Meta’dan denetim ve daha güçlü koruma önlemleri talep ediliyor
Hindistan Yüksek Mahkemesi, Facebook ve Instagram’ın arkasındaki algoritmaların incelenmesini, çocukların yaşını doğrulayan daha güçlü kontrolleri ve genç kullanıcıların maruz kaldığı iddia edilen zararları gidermek üzere ulusal bir fon kurulmasını talep eden dilekçe kapsamında Birlik hükümetinden ve Meta’dan yanıt istedi. Sreerupa Chowdhury v. Union of India & Others adlı dava, sosyal medya hizmetlerinin tasarımını çocukların güvenliği ve internete erişim konusundaki giderek genişleyen hukuki tartışmanın merkezine taşıyor.
İçindekiler
- Meta’dan denetim ve daha güçlü koruma önlemleri talep ediliyor
- Dilekçe neden platformların işleyişini hedef alıyor?
- Yaş kontrolleri ve istismarcılardan korunma
- Hindistan’ın ölçeği refah fonu talebini güçlendiriyor
- Bir okulun dilekçesi farklı yaşlar için kurallar istiyor
- Mahkeme süreçleri nasıl ilerledi?
- Mevcut karar güvenliği internet erişimiyle birlikte ele alıyor
- Gelecek duruşmalarda ele alınması gerekenler
- Öne Çıkanlar
Baş Yargıç Surya Kant ile yargıçlar Joymalya Bagchi ve V Mohana’dan oluşan heyet, avukat ve LegalCare’in kurucusu Sreerupa Chowdhury’nin kamu yararı davası başvurusuyla ilgili bildirimde bulundu. Dava süreci 4 Kasım 2026 tarihli olsa da başka bir haberde duruşmanın çarşamba yerine salı günü yapıldığı belirtiliyor. Bir sonraki değerlendirme 7 Aralık’ta yapılacak.
Chowdhury, Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın kullanıcıları kompulsif kullanıma teşvik eden özellikler kullandığını, buna karşılık çocukları çevrimiçi istismara hazırlama ve çocukların cinsel istismarı materyallerine maruz bıraktığını öne sürüyor. Talepleri tek tek gönderilerin kaldırılmasının ötesine geçiyor: Algoritmaların denetlenmesini, varsayılan ayarların daha güvenli hâle getirilmesini, Hindistan’a özgü araştırma yapılmasını ve Ulusal Çocuk Haklarını Koruma Komisyonu (NCPCR) tarafından bağımsız bir soruşturma yürütülmesini istiyor.
Mahkeme şu aşamada taraflardan yanıt talep ediyor. Dilekçede istenen koruma önlemleri, tazminat ve kısıtlamalar henüz değerlendirilmedi; iddialar hakkında da henüz hükme varılmadı. İlk aşamada hükümet ile Meta’nın, yalnızca ebeveyn gözetimine ya da şirketlerin gönüllü uygulamalarına dayanmak yerine bağlayıcı koruma önlemleri taleplerine yanıt vermesi gerekiyor.
Dilekçe, kişilerin temel haklarını uygulatmak için Yüksek Mahkeme’ye başvurmasına imkân veren Anayasa’nın 32. maddesi kapsamında sunuldu. Chowdhury’yi Kıdemli Avukat Geeta Luthra temsil etti. Dava; hesaplara erişim, platform tasarımı ve istismar içerikli materyallerin dolaşımını ele alan diğer davalarla birlikte görülüyor.
Dilekçe neden platformların işleyişini hedef alıyor?
Chowdhury’nin temel iddiası, kullanıcıların açıkça zararlı içeriklerle karşılaşmasından önce devreye giren özelliklerle ilgili: Sonu gelmeyen akış, otomatik başlayan başka bir video, kullanıcıyı geri çağıran bildirimler ya da geçmiş etkinliklere göre seçilen öneriler.
Dilekçede bu özellikler, kullanıcıları platformların çıkarlarına hizmet eden davranışlara yönelten tasarım tercihleri anlamında “karanlık tasarımlar” olarak nitelendiriliyor. Sonsuz kaydırma, doğal bir durma noktasını ortadan kaldırıyor. Otomatik oynatma, kullanıcının yeni bir seçim yapmasını beklemeden sonraki videoyu başlatıyor. Kişiselleştirilmiş öneriler ise kişinin izleme veya etkileşim kurma olasılığının yüksek olduğu düşünülen içerikleri seçiyor.
