Parlamentodaki çoğunluk yedi yıllık geçiş dönemini sona erdirdi
Abdulraof "Sammy Gambar" Macacua, 30 Ekim 2026’da eski lider Ahod "Al Haj Murad" Ebrahim’i 51’e karşı 27 oyla geride bırakarak Bangsamoro Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi’nin ilk seçilmiş Parlamentosu tarafından başbakan seçildi. Cotabato City’deki oylama, atanmış bir geçiş yönetiminin yedi yılı aşkın süren idaresini sona erdirdi.
İçindekiler
- Parlamentodaki çoğunluk yedi yıllık geçiş dönemini sona erdirdi
- Milletvekilleri hükümeti nasıl seçti?
- Koalisyon parti bağlılıklarının ötesine geçti
- Silahlı mücadeleden rakip siyasi kamplara
- Kapsayıcılık vaatleri ilk sınavıyla karşı karşıya
- Kabine kurma ve yasama çalışmaları başladı
- Barış taahhütleri seçim sonrasında da sürüyor
- İş, eğitim ve özerkliğin mali kaynağı
- Sivil toplum özerklik için güvence talep ediyor
- Öne çıkanlar
Moro İslami Kurtuluş Cephesi’nin silahlı kanadının eski komutanlarından 69 yaşındaki Macacua, 80 üyeli parlamentoda gereken 41 oydan 10 fazlasını aldı. Bir milletvekili çekimser kaldı, bir diğeri ise hastalığı nedeniyle oturuma katılmadı. Macacua, Parlamentonun tamamının yüzde 63,75’inin desteğini aldı.
Bangsamoro Parlamentosu’nun duyurusunda, açılış oturumuna 79 milletvekilinin katıldığı ve üyelerin öğle saatinde göreve başladığı belirtiliyor. Görev süreleri 30 Haziran 2031’e kadar devam edecek.
Macacua daha önce de geçici hükümete başkanlık ediyordu. Değişen, yetkisinin dayanağıydı: 14 Eylül’deki bölgesel seçimlerde seçilen milletvekilleri, üyeleri Filipinler cumhurbaşkanı tarafından atanmış olan yönetimin yerine, olağan hükümete liderlik etmesi için onu seçti.
BARMM Büyük Koalisyonu’ndan Amer Zaakaria Rakim de aynı oy farkıyla konuşman seçildi; Mohammad Yacob’u 51’e karşı 27 oyla yendi. İki sonuç, iktidar ittifakına yürütme liderliği ile Parlamentonun başkanlık makamı üzerinde denetim sağlarken Ebrahim’in destekçilerine de parlamentoda kayda değer bir varlık bıraktı.
Milletvekilleri hükümeti nasıl seçti?
Bangsamoro Federalist Partisi başkanı Macacua’yı Milletvekili Kitem Kadatuan, Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi’nden Ebrahim’i ise Milletvekili Mohagher Iqbal aday gösterdi. Geçici oturum başkanı Ishak Mastura, aday gösterme ve seçim sürecini yönetti.
Milletvekilleri tercih ettikleri adayı belirtmek için ayağa kalkarak oy kullandı. Bangsamoro Organik Yasası olarak bilinen 11054 sayılı Cumhuriyet Yasası, yalnızca oturuma katılanların çoğunluğunun değil, tüm milletvekillerinin çoğunluğunun desteğini şart koşuyor. 80 sandalyeli parlamentoda bir üyenin yokluğuna rağmen gereken oy sayısı 41 olarak kaldı.
Macacua, Bangsamoro’nun törensel başkanı wali Şeyh Muslim Guiamaden’in huzurunda yemin etti ve ardından konuşman seçimine başkanlık etti. Oturuma katılmayan Milletvekili Abdulrahman Mangudadatu, parlamentonun sekreterliğine rahatsız olduğunu bildirmişti.
Bangsamoro seçmenleri, daha sonra kendi aralarından başbakanı seçen temsilcileri belirliyor. Eski Müslüman Mindanao Özerk Bölgesi’nde seçmenler bölge valisini doğrudan seçiyordu. Yeni düzenleme, bölgesel hükümetin kurulmasında ve yönetilmesinde Parlamento içindeki desteği belirleyici kılıyor.
Parlamentoda 40 parti temsilcisi, 32 seçim bölgesi temsilcisi ve sekiz sektörel temsilci bulunuyor. Sektörel sandalyeler kadınları, gençleri, geleneksel liderleri, Ulama olarak bilinen Müslüman din âlimlerini, Moro olmayan yerli halkları ve yerleşimci toplulukları temsil ediyor. Seçim Komisyonu Bölgesel Sayım Kurulu, eylül seçimlerinde 2.018.478 kayıtlı seçmen bulunduğunu ve katılım oranının yüzde 84,34 olduğunu açıkladı.
Koalisyon parti bağlılıklarının ötesine geçti
Macacua’nın partisi, bölgesel seçimlerden tek başına hükümet kurmak için gereken 41 sandalyeye ulaşamadan çıktı. Bu nedenle çoğunluğu kimin oluşturabileceğini partiler ve milletvekilleri arasındaki görüşmeler belirledi. Açılış oturumundan önce Bangsamoro Federalist Partisi 46 milletvekilinin desteğini aldığını duyurmuştu; Macacua sonuçta 51 oy aldı.
Ebrahim’in yenilgisi, geçiş sürecine öncülük eden siyasi hareket içindeki bölünmeleri de gözler önüne serdi. Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi’nden dört seçim bölgesi temsilcisi kendisine karşı oy kullandı: Maguindanao del Sur’dan Tawakal Midtimbang ile Lanao del Sur’dan Hamza Gauraki, Lampa Pandi ve Ahmad Amir Balindong. Ebrahim, BARMM Büyük Koalisyonu’ndan Ali Sangki’nin desteğini aldı.
Oylama başlamadan önce Parlamentoya hitap eden Cumhurbaşkanı Ferdinand Marcos Jr., çoğunluğun ve parlamento yönetiminin daha önce kararlaştırıldığını söyledi. Oturum salonundan ayrılmadan önce Macacua ile kısaca görüştü.
Rakim’in 51’e karşı 27 oyla kazandığı konuşmanlık seçimi, ittifakın iki temel liderlik yarışında da bir arada kaldığını gösterdi. Rakim’in sorumlulukları Macacua’nınkinden farklı: Başbakan yürütme yönetimini idare ederken konuşman, yasaların tartışıldığı, bütçelerin onaylandığı ve kamu harcamalarının incelendiği kurumun oturumlarını yönetiyor.
Silahlı mücadeleden rakip siyasi kamplara
Macacua, Cumhurbaşkanı Marcos’un babasının iktidarı döneminde, henüz ergenlik çağındayken hükümet güçlerine karşı savaştı. Daha sonra MILF’in askeri kanadı olan Bangsamoro İslami Silahlı Kuvvetleri’nin kurmay başkanlığına getirildi; ardından barış müzakerelerinde ve sivil yönetimde görev aldı.
Bölgesel hükümetin liderlik profiline göre Macacua, MILF Barış Müzakere Heyeti’nde ve Bangsamoro Organik Yasası’nı hazırlayan Bangsamoro Geçiş Komisyonu’nda görev yaptı. Geçiş döneminde bölgesel seçim ve yerel yönetim mevzuatının geliştirilmesine de katkıda bulundu.
Macacua, 2019-2022 yılları arasında çevre, doğal kaynaklar ve enerji bakanlığı yaptı; daha sonra Ebrahim’in kabinesinde kıdemli bakan oldu ve 2023’te yeni kurulan Maguindanao del Norte eyaletine sorumlu yönetici olarak atandı. Şimdi bu eyaletin üçüncü parlamento seçim bölgesini temsil ediyor.
Marcos’un 2025’te geçici başbakanlık görevinde Ebrahim’in yerine Macacua’yı getirme kararı, üst düzey MILF liderlerinin tepkisini çekti. Bölgesel hükümetin profili atamanın Şubat 2025’te yapıldığını belirtirken Parlamento duyurusunda Macacua’nın geçici görev süresinin Mart 2025’te başladığı kaydediliyor.
Macacua daha sonra Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi yönetimiyle yollarını ayırdı ve Bangsamoro Federalist Partisi’nin başına geçti. MILF Merkez Komitesi, geçici görevi istişare etmeden kabul ettiği gerekçesiyle onu suçladı; Macacua seçimden önce askeri liderlik görevini kaybetti. Parlamento yarışı, karşılıklı aday gösterme ve oylarla bu ayrılığı açıkça ortaya koydu.
Yeni hükümete giden dönüm noktaları on yılı aşkın bir zamana yayılıyor:
- 2014: Hükümet ve MILF, Bangsamoro Kapsamlı Anlaşması’nı imzaladı.
- 2019: BARMM kuruldu ve atanmış geçiş hükümetinin başına Ebrahim geçti.
- 2023: Macacua, Maguindanao del Norte eyaletine sorumlu yönetici olarak atandı.
- 2025: Macacua geçici başbakanlık görevinde Ebrahim’in yerini aldı.
- 14 Eylül 2026: Seçmenler, Bangsamoro’nun ilk olağan Parlamentosunu belirledi.
- 30 Ekim 2026: Parlamento, Macacua’yı başbakan, Rakim’i konuşman seçti.
- 30 Haziran 2031: İlk seçilmiş Parlamentonun görev süresinin sona ermesi planlanıyor.
Kapsayıcılık vaatleri ilk sınavıyla karşı karşıya
Macacua, yetkisini emanet veya sorumluluk anlamına gelen Arapça “amanah” sözcüğüyle tanımladı. Siyasi bağlılıklarına bakmaksızın seçmenlere hizmet etme ve Ebrahim’le özdeşleşen Ahlaki Yönetim Gündemi’ni sürdürme sözü verdi.
Macacua, kabul konuşmasında göreve başlamanın anlamına değindi:
Bugün yalnızca liderliği devralmakla ilgili değil. Bu, verilen bir sözün yerine getirilmeye devam etmesiyle ilgili.
Ebrahim, seçimden sonra Macacua’nın yanına giderek onu tebrik etti ve kucakladı. MILF başkanı ve Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi lideri, daha sonra yaptığı açıklamada reform, barış ve kalkınma çalışmalarını sürdüreceklerini belirtti ve bölge halkını bölgenin inşasına katılmaya teşvik etti.
Parlamento görevlilerinin seçimi sırasında iş birliği ilk usul sınavıyla karşılaştı. Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi’yle aynı çizgideki yerleşimci topluluk temsilcisi Milletvekili Mary Ann Arnado, azınlığın grup başkanını ve yardımcılarını aday göstermesine izin verilmesini istedi. Oturum, azınlık grup başkanı seçilmeden sona erdi.
Milletvekili Naguib Sinarimbo, koalisyonunun kurduğu hükümeti düzenleme konusunda çoğunluğun hakkını savundu. Anlaşmazlık, yeni yönetimin görev süresine başlamasıyla birlikte azınlık liderliğinin nasıl şekilleneceği konusunu çözümsüz bıraktı.
Kabine kurma ve yasama çalışmaları başladı
Macacua’nın, üyelerinin çoğunluğu Parlamentodan seçilecek bir kabine kurması ve hükümet programını milletvekillerinin onayına sunması gerekiyor. Bangsamoro Organik Yasası uyarınca, parlamento tarafından seçilmek üzere iki başbakan yardımcısı da aday gösteriyor.
Milletvekilleri açılış oturumunda Güneybatı Mindanao başbakan yardımcılığına Hadjimar Matba’yı, Kuzey-Orta Mindanao başbakan yardımcılığına Mamintal Adiong III’ü seçti. Ayrıca 10 başkan vekili, bir çoğunluk grup başkanı ve genel sekreter olarak Bantuas Lucman’ı belirledi.
Parlamentonun yasaları incelemeye, halka açık oturumlar düzenlemeye ve hükümet programlarını değerlendirmeye başlayabilmesi için komisyon başkanları belirlendi. Bu komisyonlar, bakanlıkların parayı nasıl harcadığını ve hizmetleri nasıl sunduğunu denetlemek için bir yol sağlayacak.
Eğitim, sağlık, altyapı, tarım ve istihdam artık olağan hükümetin yasama, bütçe ve denetim gündeminde. Bölge halkı için seçilmiş yönetime geçiş, pratik kararlar üzerinden hissedilecek: Hangi yolların ödenek alacağı, okulların ve kliniklerin yeterli kaynağa sahip olup olmayacağı ve yardımların ihtiyaç sahibi hanelere nasıl ulaştırılacağı.
Marcos, milletvekillerine halkın ihtiyaçlarına yanıt veren yasalar çıkarmaları, hizmetleri iyileştirmeleri ve kamu kaynaklarını sorumlu biçimde kullanmaları çağrısında bulundu. Amacın, barışın faydalarının Bangsamoro ailelerinin günlük yaşamlarına ulaşmasını sağlamak olduğunu söyledi.
Barış taahhütleri seçim sonrasında da sürüyor
2014 anlaşması, silahlı çatışmadan özerk parlamenter yönetime geçişin yolunu açtı. Hükümet tahminlerine göre barış anlaşmasından önceki çatışmalarda en az 150 bin militan ve sivil hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi.
MILF, barış anlaşması kapsamında örgütlü silahlı hizmetten ayrılma süreci olan silahsızlanmayı hâlâ bekleyen 14 binden fazla savaşçı bulunduğunu söylüyor. Daha önceki eski savaşçı gruplarına vaat edilen bazı sosyal ve ekonomik yardımların henüz sağlanmadığını da belirtiyor.
14 Eylül’deki seçimleri de şiddet etkiledi. Silahlı saldırılar ve patlamalar yaşandı; Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi, beş destekçisinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Siyasi geçişin tamamlanması, hükümetin ve MILF’in güvenlik ile tamamlanmamış barış taahhütleri konusunda sorumluluklarının sürdüğü anlamına geliyor.
Nabalawag’dan 57 yaşındaki eski MILF savaşçısı Burhan Undalayan, bu taahhütlerin aileleri nasıl etkilediğine somut bir örnek sunuyor. Hastalığı nedeniyle bacağı kesilince çatışmalara katılamaz hâle gelen Undalayan balıkçı oldu. Geçici yönetim döneminde engelli bireylere yönelik bir sosyal yardım programı kapsamında protez bacak ve mali destek aldı; bu yardımlar çocuklarının eğitim masraflarını karşılamasına yardımcı oldu.
Undalayan, çocuklarını ve torunlarını silahlı isyana katılmamaları için uyardığını söyledi:
böylece sadece okula gidebilirler.
Yeni Parlamentoya Birleşik Bangsamoro Adalet Partisi temsilcisi olarak giren eski sosyal hizmetler ve kalkınma bakanı Raissa Jajurie, bölgesel hükümet, ulusal makamlar ve uluslararası kalkınma ortakları arasında iş birliğinin sürmesi çağrısı yaptı. İhtiyaç sahibi bölge sakinlerine yardım ulaştırmanın, barışa duyulan güveni korumayla bağlantılı olduğunu vurguladı.
İş, eğitim ve özerkliğin mali kaynağı
BARMM’nin nüfusu 4,5 milyonu aşıyor. Hizmetler sektörünün desteğiyle bölge ekonomisi 2025’te yüzde 5,0 büyürken hanelerdeki yoksulluk oranı 2023’teki yüzde 26’dan yüzde 12,8’e geriledi. Bu, iki yılda 13,2 puanlık düşüş anlamına geliyor; açıklanan oran önceki düzeyin yarısından az.
Bölge uzun süredir ülkenin en yoksul bölgesi ve okuryazarlık oranının en düşük olduğu yer olarak tanımlanıyor. Hanelere ilişkin daha yeni yoksulluk verileri kayda değer bir iyileşmeye işaret ederken gelir ve eğitim alanlarında ilerlemeyi sürdürmek seçilmiş yönetimin temel görevlerinden biri olacak.
Geçici hükümetin Ekonomi Birimi, görevi devralacak yönetime yerel üretimi güçlendirme ve kamu yatırımlarını hızlandırma çağrısı yaptı. Bu öncelikler, ekonomik büyümeyi onlarca yıl süren çatışmalardan etkilenen topluluklarda istihdam, ulaşım ve hizmetlere erişimle ilişkilendiriyor.
Bölgesel bütçede ulusal kaynaklar belirleyici olmaya devam edecek. Filipinler’in 2027 için önerilen bütçesinde BARMM’ye aktarılmak üzere geçici olarak 115 milyar pesonun, yaklaşık 1,8 milyar doların üzerinde kaynak ayrıldı. Bu tutar bir öneri; kesin finansman ulusal bütçe sürecine bağlı.
Datu Odin Sinsuat’tan 21 yaşındaki üniversite öğrencisi Hessa Ladiasan, yurt dışında eğitim olanağı da dâhil olmak üzere gençler için daha fazla öğrenim fırsatı istediğini söyledi. 15 yaşındaki kız kardeşi Heisei ise daha güvenli bir ortam ve yasaların kararlılıkla uygulanmasını istedi. Bu beklentiler, yeni hükümetin kurumsal görevlerinin yanı sıra eğitimi ve gündelik güvenliği de öne çıkarıyor.
Sivil toplum özerklik için güvence talep ediyor
Katungod Bangsamoro ve müttefik sivil toplum kuruluşları, seçilmiş Parlamentoyu memnuniyetle karşılarken yolsuzluğa, siyasi hanedanlara ve ulusal hükümetin müdahalesine karşı daha güçlü koruma çağrısı yaptı. Harcamalarda şeffaflık, bağımsız denetim ve halkın daha geniş katılımını istedi.
Konsorsiyum ayrıca milletvekillerine ataların topraklarına ilişkin talepleri, toprak gaspını, kaynakların sömürülmesini ve ekonomik fırsat eşitsizliğini ele alma çağrısında bulundu. Moro-Hristiyan Halklar İttifakı, 2017’de Marawi kuşatması nedeniyle yerinden edilen ailelere ve Moro çiftçilerle Moro olmayan yerli toplulukların topraksızlığına dikkat çekti.
Katungod Bangsamoro, beklentilerini bir açıklamayla dile getirdi:
Yeni Parlamento, yolsuzlukla mücadeleyi yönetiminin temel taahhütlerinden biri hâline getirmeli.
Anakbayan-Güney Mindanao başkanı Fauzea Guiani, ulusal hükümetin bölgesel işlere müdahalesini eleştirdi. Moro-Hristiyan Halklar İttifakı Genel Sekreteri Amira Lidasan ise Macacua’nın Marcos yönetimiyle aynı çizgide olmasının bölgesel bağımsızlığı zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Macacua yapıcı iş birliği sözü verirken Marcos da ulusal desteğin süreceğini taahhüt etti.
Cotabato City sakinleri, göreve başlama töreni çevresinde günlük yaşamı etkileyen sonuçlarla da karşılaştı. Artırılan polis ve askeri güvenlik önlemleri ulaşımı kısıtladı ve işletmeleri aksattı. Satıcılar ve bölge sakinleri gelir kaybından şikâyet etti. Bu kaygılar, siyasi törenlerin ön plana çıktığı günde gündelik yaşamın pratik ihtiyaçlarını da gündeme taşıdı.
Yeni yönetim, temel görevlilerini seçmeye yetecek güçte bir çoğunlukla göreve başlıyor. Sıradaki görevleri bu ittifakı işleyen bir yönetime dönüştürmek, parlamentoda anlamlı bir denetim düzeni kurmak ve tamamlanmamış barış taahhütlerini bütçe ve politika kararlarına yansıtmak.
Öne çıkanlar
- Abdulraof Macacua, 30 Ekim 2026’da Ahod Ebrahim’i 51’e karşı 27 oyla yenerek BARMM’nin ilk seçilmiş olağan hükümetinin başına geçti.
- 80 milletvekilinden 79’u oturuma katıldı; biri çekimser kaldı, biri hastalığı nedeniyle yoktu.
- Amer Zaakaria Rakim de aynı 51’e karşı 27 oy farkıyla konuşman seçildi.
- Oylama, 14 Eylül’deki parlamento seçimlerinin ardından atanmış geçiş hükümetinin yedi yılı aşkın süren yönetimini sona erdirdi.
- MILF’e göre barış süreci kapsamında silahsızlanmayı bekleyen 14 binden fazla savaşçı bulunuyor.
- BARMM’ye 2027 için önerilen ulusal kaynak aktarımı 115 milyar pesoyu aşıyor; kesin tutar bütçe sürecine bağlı.
- İlk seçilmiş Parlamentonun görev süresi 30 Haziran 2031’e kadar devam edecek.






