Hindistan Yüksek Mahkemesi, Çocuklar İçin Sosyal Medya Yaş Sınırları ve Koruyucu Önlemler Konusunda Hükümetten Yanıt İstedi

9 dakikalık okuma
India Supreme Court Seeks Government Reply on Age Limits and Social Media Safeguards for Children

Indore'daki okul, çocukların hesapları için bağlayıcı kurallar istiyor

Hindistan Yüksek Mahkemesi, çocukların sosyal medya hesaplarına kısıtlamalar getirilmesini öneren dilekçeye ilişkin merkezi hükümetten yanıt istedi. Önerilen model, 13 yaşından küçüklerin hesap açmasını yasaklamayı, 13-16 yaş arasındakiler için ebeveyn izni ve gözetimi şartı getirmeyi, 16-18 yaş arasındakiler içinse ek koruyucu önlemler uygulamayı öngörüyor.

İçindekiler
  1. Indore'daki okul, çocukların hesapları için bağlayıcı kurallar istiyor
  2. Dilekçede hangi kısıtlamalar öneriliyor?
  3. Okula göre ebeveyn denetimleri neden yetersiz kalıyor?
  4. Dava, platform tasarımını ve veri toplamayı hedef alıyor
  5. Hangi zararlar öne sürülüyor?
  6. Davanın anayasal dayanağı
  7. Hindistan'ın veri yasasında farklı bir yaş sınırı var
  8. Dava nasıl ilerledi?
  9. Avustralya ve Fransa'dan farklı örnekler
  10. Öne Çıkanlar

Baş Yargıç Surya Kant ve Yargıç Joymalya Bagchi'den oluşan heyet, Indore'daki Emerald Heights Uluslararası Okulu ile akademik direktörü Siddharth Singh Girnar'ın uygulanabilir, ülke çapında bir düzenleme talep etmesinin ardından 16 Ekim 2026'da ilgili kurumlara bildirim gönderdi. Mahkeme ayrıca Kadın ve Çocuk Gelişimi Bakanlığı, Hukuk ve Adalet Bakanlığı ile Ulusal Çocuk Haklarının Korunması Komisyonu'ndan (NCPCR) yanıt istedi.

Dava, görülmekte olan başka bir dilekçeyle birleştirildi ve başlangıçta bildirilen 3 Aralık yerine 7 Aralık tarihine alındı. Mahkeme yanıtları beklerken önerilen kısıtlamalar değerlendirme aşamasında.

Yaklaşık 4.115 öğrencisi olduğunu belirten okul, çocukların kullandığı hizmetler onları platformlarda tutmak üzere tasarlandığında ebeveynlerin ve öğretmenlerin çocukları tek başlarına koruyamayacağını savunuyor. Dilekçede yabancıların çocuklarla iletişim kurması, cinsel istismar ve zorbalık kaygılarının yanı sıra uyku düzeninin bozulması, dikkat dağınıklığı ve çevrimiçi popülerlik baskısı da gündeme getiriliyor.

The Emerald Heights International School & Anr. v Union of India & Ors. başlıklı dava, mahkemeden çocukların korunmasını tüm sosyal medya hizmetleri için bağlayıcı bir sorumluluk hâline getirmesini istiyor. Temel talep, zararlı paylaşımları kaldırmanın ötesine geçiyor: Kimin hesap açabileceğini, yaşın nasıl doğrulanacağını, ebeveynlerin nelere izin vermesi gerektiğini ve platformların çocukların verilerini nasıl işleyeceğini belirleyecek kurallar isteniyor.

Reklam

Dilekçede hangi kısıtlamalar öneriliyor?

Dilekçede, merkezi hükümetten özel bir düzenleyici çerçeve hazırlaması, bunu yürürlüğe koyması ve uygulaması isteniyor. Ayrıca belirlenen bir yaşın altındakilere yasak getirilmesi; belirlenmiş platformlarda çocukların hesap açmasının, hesaplarını sürdürmesinin ve kullanmasının kısıtlanması talep ediliyor.

