Seçim kayıtlarında eksik sayılar ve büyük farklar
İç seçim belgelerine ilişkin bir incelemeye göre, Hindistan Seçim Komisyonunun Maharashtra, Haryana ve Jammu ve Keşmir'deki 530 seçim bölgesini kapsayan kayıtlarında, 2024'teki 51 seçim yarışında ya seçmen toplamları eksik ya da kullanılan olarak kaydedilen oylarla sayılan oylar arasında fark bulunuyor.
İçindekiler
- Seçim kayıtlarında eksik sayılar ve büyük farklar
- İncelemenin kapsamı
- Mumbai North ve Badkhal'da seçmen kütüğündeki sayı katılım olarak kaydedildi
- Kaithal ve Srinagar'da ters yönde fark
- İki seçim kaydı nasıl örtüşmeli?
- ECI'nin uyumsuzluklara ilişkin açıklamaları
- Form 17C'ye erişim konusundaki daha geniş tartışma
- Tartışma farklı tarihlerde gelişti
- Kamu denetimi için hâlâ gerekenler
- Öne Çıkanlar
İncelemede, seçim sonuçları açıklanmış olmasına rağmen yetkililerin sandığa gelen seçmen sayısını sıfır ya da yok olarak kaydettiği 19 seçim bölgesi tespit edildi. Diğer 32 yarışta ise kaydedilen seçmen toplamı ile elektronik oy makinelerindeki sayı uyuşmadı. Ayrıntılı döküm 51 seçim bölgesine ulaşıyor, ancak yayımlanan bir özette sayı 52 olarak veriliyor.
Bazı kayıtlar dikkat çekici boyuttaydı. Haryana'daki Kaithal eyalet meclisi seçim bölgesinde, elektronik oy makinelerinde (EVM) 167.285 oy sayılmışken yalnızca 215 seçmen kaydedildi. Mumbai North'un parlamento kayıtlarında kullanılan oy sayısı 1,811 milyon, sayılan oy sayısı ise 1,033 milyon olarak yer aldı. Mumbai North ve Haryana'daki Badkhal'da yetkililer, oy kullanan seçmenler için ayrılan alana kayıtlı seçmenlerin tamamını yazmış görünüyor.
Bulgular, 2024 seçimlerine ilişkin tartışmada seçim kayıtlarının niteliğini ve denetimini odağa taşıyor. ECI, Maharashtra ve Haryana'da hile yapıldığı yönündeki muhalefet iddialarını reddederek süreç boyunca uyguladığı yöntemleri ve adaylarla temsilcilerinin katılımını savundu.
Seçmenler açısından mesele basit: Seçim görevlileri hem oy kullanmasına izin verilen kişilerin kaydını hem de kullanılan oyların makine kaydını tutuyor. Kayıtlı istisnalar hesaba katıldıktan sonra bu sayıların birbiriyle örtüşmesi gerekir. Hatalı ya da eksik toplamlar bu denetimi yapmayı ve vatandaşların kayıtları incelemesini zorlaştırıyor.
İncelemenin kapsamı
Araştırmacılar Sumedha Mittal, Venkatesh Nayak ve Firquan Ameen, 467 eyalet meclisi seçim bölgesi ile 63 parlamento seçim bölgesini kapsayan iç raporları inceledi. Tek tek seçim bölgelerindeki seçimlerden sorumlu yetkililer olan seçim bölgesi başkanlarının sunduğu 4.212 basılı kaydı dijital ortama aktarıp yeniden kontrol ettiler ve değerlendirdiler.
Arama 531 seçim bölgesini kapsıyordu, ancak Jammu ve Keşmir'deki Devsar raporuna ulaşılamadı. Seçim bölgesi başkanları, sandık merkezlerinden derlenen bilgileri bir araya getiren bu raporları, seçimin tamamlanmasından sonraki iki hafta içinde ECI'ye gönderiyor.
İşaretlenen 51 yarış, incelenen 530 seçimin yaklaşık yüzde 9,6'sını oluşturuyor. Sayısal fark görülen 32 yarışın 12'sinde EVM'de sayılan oy sayısı, oy kullandığı kaydedilen seçmen sayısından düşüktü. Kalan 20 yarışta ise sayılan oy sayısı, kayıtlı seçmen toplamından fazlaydı.
Sıfır ya da yok olarak girilen 19 kayıt farklı bir sorun yaratıyor: Seçim bölgesi kayıtlarında karşılaştırma yapmaya elverişli bir seçmen toplamı bulunmuyor. Bu seçim bölgelerinin 10'u Maharashtra ve Haryana'daydı; bu 10 bölgenin yedisini BJP ya da müttefikleri kazandı. Uyumsuzluk görülen diğer örnekler arasında Kongre ve Ulusal Konferans'ın kazandığı koltuklar da vardı.
Mumbai North ve Badkhal'da seçmen kütüğündeki sayı katılım olarak kaydedildi
BJP'li siyasetçi ve Birlik Bakanı Piyush Goyal'in Kongre adayı Bhushan Patil'e karşı kazandığı Mumbai North'ta, kullanılan ve sayılan oylar arasında yaklaşık 778.000 fark kaydedildi. İç kayıtlardaki 1,811 milyonluk sayı kayıtlı seçmen sayısıyla eşleşirken, açıklanan EVM sayısı yaklaşık 1,033 milyondu.
ECI'nin açıkladığı katılım oranı yaklaşık yüzde 57'ydi. Kayıtlı seçmen sayısının kullanılan oylar olarak girilmesi, görünürde katılım oranını yüzde 100'e çıkarıyor. Seçim idarecilerinin öncelikli görevi, seçim bölgesinin toplamını düzeltmek ve sandık merkezlerine ait temel belgelerle uzlaştırmak.
Badkhal'da da aynı örüntü görüldü. İç kayıtlarda kullanılan oy sayısı yaklaşık 332.000, EVM'de sayılan oy sayısı ise yaklaşık 160.000 olarak yer aldı. Resmî katılım oranı yaklaşık yüzde 48'di; iç kayıttaki sayı yine kayıtlı seçmen toplamına karşılık geliyordu.
Kongre adayı Vijay Pratap Singh, Badkhal'da BJP adayı Dhanesh Adlakha'ya 6.181 oy farkla yenildi. Singh, oy hırsızlığı iddiasıyla Pencap ve Haryana Yüksek Mahkemesine başvurarak seçim belgeleri ve seçim günü çekilen görüntüleri talep etti. Dört seçim bölgesinde daha kayıtlı seçmen toplamlarının kullanılan oylar olarak girildiği bildirildi. Bu da raporların hazırlanması ya da kontrolünde tekrarlanan bir soruna işaret ediyor.
Kaithal ve Srinagar'da ters yönde fark
Kaithal kaydı ters yönde bir duruma işaret ediyor. Yetkililer EVM'lerde 167.285 oy sayarken, iç kayıtlardaki seçmen sayısı yalnızca 215'ti; aradaki fark 167.070'ti. Kongre adayı Aditya Surjewala, burada BJP adayı Leela Ram'ı 8.124 oyla mağlup etti.
Bir eyalet meclisi seçim bölgesinin tamamı için 215 seçmen kaydedilmesi, idarecilerin doğru sayıyı ilk sandık merkezi kayıtlarından belirlemesini gerektiriyor. Yalnızca seçim bölgesi özeti, hangi sandık merkezlerinde hatalı ya da eksik kayıt bulunduğunu göstermiyor.
Srinagar parlamento seçim bölgesinde daha küçük ama yine de kayda değer bir fark vardı. İç kayıtlarda kullanılan oy sayısı 666.046, EVM'lerde sayılan oy sayısı ise 672.942 olarak yer aldı. Böylece sayılan oy sayısı, kullanılan olarak kaydedilen oy sayısını 6.896 aştı. Koltuğu Ulusal Konferans adayı Aga Syed Ruhullah Mehdi kazandı.
