Facebook, YouTube ve X'e sağlanan yasal koruma yeniden değerlendiriliyor
Hindistan Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, Facebook, Instagram, YouTube ve X'in kullanıcılarının paylaştığı içeriklerden doğan yasal sorumluluğa karşı genellikle sağlanan korumayı kaybedip kaybetmemesi gerektiğini değerlendiriyor. Görüşmeler, 2000 tarihli Bilgi Teknolojileri Yasası'nın 79. maddesi ve hangi gönderilerin önerileceğine karar veren şirketlerin, yalnızca bilgi ileten hizmetlerle aynı korumadan yararlanıp yararlanmaması üzerinde yoğunlaşıyor.
İçindekiler
- Facebook, YouTube ve X'e sağlanan yasal koruma yeniden değerlendiriliyor
- 79. madde bugün neyi koruyor?
- Öneri sistemleri neden tartışmanın merkezinde?
- Çocuk güvenliği mevcut modeli zorluyor
- Siyasi anlaşmazlıklar gerilimi artırdı
- X'in mahkemeye taşıdığı itiraz, kaldırma bildirimlerinin önemini gösteriyor
- WhatsApp'ın kullanıcı adı planı ayrı bir konuyu gündeme getiriyor
- Deepfake'lerin hedefi olan kişiler için daha hızlı şikâyet süreci
- Hindistan mahkemeleri etkin rolleri daha önce de inceledi
- Diğer yargı bölgelerinde farklı düzenleme tercihleri var
- Önemli Noktalar
Öneri henüz değerlendirme aşamasında. Yetkililer görüş ve hukuki değerlendirmeleri inceliyor; paydaşlarla istişarelerin yapılması planlanıyor. Henüz nihai bir karar ya da takvim açıklanmadı. Sosyal medya platformlarının korumasının kapsamlı biçimde kaldırılması, muhtemelen Bilgi Teknolojileri Yasası'nda değişiklik yapılmasını ve Parlamento'nun onayını gerektirecek.
Hükümetin şekillenmekte olan yaklaşımı, kullanıcılar arasındaki iletişim içeriğine müdahale etmeden bu iletişimi ileten internet sağlayıcıları, telekomünikasyon hizmetleri ve mesajlaşma hizmetlerinin korumasını sürdürebilir. Gönderileri algoritmalarla sıralayan, öne çıkaran veya geri plana atan platformlar ise farklı bir yasal standarda tabi olabilir.
Milyonlarca kullanıcı açısından sonuçlar, şirketlerin yasal masraflarının ötesine geçebilir. Artan sorumluluk, öneri akışlarında hangi videoların yer aldığını, tartışmalı gönderilerin ne kadar hızlı kaldırıldığını ve platformların deepfake'ler ya da rıza dışı paylaşılan mahrem görüntüler hakkındaki şikâyetleri nasıl ele aldığını değiştirebilir. İçerik üreticileri ve haber yayıncıları da çalışmalarını izleyicilere ulaştıran sistemlerde değişikliklerle karşılaşabilir.
79. madde bugün neyi koruyor?
Hükümetin yayımladığı Bilgi Teknolojileri Yasası, 79. maddeyi belirli durumlarda aracı hizmet sağlayıcıların sorumluluktan muaf tutulması olarak tanımlıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse madde, içeriği paylaşan kişi ile bu içeriği barındıran ya da ileten hizmeti birbirinden ayırırken, hizmetin korumadan yararlanması için koşullar da belirliyor.
2(w) maddesi, aracı hizmet sağlayıcıyı geniş biçimde tanımlıyor. Örnekler arasında telekomünikasyon sağlayıcıları, internet sağlayıcıları, web barındırma hizmetleri, arama motorları, çevrimiçi ödeme siteleri, açık artırma siteleri ve çevrimiçi pazar yerleri yer alıyor. Dolayısıyla yasa, yalnızca sosyal medya şirketlerinden çok daha geniş bir grubu kapsıyor.
79(2) maddesi, başkalarına ait bilgilerin iletildiği, geçici olarak saklandığı veya barındırıldığı bir iletişim sistemine erişim sağlamak da dâhil olmak üzere, korumaya hak kazandıran işlevleri açıklıyor. Ayrıca aracı hizmet sağlayıcının iletimi başlatıp başlatmadığı, alıcıyı seçip seçmediği ya da iletilen bilgiyi seçip seçmediği veya değiştirip değiştirmediğiyle ilgili koşulları belirliyor. Aracı hizmet sağlayıcıların gerekli özeni göstermesi ve hükümet yönergelerine uyması gerekiyor.
79(3) maddesi, aracı hizmet sağlayıcının hukuka aykırı bir eyleme katılması, yardım etmesi veya teşvik etmesi hâlinde muafiyeti kaldırıyor. Ayrıca gerekli bilgiye veya hükümet bildirimine ulaştıktan sonra hukuka aykırı içeriğe erişimi süratle kaldırmama ya da engellememe durumlarını ele alırken delillerin korunmasını da öngörüyor. Mahkeme kararları, bu bildirim koşullarının nasıl uygulanacağını şekillendirdi.
Şirketlerin yükümlülükleri gönderileri kaldırmanın ötesine geçiyor. 67C maddesi, aracı hizmet sağlayıcıların belirlenmiş bilgileri hükümetin belirttiği süre boyunca ve biçimde saklamasını zorunlu kılıyor. Kasten ya da bilerek yapılan ihlaller, üç yıla kadar hapis ve para cezasıyla sonuçlanabilir.
Öneri sistemleri neden tartışmanın merkezinde?
Hükümet yetkilileri, sosyal medya şirketlerinin içeriği dağıtma biçiminin editoryal kontrol sayılıp sayılmayacağını inceliyor. Facebook, Instagram, YouTube ve X kullanıcıların oluşturduğu içerikleri barındırıyor; ancak otomatik sistemleri hangi gönderilerin öne çıkacağını ve hangilerinin daha az kişiye ulaşacağını da belirliyor.
Algoritma, yazılımların kullandığı bir talimatlar dizisidir. Bir öneri akışında, kişinin ne izleyebileceğini veya neye yanıt verebileceğini tahmin etmek için izleme alışkanlıklarını, etkileşimleri ve gönderinin özelliklerini değerlendirebilir. Böylece bir video, içerik üreticisini hiç takip etmeyen çok sayıda kişiye ulaşabilir.
Hükümetin savı, sıralama, konumlandırma, öne çıkarma ve geri plana atmanın platformlara bir gönderinin akıbetini belirlemede etkin rol verdiği yönünde. Yetkililer ayrıca şirketlerin, Hindistan yasalarının gereklerinden farklı olabilecek kendi topluluk kurallarını nasıl uyguladığını da inceliyor.
Öneri sistemlerini temel alan bir değişiklik, dağıtımın hukuki açıdan nasıl ele alınacağını özellikle önemli hâle getirebilir. Hükümetin, hangi faaliyetlerin ek sorumluluk doğuracağını ve bu sorumluluğun hukuka aykırı içeriklere nasıl uygulanacağını tanımlaması gerekecek. Platformlar da hem barındırdıkları hem de daha geniş bir kitleye önerdikleri içerikleri yeniden değerlendirebilir.
Çocuk güvenliği mevcut modeli zorluyor
Yüksek Mahkeme'nin Just Rights for Children Alliance - S Harish davasında 15 Ekim'de verdiği karar, tartışmanın önemli bir parçası hâline geldi. Çocukların cinsel istismarı ve sömürüsünü içeren materyallerin dolaşımını ele alan mahkeme, para cezaları da dâhil olmak üzere orantılı yaptırımlardan oluşan ayrı bir çerçeve oluşturulması çağrısında bulundu.
Mahkeme, güvenli liman korumasının kaybına aşırı ölçüde bel bağlamanın bir sorun yarattığını belirtti: Bu, rutin ihlallere karşı fazla ağır bir yanıt olabilirken tekrarlanan ihlalleri caydırmakta yetersiz kalabilir. Önerilen yaklaşım, korumanın kaldırılmasını ağır ihlaller için saklı tutacak ve daha hafif ihlallerde başka yaptırımlar uygulayacak.
Bakanlığın daha geniş kapsamlı görüşmeleriyle mahkemenin önerdiği yaptırım yapısı, bu nedenle farklı düzenleyici tercihleri ele alıyor. Biri hangi hizmetlerin korumaya hak kazanması gerektiğine odaklanırken diğeri, her durumda en ağır sonucu uygulamadan ihlallerin nasıl cezalandırılacağını ele alıyor.
Yüksek Mahkeme, Sreerupa Chowdhury'nin çocuklara yönelik algoritmik bağımlılık ve çevrimiçi zararlar hakkında sunduğu kamu yararı dilekçesi üzerine Merkezî Hükümet'ten ve Meta'dan da yanıt istedi. Dilekçede sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, anlık bildirimler, yetersiz yaş kontrolleri, çevrimiçi çocuk istismarı için kandırma girişimleri ve çocukların cinsel istismarı materyalleriyle ilgili endişeler dile getiriliyor.
Bu iddialar ürün tasarımını da tartışmaya dâhil ediyor. Sonsuz kaydırma sürekli yeni gönderiler sunarken otomatik oynatma, izleyicinin yeniden seçim yapmasına gerek kalmadan başka bir videoyu başlatıyor. Dilekçede mahkemeden, yasa dışı içeriklere karşı korumaların yanı sıra bu özelliklerle ilişkili zararlara karşı önlemleri de değerlendirmesi isteniyor.
Siyasi anlaşmazlıklar gerilimi artırdı
Facebook'un öğrenci protestoları sırasında Başbakan Narendra Modi'nin yüklediği bir videoyu kısa süreliğine erişime kapatmasının ardından hükümet ile Meta arasındaki ilişkiler bozuldu. Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, Meta'nın küresel politika yöneticilerini çağırarak Hindistan yasalarına uyum ve deepfake'lerle ilgili endişelerini dile getirdi.
Instagram'ın protestolar sırasında desteğin örgütlenmesindeki rolü de hükümetin öneri sistemlerine yönelik incelemesini artırdı. Yetkililer, muhalif ya da düzen karşıtı anlatıların bazen hükümetin iletişiminden daha fazla görünürlük kazanmasından endişe duyduklarını belirtti.
Ağustos ayında, İletişim ve Bilgi Teknolojileri Parlamento Daimî Komitesi'ne başkanlık eden BJP milletvekili Nishikant Dubey, Meta'nın güvenli liman korumasını kaybedebileceği uyarısında bulundu. Komitenin, Hindistan yasalarına uymayan platformların korumasının kaldırılmasını tavsiye ettiğini söyledi.
İnceleme ekim ayında da sürdü. Bakanlık, Baş Seçim Komiseri Gyanesh Kumar'a karşı düzenlenen protestolar sırasında Facebook ve Instagram'da yer alan anlatıların çeşitlendirilmesini Meta'dan istedi. 8 Ekim tarihli bir tavsiye yazısında da platformlardan kamu düzeniyle ilgili şikâyetlere öncelik vermeleri ve yanıltıcı içerikleri etiketlemeleri istendi.
Kasım ayında Software Freedom Law Centre ve içerik üreticileri, hükümetin talebi üzerine Meta'nın Gyanesh Kumar protestolarıyla ilgili içerikleri anahtar kelimeler veya hashtag'ler üzerinden kısıtladığını öne sürdü. Gazetecilerin hesapları ve protesto gönderileri de kısıtlanırken bildirimlerde, ilgili yetkililer ya da yasal kararlar hakkında çoğu zaman çok az ayrıntı yer aldı. Bu gelişmeler, siyasi içerik yayımlayanlar için kısıtlamaların şeffaf biçimde açıklanmasını pratik bir mesele hâline getiriyor.
X'in mahkemeye taşıdığı itiraz, kaldırma bildirimlerinin önemini gösteriyor
X, Sahyog portalının bildirim göndermek için kullanılması da dâhil olmak üzere Merkezî Hükümet'in içerik engelleme ve kaldırma çerçevesine ayrı bir itiraz yöneltti. Karnataka Yüksek Mahkemesi Eylül 2025'te şirketin itirazını reddetti; X de kararı temyize taşıdı.
Uyuşmazlık, hükümet talimatlarının platformlara nasıl iletildiği ve bunlara işlem yapma zorunluluğu getirmek için hangi yetkinin kullanıldığıyla ilgili. Güvenli liman koruması bir katman daha ekliyor: Platformun geçerli bir kaldırma bildirimine verdiği yanıt, ilgili içerikten doğan sorumluluğa karşı korumasını sürdürüp sürdürmeyeceğini etkileyebilir.
Başlıca gelişmeler birkaç aya yayıldı:
- Temmuz: Öğrenci protestoları sırasında Facebook'un Modi'nin videosunu kısa süreliğine erişime kapatmasının ardından Bilgi Teknolojileri Bakanlığı Meta yöneticilerini çağırdı. Bakanlık ayrıca WhatsApp'tan, istişareler tamamlanana kadar planlanan kullanıcı adı özelliğini duraklatmasını istedi.
- Ağustos: Parlamento komitesi başkanı Nishikant Dubey, Meta'nın güvenli liman korumasını kaybedebileceği uyarısında bulundu.
- Eylül 2025: Karnataka Yüksek Mahkemesi, X'in hükümetin içerik kaldırma mekanizmasına yönelik itirazını reddetti. X kararı temyize taşıdı.
- 8 Ekim: Bakanlığın tavsiye yazısı, kamu düzeniyle ilgili şikâyetleri ve yanıltıcı içeriklerin etiketlenmesini ele aldı.
- 15 Ekim: Yüksek Mahkeme, çocukların korunmasıyla ilgili davada orantılı yaptırımlar uygulanması çağrısında bulundu.
- Kasım: Software Freedom Law Centre ve içerik üreticileri, Gyanesh Kumar protestolarıyla ilgili içeriklere kısıtlama getirildiğini öne sürdü.
WhatsApp'ın kullanıcı adı planı ayrı bir konuyu gündeme getiriyor
WhatsApp'ın önerdiği kullanıcı adı özelliği, kişilerin telefon numaralarını açıklamadan birbirleriyle iletişim kurabilmesini sağlayacak. Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, kimliğe bürünme, oltalama ve mali dolandırıcılık endişelerini gerekçe göstererek temmuz ayında istişareler tamamlanana kadar özelliğin kullanıma sunulmasının durdurulmasını istedi.
Oltalama, çoğu zaman güvenilir bir kişi ya da kuruluş gibi davranarak birini hassas bilgilerini açıklamaya veya para göndermeye kandırmayı içerir. Kullanıcı adları telefon numarasını paylaşma ihtiyacını azaltabilir; ancak kişilerin kendileriyle iletişim kuranları tanıma ve doğrulama biçimini de değiştirebilir.
Hükümet, kullanıcı güvenliğini etkileyebilecek büyük ürün değişikliklerini devreye almadan önce sosyal medya ve mesajlaşma hizmetlerinin yetkililere bildirimde bulunmasını zorunlu kılan resmî bir düzenlemeyi değerlendiriyor. Böyle bir mekanizma, bir özellik kullanıcılara sunulmadan önce yetkililere riskleri inceleme fırsatı verecek.
Bu nedenle mesajlaşma hizmetleri görüşmelerde iki konumda yer alıyor. Yalnızca mesajları ileten hizmetler önerilen yaklaşım kapsamında güvenli liman korumasını sürdürebilir; buna karşın yeni özellikleri ve bunların güvenlik üzerindeki etkileri incelemeye tabi olabilir.
Deepfake'lerin hedefi olan kişiler için daha hızlı şikâyet süreci
Bakanlık ayrıca kişilerin, deepfake'lerin, rıza dışı paylaşılan cinsel içerikli materyallerin ve kimliklerinin kötüye kullanıldığı diğer görüntü ya da videoların kaldırılmasını talep edebilmeleri için daha güçlü yolları değerlendiriyor. Deepfake, bir kişinin gerçekte söylemediği ya da yapmadığı bir şeyi söylemiş veya yapmış gibi gösteren sentetik ya da değiştirilmiş medyadır.
Önerilen mekanizma, etkilenen kişilerin doğrudan platformlara başvurarak daha hızlı işlem yapılmasını istemelerine imkân tanıyacak. Yetkililer, yanıtın büyük ölçüde şirketlerin kendi içerik denetimi kararlarına bırakılması veya kişinin hukuki yola başvurmasının gerekmesi yerine, görüntülenen kişinin şikâyetine daha fazla ağırlık verilmesini istiyor.
Bir kişinin mahrem görüntüsü rızası olmadan dolaşıma girdiğinde hız önem taşır; çünkü şikâyet işleme alınırken kopyalar yayılabilir. Uygulamadaki mesele, mağdurun içeriği tespit edip sorumlu bir ekibe ulaşabilmesi ve zamanında karar alabilmesidir.
25 Şubat 2021'de bildirilen 2021 tarihli Bilgi Teknolojileri (Aracı Hizmet Sağlayıcı Yönergeleri ve Dijital Medya Etik Kuralları) Kuralları, gerekli özen yükümlülüklerini zaten genişletti. Bu yükümlülükler şikâyetlerin ele alınmasını, bilgilerin saklanmasını, devlet kurumlarına yardım edilmesini ve açık içeriklerin kaldırılmasını kapsıyor. Mevcut görüşmeler, etkilenen kullanıcıların yararlanabileceği yanıtı bu daha geniş çerçevede güçlendirmeyi amaçlıyor.
Hindistan mahkemeleri etkin rolleri daha önce de inceledi
Anand and Anand hukuk bürosunun kıdemli ortağı Safir Anand, büronun aracı hizmet sağlayıcıların sorumluluğuna ilişkin analizinde koruma ile sorumluluk arasındaki dengeyi ele alıyor. Değerlendirmesinde, 2015'teki Shreya Singhal - Union of India ve 2017'deki Myspace - Super Cassettes kararları da dâhil olmak üzere çeşitli kararların, fiilî bilgi ve içerik kaldırma yükümlülüklerinin ele alınış biçimini nasıl şekillendirdiğini inceliyor.
Anand, düzenlemelerin aracı hizmet sağlayıcıların sorumluluklarını yerine getirmesini şart koşarken hukuka uygun ifade özgürlüğüne de alan bırakması gerektiğini savunuyor. Şöyle yazıyor:
Bu bağlamda, muafiyet tanımak ile sorumluluk yüklemek arasında bir denge kurulması gerekiyor.
Büronun analizi, 2018'deki Christian Louboutin - Nakul Bajaj davasını da inceliyor. Delhi Yüksek Mahkemesi bu davada, çevrimiçi satışlarda aracı hizmet sağlayıcı ile etkin aktör arasındaki farkı ele aldı. Değerlendirilen faaliyetler arasında tanıtım, ödeme tahsilatı, kalite güvencesi ve özgünlük garantileri yer aldı.
Analizde ele alınan bir başka karar olan Amazon Seller Services - Modicare, temel barındırma hizmetlerinin ötesinde hizmet sunmanın çevrimiçi pazar yeri için geçerli olan korumayı kendiliğinden ortadan kaldırmadığını kabul etti. Sosyal medyaya ilişkin tartışma açısından bu davalar, belirli faaliyetin ve yeni bir yasal ölçütün nasıl ifade edileceğinin neden önemli olacağını gösteriyor.
Diğer yargı bölgelerinde farklı düzenleme tercihleri var
ABD Yüksek Mahkemesi 2023'te YouTube'un öneri sistemlerini içeren bir uyuşmazlığı ele aldı. 2015'te Paris'teki terör saldırılarında öldürülen bir kadının ailesi, önerilerin IŞİD'in propaganda yaymasına ve destekçi toplamasına yardımcı olduğunu ileri sürdü ve Google'ın İletişim Ahlakı Yasası'nın 230. maddesi kapsamındaki korumasına itiraz etti.
Mahkeme, terörizme yardım iddiasını konu alan bağlantılı bir davada verdiği kararın ardından dosyayı yeniden değerlendirilmek üzere geri gönderdi. Algoritmik önerilerin 230. madde kapsamındaki korumanın dışında kalıp kalmadığına ilişkin daha geniş soruyu ise yanıtsız bıraktı.
Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası, öneri sistemlerine yönelik yükümlülükleri de içeren bir yaklaşım benimsiyor. Yasa, çok büyük platformların öneri sistemlerinin nasıl çalıştığı ve kullanıcıların ne tür tercihler yapabildiği konusunda şeffaflık sağlanmasını; profillemeye dayanmayan bir öneri seçeneği sunulmasını da zorunlu kılıyor. Ayrıca risk değerlendirmeleri yapılmasını öngörüyor.
Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın 2021 tarihli bir kararı, indeksleme, arama işlevleri ve video önerilerinin tek başına bir platforma yasa dışı içerik hakkında bilgi veya kontrol sağlayan etkin bir rolü bulunduğunu göstermeye yetmeyeceğine hükmetti. Dolayısıyla Hindistan'daki görüşmeler, otomatik dağıtımın sorumluluğunun nasıl belirleneceğine ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası.
Hindistan'daki kullanıcılar açısından temel tercihler somut: Zararlı içerikler daha hızlı kaldırılabilecek mi, platformlar kısıtlamaları açıklayacak mı ve şirketler yasal sorumluluk almaktan çekindikleri için hukuka uygun ifadelerin görünürlüğü azalacak mı? Bu karşıt kaygıların nasıl ele alınacağını, yapılacak değişikliğin kapsamı, önerilen yaptırımlar ve şikâyet süreci belirleyecek.
Önemli Noktalar
- Hindistan, içeriklerin görünürlüğünü belirlemek için algoritma kullanan sosyal medya platformlarının 79. madde kapsamındaki korumasını kısıtlamayı değerlendiriyor.
- Görüşmeler ön aşamada. Kapsamlı değişiklikler büyük olasılıkla Parlamento'nun Bilgi Teknolojileri Yasası'nda değişiklik yapmasını gerektirecek.
- Mesajlaşma hizmetleri de dâhil olmak üzere yalnızca bilgi ileten hizmetler korumadan yararlanmaya devam edebilir.
- Yüksek Mahkeme, para cezaları da dâhil olmak üzere orantılı yaptırımlar uygulanması çağrısında bulundu; güvenli liman korumasının kaldırılması ağır ihlaller için saklı tutulacak.
- Ayrı öneriler, büyük ürün değişikliklerinin önceden bildirilmesini ve deepfake'ler ile rıza dışı paylaşılan mahrem görüntüler hakkında daha hızlı şikâyet süreçlerini kapsıyor.
- Siyasi içerik anlaşmazlıkları ve X'in içerik kaldırma mekanizmalarına yönelik itirazı, hesap verebilirlik ve çevrimiçi ifade özgürlüğü tartışmalarını yoğunlaştırdı.






