Fabrikalar ve iç harcamalar tahminleri aşarken Endonezya ekonomisi 2026'nın üçüncü çeyreğinde yüzde 5,47 büyüdü

9 dakikalık okuma
Indonesia's Economy Grows 5.47% in Q3 2026 as Factories and Domestic Spending Beat Forecasts

Fabrikalar ve hane halkı harcamaları büyümeyi beklentilerin üzerine taşıdı

Ulusal istatistik kurumu BPS'ye göre Endonezya ekonomisi 2026'nın üçüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 5,47 büyüdü. Bu büyümenin 1,20 yüzde puanını imalat sanayisi, 2,62 yüzde puanını ise hane halkı tüketimi sağladı. Yılın ilk dokuz ayındaki büyüme yüzde 5,45'e ulaşarak hükümetin yıllık bütçesinde öngörülen yüzde 5,4'ün biraz üzerine çıktı.

İçindekiler
  1. Fabrikalar ve hane halkı harcamaları büyümeyi beklentilerin üzerine taşıdı
  2. Son çeyrek önceki dönemlerle karşılaştırıldığında
  3. En büyük sektörel katkı imalat sanayisinden
  4. Biyodizel politikası çeşitli sektörlere ulaşıyor
  5. En büyük harcama kaynağı hane halkları
  6. Yatırımlar ve hükümet programları büyümeye ivme katıyor
  7. Ticaret ve dijital hizmetler büyümeyi genişletiyor
  8. Piyasa riskleri sürerken rupiah değer kazandı
  9. Bütçe hedeflerine yaklaşıldı, 2029 hedefi daha yüksek
  10. Öne Çıkanlar

BPS Bilançolar ve İstatistiksel Analizden Sorumlu Başkan Yardımcısı M. Edy Mahmud, verileri 5 Kasım Perşembe günü Cakarta'da açıkladı. Ekonomik üretim cari fiyatlarla 6.741 trilyon rupiye, fiyat değişimlerinin etkisi çıkarıldıktan sonra büyümeyi hesaplamak için kullanılan sabit fiyatlarla 3.633,2 trilyon rupiye ulaştı.

Sonuç, yedi ekonomistin katıldığı anketteki yüzde 5,18'lik medyan tahmini aştı. Diğer tahminler arasında 15 kurumun yüzde 5,20'lik ortak öngörüsü ile Endonezya Üniversitesinin ekonomi araştırma enstitüsü LPEM FEB UI'nin yüzde 5,28'lik tahmini yer aldı. CORE Indonesia analisti Yusuf Rendy Manilet ise büyümenin yüzde 5,1'i aşacağından şüphe duyduğunu belirtmişti.

Biyodizelde kullanılan palm yağı ürünlerine yönelik talebin artması fabrikalara destek olurken ticaret, inşaat, oteller ve restoranlar da büyüdü. Hane halkı tüketimi ve yatırımlar gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) toplam yüzde 82,78'ini oluşturdu. Bu oran, ekonominin yurt içi harcamalara ve üretken varlıkların oluşturulmasına ne ölçüde bağlı olduğunu gösteriyor.

Daha güçlü veriler, finans piyasalarının daha çalkantılı bir dönemden geçtiği sırada açıklandı. Yatırımcılar hükümetin harcama planlarını ve politikalarının yönünü incelerken Endonezya'nın borsa sınıflandırmasının değişme ihtimali de baskıyı artırdı. GSYH verileri mevcut ekonomik faaliyetlere ilişkin daha güçlü bir tablo sunarken finansal riskler varlığını korudu.

Reklam

Son çeyrek önceki dönemlerle karşılaştırıldığında

Yıllık büyüme ikinci çeyrekteki yüzde 5,29'dan hızlanırken ilk çeyrekte kaydedilen yüzde 5,61'in altında kaldı. Böylece üçüncü çeyrekte, yılın başındaki yavaşlamanın ardından yıllık büyüme oranında toparlanma görüldü.