Örneklerde farklı adaylar kazandı ve farklı türde hatalar görüldü. Mumbai North ve Badkhal'da seçmen kütüğü toplamlarından alındığı anlaşılan kayıtların düzeltilmesi gerekiyor. Kaithal'da büyük ölçüde eksik olan seçmen sayısının yeniden oluşturulması gerekiyor. Srinagar'da ise EVM sayısındaki belirli fazlalığın açıklanması gerekiyor. Her biri, ilgili sandık merkezlerinin belgelerinin kontrol edilmesini gerektiriyor.
İki seçim kaydı nasıl örtüşmeli?
Her seçmen sandık merkezinden geçerken görevliler bir belge zinciri oluşturuyor. Bir görevli kimliği ve seçmenlik hakkını kontrol ediyor. Bir diğeri seçmenin bilgilerini Seçmen Kütüğü olan Form 17A'ya kaydedip numaralı bir pusula veriyor. EVM'ye erişimi denetleyen görevli, kişinin oy kullanmasına izin vermeden önce bu pusulayı alıyor.
Seçmenlerin makineyi, adlarının kütüğe kaydedildiği sırayla kullanması gerekiyor. Oylama sonunda sandık başkanı EVM kontrol ünitesindeki Kapat düğmesine basıyor; ünite kaydedilen oy sayısını gösteriyor.
Kaydedilen Oyların Dökümü olan Form 17C, ilgili toplamları bir araya getiriyor. 1. Bölümde sandık merkezi bilgileri, seçmen ve oy toplamları ile belirtilen istisnalar yer alıyor. 2. Bölümde sayım sırasında her adayın aldığı oylar kaydediliyor. 1. Bölümün kopyaları adayların sandık temsilcilerine veriliyor.
1961 tarihli Seçim Yönetmeliği, kayıtlı bir seçmenin oy kullanmadığı durumlara ilişkin hükümler içeriyor. 49O Kuralı, kütüğe kaydedildikten sonra oy kullanmamaya karar veren kişiyi kapsıyor. 49M Kuralı ise oy pusulasının gizliliği kurallarına uymadığı için oy kullanması engellenen seçmenle ilgili. Sayılar uzlaştırılırken bu durumların hesaba katılması gerekiyor.
Seçim bölgesi başkanı, olası gizli seçim usulsüzlüklerini belirlemek amacıyla oylamanın ertesi günü sandık belgelerini inceliyor ve yeniden oylama önerisinde bulunabiliyor. İncelemede işaretlenen 51 seçim bölgesinin hiçbirinde yeniden oylama yapılmadı.
ECI'nin uyumsuzluklara ilişkin açıklamaları
ECI daha önce, kullanılan olarak kaydedilen oylarla sayılan oyların neden farklı olabileceğine ilişkin çeşitli açıklamalar yaptı. 7 Ocak 2025'te düzenlenen basın toplantısında, dönemin Baş Seçim Komiseri Rajiv Kumar makinelerin çalışmaması, makine sayıları arasındaki uyumsuzluklar ve deneme oylaması verilerinin silinmemesi gibi nedenlere değindi.
Deneme oylaması, ekipmanın çalıştığını kontrol etmek için gerçek oylama başlamadan önce yapılıyor. Seçmenler makineyi kullanmaya başlamadan önce deneme oylarının silinmesi gerekiyor. Kumar, sorunlu bir makinenin kenara alınabileceğini, sayımın geri kalanının sürdürülebileceğini ve kazanan adayla arasındaki oy farkına bağlı olarak o makineye ait seçmen doğrulamalı kâğıt denetim izi (VVPAT) pusulalarının sayılabileceğini söyledi.
Kumar, bazı oyların bu durumda neden açıklanan makine sayısına dahil edilmeyebileceğini şöyle açıkladı:
Dolayısıyla sayılan oy miktarı bu kadar azalır, ancak fark çok yüksek olduğundan sonuç üzerinde herhangi bir etkisi olmaz.
Uttar Pradesh'in baş seçim yetkilisi, silinmemiş deneme oylaması verileri ya da Form 17C'ye yanlış sayı girilmesiyle ilgili benzer bir prosedürü açıklamıştı. Bu açıklamaya göre etkilenen sandık merkezlerindeki oylar, toplamları ilk ve ikinci aday arasındaki farka eşit ya da bu farktan fazla olduğunda sayımın sonunda sayılıyor.
Şimdi incelemeye alınan 51 seçim bölgesi için, her birinin kayıtlarına dayalı açıklamalar gerekiyor. Sayım sırasında kenara alınan bir makine, yanlış alana kopyalanan bir toplam ve eksik bir seçim bölgesi özeti farklı düzeltmeler gerektiriyor. ECI, bu incelemeyle ilgili sorulara verdiği yanıtta, şikâyet sistemi üzerinden temel verilerin talep edilmesini istedi; işaretlenen her seçim bölgesi için ayrı bir uzlaştırma sunmadı.
Form 17C'ye erişim konusundaki daha geniş tartışma
Demokratik Reformlar Derneği (ADR), 2024'te Yüksek Mahkemeden ECI'nin Form 17C kopyalarını oylamadan sonraki 48 saat içinde yayımlamasını isteyen bir karar çıkarmasını talep etti. Bu talep, vatandaşların sandık merkezlerine ait kesin toplamları daha sonra açıklanan sonuçlarla karşılaştırmasına olanak tanıyacaktı.
ADR ayrıca Lok Sabha seçimlerinin ilk iki aşaması için açıklanan ilk katılım oranları ile 30 Nisan 2024'te yayımlanan rakamlar arasındaki değişiklikleri sorguladı. Farkların yüzde 5 ila 6 arasında olduğunu belirtti. ECI, ilk açıklamaların geçici olduğunu ve bilgiler geldikçe katılım oranının yükseleceğinin açıkça belirtildiğini söyledi.
Yargıçlar Dipankar Datta ve S.C. Sharma, 24 Mayıs 2024'te başvuruyu erteledi. Talep, ADR ile Trinamool Kongresi siyasetçisi Mahua Moitra'nın 2019 seçimleriyle ilgili dilekçesini kapsayan mevcut davanın parçasıydı. Mahkeme heyeti, acil talebin kabul edilmesinin ana davada istenen telafinin fiilen sağlanması anlamına geleceğini belirtti.
ECI, kuralların Form 17C'nin kamuoyuyla değil, adayların sandık temsilcileriyle paylaşılmasını öngördüğünü savundu. Daha geniş çaplı bir açıklamanın kötüye kullanıma yol açabileceği uyarısında da bulundu. Komisyon, başvuruya karşı çıktıktan sonra ilk beş aşamadaki kesin oy toplamlarını yayımladı ve kamuoyuna yaptığı açıklamada tutumunu şöyle ifade etti:
Kullanılan oy sayısında herhangi bir değişiklik yapılması mümkün değildir.
Tartışma farklı tarihlerde gelişti
Ulusal seçim ile Maharashtra ve Haryana eyalet meclisi seçimlerinin ardından da kayıt talepleri sürdü. Mahkeme süreçleri, idari yanıtlar ve seçim kurallarında yapılan bir değişiklik, vatandaşların kayıtlara nasıl erişebileceğini şekillendirdi.
- 30 Nisan 2024: ECI, Lok Sabha seçimlerinin ilk iki aşaması için güncellenmiş katılım oranlarını açıkladı; bu da ilk rakamlardaki değişikliklere ilişkin soruları gündeme getirdi.
- 24 Mayıs 2024: Yüksek Mahkeme, ADR'nin Form 17C'nin 48 saat içinde çevrimiçi yayımlanması talebini erteledi.
- 29 Temmuz 2024: ADR, Lok Sabha seçimlerinde EVM'de kullanılan ve sayılan oylar arasındaki farklara ilişkin analizini sundu.
- 10 Aralık 2024: Pencap ve Haryana Yüksek Mahkemesi, ECI'ye talep edilen seçim kayıtlarını ve görüntüleri sağlama talimatı verdi.
- 20 Aralık 2024: Birlik hükümeti, Seçim Yönetmeliği kapsamındaki kamuya açık inceleme hükümlerini daraltan bir değişikliği duyurdu.
- 7 Ocak 2025: Rajiv Kumar, oy sayılarındaki uyumsuzlukların olası nedenlerinden bazılarını kamuoyuna açıkladı.
- 7 Şubat 2025: Muhalefet liderleri, basın toplantısında Maharashtra seçimlerinin yürütülüşüne itiraz etti.
Şubat ayındaki basın toplantısından dört ay sonra Kongre, oy verme işlemi sona erdikten sonra kaydedilen oylarla ilgili iddialar da dahil olmak üzere Maharashtra'daki 85 seçim bölgesinde hile yapıldığını öne sürdü. ECI bu iddiaları reddetti ve seçim prosedürleri ile denetimini açıkladığı 66 sayfalık önceki yanıtına atıfta bulundu.
Komisyon, Haryana'daki 20 seçim bölgesinde yeniden oylama yapılması yönündeki Kongre taleplerini de yaklaşık 1.600 sayfalık bir yanıtla reddetti. Maharashtra'da ise Şarad Pawar liderliğindeki Milliyetçi Kongre Partisi'nin oyların bastırıldığı ve sahte oy kullanıldığı iddialarını içeren videolar sunmasının ardından, seçim bölgesi başkanları iki koltukta yeniden oylama taleplerini reddetti.
Kamu denetimi için hâlâ gerekenler
ADR'nin daha önce ECI internet sitesindeki verileri kullanan ülke çapındaki analizinde, 543 parlamento seçim bölgesinin 538'inde fark tespit edilmişti. Analize göre 362 seçim bölgesinde EVM'de sayılan oylar kullanılan oylardan toplam 554.598 daha az, başka 176 seçim bölgesinde ise sayılan oylar kullanılan oylardan 35.093 daha fazlaydı. Bu karşılaştırmaya posta yoluyla kullanılan oylar dahil edilmemişti.
Daha yeni inceleme, seçim bölgelerine ilişkin iç raporları kullanıyor ve üç bölgede hem parlamento hem de eyalet meclisi seçimlerini kapsıyor. En önemli katkısı, kayıtların ayrıntılarını ortaya koyması: sıfır toplamlar, gerçekçi görünmeyen derecede düşük bir seçmen sayısı ve kullanılan oylar alanına yazılmış kayıtlı seçmen sayıları.
Bu kayıtların kaynağını belirlemek için sandık merkezi belgeleri gerekiyor. Adayların Form 17C kopyaları, orijinal kütükler ve EVM toplamları, farkın oylama, sayım ya da seçim bölgesi özetinin hazırlanması sırasında ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemeye yardımcı olabilir. Gerekçeleriyle birlikte düzeltilmiş toplamların yayımlanması, seçmenlere yaşananlara ilişkin somut bir açıklama sunar.
Araştırmacılar, incelemenin son bölümüyle birlikte ham verileri ve orijinal belgeleri yayımlamayı planlıyor. Yayın tarihi ya da ECI'nin kayıtları ne zaman uzlaştıracağına ilişkin bir takvim açıklanmadı. Bu adımlar atılana kadar açıklama isteyen vatandaşlar, duyurulan sonuçlarla bunları denetlemek için tutulan iç kayıtlar arasındaki farkla karşı karşıya.
Öne Çıkanlar
- 4.212 basılı kaydın incelenmesiyle Maharashtra, Haryana ve Jammu ve Keşmir'deki 530 seçim bölgesinden 51'i işaretlendi.
- On dokuz seçim bölgesinde seçmen sayısı sıfır ya da yok olarak kaydedildi; diğer 32'sinde kullanılan olarak kaydedilen oylarla EVM'de sayılan oylar arasında fark vardı.
- Mumbai North ve Badkhal'da kullanılan oylar alanına kayıtlı seçmen toplamlarının yazıldığı anlaşılıyor.
- Kaithal'da 167.285 EVM oyu sayılmışken 215 seçmen kaydedildi; Srinagar'da sayılan oylar, kullanılan olarak kaydedilen oyları 6.896 aştı.
- ECI hile iddialarını reddetti; daha önce makine sorunlarını, silinmemiş deneme oylarını ve formlardaki hatalı girişleri uyumsuzlukların olası nedenleri olarak sıraladı.
- Tek tek farkları açıklamak için sandık merkezi kayıtları ve düzeltilmiş seçim bölgesi toplamları gerekiyor.