Değişken ödüller de şikâyetin bir parçası. Kullanıcı, sayfayı yenilediğinde karşısına heyecan verici bir video mu, mesaj mı yoksa yeni bir tepki mi çıkacağını bilemiyor. Dilekçe, bu belirsizliğin kullanıcıları tekrar tekrar kontrol etmeye teşvik ettiğini savunuyor ve ortaya çıkan döngüyü motivasyon ve ödülle ilişkili bir beyin kimyasalı olan dopamin üzerinden açıklıyor.
Chowdhury, bu mekanizmaların ergenlerde bağımlılığa, uyku düzeninin bozulmasına, konsantrasyon güçlüğüne, kaygıya, depresyona, beden algısı sorunlarına ve kendine zarar verme düşüncelerine katkıda bulunduğunu öne sürüyor. Bunlar, davada ileri sürülen iddialar; heyetin açıkladığı tıbbi bulgular değil.
Algoritma denetimi, bir platformun otomatik sistemlerinin içerikleri nasıl seçip sıraladığını ve işleyişlerinin çocukları belirli risklere maruz bırakıp bırakmadığını inceler. Dolayısıyla talep edilen soruşturma, çocuğa ne gösterildiği ve hizmetin çocuğu ne kadar süre platformda tutmaya teşvik ettiğiyle ilgili kararlara da uzanıyor.
Yaş kontrolleri ve istismarcılardan korunma
Dilekçeye göre, yaş doğrulaması yetersiz olduğu için 13 yaşından küçük çocuklar platformlara erişebiliyor. Etkili bir kontrol, kayıt formuna yazılan doğum tarihini kabul etmekten fazlasını gerektirir.
Chowdhury ayrıca zayıf koruma önlemlerinin çevrimiçi istismara hazırlama ve çocukların cinsel istismarı materyallerinin (CSAM) dolaşıma sokulması için fırsat yarattığını ileri sürüyor. İstismara hazırlama, cinsel sömürüye zemin hazırlamak amacıyla bir çocuğun güvenini kazanmayı içeriyor; çocuğa mahrem görüntülerini paylaşması ya da konuşmaları özel kanallara taşıması için baskı yapılması da buna dâhil.
Dilekçede Bilgi Teknolojileri Yasası’na ve Cinsel Suçlardan Çocukların Korunması Yasası’na (POCSO) atıfta bulunuluyor. Çocukların yırtıcı kişilerin temasına maruz kalmasını azaltmayı amaçlayan değişikliklerin yanı sıra istismar içerikli materyallere ilişkin yükümlülüklerin daha güçlü biçimde uygulanması talep ediliyor.
Chowdhury ayrıca Meta’nın düzenleyici baskı altında Batı ülkelerinde koruma önlemleri getirdiğini, ancak Hindistan’da eşdeğer koruma sağlamadığını savunuyor. Talebi, her bir korumayı çocuğun ya da ebeveynin keşfedip etkinleştirmesine bağlı bırakmak yerine güvenliğin hesap ayarları ve işletme kuralları aracılığıyla hizmetin içine yerleştirmek.
Hindistan’ın ölçeği refah fonu talebini güçlendiriyor
Hindistan’daki geniş kullanıcı kitlesi, Chowdhury’nin savunmasının merkezinde yer alıyor. DataReportal’ın Digital 2026: India raporuna atfedilen tahminlere göre, Instagram’ın Hindistan’daki kullanıcı sayısı yaklaşık 480,5 milyon, Facebook’unki ise 403 milyon. Dilekçede Hindistan, Meta’nın en büyük ulusal pazarı olarak tanımlanıyor; Facebook ve Instagram kullanıcı kitlelerinin ABD’deki karşılıklarının yaklaşık iki ila 2,6 katı olduğu belirtiliyor.
Instagram için verilen tahmin, Facebook’un tahminini 77,5 milyon aşıyor. Bu platform verileri geniş kullanıcı kitlelerini gösteriyor; aynı kişiler her iki hizmeti de kullanıyor olabilir. Dilekçede ayrıca kaç kullanıcının çocuk olduğunun ve hesaplarının nasıl korunduğunun açıklanması isteniyor.
Chowdhury, Meta’nın mahkeme gözetiminde bir Ulusal Çocukların Çevrimiçi Güvenliği ve Refahı Fonu’nu finanse etmesini istiyor. Talepte, dilekçedeki anlatıma göre en az 18 milyar ABD doları değerinde olan ve Ağustos 2026’da sonuçlanan, ABD’de birden fazla eyaleti kapsadığı öne sürülen uzlaşmaya atıfta bulunuluyor. Bu rakam, talep edilen katkı için gösterilen yabancı bir örnek; Hindistan mahkemesinin hükmettiği bir tutar değil.
Dilekçede, iddia edilen zararın boyutunu ve Meta’nın Hindistan’dan elde ettiği ticari kazancı yansıtacak bir tazminat talep ediliyor. Ayrıca sosyal medyanın Hindistan’daki çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin araştırma, güvenlik mekanizmaları hakkında açıklama ve NCPCR tarafından bağımsız soruşturma isteniyor.
Bu talepler, mali kaynakları bilgiyle ilişkilendiriyor. Genç kullanıcılar ve deneyimleri hakkındaki açıklamalar, hükümete, çocuk koruma yetkililerine ve mahkemeye koruma önlemlerinin kapsamını ve etkilenen çocukları desteklemek için gereken kaynakları değerlendirmede daha somut bir temel sağlayabilir.
Bir okulun dilekçesi farklı yaşlar için kurallar istiyor
Indore’daki Emerald Heights International School ve okul müdürü Siddharth Singh, sosyal medya hesabı açmasına kimlerin izin verilmesi gerektiğine ve hangi koşulların uygulanacağına odaklanan bağlantılı bir başvuru yaptı. Yüksek Mahkeme, 16 Ekim’de Merkezî hükümetten ve çocuk koruma yetkililerinden yanıt istedi; bir sonraki duruşma 7 Aralık’ta yapılacak.
Yaklaşık 4.115 öğrencisi olduğunu belirten okul, platformlar uzun süreli etkileşimi teşvik edecek biçimde tasarlandığında ailelerin ve öğretmenlerin riskleri tek başına yönetemeyeceğini savunuyor. Endişeleri arasında siber zorbalık, cinsel istismar, mahrem görüntüler üzerinden zorlama, diğer kullanıcılarla zararlı kıyaslamalar ve şiddet ya da cinsel içeriklere maruz kalma yer alıyor.
Önerilen model, 13 yaş altındakilerin hesap açmasını yasaklayacak; 13-16 yaş arasındakiler için doğrulanabilir ebeveyn izni ve gözetimi isteyecek; 16-18 yaş grubuna ise ek veri ve içerik korumaları uygulayacak. Öneriler, daha önce sunulan koruma önlemlerine ilişkin okul dilekçesinde ayrıntılı biçimde açıklanmıştı. Nihai yaş sınırları ve doğrulama yöntemleri henüz değerlendirilecek.
Okul ayrıca davranışsal profillemeye karşı koruma istiyor. Davranışsal profilleme, kişinin etkinliklerinden ilgi alanları ve alışkanlıklarına ilişkin bir profil oluşturma uygulamasıdır. Okulun anayasal iddiasına göre, hükümetin yeterli koruma önlemleri almaması çocukların eşitlik, yaşam ve kişi özgürlüğü ile eğitim haklarını ihlal ediyor.
Chowdhury’nin davası ile okulun dilekçesi aynı soruna farklı açılardan yaklaşıyor. Biri Meta’nın sistemlerine ve hesap verebilirliğine odaklanırken diğeri belirlenmiş platformlardaki çocuk hesaplarını düzenleyecek ulusal bir çerçeve istiyor.
Mahkeme süreçleri nasıl ilerledi?
Birden fazla dava artık çocukların dijital yaşamlarının örtüşen yönlerini ele alıyor. Bazıları erişim ve ebeveyn izniyle, bazıları akışların tasarımı ya da cinsel istismar materyallerinin tespitiyle ilgili. Talepler ve usul aşamaları birbirinden farklı.
- Ağustos 2026: Kirti Dua and another v. Union of India davasında Delhi Yüksek Mahkemesi, Merkezî hükümetten 13 yaş altına yönelik kısıtlamalar ve 13-16 yaş arası çocuklar için gece kullanım sınırları önerilerini değerlendirmesini ve gerekçeli bir karar vermesini istedi. Herhangi bir süre sınırı koymadı.
- 10 Eylül 2026: Yüksek Mahkeme, yaş doğrulaması ve ebeveyn izni dâhil reşit olmayanlara yönelik koruma önlemlerini konu alan Just Rights for Children Alliance dilekçesinde hükümetten yanıt istedi.
- Eylül 2026: Dr Vikas Kathuria v. Union of India davasında Delhi Yüksek Mahkemesi, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş akışlar gibi özelliklerin düzenlenmesi konusundaki görüşünü hükümetten istedi.
- 15 Ekim 2026: Yüksek Mahkeme, çocukların cinsel istismarı ve sömürüsü materyallerine ilişkin, dijital tanımlayıcılar ve internet adresleri için ulusal veri tabanı oluşturulmasını da içeren talimatlar verdi.
- 16 Ekim 2026: Yüksek Mahkeme, Emerald Heights okulunun dilekçesi hakkında yanıt istedi.
- 4 Kasım 2026: Chowdhury’nin davasında hükümet ve Meta’dan yanıt istendiği kayda geçti.
- 7 ve 10 Aralık 2026: Sosyal medya koruma önlemlerine ilişkin dilekçelerin değerlendirilmesi ve istismar materyalleri davasında hükümetin ilerleme raporu sunması sırasıyla bu tarihlerde yapılacak.
Eylül ayında görülen ebeveyn izni davasında, sözleşme yapma ehliyetine kimin sahip olduğunu düzenleyen Hindistan Sözleşme Yasası’nın 11. maddesi de gündeme geliyor. Davacılar, sözleşme yapma ehliyeti olmayan çocukların yine de sosyal medya hesabı açabildiğini savunuyor ve bilgi teknolojileri kurallarında ya da yönergelerinde doğrulanmış ebeveyn izni şartı getirilmesini istiyor.
Kathuria davasında hükümet, yazılım tasarımının düzenlenmesine ilişkin sorumluluğun öncelikle yürütmenin politika oluşturma yetkisinde olduğunu belirtti. Delhi Yüksek Mahkemesi, hükümet avukatlarından talimat almalarını istedi. Mahkemeler bu davaların tümünde Merkezî hükümeti hem mevcut koruma önlemlerini hem de yeni kurallara yönelik planlarını açıklamaya çağırıyor.
Mevcut karar güvenliği internet erişimiyle birlikte ele alıyor
Ekim ayında cinsel istismar materyallerine ilişkin görülen davalar, yeni dilekçelerin yanı sıra somut bir çerçeve sunuyor. Just Rights for Children Alliance & Another v. S. Harish & Others davasında yargıçlar J. B. Pardiwala ve K. Vinod Chandran, Ulusal Karma ve URL Listesi Veri Tabanı oluşturulmasına karar verdi.
Karma, bir dosyadan üretilen ve parmak izine benzetilebilecek dijital bir tanımlayıcıdır. Ortak bir liste, hizmetlerin başka yerlerde istismar içerikli olduğu belirlenen materyalleri tanımasına yardımcı olur. URL ise bir internet adresidir; böylece sistem, kullanıcıları bilinen istismar içeriklerine yönlendiren bağlantıları da kapsayabilir.
15 Ekim tarihli karar, veri tabanına kayıt eklenmeden önce en az üç eğitimli insan analistin bağımsız değerlendirme yapmasını gerektiriyor. Veri tabanında istismar içerikli görüntülerin ya da videoların kendisi değil, tanımlayıcılar ve adresler bulunacak. Çerçeve ayrıca bildirimleri, erişilebilir şikâyet mekanizmalarını ve platformların atacağı adımları da kapsıyor. Uygulamadaki ilerlemenin 10 Aralık’taki duruşmadan önce sunulması gerekiyor.
Ortak veri tabanı kararı, bir hizmetten kaldırılan materyalin platformların ayrı tespit kayıtları kullanması nedeniyle başka bir platformda dolaşımda kalabilmesi gibi pratik bir soruna yanıt veriyor. Eşgüdümlü tespit, kaldırma işlemlerinin daha tutarlı olmasını amaçlıyor.
Aynı heyet, çocukların interneti kullanma hakkını tanıdı ve erişime yönelik topyekûn kısıtlamaları reddetti. Yargıçlar Pardiwala ve Chandran yaklaşımlarını kararda şöyle açıkladı:
Çocuklarımızın güvenliği ile özgürlükleri birbiriyle çelişmez. Çocuklarımız her ikisine de sahip olma hakkına sahiptir.
Yargıçlar ebeveyn rehberliğini, daha güvenli hesap ayarlarını ve istismar içerikli materyalleri üreten, dolaşıma sokan ya da bunlardan kazanç sağlayan kişilere karşı işlem yapılmasını destekledi. Bu yaklaşım, bekleyen hesap kısıtlamaları taleplerine anayasal bir bağlam kazandırıyor: Çocuklar interneti sosyal medyanın yanı sıra eğitim, bilgi ve iletişim için de kullanıyor.
Gelecek duruşmalarda ele alınması gerekenler
Yaş doğrulaması, davaların tamamında gündeme gelen pratik bir ikilem yaratıyor. Kullanıcının yaşını kontrol etmek kimlik bilgileri gerektirebilir; ebeveyn iznini kontrol etmek ise aile ilişkisine dair bilgi isteyebilir. Ekim ayındaki istismar materyalleri davasında, doğrulama sistemlerinin sürekli izleme ve gözetim mekanizmalarına dönüşebileceği yönündeki kaygılar da dile getirildi.
Dolayısıyla bekleyen öneriler birden fazla ayrı karar gerektiriyor: Hangi hizmetlere kısıtlama getirileceği, farklı yaş gruplarına hangi korumaların uygulanacağı, yaş ve iznin nasıl doğrulanacağı ve bu kontroller sırasında ne kadar kişisel bilgi toplanacağı.
Meta’nın Chowdhury dilekçesine vereceği yanıt ile Merkezî hükümetin talep edilen fon, denetim ve açıklamalar konusundaki tutumu henüz ayrıntılı biçimde açıklanmadı. Sosyal medya koruma davalarının değerlendirilmesi için sıradaki tarih 7 Aralık. 10 Aralık’taki ayrı duruşmada ise hükümetin istismar materyallerine ilişkin çerçevede kaydedilen ilerlemeyi açıklaması gerekiyor.
Çocuklar ve aileler açısından somut konular; hesaplara erişim, tanımadıkları yetişkinlerden gelen temaslar, zararlı içeriklere maruz kalma ve tekrar tekrar kullanımı teşvik eden özellikler. Platformlar açısından dilekçeler, hem taşıdıkları içeriklerin hem de bu içerikleri seçip önerdikleri ve bunlardan gelir elde ettikleri sistemlerin incelenmesini istiyor.
Öne Çıkanlar
- Yüksek Mahkeme, Sreerupa Chowdhury’nin çocuk güvenliğiyle ilgili dilekçesi kapsamında Merkezî hükümetten ve Meta’dan yanıt istedi.
- Dilekçede algoritma denetimleri, daha güçlü yaş kontrolleri, daha güvenli varsayılan ayarlar, NCPCR soruşturması ve Meta’nın finanse edeceği ulusal bir refah fonu talep ediliyor.
- Bağlantılı okul dilekçesinde 13 yaş altı, 13-16 yaş ve 16-18 yaş grupları için farklı hesap kuralları öneriliyor.
- 15 Ekim tarihli karar, çocukların internet erişimini korurken cinsel istismar materyallerini tespit etmeye yönelik ortak bir sistem kurulmasını öngörüyor.
- Koruma önlemlerine ilişkin dilekçeler 7 Aralık’ta görülecek; istismar materyalleri çerçevesindeki ilerleme ise 10 Aralık duruşmasından önce sunulacak.