Önceki yılların üçüncü çeyrekleriyle karşılaştırıldığında yüzde 5,47'lik sonuç, 2023'ten bu yana kaydedilen tüm oranların üzerine çıktı ancak 2022'deki yüzde 5,73'lük büyümenin altında kaldı. Veriler son üç yılda kademeli bir iyileşmeye işaret ediyor:

  • 2022'nin üçüncü çeyreği: GSYH geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,73 büyüdü.
  • 2023'ün üçüncü çeyreği: büyüme yüzde 4,94'e geriledi.
  • 2024'ün üçüncü çeyreği: büyüme yüzde 4,95'e çıktı.
  • 2025'in üçüncü çeyreği: büyüme yüzde 5,04'e ulaştı.
  • 2026'nın ilk ve ikinci çeyrekleri: büyüme sırasıyla yüzde 5,61 ve yüzde 5,29 oldu.
  • 2026'nın üçüncü çeyreği: büyüme yüzde 5,47'ye yükseldi; veri 5 Kasım'da açıklandı.

Bir önceki çeyreğe kıyasla üretim yüzde 1,59 arttı. Bu oran yüzde 1,3'lük tahmini aşarken ikinci çeyrekteki yaklaşık yüzde 3,7'lik artışın gerisinde kaldı. Mahmud, üçüncü çeyrek büyümesinin genellikle ikinci çeyrek büyümesinden düşük olması nedeniyle sonucun olağan mevsimsel örüntüyü izlediğini söyledi.

İki karşılaştırma farklı sorulara yanıt veriyor. Yıllık büyüme temmuz-eylül dönemini 2025'in aynı aylarıyla karşılaştırıyor. Çeyreklik büyüme ise bu ayları Nisan-Haziran 2026 dönemiyle kıyaslıyor. Her biri farklı bir başlangıç noktası kullandığı için çeyreklik büyüme yavaşlarken yıllık oran yükselebilir.

En büyük sektörel katkı imalat sanayisinden

İmalat sanayisi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,87 büyüdü ve 1,20 yüzde puanlık katkısıyla toplam ekonomik büyümenin yaklaşık yüzde 22'sini sağladı. Bu oran, 1,20 yüzde puanlık katkının yüzde 5,47'lik ulusal büyüme oranına bölünmesiyle hesaplandı. BPS, imalat sanayisini iş kolları arasında büyümeye en fazla katkı sağlayan sektör olarak belirledi.

Bir sektörün büyüme oranı, kendi üretiminin ne hızla arttığını ölçer. Katkısı ise ulusal büyümeye ne kadar ekleme yaptığını gösterir. Büyük bir sektör, daha hızlı büyüyen küçük bir sektörden ekonominin genişlemesine daha fazla katkı sağlayabilir.

Reklam

Gıda ve içecek imalatı yüzde 7,09 büyüdü. Bu artışta ham palm çekirdeği yağı ve ham palm yağından elde edilen ürünlerin ihracatının yanı sıra palm yağının biyodizel üretiminde yurt içinde kullanılması etkili oldu. Kimya, ilaç ve geleneksel ilaç üretimi, yakıt üretimi ve ekim mevsimi öncesinde gübre üretiminin artmasının desteğiyle yüzde 8,10 büyüdü.

Ana metal üretimi yüzde 9,94 arttı. BPS bu artışı bakır katot, nikel mat ve alüminyum dahil demir dışı metal ürünlerinin ihracatına bağladı. Hem yurt içindeki hem de yurt dışındaki alıcıların talebi, imalat sanayisindeki genel büyümeyi destekledi.

BPS ayrıca 52,75 seviyesindeki Sanayi Güven Endeksi ile Bank Indonesia'nın 52,28 seviyesindeki Satın Alma Yöneticileri Endeksi'ne dikkat çekti. Her iki endeks de genişleme bölgesindeydi ve fabrika üretimindeki artışla uyumluydu.

Biyodizel politikası çeşitli sektörlere ulaşıyor

Endonezya'nın zorunlu biyodizel harmanlama oranını artırması, tarım ürünleriyle fabrika üretiminin büyümesini birbirine bağladı. Biyodizel, palm yağı dahil biyolojik malzemelerden üretilen ve geleneksel motorine karıştırılabilen bir yakıttır.

BPS, yağ asidi metil esteri (FAME) üretimindeki artışı 1 Temmuz 2026'da B50 zorunluluğunun yürürlüğe girmesiyle ilişkilendirdi. FAME, biyodizelde kullanılan işlenmiş bileşendir; B50 ise yüzde 50 biyodizel içeren karışımı ifade eder.

Politika, birden fazla imalat kategorisindeki faaliyetleri destekledi. Palm yağı işleme gıda ve içecek üretimine, FAME üretimi ise kimya sektörüne katkı sağladı. Aynı yakıt programının çeşitli sektörlerin büyüme kaynakları arasında yer alması bu bağlantıyla açıklanabilir.

Biyodizelin yanı sıra gübre üretimi ve metal ihracatı da büyümeye katkı sağladı. Dolayısıyla imalat sanayisinin katkısı tek bir üründen değil, farklı talep türlerinden kaynaklandı.

En büyük harcama kaynağı hane halkları

Hane halkı tüketimi GSYH'nin yüzde 51,97'sini oluşturdu ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,04 arttı. Bu kalemin 2,62 yüzde puanlık katkısı, yüzde 5,47'lik toplam büyüme oranı üzerinden hesaplandığında ekonomideki genişlemenin yaklaşık yüzde 48'ine karşılık geldi.

Restoran ve otel harcamaları yüzde 6,59 artarken ulaştırma ve iletişim harcamaları yüzde 5,83 yükseldi. BPS bu artışları hazır yemek alımlarına, hareketliliğin artmasına, eğlence ve spor etkinliklerine bağladı.

Reklam

Bazı faaliyet göstergeleri de harcamaların arttığına işaret etti. Mal ve hizmetlere yönelik çevrim içi işlemlerin değeri yüzde 22,02, elektronik para işlemleri yüzde 29,23, tüketim malları ithalatı ise yüzde 12,77 arttı. Motosiklet satış hacimleri yüzde 8,92, binek otomobil satış hacimleri yüzde 25,95 yükseldi.

Üretim tarafında otel ve restoranlar öne çıktı. Konaklama ve yiyecek hizmetleri, otel doluluk oranlarının ve restoran harcamalarının artmasıyla iş kolları arasındaki en hızlı oran olan yüzde 11,22'lik büyümeyi kaydetti. Finansal hizmetler yüzde 8,47, diğer hizmetler ise yüzde 8,32 büyüdü.

Bu veriler ekonomiye iki açıdan bakmayı sağlıyor: Hane halklarının ne satın aldığı ve işletmelerin ne ürettiği. Bir ailenin satın aldığı yemek hane halkı harcaması olarak kaydedilirken restoranın faaliyeti hizmetler ekonomisinin bir parçasını oluşturuyor.

Yatırımlar ve hükümet programları büyümeye ivme katıyor

Binalar, makineler ve taşıtlar gibi varlıklara yapılan yatırımları kapsayan GSYH ölçütü gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 6,06 büyüdü. GSYH'nin yüzde 30,81'ini oluşturan bu kalem ulusal büyümeye 1,91 yüzde puan katkı sağladı.

Yurt içi üretim ve ithalatın katkısıyla taşıt yatırımları yüzde 12,96 arttı. İşletmelerin kullandığı ekipman gibi sermaye mallarının ithalatı yüzde 12,22 yükseldi. Yatırım otoritelerinin izlediği yatırım gerçekleşmeleri ise yüzde 7,59 büyürken yabancı yatırımlar yüzde 27,45 arttı.

Hükümet tüketimi yüzde 8,95 arttı ve GSYH büyümesine 0,62 yüzde puan katkı sağladı. BPS bu artışı kamu çalışanlarının maaş ve ödenekleri dahil personel harcamaları ile mal ve hizmet alımlarına bağladı. Ücretsiz ve besleyici yemek programı, halka ulaştırılan mallara yönelik harcamaların desteklediği faaliyetler arasındaydı.

Hükümetin sermaye harcamaları yüzde 20,15 arttı. Kamu kurumları ve özel kuruluşların yürüttüğü altyapı projelerinin desteğiyle inşaat sektörü, bir yıl önceki yüzde 4,21'e kıyasla yüzde 6,42 büyüdü.

BPS, inşaatı destekleyen projeler arasında Merah Putih programı kapsamındaki köy ve mahalle kooperatiflerini, sosyal konutları, Sekolah Rakyat ve Sekolah Garuda okullarını ve okulların yenilenmesini saydı. Böylece kamu harcamaları ekonomiye hem cari alımlar hem de varlık inşası yoluyla ulaştı.

Reklam

Ticaret ve dijital hizmetler büyümeyi genişletiyor

Araç onarımlarını da kapsayan toptan ve perakende ticaret yüzde 7,14 büyüdü. Bu oran, 2025'in üçüncü çeyreğindeki yüzde 5,46'nın ve 2024'ün aynı dönemindeki yüzde 4,85'in üzerine çıktı. Sektör ulusal büyümeye 0,94 yüzde puan katkı sağladı.

BPS, iyileşmeyi özellikle ticari ve elektrikli araç satışlarındaki artışa, yurt içinde üretilen malların ve ithalatın çoğalmasına bağladı. Üretim ve satın alma faaliyetlerinin artması, dağıtımcılar ile perakendecilere daha fazla iş sağladı.

Bilgi ve iletişim sektörü yüzde 7,13 büyüdü ve 0,49 yüzde puan katkı sağladı. Veri trafiğindeki artış, veri merkezlerinin kullanımı ve elektronik ticaret işlemleri sektörü destekledi.

İmalat sanayisi, ticaret, inşaat ile bilgi ve iletişim sektörleri toplam 3,25 yüzde puan, yani toplam büyümenin yaklaşık yüzde 59'u kadar katkıda bulundu. BPS, tüm iş kollarının geçen yılın aynı dönemine göre büyüdüğünü söyledi. Ekonomik büyüklük bakımından en büyük beş sektör olan imalat sanayisi, tarım, ticaret, inşaat ve madencilik GSYH'nin yüzde 65,31'ini oluşturdu.

Piyasa riskleri sürerken rupiah değer kazandı

GSYH verilerinin açıklanmasının ardından rupiah değer kazandı. Refinitiv verilerine göre 5 Kasım saat 11.10'da Cakarta'da ABD doları 18.090 rupiahtan işlem gördü. Önceki kapanıştaki 18.155 rupiaha kıyasla rupiah yüzde 0,36 yükseldi. Kur güne 18.120 rupiahtan başlamıştı.

O sabahki toparlanma, para birimi ve yurt içi varlıklar üzerindeki daha geniş çaplı baskının ardından geldi. Orta Doğu'daki gerilimler, ABD Merkez Bankasının daha sıkı para politikasını destekleyen tutumu ve Endonezya'nın maliye planlarına yönelik incelemeler piyasa duyarlılığını olumsuz etkiledi.

Endeks sağlayıcısı MSCI, şeffaflığa ve yatırımcıların hisse senetlerine erişip işlem yapma kolaylığına ilişkin endişeler nedeniyle Endonezya'nın bağımsız piyasa olarak yeniden sınıflandırılabileceği uyarısında bulunmuştu. Böyle bir sınıflandırma değişikliği, uluslararası piyasa endekslerini izleyen fonların yatırım kararlarını etkileyebilir.

RHB ekonomistleri Barnabas Gan ve Wong Xian Yong, 2027 yılı için oluşturdukları stres senaryosunda olası ekonomik maliyeti değerlendirdi. Not indiriminin ardından Cakarta Bileşik Endeksi'nin o yılın ikinci yarısında yüzde 25 düşmesinin yıllık GSYH büyümesini yaklaşık 0,6 yüzde puan azaltarak yüzde 5,1'den yüzde 4,5'e çekebileceğini tahmin ettiler.

Reklam

Ekonomistler, piyasa güvenindeki zayıflamanın yabancı ve yurt içi yatırımları yavaşlatabileceği bir senaryo çizdi. Olası bir MSCI sınıflandırma değişikliğinin zamanlaması ve sonucu henüz belli değil.

Bütçe hedeflerine yaklaşıldı, 2029 hedefi daha yüksek

Eylül ayına kadar kaydedilen yüzde 5,45'lik büyüme, Endonezya'yı hükümetin 2026 için bütçede öngördüğü yüzde 5,4'lük orana yaklaştırdı. Maliye Bakanı Suahasil Nazara yıllık büyümenin yüzde 5,5'e ulaşabileceğini söyledi. Yılın nihai sonucunu dördüncü çeyrek belirleyecek.

Bank Indonesia'nın büyüme tahmini yüzde 4,9 ile yüzde 5,7 aralığında. Merkez bankası ekim toplantısında yurt içi ekonominin dirençli olduğunu belirtirken daha fazla iyileşme çağrısında bulundu. Bankanın değerlendirmesine göre ekonominin ihtiyacı olan şey:

daha da güçlenmek

BI politika faizi yüzde 5,75'te kaldı. Bu faiz oranı borçlanma koşullarını etkiliyor; söz konusu koşullar yeni ekipman almayı ya da faaliyetlerini genişletmeyi düşünen işletmeler ve finansmanla alışveriş yapmayı planlayan hane halkları açısından önem taşıyor.

Devlet Başkanı Prabowo Subianto'nun hedefi, 2029'a kadar büyümeyi yüzde 8'e çıkarmak. Bu oran, açıklanan son çeyreğin yıllık büyüme oranından 2,53 yüzde puan yüksek. Bu hedefe ulaşılması, ekonominin 2026'da şimdiye kadar kaydettiğinden çok daha hızlı ve sürdürülebilir biçimde büyümesini gerektirecek.

Son veriler mevcut büyümeyi destekleyen başlıca unsurları ortaya koyuyor: hane halkı alımları, yatırımlar, imalat sanayisi ve kamu faaliyetleri. Yatırımcı güveninin neden önemli olduğunu da gösteriyor. Fabrikalar, binalar ve ekipmanlara ilişkin kararlar alan işletmeler, mevcut büyümenin hız kazanıp kazanamayacağını belirlemeye yardımcı oluyor.

Öne Çıkanlar

  • Endonezya GSYH'si 2026'nın üçüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,47 büyüyerek tahminleri aştı.
  • Üretim bir önceki çeyreğe göre yüzde 1,59 artarken eylül ayına kadar olan büyüme yüzde 5,45'e ulaştı.
  • İmalat sanayisi büyümeye 1,20 yüzde puan katkı sağladı; palm yağı işleme ve biyodizel üretimi bu katkıyı kısmen destekledi.
  • Hane halkı tüketimi 2,62 yüzde puan katkı sağlayarak en büyük harcama kalemi olmayı sürdürdü.
  • Yatırımlar yüzde 6,06, hükümet tüketimi ise yüzde 8,95 büyüdü.
  • Açıklamanın ardından rupiah değer kazandı; maliye politikası endişeleri ve olası MSCI sınıflandırma değişikliği piyasa duyarlılığını etkilemeye devam etti.
  • Hükümet 2026 için yüzde 5,4 büyüme öngörürken Devlet Başkanı Prabowo 2029'a kadar yüzde 8 büyümeyi hedefliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir