış beklendiğini ve bunun geçici rahatlama sağlayabileceğini duyurdu. Yangınların, fabrika emisyonlarının ve trafiğin sürmesi, koşullar duman ve tozun yeniden birikmesine elverişli hâle geldiğinde eyaleti tekrarlayan kirlilik riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Pencap, bildirilen ekin yangınlarına 10 ila 15 dakika içinde ulaşmayı hedefleyerek 67 hızlı müdahale biriminde 750 kirlilik görevlisini görevlendirdi.
  • PAQI, 1 Ekim-9 Kasım arasında 18.825 yangın tespit etti; bunların yaklaşık yüzde 89’u muhtemelen ekin artıklarıyla bağlantılıydı.
  • Lahor’da ortalama PM2.5 yoğunluğu geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 düştü; ancak geçerli ölçümlerin yapıldığı her gün Pakistan’ın günlük sınırı aşıldı.
  • Çiftçilere dönüm başına 15.000 rupi ceza verilirken hükümet, sübvansiyonlu süper mibzerlerin maliyetinin yüzde 60’ını karşılıyor.
  • Tarımsal bölgelerden gelen duman; sanayi emisyonları, araç egzozu, toz ve durgun hava koşullarıyla birleşerek şehirdeki kirliliği artırıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir