Çin'in yapay zekâ tedarik sıkışıklığının merkezindeki 4.000 dolarlık bellek çipi
Samsung Electronics ve SK hynix tarafından üretilen yüksek bant genişlikli belleğin, pahalı bellekleri ucuz işlemcilerle eşleştiren, bileşenleri Hong Kong üzerinden taşıyan ve belleği Shenzhen'de geri söken bir kaçakçılık ağı aracılığıyla Huawei'ye ulaştığı bildiriliyor. Ticarete dahil bir aracı, HBM3E biriminin Çin'de artık yaklaşık 4.000 dolara mal olduğunu, bir yıl önceyse fiyatın birkaç yüz dolar olduğunu söylüyor.
İçindekiler
- Çin'in yapay zekâ tedarik sıkışıklığının merkezindeki 4.000 dolarlık bellek çipi
- Bildirilen tedarik güzergâhı nasıl işliyor?
- Aralık 2024 kuralları neyi değiştirdi?
- Güçlü bir işlemciyi bellek neden yavaşlatabilir?
- Fiyat artışı alıcılar için ne anlama geliyor?
- Huawei'nin bir sonraki çipi de aynı kıt bileşene bağlı
- Çin'de HBM üretimi kıtlığı hafifletebilir mi?
- Uygulama baskısı kârlı ticaretle karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Bu fiyattan, bir yapay zekâ hızlandırıcısı için gereken altı ila sekiz bellek birimi; işlemci, sunucu donanımı veya elektrik altyapısının maliyeti eklenmeden önce 24.000 ila 32.000 dolara ulaşıyor. Bu ticaret, Çin'in yerli yapay zekâ bilişimi geliştirme çabasının ardındaki maliyetli bağımlılığı gözler önüne seriyor: Güçlü bir işlemcinin çalışmayı sürdürmesi için hâlâ yeterli miktarda hızlı belleğe ihtiyacı var.
Kaçak belleğin başlıca alıcısının Huawei olduğu bildiriliyor. Tedarik zincirini bilen kişiler, şirketin bazı müşterilerine bir sonraki amiral gemisi yapay zekâ işlemcisi Ascend 960DT'de ağırlıklı olarak Samsung ve SK hynix'in HBM'lerini kullanacağını söylediğini aktarıyor. Huawei'nin, Koreli tedarikçilerden doğrudan alımlar ihracat kısıtlamaları nedeniyle zorlaştığı için bazı müşterilerinden gerekli belleği kendilerinin temin etmesini de istediği bildiriliyor.
İddialar, bellek ve işlemcinin birlikte paketlendiği durumlarda bileşenlerin nasıl sınıflandırıldığı üzerinde yoğunlaşıyor. ABD, Aralık 2024'te gelişmiş HBM için özel bir ihracat sınıflandırması getirdi; ancak temel işlevi işlem yapmak olan belirli tümleşik paketleri bu özel bellek kategorisinin dışında tuttu. Tüccarların, değerli belleği işlemci performansına göre değerlendirilen ürünlerin içinde taşıyarak bu farktan yararlandığı bildiriliyor.
Bildirilen tedarik güzergâhı nasıl işliyor?
Bir çip tasarım şirketinin sahibi olan tüccarın, ucuz işlemcilerin iki Koreli şirket tarafından üretilen HBM'lerle eşleştirilmesini ayarladığı bildiriliyor. İşlemciler görece az hesaplama gücü sunarken, onlara takılı bellek gelişmiş yapay zekâ sistemleri kuran alıcılar için değer taşıyor.
Birleştirilmiş ürünlerin önce Hong Kong'a gönderildiği, ardından yolcuların bunları bagajlarında sınırdan geçirerek Shenzhen'e taşıdığı bildiriliyor. Teknisyenler daha sonra belleği sökerek istenmeyen işlemcileri ve diğer bileşenleri atıyor.
HBM'nin sökülmesi dikkatli çalışma gerektiriyor. Teknisyenler lehimi yumuşatmak için bileşenleri ısıtıyor; ancak aşırı veya eşit olmayan ısı belleğin deforme olmasına ya da çatlamasına yol açabiliyor. Operasyonun başarısızlık oranının yüksek olduğu, bu nedenle pahalı bileşenlerin bir kısmının müşteriye ulaşamadan kaybedildiği bildiriliyor.
Yeniden satış fiyatlarının yüksek olması yine de bu ticareti cazip kılıyor. İşlemci, bellekten yararlanan değerli bir bilişim çipinin söz konusu olduğu olağan ticari ilişkinin tersine, bellek için tek kullanımlık bir taşıyıcıya dönüşüyor.
Bildirilen güzergâh ayrıca bileşenleri birleştirme, sevkiyat, sınırı geçme, kullanılabilir belleği sökme ve alıcı bulma gibi birbirinden ayrı birkaç aşamadan oluşuyor. Çalışır durumdaki bir HBM birimi yapay zekâ hızlandırıcısında kullanılabilir hâle gelmeden önce her aşama maliyet ve risk ekliyor.
Aralık 2024 kuralları neyi değiştirdi?
ABD Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), 2 Aralık 2024'te gelişmiş bilişim ve yarı iletken üretimine yönelik kısıtlamaları genişleten geçici nihai bir kural yayımladı. Kural, milimetrekare başına saniyede 2 gigabayttan fazla bellek bant genişliği yoğunluğuna sahip HBM'ler için 3A090.c numaralı ihracat kontrol sınıflandırmasını ekledi.
Bellek bant genişliği, bir bellek aygıtının her saniye ne kadar veri aktarabildiğini ölçer. Bant genişliği yoğunluğu, bu hızı paketin veya yığının alanına böler. Bu ölçüt, düzenleyicilerin güçlü işlemcilere büyük miktarda veri sağlayabilen kompakt bellek aygıtlarını belirlemesine olanak tanır.
Kuralda, temel işlevi işlem yapmak olan ve aynı pakette HBM ile mantık çiplerini birleştiren tümleşik devrelerin 3A090.c sınıflandırmasına girmediği belirtiliyor. Bu ürünler, birleşik aygıt için geçerli kurallar kapsamında değerlendiriliyor. Bildirilen ticaret, HBM'yi ayrı bir bellek ürünü olarak ihraç etmek yerine işlemci paketinin tabi olduğu sınıflandırmadan yararlanıyor.
İşleme dayalı sınıflandırma için, daha önce yayımlanan Nisan 2024 tarihli BIS kuralı, ECCN 3A090.a maddesinin metnini şöyle veriyor: "Aşağıdakilerden birine sahip bir veya daha fazla dijital işlem birimi içeren tümleşik devreler:" Ardından 3A090.a.1 kapsamında "4800 veya daha fazla 'toplam işlem performansı'" ya da 3A090.a.2 kapsamında "1600 veya daha fazla 'toplam işlem performansı' ve 5,92 veya daha fazla 'performans yoğunluğu'" şartları sıralanıyor. İkinci bir kademe, 3A090.b.1 kapsamında "2400 veya daha fazla ve 4800'den az 'toplam işlem performansı' ile 1,6 veya daha fazla ve 5,92'den az 'performans yoğunluğu'" ya da 3A090.b.2 kapsamında "1600 veya daha fazla 'toplam işlem performansı' ile 3,2 veya daha fazla ve 5,92'den az 'performans yoğunluğu'" koşullarını karşılayan bir veya daha fazla dijital işlem birimine sahip tümleşik devreleri kapsıyor. Bu madde, bölgesel istikrar ve terörle mücadele lisans kontrollerini uyguluyor. Bölgesel istikrar kontrolleri, § 742.6(a)(6)(iii) atfıyla, A:5 veya A:6 grubunda da yer alan varış noktaları hariç olmak üzere D:1, D:4 ve D:5 ülke gruplarındaki varış noktalarını kapsıyor. Bu işlem hükümleri, Aralık ayında getirilen HBM'ye özgü sınıflandırmadan ayrıdır.
BIS ayrıca, milimetrekare başına saniyede 3,3 gigabaytın altında bant genişliği yoğunluğuna sahip ve gerekli koşulları karşılayan bellekler için kısıtlı bir HBM lisans istisnası oluşturdu. Koşullar arasında uygun ihracatçılara, birleşik ürünün tasarımcısı tarafından doğrudan satın alıma, ürünün paketleme konumuna gönderilmesine ve Çin anakarası ile Makao'daki kuruluşlara yönlendirilmesini önleyici tedbirlere yönelik kısıtlamalar bulunuyor.
Kural, 3A090.c kapsamında sınıflandırılan HBM'lerin diğer iki izin yolunu, Bildirimli Gelişmiş Bilişim ve İzinli Gelişmiş Bilişim lisans istisnalarını kullanmasını engelliyor. Dolayısıyla düzenleyici değişiklikler hem belleğin teknik özelliklerini hem de bir işlemde yer alan şirketleri, varış noktalarını ve üretim düzenlemelerini ele alıyor.
Güçlü bir işlemciyi bellek neden yavaşlatabilir?
HBM, bellek çiplerini dikey olarak üst üste dizer ve işlemcinin yakınına yerleştirir. Kısa bağlantılar ve geniş veri yolları, bellek ile hesaplama devreleri arasında büyük miktarda bilginin hızla aktarılmasını sağlar.
Yapay zekâ işlemcisi hesaplamaları yaparken bellek, bu hesaplamalar için gereken model bilgilerini ve çalışma verilerini sağlar. Basit bir benzetmeyle, yoğun çalışan bir mutfağı düşünün: Aşçı sayısını artırmak, ancak malzemeler yeterince hızlı geliyorsa işe yarar. Daha yüksek hesaplama kapasitesine sahip bir işlemci, belleği gerekli hızda veri sağlayamadığında beklemek zorunda kalabilir.
Haberde aktarılan verilere göre Samsung ve SK hynix, küresel HBM pazarının yüzde 80'inden fazlasını birlikte oluşturuyor. Bu konumları, Çinli hızlandırıcı üreticilerini kullanılabilir hesaplama performansını doğrudan etkileyen bir bileşen için sınırlı sayıdaki yabancı tedarikçiye bağımlı bırakıyor.
Baskı, kısıtlanan satışların ötesine uzanıyor. Talep arttıkça Samsung ve SK hynix kaynaklarını kârlı yapay zekâ belleğine yöneltiyor. Bellek kıtlığı sırasında yapılan yatırımlar kapsamında, her iki şirketin 2025'te Çin'deki üç tesisine toplam 1,4871 trilyon won harcadığı aktarılıyor; bu sırada geleneksel bellek alıcıları da daha sıkı tedarik koşullarıyla karşılaştı. Bu tesislerde başka önemli bellek ürünleri üretilirken, bildirilen kaçakçılık gelişmiş yapay zekâ işlemcileriyle birlikte kullanılan HBM'yi konu alıyor.
Fiyat artışı alıcılar için ne anlama geliyor?
Tedarikçileri HBM arayan şirketlerle buluşturan Shenzhenli bir çip aracısı, fiyat değişimini şöyle anlattı:
Bir yıl önce Çin'de tek bir HBM3E birimi birkaç yüz dolara el değiştiriyordu. Bugün fiyatı yaklaşık 4.000 dolar.
Aktarılan fiyat üzerinden altı birim 24.000, sekiz birim ise 32.000 dolar tutuyor. Altı birimden sekize çıkmak, yalnızca bellek faturasını 8.000 dolar, yani üçte bir oranında artırıyor. Hasarlı bileşenler, taşıma ücretleri ve diğer işlem maliyetleri tedarik zincirinin ekonomisini daha da zorlayabilir.
24.000 ila 32.000 dolarlık tutar, aktarılan fiyattan belleğin değerini gösteriyor. Bir aracının kârı; edinme maliyetlerine, söküm sırasındaki kayıplara ve başka giderlere bağlı. Bu kalemlere ilişkin herhangi bir rakam verilmedi.
Bu nedenle Çinli yapay zekâ alıcıları aynı anda birden fazla maliyetle karşı karşıya: pahalı işlemciler, kıt bellek ve tekil hızlandırıcıları çalışır durumdaki sunuculara dönüştürmek için gereken donanım. Müşterilerden HBM'yi kendilerinin temin etmelerinin istenmesi, satın alma yükünün bir kısmını çip tedarikçisinden bilişim kapasitesi kurmaya çalışan kuruluşlara aktarıyor.
Huawei'nin bir sonraki çipi de aynı kıt bileşene bağlı
Huawei'nin Ascend 960DT'yi mevcut çipinin iki katı performans sunan ve Çin'in yerli üretim en güçlü işlemcisi olarak tanımladığı bildiriliyor. Başka bir performans değerlendirmesinde planlanan 960DT, Nvidia'nın H100'üyle aynı düzeyde gösterilirken Huawei'nin mevcut Ascend 950DT'sinin H100'ün yaklaşık yarısı kadar performans sunduğu belirtiliyor.
950DT'nin yaklaşık 37.000 dolara satıldığı bildiriliyor; bu fiyat Nvidia'nın B200'üyle karşılaştırılıyor. Bu durum Çinli alıcıları zor bir bileşimle karşı karşıya bırakıyor: yüksek satın alma fiyatı ve önceki bir Nvidia neslinin gerisinde olduğu belirtilen performans. 37.000 dolarlık satış fiyatı ile ayrıca belirtilen HBM maliyetleri farklı ürünler ve satın alma düzenlemeleriyle ilgili olduğundan, eksiksiz bir Huawei sisteminin maliyeti gerçek yapılandırmasına ve tedarik koşullarına bağlı.
Yerli iş kolu büyüdükçe Huawei'nin belleğe erişimi daha da önem kazanıyor. Huawei'nin Nvidia ile arasındaki farkı kapatmasına ilişkin haberlerde aktarılan IDC verilerine göre Huawei, 2026'nın ilk yarısında Çin'de 572.000 yapay zekâ hızlandırıcısı gönderirken Nvidia'nın gönderileri 678.000 oldu. Bildirilen pazar payları sırasıyla yüzde 28 ve yüzde 34'tü.
Daha büyük bir hızlandırıcı işi, daha fazla destekleyici bileşen gerektiriyor. Huawei belirli bir hızlandırıcı tasarımında altı ila sekiz HBM birimi kullanıyorsa, her ek işlemci partisi bunun birkaç katı sayıda bellek birimine talep yaratıyor. Dolayısıyla müşterilere kullanılabilir yapay zekâ donanımı sunmak için işlemci tasarlayıp üretebilmek tek başına yeterli değil.
Çin'de HBM üretimi kıtlığı hafifletebilir mi?
Çinli bellek üreticisi CXMT'nin HBM3E için risk üretimine başladığı ve seri üretimin 2026 sonuna doğru beklendiği bildiriliyor. Risk üretimi, üretim hacmi artırılmadan önce bir sürecin tutarlı biçimde çalışan bileşenler üretip üretemediğini sınamak için kullanılan erken üretim aşamasıdır.
CXMT'nin veriminin hâlâ düşük olduğu bildiriliyor. Verim, üretilen bileşenlerin düzgün çalışan kısmını ifade ediyor. Testleri geçen birim sayısı azaldığında kullanılabilir birimlerin maliyeti yükseliyor; çünkü fabrika başarısız olanların üretimi için de ödeme yapıyor.
Düşük verim, arzı da sınırlıyor. Bir üretim hattı kayda değer miktarda malzeme işleyip müşterilere uygun görece az sayıda bellek birimi üretebilir. Verimin artırılması, CXMT'nin üretim kapasitesinden daha fazla çalışır HBM sunmasına ve kullanılabilir birim başına maliyeti düşürmesine yardımcı olur.
Önemli tarihler, kısıtlamaların yürürlüğe girmesinden Çin'in planlanan tedarik yanıtına kadar uzanıyor:
- 2 Aralık 2024: BIS, HBM'ye özgü ihracat sınıflandırmasını ve ilgili lisans hükümlerini ekleyen kuralı yayımladı.
- 31 Aralık 2024: İlgili yabancı doğrudan ürün ve son kullanım hükümlerinin birkaçı için uyum dönemi başladı.
- 2026'nın ilk yarısı: Huawei'nin Çin'de 572.000 yapay zekâ hızlandırıcısı gönderdiği bildirildi.
- 2026 sonu: CXMT'nin HBM3E seri üretimine başlaması bekleniyor.
Uygulama baskısı kârlı ticaretle karşı karşıya
Bildirilen paketleme operasyonunun arkasındaki tüccar, yöntem daha yaygın kullanıldıkça Güney Koreli ve ABD'li yetkililerin harekete geçmesinden endişe ediyor. Tayvan ve Malezya'nın da çip kaçakçılığına karşı çabalarını artırdığı bildiriliyor. ABD'deki soruşturmalarda başka teknoloji tedarik operasyonlarıyla bağlantılı kişilerin tutuklandığı da oldu.
Bildirilen HBM ticaretinin boyutunu ölçmek hâlâ zor. Huawei'ye ulaşan miktar, aracılık yapan kişilerin kimliği ve Koreli üreticilerin iddia edilen yönlendirmeden haberdar olup olmadığı kamuoyuna ayrıntılı biçimde açıklanmadı. Aktarılan bilgilerde 960DT'nin tanıtım tarihi veya CXMT'nin seri üretime geçmeyi planladığı kesin tarih de yer almıyor.
Bazı katılımcılar çalışmalarını vatanseverlik çerçevesinde anlatıyor. Ticarete dahil Çinli bir bellek aracısı kendisini kaçakçı olarak görmediğini ve bu faaliyeti ülkesine katkı olarak değerlendirdiğini söyledi. Bu motivasyona güçlü bir ticari teşvik de eşlik ediyor: Bir yıl önce birkaç yüz dolar değerindeki bir bellek birimi, bugün bildirildiğine göre yaklaşık 4.000 dolara el değiştiriyor.
Çinli yapay zekâ geliştiricileri için acil mesele, yeterli miktarda çalışır belleği karşılanabilir maliyetle temin etmek. Düzenleyiciler açısından bildirilen güzergâh; kısıtlı belleği görece zayıf işlemcilerle birleştiren ve bellek nihai alıcıya ulaşana kadar birkaç noktadan geçiren ürünlere dikkat çekiyor. CXMT'nin planlanan üretim artışı yerli bir tedarik kaynağı sunarken, bildirilen verim sorunları alıcıların kıtlıkla karşı karşıya kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.
Öne Çıkanlar
- Samsung ve SK hynix üretimi HBM'lerin, ucuz işlemci paketleri ve Hong Kong ile Shenzhen üzerinden geçen bir güzergâh kullanan aracılar yoluyla Huawei'ye ulaştığı bildiriliyor.
- Shenzhenli bir aracı HBM3E'nin birim fiyatını yaklaşık 4.000 dolar olarak açıkladı; bu da altı ila sekiz birim için 24.000 ila 32.000 dolar anlamına geliyor.
- ABD, Aralık 2024'te özel bir HBM ihracat sınıflandırması getirdi; temel işlevi işlem yapmak olan belirli paketler için ayrı uygulama öngördü.
- Huawei'nin planladığı Ascend 960DT'nin ağırlıklı olarak Kore üretimi HBM'lere bağlı olduğu bildiriliyor; bazı müşterilerden belleği kendilerinin temin etmesi istendi.
- CXMT'nin HBM3E risk üretimine başladığı ve 2026 sonuna doğru seri üretime geçmesinin beklendiği bildiriliyor; ancak verim hâlâ düşük.






