Çocukların internete erişimini sürdürdüğü ortak bir tespit sistemi
Hindistan Yüksek Mahkemesi, platformların hizmetler genelinde doğrulanmış çocukların cinsel sömürüsü ve istismarı içeriklerini tespit edip kaldırmasına yardımcı olmak üzere Birlik hükümetine Ulusal Hash ve URL Listesi Veri Tabanı oluşturma talimatı verdi. Her kayıt en az üç eğitimli insan analist tarafından bağımsız olarak incelenmeli; veri tabanında istismar içeren görsel veya videoların kendisi yerine dijital tanımlayıcılar ve internet adresleri tutulmalı.
İçindekiler
- Çocukların internete erişimini sürdürdüğü ortak bir tespit sistemi
- Platformların ayrı ayrı kaldırma uygulamaları neden yetersiz kalıyor?
- Ulusal veri tabanı nasıl işleyecek?
- Bir kayıt kabul edilmeden önce üç insan değerlendirmesi
- Hangi işlemler için iki saatlik bildirim süresi var?
- Şikâyetler eğitimli bir görevliye ulaşmalı
- Reklam ve abonelik gelirleri mercek altında
- Mahkeme çocuklara yönelik genel yasağı neden reddetti?
- Okullar da koruma planının parçası
- Hükümet 10 Aralık'a kadar ne yapmalı?
- Öne Çıkanlar
15 Ekim 2026 tarihli 136 sayfalık karar, sosyal medya şirketleri için bildirim süreleri belirliyor, erişilebilir şikâyet sistemleri kurulmasını istiyor ve okullarda dijital güvenlik eğitimi verilmesi çağrısında bulunuyor. Hükümet, uygulamadaki ilerlemeyi açıklayan bir beyanı 10 Aralık 2026'daki bir sonraki duruşmaya kadar sunmalı.
Yargıçlar J. B. Pardiwala ve K. Vinod Chandran, 23 Eylül 2024 tarihli mahkeme kararına uyulmadığı iddiasını içeren başvurular üzerine Just Rights for Children Alliance & Anr. v. S. Harish & Ors. davasında bu talimatları verdi.
Heyet, teknoloji şirketlerine getirilen daha güçlü yükümlülükleri anayasal bir tespitle birlikte ele aldı: Çocukların internete erişme ve interneti kullanma konusunda temel hakkı var. Mahkeme, yaşa dayalı genel kısıtlamaları onaylamadı; ebeveyn rehberliğini, daha güvenli hesap ayarlarını ve istismar içeren materyalleri oluşturan, yayan veya bunlardan kazanç sağlayanlara karşı önlem alınmasını tercih etti.
Platformların ayrı ayrı kaldırma uygulamaları neden yetersiz kalıyor?
Mahkeme, mevcut sistemde pratik bir zayıflığa dikkat çekti. Bir şirket istismar içeren bir materyali tespit edip kaldırdığında, başka bir platform aynı görseli, videoyu veya bağlantıyı bağımsız olarak tespit etmediği için barındırmaya devam edebilir.
2021 tarihli Bilgi Teknolojileri (Aracı Kurumlara Yönelik Rehber İlkeler ve Dijital Medya Etiği Kuralları) Kuralları'nın 4(4). maddesi, söz konusu aracının kendi bilgisayar kaynaklarından daha önce kaldırdığı içeriklere atıfta bulunuyor. Heyet, bu yaklaşımın hizmetler arasında eşgüdümlü tespiti desteklemek için fazla dar olduğu kanaatine vardı.
Başvurularda ayrıca kullanıcıları bağlantılar ve harici internet siteleri aracılığıyla istismar içeren materyallere yönlendiren ücretli tanıtım iddialarına dikkat çekildi. Hindistan'da incelenen 84 reklamdan 55'i bir platformun bildirim sistemi üzerinden raporlandı. Bu 55 reklamdan 43'ünün platformun reklam standartlarına uygun olduğu değerlendirildi; bu, bildirilen reklamların yaklaşık yüzde 78'ine karşılık geliyor.
Mahkemeye göre sorun hem aynı materyalin tekrar tekrar yüklenmesini hem de kullanıcıların sömürüye yönlendirildiği yolları kapsıyordu. Bu nedenle çerçeve; bilinen materyalin tespit edilmesini, harici adreslerin incelenmesini, polise bildirim yapılmasını ve dağıtımdan elde edilen gelirin araştırılmasını içeriyor.
Ulusal veri tabanı nasıl işleyecek?
Ulusal Hash ve URL Listesi Veri Tabanı, I4C olarak bilinen Hindistan Siber Suç Koordinasyon Merkezi'nin Sahyog Portalı içinde ya da ayrı bir depo olarak faaliyet gösterebilir. Sahyog şu anda şikâyetleri ve kaldırma bildirimlerini ilgili yerlere iletiyor; önerilen veri tabanı ise doğrulanmış istismar içerikli materyalin tespiti için ortak bir referans sistemi ekleyecek.
Hash, bir dosyadan üretilen ve parmak izine benzetilebilecek dijital bir tanımlayıcıdır. Platformlar, başka yerlerde daha önce tespit edilmiş materyali tanımak için tanımlayıcıları karşılaştırabilir. Algısal hashleme, yeniden boyutlandırma veya biçim değiştirme gibi işlemlerden sonra benzer görsel ya da videoların tespit edilmesine de yardımcı olur.
URL, bir internet adresidir. Bu adreslerin listelenmesi, materyal bağlantıyı taşıyan platform dışında barındırılsa bile platformların kullanıcıları istismar içeren materyalin bilinen konumlarına yönlendiren bağlantılara karşı işlem yapmasına yardımcı olur.
Hükümet, önemli sosyal medya aracılarının algısal hash eşleştirme ve URL listeleme yöntemlerini kullanmasına yönelik rehberler veya standart çalışma prosedürleri geliştirmeli. Mahkeme, teknoloji değiştikçe belirli aralıklarla güncellenebilecek bir rehber yaklaşımını tercih etti.
Platformlar hizmetlerini veri tabanındaki kayıtlarla karşılaştıracak; kolluk kuvvetleri ise ortak tanımlayıcıları kullanarak internette başka yerlerde eşleşen materyalleri bulacak. Böylece doğrulanmış bir tespit, her şirkette baştan yeni bir tespit süreci başlatmak yerine birden fazla hizmette işlem yapılmasını sağlayabilecek.
Bir kayıt kabul edilmeden önce üç insan değerlendirmesi
Mahkeme, bir materyalin veri tabanında yer alabilmesi için çeşitli doğrulama aşamaları öngördü. Yazılımlar ilk taramayı yapabilir; ancak eğitimli en az üç insan analistin her biri, materyalin çocukların cinsel sömürüsü ve istismarı içeriği (CSEAM) olup olmadığını bağımsız olarak değerlendirmeli.
Kayıtlar şifreli kanallar üzerinden iletilmeli. Depoda yalnızca ilgili hash ve URL'ler tutulmalı; değerlendirme kayıtları, erişim günlükleri ve bağımsız denetimler bulunmalı. Hatalı kayıtlar gecikmeden kaldırılmalı.
Veri tabanı kayıtlarına dayanılarak içeriği kaldırılan kişiler bir şikâyet sürecine erişebilmeli. Kaldırma bildirimleri, kişinin platforma mı yoksa veri tabanını yöneten kuruma mı başvurması gerektiğini anlayabilmesi için işlemin gerekçesini açıklamalı.
Bu güvenceler, güçlü bir ortak tespit sistemini hataların düzeltilmesine imkân veren bir süreçle bir araya getiriyor. Bir kayıt birden fazla platformda işlem başlatabileceğinden, ilk değerlendirmenin doğruluğu sonraki tüm kaldırma işlemleri açısından önem taşıyor.
Hangi işlemler için iki saatlik bildirim süresi var?
Mahkeme, yeni tespit edilen materyal ile ulusal veri tabanında hâlihazırda kayıtlı materyal için farklı prosedürler belirledi. Bu çerçevede kaynağı bilinmeyen materyal, platformun kendi tespit veya şikâyet süreci kapsamında değerlendirdiği içerik anlamına geliyor. Bilinen materyal ise doğrulanmış bir veri tabanı kaydıyla eşleşen içerik.
- Bir platform, kaynağı bilinmeyen materyali bağımsız olarak tespit edip kaldırdığında, kaldırma işlemini iki saat içinde bildirmeli.
- Kaldırma işlemi bir şikâyet üzerine yapılmışsa platform, şikâyeti sonuçlandırdıktan hemen sonra ve en geç sonuçlandırma anından itibaren iki saat içinde bildirimde bulunmalı.
- İçerik mevcut bir veri tabanı kaydıyla eşleştiğinde platform, içeriği derhâl devre dışı bırakıp kaldırmalı ve bu tür kaldırmalara ilişkin toplu raporu her hafta sunmalı.
Platformlar, yeni tespit edilen materyali bu süreç kapsamında kaldırıp bildirmeden önce doğrulamalı. 2020 tarihli Cinsel Suçlardan Çocukların Korunması Kuralları'nın 11. maddesi uyarınca, uygulanabilir olduğu durumlarda Özel Çocuk Polisi Birimi, yerel polis veya siber suçlar portalı dâhil olmak üzere Hindistan yasalarına göre belirlenmiş makamlara bilgi vermeli. Farklı bir makam olması hâlinde, belirlenmiş veri tabanı kurumu da bilgilendirilmeli.
İki saatlik süreler, kaldırma veya şikâyetin sonuçlandırılmasından sonraki bildirimleri kapsıyor. Haftalık bildirim prosedürü, derhâl kaldırma yükümlülüğüne ek olarak, veri tabanında daha önce doğrulanmış materyalle eşleşen içerikler için geçerli.
Eylül 2024 tarihli karar, bildirim yükümlülüklerini 2000 tarihli Bilgi Teknolojileri Yasası'nın 79. maddesine zaten bağlamıştı. Bu madde, kullanıcıların yayımladığı materyaller bakımından koşullu bir sorumluluktan muafiyet sağlıyor; bu koruma genellikle “güvenli liman” olarak adlandırılıyor. Mahkeme, aracıların bu korumadan yararlanabilmesi için gerekli özeni göstermesi ve çocukları koruma yasası kapsamındaki bildirim yükümlülüklerine uyması gerektiğine hükmetti.
Şikâyetler eğitimli bir görevliye ulaşmalı
Platformlar, adı açıkça belirtilmiş ayrı bir CSEAM bildirim kategorisi sunmalı ve bu kategoriye en fazla iki adımda ulaşılabilmeli. Bildirim sistemi, kişisel bilgilerin zorunlu olarak istenmediği bir anonimlik seçeneği sunmalı; şikâyet görevlisinin bilgileri internet sitelerinde ve uygulamalarda kolayca bulunabilmeli.
Her şikâyetin alındığı 24 saat içinde teyit edilmeli ve bir referans numarası verilmeli. Şikâyeti eğitimli bir şikâyet görevlisi incelemeli; şikâyetçiye karar ve gerekçeleri bildirilmelidir. Otomatik araçlar ilk taramaya yardımcı olabilir ancak şikâyetin incelenmesinden eğitimli bir görevli sorumlu olmalı.
Mahkeme ayrıca bilgisayar sistemlerinin işleyebileceği tek tip bir raporlama biçimi çağrısında bulundu. Tutarlı raporlama, yetkililere farklı şirket formatlarını uzlaştırmak zorunda bırakmak yerine kullanılabilir biçimde bilgi sağlayacak.
Birlik hükümetinden, uygun değişikliklerle hesap verebilirlik yükümlülüklerini tüm aracılara yayması istendi. Kullanıcılar açısından hedeflenen değişiklik somut: erişilebilir bir bildirim yolu, takip edilebilir bir şikâyet ve hangi işlemin yapıldığını açıklayan bir karar.
Reklam ve abonelik gelirleri mercek altında
Heyet, aracıların CSEAM ve yasaklanmış diğer zararlı içeriklerin doğrudan veya dolaylı olarak ödeme duvarları ya da abonelikler aracılığıyla sunulmasını, barındırılmasını, yüklenmesini, tanıtılmasını veya dolaşıma sokulmasını önlemesini istedi. Ödeme duvarı, kullanıcıların içeriğe erişmek için aşması gereken bir ödeme engelidir.
Mahkeme, bu hizmetler üzerinden dağıtılan yasaklı materyalden elde edilen gelirin müsadere edilerek teslim edilmesi gerektiğini belirtti. Hükümetten gerekli çerçeveyi geliştirmesi ve Bilgi Teknolojileri Yasası ile kuralları kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali için caydırıcı para cezalarını değerlendirmesi istendi.
Ceza miktarları; ihlalin ağırlığını, süresini ve tekrarlanıp tekrarlanmadığını, şirketin büyüklüğü ve cirosuyla birlikte dikkate almalı. Böylece alınacak önlem hem tekrarlanan bir ihmali hem de bundan sorumlu işletmenin ölçeğini yansıtabilir.
Karar, görselleri istismar içeren materyallere dönüştüren veya kullanıcıları bu tür materyallere yönlendiren araçların reklamları dâhil, sömürüyü mümkün kılan elektronik materyalleri de ele alıyor. Mahkeme, Bilgi Teknolojileri Yasası ve Kuralları'nın düzenleme kapsamının yalnızca görsel tasvirlerle sınırlı olmadığını belirterek 67B(d). maddeye ve 3(1)(b). kurala atıfta bulundu.
Karar öncesinde Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, ücretli reklamlarla CSEAM tanıtımı yapıldığı gerekçesiyle Temmuz 2026'da Meta'nın uyum görevlisine bildirim gönderdiğini mahkemeye bildirmişti. Bu süreç devam ediyordu. Hükümetin açıklamasında, yapılan görüşmelerin ardından Google ile Meta'nın vakaları doğrudan Hindistan kolluk kuvvetlerine bildirmeyi kabul ettiği de belirtildi.
Mahkeme çocuklara yönelik genel yasağı neden reddetti?
Heyet, yaşam ve kişisel özgürlükleri koruyan 21. madde ile ifade özgürlüğünü koruyan 19(1)(a) maddesi birlikte değerlendirildiğinde, internete erişme ve interneti kullanma hakkının temel bir hak olduğunu kabul etti. Çocukların yaşı ne olursa olsun bu haklardan yararlandığını belirtti.
Yargıçlar Pardiwala ve Chandran, kararlarında koruma ile erişim arasındaki ilişkiyi şöyle açıkladı:
Çocuklarımızın güvenliği ile özgürlükleri birbiriyle çelişmez. Çocuklarımız her ikisine de sahip olma hakkına sahiptir.
Mahkeme, çocukların yasaklara rağmen interneti gizlice kullanmayı sürdürebileceğini ve daha az denetlenen hizmetlere yönelebileceğini değerlendirdi. Tehdit veya yönlendirmeyle karşı karşıya kalan bir çocuk, internete girdiği için cezalandırılmaktan korkup yardım istemekten çekinebilir.
Heyet, her kullanıcının kapsamlı hassas bilgi toplama ve izleme yoluyla yaşını kanıtlamasını gerektiren sistemlerin mahremiyet açısından kaygı yarattığını da belirtti. Bunun yerine ebeveyn onayı, rehberlik ve gözetimin yanı sıra çocuklara özel bir mod önerdi.
Olası ayarlar arasında varsayılan olarak gizli hesaplar, tanımadıkları yetişkinlerden gelen iletişimi sınırlama ve reklamlarla içerik üzerinde denetim bulunuyor. Mahkeme, ergenlik öncesindeki çocuklar için ebeveyn onayını doğrulamanın ölçülü yollarını önerdi. Ayrıntılı düzenlemeleri Birlik hükümetine bıraktı ve yetişkinlere yönelik içerik siteleri gibi doğası gereği zararlı hizmetlere özel kısıtlamalar getirilmesine imkân tanıdı.
Okullar da koruma planının parçası
Mahkeme, her yaş grubuna uygun dijital güvenlik ve cinsel sağlık eğitiminin temel müfredatın parçası olmasını istedi. Derslerde rıza, güvenli ve güvenli olmayan dokunuşlar, sağlıklı ilişkiler, kişisel bilgilerin korunması, çevrim içi sömürü ve istismarı bildirme yolları ele alınmalı.
Ulusal Eğitim Araştırma ve Öğretim Konseyi ile eyaletlerin Eğitim Araştırma ve Öğretim Konseyleri, içeriği çocuk psikologları, eğitimciler ve ebeveynlik uzmanlarıyla birlikte hazırlamalı. Mahkeme ayrıca yardım hattı numaralarının okullarda görünür biçimde bulundurulmasını ve farkındalık programlarının ilkokul düzeyinde başlamasını istedi.
Çocuklar açısından bu, şirketlerden beklenen teknik önlemlerin yanı sıra tehlikeyi tanımayı ve güvendikleri bir yetişkine anlatmayı öğrenmek anlamına geliyor. Eğitim bileşeni, bir platform herhangi bir görsel veya bağlantıyı tespit etmeden önce çocuğun yönlendirme ya da tehdit içeren davranışlarla karşılaştığı durumları ele alıyor.
Mahkemenin kullandığı terminoloji de zarara bu odaklanışı yansıtıyor. Eylül 2024 tarihli kararında Parlamento'dan, suçların niteliğini daha doğru yansıtmak için POCSO Yasası'ndaki “çocuk pornografisi” teriminin yerine çocukların cinsel sömürüsü ve istismarı içeriklerini tanımlayan bir ifade kullanılmasını değerlendirmesi istenmişti.
Hükümet 10 Aralık'a kadar ne yapmalı?
Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı ile Hukuk ve Adalet Bakanlığı; rehberler, standart çalışma prosedürleri ve Bilgi Teknolojileri Kuralları'nda, gerektiğinde de Bilgi Teknolojileri Yasası'nda uygun değişiklikler yaparak çerçevenin uygulanması için adım atmalı. Hükümetin sunacağı beyan, aracıların hâlihazırda kullandığı teknolojik araçlar dâhil olmak üzere kaydedilen ilerlemeyi açıklamalı.
Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, Kadın ve Çocuk Gelişimi Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Telekomünikasyon Dairesi ve diğer paydaşlarla hazırladığı taslak prosedürü daha önce sunmuştu. Başsavcı Tushar Mehta, taslağı tamamlamak için ek süre talep etti.
Yargı süreci birkaç aşamada ilerledi:
- 23 Eylül 2024: Yüksek Mahkeme, aracıların bildirim yükümlülükleri dâhil CSEAM hakkındaki önceki kararını verdi.
- Şubat 2026: Hükümet, CSEAM konusunda özel gerekli özen yükümlülükleri eklemek üzere aracılara ilişkin kuralları değiştirdi.
- Temmuz 2026: Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, bu tür materyalleri tanıtan ücretli reklamlar nedeniyle Meta'nın uyum görevlisine bildirim gönderdi.
- 14 Ağustos 2026: Mahkeme, ciddi uyum eksikliklerine ilişkin kaygısını kayda geçirdi.
- 15 Ekim 2026: Heyet; veri tabanı, bildirim, eğitim ve hesap verebilirlik çerçevesini açıkladı.
- 10 Aralık 2026: Mahkemenin davayı yeniden ele alması planlanıyor; hükümetin ilerleme beyanı da bu tarihe kadar sunulmalı.
Kararda veri tabanının ne zaman faaliyete geçeceğine ilişkin bir tarih veya para cezalarının nihai tutarları belirtilmiyor. Aralık ayındaki duruşmada hükümetten ortak tespit, güvenilir bildirim ve çocukların internete daha güvenli erişimi için atılan adımları açıklaması istenecek.
Öne Çıkanlar
- Ulusal veri tabanında, doğrulanmış çocukların cinsel sömürüsü ve istismarı içeriklerinin kendisi değil, hash ve URL'leri tutulacak.
- Önerilen her kayıt en az üç eğitimli insan analist tarafından bağımsız olarak değerlendirilmeli.
- Belirli kaldırma işlemleri iki saat içinde bildirilmeli; mevcut veri tabanı kayıtlarıyla eşleşen içerikler derhâl kaldırılmalı ve haftalık raporlanmalı.
- Platformlar şikâyetleri 24 saat içinde aldığını teyit etmeli ve eğitimli bir insan tarafından incelenmesini sağlamalı.
- Mahkeme, ödeme duvarları ve abonelikler yoluyla dağıtımı yasakladı; cezalar ve yasaklı içerikten elde edilen gelir için bir çerçeve oluşturulmasını istedi.
- Çocukların internete erişme konusunda temel hakkı sürüyor; genel yasaklar yerine hedefli koruma önlemleri tercih ediliyor.
- Hükümet, 10 Aralık 2026'daki duruşmaya kadar uygulama sürecindeki ilerlemeyi bildirmeli.