Okul, çocuklar büyüdükçe farklı korumaların uygulanmasını öngören aşamalı bir model sunuyor:

  • 13 yaşından küçükler: Çocukların sosyal medya hesabı olmayacak.
  • 13-16 yaş arası: Erişim için doğrulanabilir ebeveyn veya vasi izni ve gözetimi gerekecek; ayrıca çocuklara uygun ayarlar uygulanacak.
  • 16-18 yaş arası: Erişim, veri koruma önlemlerine ve zararlı içeriklere karşı güvencelere tabi olacak.

Dilekçede zorunlu yaş doğrulaması ve çocuğun yaşına uygun erişim düzenlemesi de talep ediliyor. Yaş doğrulaması, hesap açarken girilen doğum tarihini olduğu gibi kabul etmek yerine kullanıcının yaş şartını karşılayıp karşılamadığını kontrol etmek anlamına geliyor. Doğrulanabilir ebeveyn izni ise onayın gerçekten bir ebeveyn ya da vasiden geldiğini teyit edecek bir yöntemin bulunmasını gerektiriyor.

Önerilen düzenleme, uygulamaya ilişkin önemli soruları hükümetin ve mahkemenin önüne bırakıyor: Nihai yaş sınırı, kapsama girecek platformlar ve yaş kontrolünde kullanılacak yöntem henüz belirlenmiş değil. Dilekçe sahipleri, taleplerinin çocukların interneti eğitim, sağlık ve aileleriyle iletişim amacıyla kullanmasını korurken ticari sosyal medya hizmetlerine erişimi kısıtlayacağını belirtiyor.

Okula göre ebeveyn denetimleri neden yetersiz kalıyor?

Emerald Heights, platformların belirttiği asgari yaş sınırının altındaki çocukların hesap kullandığını, yabancılardan mesaj aldığını ve okula uykusuz, dikkatini toplamakta zorlanır hâlde geldiğini belirtiyor. Okula göre bu sorunlar sınıflarda ve yatılı öğrenci yurtlarında yaşanıyor; ebeveynlerle yapılan görüşmelerde de dile getiriliyor.

Dilekçeye göre ebeveynler aşırı ekran süresi, çevrimiçi popülerlik kaygısı, beden algısı, sosyal hayattan uzaklaşma ve derslere ya da açık hava etkinliklerine ilginin azalması konusunda endişelerini dile getiriyor. Okul, yetişkinlerin zararı ancak ciddi boyutlara ulaştıktan sonra fark edebileceğini savunuyor.

Reklam

Dilekçe sahiplerinin avukatı Khushbu Jain, davanın çocukların hangi koşullarda büyüdüğü ve hükümetin onları koruma sorumluluğuyla ilgili olduğunu söyledi:

Anayasa, sömürü, sıkıntı ya da terk edilmişlikle tanımlanan bir çocukluk öngörmez. Çocukların özgürlük ve onur içinde, sağlıklı biçimde gelişmesini ister. Oysa bugün çocukların içinde bulunduğu sosyal medya ortamı, bize göre, hak ettikleri güvenli ortamdan çok uzakta.

Okul, risklerin hem platformların işleyişinden hem de platformlarda paylaşılan içeriklerden kaynaklandığını, bu nedenle ebeveyn denetimlerinin ve şirketlerin gönüllü önlemlerinin sorunun tamamını çözemeyeceğini savunuyor. Çocukların etkinliğini izleme kapasitesinin her haneye bağlı olduğu bir koruma yerine, tüm hizmetlerde uygulanabilecek ve yaptırımla desteklenecek yükümlülükler istiyor.

Dava, platform tasarımını ve veri toplamayı hedef alıyor

Dilekçede sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, seri kullanımı, beğeniler ve sürekli bildirimler uzun süreli kullanımı teşvik eden özellikler olarak sıralanıyor. Sonsuz kaydırma, doğal bir durma noktası olmadan daha fazla gönderi sunarken otomatik oynatma, izleyicinin seçim yapmasına gerek kalmadan başka bir videoyu başlatıyor.

Okul, bu özelliklerin çocuklar üzerinde özellikle güçlü bir baskı yaratabileceğini savunuyor. Seriyi sürdürmeye ya da bir gönderiye gelen tepkileri takip etmeye çalışan çocuk uygulamaya tekrar tekrar dönebilir; öneri sistemleri de çocuk ilk kez oturum açtıktan çok sonra bile içerik sunmaya devam edebilir.

Davada hedef alınan bir diğer konu davranışsal profilleme. Bu yöntem, bir kişinin ne izlediği, neyi beğendiği ya da nelere tıkladığı gibi eylemleri analiz ederek ilgi alanlarını tahmin etmeyi ve sırada ne gösterileceğine karar vermeyi içeriyor. Dilekçede, çocukların platformlarda daha uzun süre kalmasını sağlayacak biçimde davranışsal bilgilerinin toplanmasına ve kullanılmasına karşı koruma isteniyor.

Okul, öneri sistemlerinin çocuğun hiç aramadığı zararlı içerikleri ona yönlendirmesindeki rolüne de itiraz ediyor. Hukuki savunma, kullanıcıların yüklediği içeriklerin işlenmesinin yanı sıra platformları kendi tasarım ve dağıtım tercihlerinden de sorumlu tutuyor.

Hangi zararlar öne sürülüyor?

Dilekçede siber zorbalık ve başkasının kimliğine bürünmeden, çocukların istismar amacıyla kandırılmasına, cinsel sömürüye, şantaja ve özel görüntülerin dolaşıma sokulmasına kadar çeşitli riskler sıralanıyor. Çocuğun istismar amacıyla kandırılması, cinsel amaçlar da dâhil olmak üzere onu manipüle etmek veya sömürmek için güven ilişkisinin kurulması anlamına geliyor.

Çocuklar ayrıca mahrem görüntüler üzerinden baskıya ya da şiddet, cinsel içerik, kendine zarar verme ve intiharla ilgili içeriklere maruz kalabilir. Dilekçe sahipleri, bu tehlikelerin kullanıcılar arasındaki iletişimi ve içeriğe erişimi düzenleyen korumaların yanı sıra istismar yaşandıktan sonra atılacak adımları da gerektirdiğini savunuyor.

Reklam

Ruhsal ve fiziksel sağlıkla ilgili kaygılar arasında depresyon, kaygı, duygusal sıkıntı, özsaygının azalması, beden algısından memnuniyetsizlik, yeme bozuklukları ve uyku düzeninin bozulması yer alıyor. Okul, bunları çocukların sosyal medya deneyimleriyle bağlantılı riskler olarak sunuyor ve hükümetten bağlayıcı koruyucu önlemlerle bu sorunları ele almasını istiyor.

Dilekçede atıfta bulunulan belirli bir veri, NCPCR'nin 2021 tarihli araştırmasından geliyor: Ankete katılan 10 yaşındaki çocukların yüzde 37,8'inin Facebook hesabı vardı. Okul, bu bulguyu platformların yaygın biçimde belirttiği 13 yaş asgari sınırına ve kullanıcıların kendilerinin girdiği doğum tarihlerine güvenilmesini sorgulamak için kullanıyor.

Davanın anayasal dayanağı

Okul, kişilerin temel hakların korunması için Yüksek Mahkemeye başvurmasına imkân tanıyan Anayasa'nın 32. maddesi kapsamında bir kamu yararı davası açtı. Dilekçeyi Avukat Vaibhav Choudhary sundu; metni avukatlar Khusbhu Jain, Mayank Singh Rawat ve Zaid Ahmed hazırladı.

Dilekçede eşitlikle ilgili 14. maddeye; kadınlar ve çocuklar için özel düzenlemelere izin veren 15(3). maddeye; yaşam ve kişisel özgürlüğü koruyan 21. maddeye ve eğitim hakkını düzenleyen 21A maddesine dayanılıyor. Hükümetin öngörülebilir çevrimiçi zararlara karşı etkili koruma sağlamayı sürdürmemesinin çocukların anayasal haklarını ihlal ettiği savunuluyor.

Anayasa'nın 39(e) ve 39(f) maddeleri de davada yer alıyor. Bunlar, istismara karşı koruma ve çocukların özgürlük ve onur içinde gelişme fırsatları dâhil olmak üzere hükümet politikalarına yön veren direktif ilkelerdir. Dilekçede ayrıca, çocukların üstün yararı ile şiddet ve sömürüden korunmaları dâhil olmak üzere Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye atıfta bulunuluyor.

Dilekçe sahipleri, kamu kurumuna yasal görevini yerine getirmesini emreden mandamus kararı verilmesini istiyor. Merkezi hükümetin dijital hizmetleri düzenleme yetkisi olduğunu ve çocuklar için uygulanabilir korumalar oluşturmak üzere bu yetkisini kullanması gerektiğini savunuyorlar.

Hindistan'ın veri yasasında farklı bir yaş sınırı var

2023 tarihli Dijital Kişisel Verilerin Korunması Yasası, 18 yaşın altındaki kişileri çocuk olarak kabul ediyor. Yasanın çocuklara yönelik koruma hükümleri, çocukların kişisel verileri işlenmeden önce doğrulanabilir ebeveyn izni alınmasını şart koşuyor; yasa çerçevesine tabi olmak kaydıyla çocuklara yönelik izleme, davranışsal takip ve hedefli reklamları kısıtlıyor.

Dilekçede bu hükümlerin Mayıs 2027'de yürürlüğe girmesinin planlandığı belirtiliyor. Yasanın 11 Ağustos 2023'te Cumhurbaşkanının onayını almasına ve Kurallar'ın 13 Kasım 2025'te yayımlanmasına dikkat çekilerek, gecikmenin çocukları parlamentonun çoktan kabul ettiği korumalardan mahrum bıraktığı savunuluyor.

Reklam

Veri yasasındaki 18 yaş sınırı ile platformların yaygın biçimde kullandığı 13 yaş sınırı farklı amaçlara hizmet ediyor. İlki, Hindistan'ın veri koruma çerçevesi kapsamında kimlerin çocuklara yönelik korumalardan yararlanacağını belirliyor. İkincisi ise platformların hesap açmak için genellikle koyduğu yaş sınırı. Dilekçede hesap erişimini, yaş kontrollerini ve veri korumasını birbiriyle ilişkilendiren ulusal kurallar isteniyor.

Okul ayrıca, doğum tarihini yetişkinmiş gibi giren bir çocuğun küçüklere yönelik korumalardan kaçabileceğini savunuyor. Önerdiği çözüm, yaş doğrulamasını ebeveyn izni ve farklı yaş gruplarına göre uyarlanmış kısıtlamalarla bir araya getiriyor. 2025-26 Ekonomik Araştırması da yaş doğrulaması ve kullanıcıların yaşına uygun varsayılan ayarlar dâhil olmak üzere koruyucu önlemler önermişti.

Dava nasıl ilerledi?

Okulun dilekçesi, reşit olmayanların sosyal medya hesabı açması ve hesaplarını sürdürmesiyle ilgili başka bir başvurunun ardından geldi. Yüksek Mahkeme şimdi okulun davasını görülmekte olan bir dilekçeyle birleştirerek çocukların korunmasına yönelik bağlantılı talepleri aynı yargılamada topladı.

Temel tarihler, koruma talebinden duruşma takvimine uzanan süreci gösteriyor:

  • 10 Eylül 2026: Baş Yargıç Surya Kant'ın başkanlık ettiği heyet, çocuk hakları alanında çalışan kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun bağlantılı dilekçesi üzerine merkezi hükümetten yanıt istedi.
  • 13 Ekim 2026: Okulun dilekçesi sunulmuş, duruşma tarihi bekleniyordu.
  • 16 Ekim 2026: Baş Yargıç Surya Kant ve Yargıç Joymalya Bagchi ilgili kurumlara bildirim gönderdi ve davayı görülmekte olan bir dilekçeyle birleştirdi.
  • 7 Aralık 2026: Dava, sonraki duruşma için takvime alındı.
  • Mayıs 2027: Dilekçeye göre veri yasasının çocukları koruma hükümlerinin yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Baş Yargıç Surya Kant'ın başkanlık ettiği heyet, 10 Eylül'deki duruşmada koruma gereğini şu sözlerle ifade etti:

Hindistan'da bazı koruyucu önlemlere ihtiyaç var. Çocuklarımızı korumak için bir tür güvenlik duvarı gerekiyor.

Mahkemenin talepleri değerlendireceği bir sonraki aşamada hükümetin ve NCPCR'nin yanıtları belirleyici olacak. Değerlendirilecek talepler hesap erişimini, platformların sorumluluklarını ve yasal korumaların ne zaman yürürlüğe gireceğini kapsıyor.

Avustralya ve Fransa'dan farklı örnekler

Avustralya, 10 Aralık 2025'ten itibaren belirlenmiş sosyal medya platformlarında hesap açmak için asgari yaş sınırını 16 olarak uygulamaya koydu. Bu yaklaşım, şirketlerin daha küçük yaştaki çocukların hesap sahibi olmasını önlemek için makul adımlar atmasını şart koşuyor. Hindistan'daki dilekçede, yaklaşık beş hafta içinde 16 yaşın altındaki çocuklara ait yaklaşık 4,7 milyon hesabın kısıtlamalardan etkilendiği belirtiliyor.

Fransa'nın 2023 tarihli yasası, 15 yaşın altındakilerin sosyal medya hesabı açması için ebeveyn izni şartı getirmişti. Bu örnekler tartışmadaki iki farklı yaklaşımı gösteriyor: Küçük çocukların belirlenmiş hizmetleri kullanmasını engellemek veya erişimi ebeveyn onayına bağlamak.

Reklam

Indore'daki okulun önerdiği model, yaş sınırlarını ebeveyn katılımı ve daha büyük yaştaki ergenler için ek korumalarla birleştiriyor. Uygulamanın etkisi yaşa göre değişecek: Küçük çocuklar hesaplarına erişemeyecek, orta yaş grubundaki çocukların ebeveynleri resmî bir izin ve gözetim rolü üstlenecek, platformlar ise daha büyük yaştaki reşit olmayanlar için korumalar uygulayacak.

Hindistan'ı bekleyen karar, hem erişim hem de sorumlulukla ilgili. Okul, eyalet sınırlarını aşan hizmetleri kapsayan ortak bir ulusal düzenleme ve korumanın ağırlıklı olarak okullara ve ailelere bağlı kalması yerine şirketlere uygulanabilir yükümlülükler getirilmesini istiyor.

Öne Çıkanlar

  • Yüksek Mahkeme, Indore'daki bir okulun çocukların sosyal medya kullanımına bağlayıcı korumalar getirilmesini isteyen dilekçesi üzerine 16 Ekim 2026'da yanıt istedi.
  • Heyette Baş Yargıç Surya Kant ve Yargıç Joymalya Bagchi yer aldı.
  • Dilekçede 13 yaşından küçüklerin hesap açmaması, 13-16 yaş arasında ebeveyn izni ve gözetimi, 16-18 yaş arasında ise ek korumalar öneriliyor.
  • Talepler yaş doğrulamasını, zararlı içerikleri, yabancılardan gelen mesajları, davranışsal profillemeyi ve uzun süreli kullanımı teşvik eden özellikleri kapsıyor.
  • Dilekçede, ankete katılan 10 yaşındaki çocukların yüzde 37,8'inin Facebook hesabı olduğunu belirten NCPCR'nin 2021 tarihli araştırmasına atıfta bulunuluyor.
  • Sonraki duruşma 7 Aralık'ta. Önerilen kısıtlamalar değerlendirme bekliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir